Ebook - Κάθε βιβλίο είναι ένα τρένο. 1η διαδρομή: από την αρχαϊκή εποχή στο Μεσαίωνα

Το ζητούσατε και έγινε πράξη. Κυκλοφόρησε η 1η διαδρομή σε Ebook απο τις εκδόσεις https://www.bookstars.gr

Ξεκίνησα μια περιπλάνηση στο χρόνο και σε διαφορετικές ηπείρους και τόπους, που είναι αφιερωμένη σε 76 έργα – σταθμούς από την Αρχαϊκή – προφορική περίοδο και μέχρι το Μεσαίωνα, που άφησαν ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στην παγκόσμια λογοτεχνία. Δεν είμαι κριτικός ούτε λογοτέχνης, αλλά απλός αναγνώστης που συγκινείται, ονειρεύεται και ταξιδεύει με ένα βιβλίο. Τελικός σταθμός δεν υπάρχει, αλλά μόνο συνεχές ταξίδι, με στάσεις, σταθμούς, εκπλήξεις και περιπλανήσεις. Αυτές είναι και οι προσδοκίες μου. Προσδοκίες που ίσως συναντιόνται με κάποιες από τις δικές σας.

Έτσι αρχίζει η εξιστόρησή των λογοτεχνικών αναγνώσεων μου:

" Οι πρώτες μου λογοτεχνικές αναζητήσεις έγιναν νωρίς, τότε που η οικογενειακή βιβλιοθήκη έμοιαζε με άγνωστη ήπειρο. Ανάμεσα σε ράφια γεμάτα Ροΐδη, Παπαδιαμάντη, Μυριβήλη, Τσβάιχ, Ρολάν, Ώστεν, Δουμά, Ουγκώ, Γκόρκι, Χεμινγουέι και τόσους άλλους, άρχισα να ψηλαφώ έναν κόσμο που δεν κατανοούσα πάντα, ούτε με γοήτευε πάντοτε. Το παιδικό μου βλέμμα αναζητούσε μάχες και ηρωισμούς· συχνά έβρισκε εσωτερικές συγκρούσεις και σιωπηλές εντάσεις. Όμως ο σπόρος είχε ήδη φυτευτεί. Αργότερα, σε βιβλιοθήκες συγγενών (ιδιαίτερα των Κωνσταντίνου και Λέλας Μπαλογιάννη και του Γιάννη και Φλωρεντίας Μακρυνικόλα) και κατόπιν στις δικές μου αγορές, το ταξίδι συνεχίστηκε πιο συνειδητά, ώσπου η ανάγνωση έγινε προσωπική υπόθεση και σταθερή συντροφιά".

Και έτσι τελειώνει:

" Παρουσιάσαμε στη πρώτη μας διαδρομή 76 λογοτεχνικούς σταθμούς έργων ανώνυμων και επώνυμων δημιουργών από τον τότε γνωστό κόσμο.  Η εξέλιξη της παγκόσμιας λογοτεχνίας από την αρχαϊκή προφορική περίοδο μέχρι το 1400 χαρακτηρίζεται από τη μετάβαση από προφορικές αφηγήσεις σε γραπτά κείμενα, με αλλαγές στη φόρμα, το περιεχόμενο και τα μοτίβα που αντανακλούν τις οικονομικές, κοινωνικές και θρησκευτικές μεταβολές.​ Η αρχική προφορική φόρμα βασιζόταν σε επαναληπτικές φόρμουλες, ρυθμό και απαγγελία για μνήμη και παρουσίαση. Με την εφεύρεση γραφής (Μεσοποταμία ~3200 π.Χ., Κίνα ~1250 π.Χ.), εμφανίστηκαν ποιητικά μέτρα όπως εξάμετρο και καταλόγοι, ενώ στο Μεσαίωνα κυριάρχησαν επικά ποιήματα και ρίμες σε λαϊκές γλώσσες. Μέχρι το 1400, η λογοτεχνία ενσωματώνει πεζά και δράματα, προετοιμάζοντας τη κυριαρχία του  μυθιστορήματος.​

Στην προφορική εποχή, κυριαρχούν μύθοι, ηρωικές πράξεις, θεοί και ηθικές διδαχές. Στην κλασική αρχαιότητα, εστιάζουν στην ανθρώπινη μοίρα και στους πολέμους, ενώ στο Μεσαίωνα εμφανίζονται μοτίβα αγάπης, αμαρτίας και ιπποτισμού δίπλα σε άλλα της υπαίθρου, της φύσης και αποκρυφισμού. Κοινά μοτίβα παραμένουν ο ηρωισμός, η εκδίκηση και η κοινωνική συνοχή.​

Από τις κοινοτικές, τελετουργικές προοπτικές της αρχαϊκής περιόδου, η λογοτεχνία γίνεται ατομική και φιλοσοφική στη κλασσική αρχαιότητα, εξερευνώντας τη ταυτότητα και το μεταφυσικό. Στο Μεσαίωνα, μετατοπίζεται σε ηθική καθοδήγηση και τη φεουδαρχική ταυτότητα, που αργότερα μετά από δεκάδες πολεμικές συγκρούσεις οδήγησε στην εθνική «ταυτότητα», διαμέσου του εμπορίου, των λαϊκών γλωσσών και της αύξησης της καλλιτεχνικής έκφρασης.

Τις επερχόμενες αλλαγές θα τις ψηλαφίσουμε στις επόμενες διαδρομές που είναι:

1400 – 1850: Αναγέννηση, Διαφωτισμός και Ρομαντισμός

1850 – 1900: Ο Ρεαλισμός

1901 – 1945: Ο Μοντερνισμός

1946 – 1969: Η ατομική εποχή 

1970 – 1991: Ο πολυπολιτισμικός μεταμοντερνισμός

1992 – σήμερα: Ο διασυνδεδεμένος υβριδικός κόσμος ".

Μπορείτε να το προμηθευτείτε online απο το https://www.bookstars.gr αναζητώντας το στα Ebooks με το τίτλο ή το όνομα του συγγραφέα.

Κρατείστε τη μνήμη (του Δημήτρη Βασιλείου)

Τις τελευταίες ημέρες "κυριαρχεί" το θέμα με τις φωτογραφίες απ' τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών, καθώς οδηγούνται για εκτέλεση, από τους ναζί κατακτητές Γερμανούς, στον τοίχο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944.
Το ζήτημα της ιστορικής, κοινωνικής, ταξικής και όχι μόνον μνήμης, αποτελεί συστατικό στοιχείο της πορείας της κοινωνίας στο μέλλον (Δ.Βασιλείου)

Κρατείστε στη μνήμη σας

τη ζωή που έχει περάσει.

 

Κρατείστε τη μνήμη σας

σημαία στο σήμερα,

διαθήκη στο αύριο.

 

Κρατείστε τη μνήμη σας

σαν κάστρο τελευταίο,

κόντρα στους πολιορκητές

 

Κρατείστε τη μνήμη ζωντανή.

 

Καταργείστε το θάνατο.

 

 

6-11/07/2023

Αθήνα

".....παραμονή Πρωτομαγιάς του 1944, η ναζιστική διοίκηση εξέδωσε μία ακόμη ανακοίνωση:

"Την 27 Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μίας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν στρατηγόν και 3 συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίσθησαν.
Ως αντίποινα θα εκτελεσθή: Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1 Μαΐου 1944.
Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων προς την Σπάρτην έξωθεν των χωρίων"

Τι είχε συμβεί;

Πιθανότατα στις 12η Απριλίου και όχι στις 27 όπως αναφέρει η γερμανική ανακοίνωση ίσως για να δώσει την αίσθηση επείγοντος ένας λόχος του ΕΛΑΣ έστησε ενέδρα στη θέση Γκαγκανιά, κοντά στη Μονεμβασιά, σε μια μικρή φάλαγγα Γερμανών. Η φάλαγγα εξοντώθηκε: δεκαέξι στρατιώτες νεκροί και τέσσερις αξιωματικοί. Μεταξύ των αξιωματικών όμως υπήρχε ένας πολύ σπουδαίος, ο αντιστράτηγος Κρεζ, στρατιωτικός διοικητής Πελοποννήσου.
Σε κάθε περίτπωση, την Πρωτομαγιά είχε έρθει η ώρα των ναζιστικών αντιποίνων.
Οι 200 ήταν έγκλειστοι, οι πιο πολλοί παλιά στελέχη του ΚΚΕ που από την εποχή της 4ης Αυγούστου, χωρίς διακοπή, παρέμεναν στις φυλακές.
Οδηγήθηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και εκεί τουφεκίστηκαν κατά ομάδες ανά 20. Η επόμενη εικοσάδα, πριν στηθεί μπροστά στο απόσπασμα, παραλάμβανε τα πτώματα των προηγούμενων 20 και τα τοποθετούσε στα αυτοκίνητα που περίμεναν. Η μακάβρια διαδικασία διήρκεσε δύο ώρες περίπου. Και τη συνόδευε ο Εθνικός Ύμνος που τραγουδούσαν με πάθος αυτοί που παρατάσσονταν μπροστά στις κάννες των όπλων" (από τη Ναυτεμπορική)

Διαβάστε το άρθρο εδώ

Πολιορκία (του Δ.Βασιλείου)

                                                                                  

Death_of_Marat_by_David

                                                                Προσπαθούσα να κλείσω

τις τρύπες του τείχους,

απ’ τους εχθρούς που προστατεύει

και πίσω μου

χλιμίντριζαν οι Ίπποι... οι Δούρειοι.

Από εχθρούς πολιορκούμενος

με πάθος αντιστέκομαι,

τα όνειρά μας να φυλάξω

και πίσω μου

οι... ορθολογιστές τα βρίσκουν με τους έξω.

Αρχίζω την επίθεση

μ’ όλες μου τις δυνάμεις,

στο φως να βγάλω τη ζωή

και πίσω μου

φίλοι...τον ήλιο σβήνουν και τ’ αστέρια.

Δεν σταματώ και συνεχίζω

στης ιστορίας τη ροή.

Πάντα θα υπάρχουν Έκτορες,

της ουτοπίας εραστές ,

και πάντα ένας Προμηθέας

θα μεταλαμπαδεύεται

σε άλικο Οκτώβρη!

25.05.2023, Αθήνα

1987 - 1988: Οι Μόρισον, Πράτσετ, Ρούσντι, Μο Γιάν και Μουρακάμι ανανεώνουν το λογοτεχνικό πλαίσιο

Αγαπημένη (Τόνι Μόρρισον – 1987) Θεωρείται κύριο έργο της αφροαμερικανικής λογοτεχνίας, παίρνει θέση στον διάλογο για τη σκλαβιά, τη μνήμη, και την ψυχολογική καταστροφή που αφήνει πίσω της η καταπίεση. Κινείται εναλλάξ στο παρόν και στο παρελθόν, χρησιμοποιεί φανταστικά στοιχεία ως μέσο για να ερευνήσει την ενοχή, τη μητρότητα, την ταυτότητα.

Διαδραματίζεται μετά τον Αμερικανικό Εμφύλιο και ακολουθεί τη ζωή της Sethe, μιας πρώην δούλης, η οποία ζει σε ελεύθερη πολιτεία αλλά είναι εμμονικά προσκολλημένη στο τραυματικό παρελθόν της. Ζει σε ένα σπίτι που φαίνεται να είναι στοιχειωμένο. Η Sethe, έχει διαπράξει μια φρικτή πράξη για να προστατεύσει την κόρη της από τη δουλεία: τη σκότωσε. Ωστόσο, το πνεύμα της νεκρής κόρης της επιστρέφει, εμφανίζεται ως "Αγαπημένη", και  ανασταίνει τη πληγή από το παρελθόν, φέρνει στην επιφάνεια τις μνήμες, τις ενοχές και τις πληγές της Sethe. Η πνευματική παρουσία αναγκάζει την Sethe και την οικογένειά της να αντιμετωπίσουν τη βαρβαρότητα του παρελθόντος τους και τις ψυχικές πληγές που προκάλεσε η δουλεία.   

Είναι ένα από τα κεντρικά κείμενα της αφροαμερικανικής λογοτεχνίας και του φεμινισμού. Επηρέασε βαθιά τον τρόπο που η λογοτεχνία αντιμετωπίζει τη σκλαβιά και τα μετατραυματικά της επακόλουθα. Θεωρείται κλασικό του 20ού αιώνα και συνεχίζει να είναι αντικείμενο μελετών και ανάγνωσης. Εκδόθηκε στα ελληνικά το 2019 από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος

Ο Νυχτερινός Χορός – «The Nocturnal Chorus»  (Μο Γιαν - 1987) Αποτελεί μια χαρακτηριστική νουβέλα που ενσωματώνει τα κύρια στοιχεία της λογοτεχνικής προσέγγισης του συγγραφέα: το μαγικό ρεαλισμό, την πικρή σάτιρα και την προβληματική της πρόσφατης ιστορίας της Κίνας.

Η πλοκή επικεντρώνεται σε έναν νεαρό, τον Τιε Τζι, ο οποίος εγκαταλείπει τη ζωή του στην πόλη και επιστρέφει στο χωριό του, αποφασισμένος να ζήσει μια "ιδεατή" ύπαρξη, αφοσιωμένος στη συλλογή και τη μελέτη των ήχων της φύσης, ιδιαίτερα του τραγουδιού των πουλιών. Αυτή η απόσυρση, ωστόσο, γίνεται αμέσως αντικείμενο καχυποψίας και γελοιοποίησης από την οικογένεια και την τοπική κοινωνία. Ο πατέρας του, ένας άνθρωπος πλήρως ενταγμένος στο κοινωνικό και πολιτικό στερέωμα, τον θεωρεί τρελό και ανίκανο. Η πραγματική δράση ξεκινάει όταν ο πατέρας προσλαμβάνει έναν παλιό συμμαθητή του Τιε Τζι, τον Κόκκινο, με σκοπό να "θεραπεύσει" τον γιο του από την τρέλα του, η οποία ουσιαστικά είναι η απόκλιση από τους κανόνες.

Η αφήγηση μετατρέπεται σε μια σουρεαλιστική και κωμικοτραγική αναμέτρηση. Ο Κόκκινος, που υποτίθεται ότι είναι ο λογικός, αποκαλύπτεται ως ένας κυνικός και διεφθαρμένος τύπος. Η "θεραπεία" περιλαμβάνει αποκρουστικές και παράλογες πρακτικές, ενώ ο Τιε Τζι αντιστέκεται παθητικά-επιθετικά, βρίσκοντας παρηγοριά μόνο στον νυχτερινό χορό των πουλιών. Το αποκορύφωμα έρχεται όταν ο πατέρας και ο Κόκκινος, σε μια τελευταία απελπισμένη προσπάθεια, οργανώνουν έναν "γάμο" για τον Τιε Τζι με μια νεκρή νύφη, ένα γεγονός που συμβολίζει την απόλυτη απόρριψη της εσωτερικής του ζωής και την επιβολή ενός νεκρού, κοινωνικά έγκριτου ιδεώδους. Η νουβέλα καταλήγει με τον Τιε Τζι να έχει ενσωματωθεί επιφανειακά στην κοινωνία, έχοντας εγκαταλείψει ανοιχτά το πάθος του, αλλά με την υπονοούμενη αίσθηση ότι η υπαρξιακή πληγή του παραμένει ανοικτή.

Είναι μια ισχυρή αλληγορία για τη σύγκρουση μεταξύ του ατόμου και του συλλογικού, της δημιουργικής φαντασίας και της αυστηρής ιδεολογικής συμμόρφωσης. Ο Τιε Τζι αντιπροσωπεύει την αντίσταση του ανθρώπινου πνεύματος, την ανάγκη για οντολογική σημασία που βρίσκεται έξω από τα επιβεβλημένα κοινωνικά σχήματα. Η "τρέλα" του δεν είναι παθολογική, αλλά φιλοσοφική και ποιητική.

Το βιβλίο είναι βαθιά σατιρικό, ερευνώντας την υποκρισία και την ηθική διάβρωση μιας κοινωνίας που προτιμά τις επιφανειακές εμφανίσεις "υγιεινής" έναντι της δυσκίνητης αλλά γνήσιας αναζήτησης για νόημα. Ο τίτλος, "Ο Νυχτερινός Χορός", δεν αναφέρεται μόνο στα πουλιά, αλλά και σε αυτό το άρρηκτο, μυστικό τραγούδι της ανθρώπινης ψυχής που επιμένει, ακόμα και όταν καταπιέζεται, να βρει τη δική της μελωδία στην αφάνεια της νύχτας.

Τα μυθιστορήματά του συγγραφέα συχνά πραγματεύονται τη βία, την ιστορία και τη συλλογική μνήμη της Κίνας του 20ού αιώνα μέσα από μια μυθική, αλληγορική προοπτική. Η συνολική του δουλειά, που κορυφώθηκε με το Βραβείο Νόμπελ (2012), επαναπροσδιόρισε την κινεζική λογοτεχνία για το δυτικό κοινό και ενέπνευσε μια νέα γενιά συγγραφέων στην Κίνα.

Θανατηφόρος Βοηθός (Τέρι Πράτσετ – 1987) Θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά πρώιμα έργα του Pratchett, επειδή εξισορροπεί το ισοζύγιο ανάμεσα στην κωμωδία και στο φιλοσοφικό ερώτημα για το τι σημαίνει ζωή / θάνατος / μοίρα / ελευθερία. Εισάγει τον χαρακτήρα του Θανάτου ως σταθερό κομμάτι της σειράς, με ιδιαιτερότητες ψυχολογικές και ανθρώπινες.

Από τη σειρά του «Δισκόκοσμου» με πρωταγωνιστή τον Μορτ, είναι το πρώτο που αναφέρεται σε δευτερεύοντα  χαρακτήρα των προηγούμενων. Ο Mort γίνεται μαθητευόμενος του Θανάτου και αναπτύσσει σχέσεις με ανθρώπους (κυρίως με την πριγκίπισσα Κέλι), αρχίζει να αμφισβητεί την αυστηρή λειτουργία της μοίρας και των προδιαγραφών, με συνέπειες στην πραγματικότητα. Υπάρχει χιούμορ, παράλογο, φαντασία, αντίστιξη ανάμεσα στο ανθρώπινο και το μεταφυσικό. Η πίεση της δουλειάς και ο έρωτάς του για τη πριγκίπισσα που πρόκειται να πεθάνει, οδηγεί τον Μορτ σε μερικά λάθη, αλλά όπως όλοι οι καλοί ήρωες, μαθαίνει και σκληραίνει, αποκτά κάποιον αυτοέλεγχο, προκαλεί τον Χάρο σε μονομαχία και παίρνει στο τέλος το κορίτσι, αλλά όχι το κορίτσι που θα "έπρεπε". Παντρεύεται την Υζαμπέλ, την υιοθετημένη κόρη του Θανάτου και ζουν σχετικά καλά και εμείς καλύτερα ως Δούκας και Δούκισσα του στο Helit, μετά τον κατά λάθος θάνατο του πραγματικού Δούκα, κατά τη διάρκεια της μονομαχίας.                                                                       

Ο Πράτσετ δεν "εφηύρε" τη φαντασία, αλλά την επαναπροσδιόρισε μέσω του σατιρικού του πρίσματος. Δημιούργησε έναν ολόκληρο σατιρικό κόσμο που έχει επηρεάσει αμέτρητους συγγραφείς και έχει αποκτήσει θρυλική καλλιτεχνική και πολιτισμική θέση. Το "Mort" είναι συχνά το βιβλίο με το οποίο εισάγονται νέοι αναγνώστες στον Δισκόκοσμο. Η γλώσσα του είναι πνευματώδης, γεμάτη λογοπαίγνια, κοινωνική σάτιρα και φιλοσοφικό πάθος. Πίσω από την κωμωδία, το "Mort" αγγίζει βαθιά φιλοσοφικά ερωτήματα για τη ζωή, τον θάνατο, τον σκοπό και την ανθρώπινη φύση. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 1997 από τις εκδόσεις Παρά Πέντε.

Χαμένοι στον Παράδεισο (Χαρούκι Μουρακάμι - 1987) Το έργο είναι μυθοπλασία ώριμης νεότητας, με αφηγητή τον Toru Watanabe που, ακούγοντας ένα τραγούδι των Beatles (“Norwegian Wood”), επιστρέφει με τη μνήμη του στη φοιτητική του ζωή στα τέλη της δεκαετίας του ’60 στο Τόκιο.  Αναπολεί τη ζωή του ως φοιτητής και τις σχέσεις του με δύο γυναίκες, την Ναόκο και την Μιβό.

Η ιστορία πραγματεύεται τη φιλία, νεανική αγάπη, την απώλεια, τη μοναξιά, την ψυχολογική κατάρρευση και την ένταση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν με μια ευαίσθητη, εσωτερική αφήγηση. Ο Μουρακάμι συνδυάζει τη ρεαλιστική γραφή με στοιχεία ψυχολογικής έντασης και διατηρεί τη λυρική, νοσταλγική και μελαγχολική ατμόσφαιρα, που χαρακτηρίζουν τα προηγούμενα μυθιστορήματά του.                                                               

Αυτό το έργο αποτέλεσε καθοριστικό σημείο στην καριέρα του Murakami, φέρνοντας τον στην πρώτη γραμμή της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Διαφέρει από τα υπερρεαλιστικά / μαγικο-ρεαλιστικά στοιχεία που αναγνωρίζονται συχνά στα έργα του συγγραφέα, δεδομένου ότι εδώ η αφήγηση είναι περισσότερο ρεαλιστική και εσωστρεφής.

Εισήγαγε το μοναδικό στυλ του Μουρακάμι (μείγμα δυτικής κουλτούρας και ιαπωνικής αισθητικής) σε ένα ευρύ κοινό. Αποτέλεσε φαινόμενο στη Ιαπωνία και βοήθησε στη διείσδυση της ιαπωνικής λογοτεχνίας στο δυτικό κόσμο. Συνεχίζει να είναι η πιο δημοφιλής και αναγνωρισμένη του δουλειά, που λειτουργεί ως "πύλη" για την σύγχρονη Ιαπωνική λογοτεχνία συνολικά.

The Decagon House Murders (Yukito Ayatsuji - 1987) Ένα εξαιρετικό αστυνομικό μυθιστόρημα που ακολουθεί τη φόρμα του κλασικού μυστηρίου (“locked-room” / απομονωμένο νησί), με μια ομάδα επτά νεαρών φοιτητών (μέλη της λέσχης μυστηρίου του πανεπιστήμιου), που πηγαίνουν για διακοπές σε ένα σπίτι-καταφύγιο στο νησί όπου πριν λίγο καιρό έγινε μια ομαδική δολοφονία.

Σταδιακά άνθρωποι πεθαίνουν και οι χαρακτήρες προσπαθούν να καταλάβουν ποιος είναι ο δολοφόνος και ποια η σύνδεση με το παρελθόν του σπιτιού. Εν τω μεταξύ, πίσω στην ηπειρωτική χώρα, ένα πρώην μέλος της λέσχης λαμβάνει μια επιστολή που αναφέρει ότι ο θάνατος ενός κοριτσιού που πέθανε σε ένα πάρτι σε κλαμπ ένα χρόνο νωρίτερα ήταν δολοφονία. Και η εν λόγω κοπέλα τυχαίνει να είναι η κόρη του σφαγιασμένου ιδιοκτήτη του νησιού. Αφού μαθαίνει ότι αρκετοί άλλοι άνθρωποι έχουν λάβει μια παρόμοια επιστολή, αρχίζει επίσης να υποψιάζεται ότι συμβαίνει κάτι δυσοίωνο.

Το έργο θεωρείται αντιπροσωπευτικό της “shinhonkaku” (νεο-ορθόδοξης) σχολής μυστηρίου της Ιαπωνίας, που αναβιώνει και μετασχηματίζει τα στοιχεία της κλασικής μυστηριώδους αφήγησης με έμφαση στον γρίφο, την ατμόσφαιρα, και λιγότερο στην σκληρή δράση ή στο θρίλερ. Προκαλεί το ενδιαφέρον και ως έργο μυστηρίου αλλά και ως ψυχολογικό δράμα: ποιος μπορεί να εμπιστευτεί ποιον, πώς η απομόνωση και η ιστορία του χώρου (η προηγούμενη βία) επιδρούν στους χαρακτήρες.

Η Οικογένεια του Κόκκινου Σόργου «Red Sorghum Family» (Μο Γιαν – 1987) Συνδυάζει λαϊκούς μύθους, ιστορία, βιωματική αφήγηση της ζωής στην επαρχία, επανάσταση, πόλεμο, εθνική ταυτότητα. Παρουσιάζει μια πολυφωνική αφήγηση, με ισχυρά στοιχεία αισθητικής που συνδέουν το τοπικό με το πολιτικό, την εποχή των Ιαπωνικών εισβολών και τη μεταπολεμική Κίνα.

Η πλοκή περιστρέφεται γύρω από τρεις γενιές της οικογένειας Shandong μεταξύ 1923 και 1976. Ο αφηγητής αφηγείται την ιστορία των αγώνων της οικογένειάς του, αρχικά ως ιδιοκτήτες αποστακτηρίων που παρασκευάζουν κρασί σόργου και στη συνέχεια ως μαχητές της αντίστασης κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Σινοϊαπωνικού Πολέμου. Το μυθιστόρημα περιγράφει επίσης λεπτομερώς τις εμφύλιες διαμάχες μεταξύ αντιμαχόμενων κινεζικών ομάδων, συμπεριλαμβανομένων αντίπαλων συμμοριών και πολιτικών δυνάμεων. Το βιβλίο αναφέρεται επίσης στην Πολιτιστική Επανάσταση και την επανέναρξη των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας το 1972. Ως η κύρια καλλιέργεια της βορειοανατολικής πόλης Gaomi της επαρχίας Shandong (η πατρίδα του συγγραφέα), το κόκκινο σόργο (σόργο δίχρωμο) πλαισιώνει την αφήγηση ως σύμβολο ζωτικότητας. Εν μέσω δεκαετιών αιματοχυσίας και θανάτου, αναπτύσσεται σταθερά για να παρέχει τροφή, στέγη, κρασί και ζωή.

Ο Mo Yan χρησιμοποιεί ένα λακωνικό ύφος στο μυθιστόρημα που χαρακτηρίζεται από συντομία και μη χρονολογική αφήγηση γραμμένη σε πρώτο πρόσωπο. Το έργο περιέχει στοιχεία λαϊκού παραμυθιού που συνδυάζονται με μύθους και δεισιδαιμονίες, τοποθετώντας το στο είδος του μαγικού ρεαλισμού. 

Οι σατανικοί στίχοι (Σάλμαν Ρούσντι - 1988) Ο τίτλος παραπέμπει στις «Σατανικές Σούρες» του Κορανίου, μια ιστορία που η παράδοση αποδίδει ότι ο προφήτης Μωάμεθ είχε προσωρινά συμπεριλάβει στίχους που τιμούσαν τις θεότητες Αλλάτ, Ουζζά, και Μανάτ, και αργότερα τους αποκήρυξε – η ίδια ιστορία ως παραβολικό υλικό χρησιμοποιείται από τον Rushdie.

Το έργο του Rushdie είναι από τα πλέον αμφιλεγόμενα της σύγχρονης λογοτεχνίας: συνδυάζει στοιχεία μαγικού ρεαλισμού, μεταναστευτικής εμπειρίας, ταυτότητας, θρησκευτικής κριτικής και πολιτισμικών συγκρούσεων. Το αφήγημα περιστρέφεται γύρω από δύο Ινδούς ηθοποιούς του Μπόλιγουντ που βρίσκονται στη Λονδίνο, εμπλέκονται σε μια τρομοκρατική έκρηξη, μεταμορφώνονται - κυριολεκτικά - σε αγγέλους και διαχειρίζονται ένα όραμα που παραπέμπει - με διάθεση παραβολική και μεταφορική - στη θρησκευτική παράδοση του Ισλάμ και στην εμπειρία της αποικιοκρατίας, της μετανάστευσης, και της αλλοτρίωσης.
Το όραμα έχει μια σειρά από ονειρικές αφηγήσεις. Μία από τις ιστορίες είναι της ζωής του Μωάμεθ (που ονομάζεται «Mahound» ή «ο Αγγελιοφόρος») στη Μέκκα (ονομάζεται Jahilia). Στο επίκεντρό της είναι το επεισόδιο των λεγόμενων σατανικών στίχων, για τους οποίους ο προφήτης διακηρύσσει πρώτα μια αποκάλυψη που απαιτεί την υιοθέτηση τριών από τις παλιές πολυθεϊστικές θεότητες, αλλά αργότερα την αποκηρύσσει ως σφάλμα που προκλήθηκε από τον Διάβολο. Υπάρχουν επίσης δύο αντίπαλοι του «Αγγελιοφόρου»: μια ειδωλολατρική ιέρεια, η Hind, και ένας σκεπτικιστής και σατιρικός ποιητής, ο Baal. Όταν ο προφήτης επιστρέφει θριαμβευτικά στη Μέκκα, ο Baal κρύβεται σε έναν υπόγειο οίκο ανοχής, όπου οι πόρνες παίρνουν την ταυτότητα των συζύγων του προφήτη. Ένας από τους συντρόφους του προφήτη δραπετεύει στην Τζαχίλια και ισχυρίζεται ότι, αμφιβάλλοντας για την αυθεντικότητα του «Αγγελιοφόρου», έχει αλλάξει διακριτικά τμήματα του Κορανίου όπως του υπαγορεύτηκαν, φαινομενικά διαψεύδοντας τη θεία αποκάλυψη του Μαχούντ. Η δεύτερη σειρά αφηγείται την ιστορία της Ayesha, μιας Ινδής αγρότισσας που ισχυρίζεται ότι λαμβάνει αποκαλύψεις από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ. Δελεάζει όλη την κοινότητα του χωριού της να ξεκινήσουν ένα πεζό προσκύνημα στη Μέκκα, υποστηρίζοντας ότι θα μπορέσουν να διασχίσουν την Αραβική Θάλασσα με τα πόδια. Το προσκύνημα τελειώνει σε μια καταστροφική κορύφωση καθώς όλοι οι πιστοί μπαίνουν στο νερό και εξαφανίζονται. Μια τρίτη ονειρική ακολουθία παρουσιάζει τη φιγούρα ενός φανατικού εκπατρισμένου θρησκευτικού ηγέτη, του «Ιμάμη», σε ένα σκηνικό του τέλους του 20ού αιώνα, μια νύξη για τον Χομεϊνί στην εξορία του στο Παρίσι. 

Το βιβλίο έγινε παγκόσμιο γεγονός - εν μέρει λόγω της διαμάχης και της παρέμβασης του ιρανικού θρησκευτικού κατεστημένου αλλά και της δημόσιας συζήτησης για την ελευθερία της έκφρασης. Αν και κάποιοι κριτικοί θεωρούν ότι δεν φτάνει σε ύψος το προηγούμενο του έργο Midnight’s Children, δεν παύει να είναι έργο - σταθμός του τέλους του 20ού αιώνα. Σε ελληνική μετάφραση του Γ.-Ί. Μπαμπασάκη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός από το 2013

Νευρικές Καταστάσεις (Τσίτσι Ντανγκαρεμπγκά - 1988) Το μυθιστόρημα της Dangarembga, αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά έργα της αφρικανικής γυναικείας λογοτεχνίας. Ο τίτλος προέρχεται από την εισαγωγή του Jean-Paul Sartre στο έργο του Frantz Fanon ¨The Wretched of the Earth¨ (1961). Εξετάζει με ευαισθησία τη διεμπλοκή της εκπαίδευσης, του φύλου και του αποικισμού. Η "νευρική κατάσταση" του τίτλου αναφέρεται στην ψυχολογική διαταραχή της ζωής υπό αποικιακή καταπίεση.

Η αφήγηση αναπτύσσεται στην αποικιακή και πρώιμη μετααποικιακή Ζιμπάμπουε, και παρακολουθεί τη ζωή της νεαρής ηρωίδας, που μέσα από οικογενειακές, σχολικές και κοινωνικές συγκρούσεις αγωνιά και προσπαθεί να εκπαιδευτεί, να μη «καταρρεύσει» υπό το βάρος των προσδοκιών, του φύλου, της φυλής και της τάξης.

Ήταν το πρώτο μυθιστόρημα που δημοσιεύτηκε στα αγγλικά από μια μαύρη γυναίκα από τη Ζιμπάμπουε. Εισάγει μια φεμινιστική προοπτική που αμφισβητεί τόσο τον αποικιακό ρατσισμό όσο και τις πατριαρχικές παραδόσεις. Άνοιξε το δρόμο για μια γενιά Αφρικανών γυναικών συγγραφέων.

Οι Κοσμικοί Παράδεισοι (Ντουόνγκ Θου Χούονγκ - 1988) Το έργο της Dương Thu Hương αποτελεί μια ισχυρή φωνή της βιετναμέζικης σύγχρονης λογοτεχνίας. Η συγγραφέας ανασυνθέτει την εμπειρία του μεταπολεμικού Βιετνάμ - τη μετάβαση, τις συγκρούσεις, τη θέση της γυναίκας και τον αποικιο­κεντρικό λόγο — μέσα από τη συνείδηση της ηρωίδας. Ο τίτλος, «Οι Κοσμικοί Παράδεισοι», υπαινίσσεται έναν τόπο ή μια κατάσταση ‘παραδείσου’ που καταρρέει, μια ειρωνεία στην πραγματικότητα των κοινωνικών / πολιτικών καταστάσεων.

Ήταν ένα από τα πρώτα μυθιστορήματα από το Βιετνάμ που μεταφράστηκε ευρέως στη Δύση και που αμφισβητούσε ανοιχτά το καθεστώς. Έχει μια λυρική, αλλά ωμή ρεαλιστική αφήγηση. Παρουσιάζει τις καταστροφικές συνέπειες των πολιτικών μεταρρυθμίσεων στο Βιετνάμ στην οικογένεια και τις προσωπικές σχέσεις, πραγματευόμενο θέματα ιδεολογίας, θυσίας και γυναικείας επιβίωσης.

Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στο ότι μεταφέρει τη βιετναμέζικη εμπειρία στο παγκόσμιο κοινό όχι ως εξωτική αφήγηση, αλλά ως βαθιά αντανάκλαση της ιστορίας, της μνήμης και της πολιτισμικής μετατόπισης.
Πέρα από την αφήγηση, η γραφή της Dương Thu Hương διακρίνεται για την ευαισθησία της στην περιγραφή του κοινωνικού τοπίου και την εσωτερική ζωή της ηρωίδας - δεν είναι απλώς μια πολιτική ιστορία, αλλά μια ανθρώπινη διερεύνηση.

Παραμένει ένα κλασικό της νοτιοανατολικής ασιατικής λογοτεχνίας και μια σημαντική φωνή εναντίον κάθε ιδεολογικής καταπίεσης.

Η Σιωπή των Αμνών (Τόμας Χάρις - 1988) Το μυθιστόρημα του Harris αποτελεί κλασικό δείγμα ψυχολογικού θρίλερ: η νεαρή εκπαιδευόμενη πράκτορας του FBI, Κλαρίς Στάρλινγκ, έρχεται αντιμέτωπη με τον διάσημο ψυχίατρο - δολοφόνο Χάνιμπαλ Λέκτερ, προκειμένου να λύσει την υπόθεση του «Μπούφαλο Μπιλ».

Η αφήγηση συνδυάζει την ένταση της αστυνομικής πλοκής, τον τρόμο, την ψυχολογική διερεύνηση και τη σχέση θύτη - θύματος με τρόπο συναρπαστικό.
Η λογοτεχνική σημασία έγκειται στο ότι το έργο ανέδειξε την ψυχολογική διάσταση του τρόμου - όχι μόνο ως εξωτερικό γεγονός αλλά ως εσωτερική σύγκρουση - και δημιούργησε ένα νέο «είδος» στο χώρο της mainstream μυθοπλασίας του εγκλήματος. Η αφήγηση είναι μεθοδική, με ένταση που χτίζεται σταδιακά. Ο χαρακτήρας του Λέκτερ λειτουργεί ως αρχετυπικός «εξυπνότερος εγκληματίας», ενώ η Στάρλινγκ ως σταδιακά μεταλλασσόμενος αντι-ήρωας. Το βιβλίο συνοδεύεται από έντονες σκηνές και ψυχολογικό βάθος, οπότε δεν είναι απλή «αγωνιώδης» ιστορία, αλλά και καλοστημένη λογοτεχνική κατασκευή. Εξερευνά τα βάθη της ανθρώπινης ψυχοπαθολογίας, την τραυματική εμπειρία, τη δύναμη και την ευφυΐα.

Αναβάθμισε το αστυνομικό θρίλερ σε λογοτεχνικό επίπεδο, όρισε εκ νέου το "ψυχολογικό θρίλερ" και δημιούργησε ένα αρχέτυπο (ο ευγενής δολοφόνος / διάνοια) που μιμήθηκαν αμέτρητα βιβλία και ταινίες. Η ψυχολογική λεπτότητα, η δομημένη πλοκή και η δημιουργία του Χάνιμπαλ Λέκτερ – ένας από τους πιο σημαντικούς πολιτισμικά δολοφόνους – ήταν πρωτοποριακή για το είδος. Παραμένει ένα από τα πιο γνωστά και αναγνωρισμένα βιβλία του είδους του 20ού αιώνα. Υπάρχει ελληνική μετάφραση από τις εκδόσεις Bell.

Ο Αλχημιστής (Πάουλο Κοέλιο) Παγκόσμιο μπεστ-σέλερ με τεράστια πολιτισμική επιρροή, αλλά κριτικά αποτιμάται ως ένα βιβλίο με απλό, παραβολικό ύφος και ελλιπή λογοτεχνική πολυπλοκότητα. Η λογοτεχνική του αξία είναι αντικείμενο συζήτησης.

Το έργο του Coelho αφηγείται την ιστορία του Σαντιάγο, ενός νεαρού βοσκού από την Ανδαλουσία, που ξεκινά ταξίδι στην Αίγυπτο μετά από επαναλαμβανόμενα όνειρα για την αναζήτηση ενός θαμμένου θησαυρού στην έρημο. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, ο Σαντιάγκο έρχεται αντιμέτωπος με την αγάπη, τον κίνδυνο, τις ευκαιρίες, την καταστροφή και μαθαίνει πολλά για τον εαυτό του και τον κόσμο. Γνωρίζει ανθρώπους διαφορετικών νοοτροπιών και μοιράζεται τις απόψεις του μαζί τους. Στο ταξίδι του, γνωρίζει τη Φατιμά, μία όμορφη γυναίκα από την Αραβία, η οποία του εξηγεί πως αν ακολουθήσει την καρδιά του θα βρει αυτό που ψάχνει. Ωστόσο, ο πραγματικός «θησαυρός» αποδεικνύεται ότι είναι η βαθύτερη κατανόηση του εαυτού, η επίγνωση της «Προσωπικής του Ουσίας» και η σύνδεσή του με το Σύμπαν. Το κεντρικό θέμα του έργου είναι το να βρει κάποιος τον προσωπικό του μύθο.

Απευθύνεται τόσο σε μυημένους στη λογοτεχνία όσο και σε αναγνώστες που αναζητούν έμπνευση: η απλότητα είναι μέρος της δύναμής του. Ωστόσο, διαβάζεται ευχάριστα και ως «μυθιστόρημα» παρά ως θεοσοφικό εγχειρίδιο - τα μηνύματα δεν επιβάλλονται, αλλά υπονοούνται. Ελληνική έκδοση έχει γίνει από τον εκδοτικό οίκο Α.Α. Λιβάνη το 1996.

1985-1986: Από τους Μάρκες, Κρασνοχορκάι και Ντελίλο στις Άτγουντ, Αλεξιέβιτς, Λέσινγκ και Ντζεμπάρ

Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας (Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες - 1985) Αν και δεν είναι τόσο ριζοσπαστικό στη δομή όσο το "Εκατό Χρόνια Μοναξιάς", αποτελεί το απόλυτο αριστούργημα του μαγικού ρεαλισμού στην ωριμότητα του συγγραφέα. Συνδυάζει την αφηγηματική λεπτότητα ενός "συμβατικού" μυθιστορήματος με μαγικά στοιχεία που αναδύονται φυσικά από την πραγματικότητα της Καραϊβικής.

Η χώρα είναι πιθανόν η Κολομβία. Μια φανταστική πόλη χωρίζεται σε τμήματα όπως η «Περιοχή των Αντιβασιλέων» και η «Στοά των γραφών». Το μυθιστόρημα λαμβάνει χώρα περίπου κατά τη διάρκεια μισού αιώνα μεταξύ 1880 και 1930. Μετά την κηδεία του συζύγου, ο Φλορεντίνο εκδηλώνει για μία ακόμη φορά την αγάπη του για τη Φερμίνα και της λέει ότι έχει παραμείνει πιστός σε αυτήν όλα αυτά τα χρόνια. Αρχικά δίσταζε, επειδή χήρευσε πρόσφατα, αλλά η Φερμίνα του δίνει τελικά μια δεύτερη ευκαιρία. Προσπαθούν να ζήσουν μαζί, έχοντας ζήσει δύο ζωές ξεχωριστά για πάνω από πέντε δεκαετίες.                                                             

Εξερευνά τον έρωτα σε όλες του τις μορφές – ρομαντικό, σωματικό, πλατωνικό, γεροντικό – όχι ως αφήγημα, αλλά ως μια κατάσταση ύπαρξης, μια ψύχωση, μια θεϊκή τρέλα. Είναι επίσης μια βαθιά κοινωνιολογική μελέτη της Λατινικής Αμερικής.

Εδραίωσε τον Γκαρσία Μάρκες ως έναν από τους μεγαλύτερους λογοτέχνες του 20ού αιώνα και επηρέασε γενιές συγγραφέων στον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορεί να μιλήσει για το πάθος και τον χρόνο. Παραμένει ένα από τα πιο δημοφιλή και αγαπημένα λογοτεχνικά βιβλία παγκοσμίως, με μια θέση που φαίνεται ασφαλής στον κανόνα.

Η Ιστορία της πορφυρής δούλης (Μάργκαρετ Άτγουντ - 1985) Φουτουριστικό δυστοπικό μυθιστόρημα. Διαδραματίζεται σε μια μελλοντική Νέα Αγγλία σε μια πατριαρχική, ολοκληρωτική θεοκρατική πολιτεία γνωστή ως Δημοκρατία της Γκιλιάντ, η οποία έχει ανατρέψει την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το έργο μάς μεταφέρει σε μια σκοτεινή μελλοντική κοινωνία, όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα δικαιώματά τους και ζουν κάτω από τον απόλυτο έλεγχο ενός αυταρχικού καθεστώτος. Οι γυναίκες - υπηρέτριες, όπως η πρωταγωνίστρια Offred – που είναι ο κεντρικός χαρακτήρας και αφηγητής -  έχουν ως μοναδικό σκοπό να τεκνοποιούν για τις ελίτ οικογένειες. Μέσα από την εσωτερική της αφήγηση, η Οφρεντ περιγράφει τις σκληρές συνθήκες ζωής, τις μνήμες της ελευθερίας που χάθηκε και τις μικρές πράξεις αντίστασης. Το μυθιστόρημα εστιάζει στη σύνδεση εξουσίας και ελέγχου του σώματος, στην καταπίεση των γυναικών και στη σημασία της μνήμης και της ελπίδας.

Η Atwood εμπνεύστηκε από πραγματικές ιστορικές περιόδους καταπίεσης και παραβίασης δικαιωμάτων, καθιστώντας το έργο της επίκαιρο και προειδοποιητικό. Διερευνά θέματα ανίσχυρων γυναικών σε μια πατριαρχική κοινωνία, απώλεια γυναικείας εξουσίας και ατομικότητας, καταστολή των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων και τα διάφορα μέσα με τα οποία οι γυναίκες αντιστέκονται και προσπαθούν να αποκτήσουν ανεξαρτησία. Ο τίτλος είναι επηρεασμένος από το "The Canterbury Tales" και ιστορίες όπως "The Merchant's Tale". 

Δεν εφηύρε τη δυστοπία, αλλά της έδωσε μια νέα, τρομακτικά ρεαλιστική και φεμινιστική διάσταση. Η χρήση της αφήγησης πρώτου προσώπου, των ιστορικών σημειωμάτων στο επίλογο και η εστίαση στο θηλυκό σώμα ως πεδίο πολιτικού ελέγχου ήταν πρωτοποριακά. Εξετάζει την πολιτική του σώματος, τη θρησκευτική θεοκρατία, την καταστολή των γυναικών και τον τρόπο με τον οποίο καθεστώτα, αιρέσεις και θεοκρατικές οργανώσεις χειραγωγούν τη γλώσσα και την ιστορία για να διατηρήσουν την εξουσία.

Ξεπέρασε τα όρια της λογοτεχνίας και έγινε πολιτισμικό και κοινωνικό φαινόμενο. Είναι το κεντρικό κείμενο του φεμινιστικού δυστοπικού κανόνα και έχει επηρεάσει αμέτρητα έργα σε διάφορα μέσα. Παραμένει αποτρόπαια επίκαιρο με την επικρατούσα πολιτική σε αρκετά κράτη.

Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας (Σβετλάνα Αλεξιέβιτς - 1985) Το έργο αυτό είναι μια συλλογή προφορικών μαρτυριών γυναικών που συμμετείχαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – ως νοσοκόμες, οδηγοί, μάχιμες, αντάρτισσες, και άλλες — και μέσα από τις αφηγήσεις τους ρίχνει φως σε μια πλευρά του πολέμου που συχνά μένει στο σκοτάδι: την εμπειρία των γυναικών, την ψυχολογική και σωματική βία, την ηρωική αλλά και την τραγική πλευρά, την αμφιθυμία, τη σύγκρουση μεταξύ υπέρβασης και απώλειας.

Το ιδιαίτερο ύφος της Αλεξιέβιτς, που κινείται μεταξύ τεκμηριωμένου ρεπορτάζ και λογοτεχνικής αφήγησης, επιτρέπει στον αναγνώστη να σκεφτεί τον πόλεμο με άλλους όρους - όχι ως μύθο ή αφηρημένο γεγονός, αλλά ως δράμα ανθρώπινων υπάρξεων με πρόσωπα, φόβους, χαρές, ενοχές, αμφιβολίες. Παρουσιάζει τον Β' ΠΠ από μια ριζικά διαφορετική οπτική: αυτή των Σοβιετικών γυναικών που πολέμησαν. Εξετάζει τη γυναικεία εμπειρία του πολέμου, τον τραυματισμό, τη μνήμη και τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία ξεχνά ή διαμορφώνει τις προσωπικές μαρτυρίες.

Λογοτεχνικά, αναδεικνύει τη φωνή του «απλού ανθρώπου», ιδίως τη γυναικεία φωνή, σε αντιπαράθεση με το κρατικό αφήγημα. Ο λόγος της, συχνά λιτός αλλά φορτισμένος, χρησιμοποιεί επανάληψη, διάλογο, αναδρομές. Η εμπειρία της μοιάζει ποιητική και δραματική χωρίς μελοδραματισμό. Το έργο είναι και ένα είδος ηθικής καταγραφής: τι σημαίνει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια εντός της φρίκης, τι μένει όταν έρχεται η νίκη και τελειώνουν οι πανηγυρισμοί, όταν η ηρωική αφήγηση σιωπά για τα καθημερινά, για τις πληγές που δεν επουλώνονται.

Η καινοτομία της βρίσκεται στην εφεύρεσή ενός νέου λογοτεχνικού είδους: του "μυθιστορήματος φωνών". Δεν είναι δημοσιογραφική αναφορά, ούτε συλλογή συνεντεύξεων. Είναι μια λογοτεχνική σύνθεση προσωπικών μαρτυριών, όπου η συγγραφέας δρα ως "συντονίστρια" και "μαέστρος" μιας πολυφωνικής χορωδίας, δημιουργώντας ένα συγκλονιστικό συλλογικό πορτρέτο.

Η μέθοδός της άνοιξε νέους δρόμους στη λογοτεχνική «μη λογοτεχνία» και επηρέασε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ιστορία "από κάτω". Είναι ένα θεμελιώδες κείμενο για την κατανόηση του 20ού αιώνα και μια μαρτυρία που δεν παύει να είναι συγκινητική και σχετική. Πρώτη ελληνική έκδοση: Από τις εκδόσεις Πατάκη, σε μετάφραση Ελένης Μπακοπούλου.

1st edition

Λευκός θόρυβος (Ντόναλντ - Ντον Ντελίλο - 1985) Αποτέλεσε τον ορισμό του "μεταμοντέρνου" μυθιστορήματος. Ο DeLillo καταγράφει την "λευκή θόρυβο" της σύγχρονης αμερικανικής ζωής – τα ΜΜΕ, τη βιομηχανία της ψυχαγωγίας, τη θεοποίηση της επιστήμης, την εμπορευματοποίηση του θανάτου – με έναν τρόπο που ήταν καινοτόμος τόσο στη θεματολογία όσο και στη ρυθμιστική του διάρθρωση.

Ο Τζακ Γκλάντνεϊ είναι καθηγητής σε ένα μικρό κολέγιο της Δυτικής Αμερικής, η ζωή του ανατρέπεται όταν μια θανατηφόρα χημική διαρροή κοντά στο σπίτι του δημιουργεί αυτό που οι αρχές ονομάζουν με «λεπτότητα» αερομεταφερόμενο τοξικό συμβάν. Ο Τζακ και η σύζυγος του Μπαμπέτ υποκύπτουν στον τρόμο και την παράνοια. Στο τρίτο μέρος του βιβλίου, «Dylarama», ο Τζακ ανακαλύπτει ότι η Μπαμπέτ τον απατά με έναν άντρα που αποκαλεί «κύριο Γκρέι» προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση σε ένα φανταστικό φάρμακο που ονομάζεται Ντίλαρ, μια πειραματική θεραπεία για τον τρόμο του θανάτου. Το μυθιστόρημα γίνεται ένας στοχασμός πάνω στον φόβο της σύγχρονης κοινωνίας για τον θάνατο και την εμμονή της με τις χημικές θεραπείες, καθώς ο Τζακ επιδιώκει να αποκτήσει τη δική του προμήθεια Ντίλαρ από τη μαύρη αγορά. Ωστόσο, το Ντίλαρ δεν λειτουργεί για την Μπαμπέτ και έχει πολλές παρενέργειες, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας της ικανότητας να «διακρίνει τις λέξεις από τα πράγματα», έτσι ώστε αν κάποιος έλεγε «σφαίρα», να πέφτει στο πάτωμα για να προφυλαχθεί. Ο Τζακ στη συνέχεια αποφασίζει να εντοπίσει και να σκοτώσει τον κύριο Γκρέι, του οποίου το πραγματικό όνομα, όπως έχει μάθει, είναι Γουίλι Μινκ. Μετά από μια σκηνή μαύρης κωμωδίας, όπου ο Τζακ οδηγεί και σκέφτεται, στο μυαλό του, διάφορους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να εξελιχθεί η συνάντησή τους, εντοπίζει και πυροβολεί με επιτυχία τον Γουίλι, ο οποίος εκείνη την εποχή βρίσκεται σε παραληρηματική κατάσταση που προκαλείται από τον δικό του εθισμό στον Ντίλαρ. Ο Τζακ βάζει το όπλο στο χέρι του Γουίλι για να κάνει τη δολοφονία να μοιάζει με αυτοκτονία, αλλά ο Γουίλι στη συνέχεια πυροβολεί τον Τζακ στο χέρι. Ξαφνικά συνειδητοποιώντας την άσκοπη απώλεια ζωής, ο Τζακ μεταφέρει τον Γουίλι σε ένα νοσοκομείο που διευθύνεται από Γερμανίδες καλόγριες που δεν πιστεύουν στον Θεό ή στη μετά θάνατον ζωή…

Αν και εκφράζεται σε ένα επίπεδο παραλογισμού ελαφρώς υψηλότερο από αυτό της πραγματικής ζωής, το White Noise αποτυπώνει την ποιότητα της καθημερινής ύπαρξης στην κορεσμένη από τα μέσα ενημέρωσης, υπερκαπιταλιστική μεταμοντέρνα Αμερική με τόση ακρίβεια, που δεν ξέρεις αν πρέπει να γελάσεις ή να κλάψεις.                                                                

Επηρέασε βαθιά μια ολόκληρη γενιά Αμερικανών συγγραφέων (όπως ο David Foster Wallace, ο Jonathan Franzen) στον τρόπο σκέψης για την τεχνολογία, το φόβο και την πραγματικότητα.

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα για τον φόβο του θανάτου στην εποχή της κυριαρχίας της μαζικής παραγωγής και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Εξετάζει πώς η πληροφορία (και η παραπληροφόρηση) διαμορφώνουν τη ζωή και τη ταυτότητά μας. Η προφητική του δύναμη για την "δηλητηριώδη ατμόσφαιρα" της σύγχρονης ζωής το κάνει πιο επίκαιρο χρόνο με το χρόνο.

Το άρωμα (Πάτρικ Ζίσκιντ - 1985) Η καινοτομία του έγκειται στην αισθητηριακή του προσέγγιση. Είναι ένα μυθιστόρημα που βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην αίσθηση της όσφρησης. Ο Patrick Süskind χρησιμοποιεί μια κλασική, σχεδόν ρομαντική αφηγηματική τεχνική για να διηγηθεί μια σκοτεινή και υπερφυσική ιστορία, δημιουργώντας μια μοναδική ατμόσφαιρα.

Η ιστορία ακολουθεί τον Jean-Baptiste Grenouille, ένα ανέραστο ορφανό στη Γαλλία του 18ου αιώνα που γεννιέται με μια εξαιρετική όσφρηση, ικανή να διακρίνει μια τεράστια γκάμα αρωμάτων στον κόσμο γύρω του. Ο Grenouille γίνεται αρωματοποιός, αλλά αργότερα εμπλέκεται σε φόνο όταν συναντά ένα νεαρό κορίτσι με ένα αξεπέραστο θαυμάσιο άρωμα. Η πραγματική ιστορία του Ισπανού κατά συρροή δολοφόνου Manuel Blanco Romasanta (1809-1863), γνωστού και ως «Tallow-Man», ο οποίος σκότωσε πολλές γυναίκες και παιδιά, πούλησε τα ρούχα τους και απέσπασε το λίπος του σώματός τους για να φτιάξει σαπούνι, μοιάζει κατά κάποιο τρόπο με τις μεθόδους του Grenouille. Το όνομα του Jean-Baptiste Grenouille μπορεί να είναι εμπνευσμένο από τον Γάλλο αρωματοποιό Paul Grenouille, ο οποίος άλλαξε το όνομά του σε Grenoville όταν άνοιξε τον πολυτελή οίκο αρωμάτων του το 1879.

Εξετάζει τη φύση της ερωτικής έλξης, την απόλυτη μοναξιά, την αναζήτηση της τελειότητας και τη σχέση μεταξύ της γοητείας και της διαφθοράς. Ο Grenouille είναι ένας μοναδικός αντι-ήρωας χωρίς συναίσθημα που αναζητά το απόλυτο άρωμα.

Ήταν ένα φαινόμενο παγκόσμιας κριτικής επιτυχίας που επέκτεινε τα όρια του ιστορικού μυθιστορήματος και έδειξε ότι ένα "ευρωπαϊκό", λογοτεχνικά απαιτητικό βιβλίο μπορούσε να γίνει τεράστιο μπεστ σέλερ..

Παραμένει ένα πολιτισμικά αξιοθαύμαστο και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα γερμανόφωνα μυθιστορήματα της μεταπολεμικής εποχής.

Το τανγκό του Σατανά (Λάσλο Κρασναχορκάι  - 1985) Πολλοί το θεωρούν το θεμελιώδες έργο που όρισε από την αρχή το ύφος και τα ενδιαφέροντά του συγγραφέα. Είναι η πρωτότυπη και πιο δομημένη έκφραση της κοσμοαντίληψής του. Είναι το μυθιστόρημα που "γέννησε" τον Κρασναχορκάι και ένα από τα πιο εμβληματικά της ανατολικοευρωπαϊκής μεταμοντέρνας λογοτεχνίας.

Περιγράφει την αποσύνθεση μιας αγροτικής κοινότητας που προσπαθεί να επιβιώσει μετά την πτώση μιας κολεκτίβας, ενώ ένας μυστηριώδης άνδρας υπόσχεται «σωτηρία». Η ιστορία ενός απέλπιδα, βρόμικου και βυθισμένου στη λάσπη αγροτικού οικισμού, του οποίου οι κάτοικοι περιμένουν να αποκτήσουν μια μικρή περιουσία από την πώληση κάποιου τμήματος. Η ισορροπία ανατρέπεται με την εμφάνιση ενός απατεώνα, μιας μεσσιανικής φιγούρας, που τους οδηγεί σε μια νέα, ακόμη πιο μεγάλη ψευδαίσθηση.

Είναι ένα αριστούργημα της καινοτομίας (με τις μακριές, υπερρεαλιστικές προτάσεις του) και τη δομή του, βασισμένη σε έξι βήματα μπροστά και έξι βήματα πίσω (όπως στο χορό του τανγκό). Ανακατεύει την χρονολογία, επαναλαμβάνει γεγονότα από διαφορετικές οπτικές γωνίες και προσεγγίσεις και δημιουργεί μια αίσθηση κύκλου και αναπόφευκτης μοίρας. Ο συγγραφέας εισάγει στο έργο τα αρχέτυπα που θα ακολουθήσει σε όλη του τη μετέπειτα δημιουργία του: τον απατεώνα-σωτήρα, την συλλογική ηλιθιότητα, την παρακμή και την αναζήτηση για νόημα σε έναν κόσμο χωρίς Θεό.

Η παγκόσμια αναγνώριση και επιρροή του ήρθαν λίγο αργότερα, κυρίως τον 21ο αιώνα. Σήμερα θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους συγγραφείς. Κυκλοφόρησε στη χώρα μας το 2018 από τις εκδόσεις Πόλις

Σημείωση: Ήταν η βάση για την πρώτη ταινία του Μπέλα Ταρρ, «Ο Σατανάς του Τανγκό» (1994), διάρκειας πάνω από 7 ώρες, η οποία είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία του κινηματογράφου και εισήγαγε το λογοτεχνικό έργο του Κρασναχορκάι σε ένα ευρύτερο ακροατήριο.

Η Καλή Τρομοκράτισσα (Ντόρις Λέσινγκ - 1985): Πολύπλοκο και έξυπνο μυθιστόρημα για την πολιτική στράτευση, την ένοπλη δράση και τα όρια της ηθικής και της ιδεολογίας, εμπνευσμένο από τη θητεία της συγγραφέα στην Αριστερά, το πολιτικό και οικονομικό κλίμα της θατσερικής Αγγλίας, καθώς και τη δράση του IRA τη δεκαετία του ’80.

Η πλοκή περιστρέφεται γύρω από μια ομάδα ανθρώπων αστικής καταγωγής που επιλέγουν να ζουν εκτός της συμβατικής ζωής - σε καταλήψεις και κοινοβιακές μορφές με ατέρμονες αναζητήσεις και επαναστατικά ιδεώδη. Η πρωταγωνίστρια, η Άλις, προσκολλάται στην ιδέα της πολιτικής ως υπέρβαση, ως διαμαρτυρία, ως δράση, αλλά καθώς η ομάδα εμπλέκεται όλο και πιο ενεργά σε πράξεις που συνεπάγονται ένοπλη βία, θύματα και αβεβαιότητα, τίθεται το ερώτημα: πού σταματά η επανάσταση και πού αρχίζει το προσωπικό κόστος; Η αφήγηση αποδομεί τις ιδεολογίες, δείχνει την υποκρισία, το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης, και την ανθρώπινη αμφιθυμία.

Λογοτεχνικά, το έργο διακρίνεται για το σαρκαστικό και ειρωνικό ύφος, για τον ρεαλισμό στις σχέσεις εντός της ομάδας, την ανάλυση της ψυχολογίας των χαρακτήρων - όχι ως ηρωικών, αλλά ως ανθρώπων με αμφιταλαντεύσεις. Η Doris  Lessing αναλύει πώς οι ιδέες μπορούν να γίνουν παγίδες, πώς η πολιτική ταυτότητα γίνεται φορτίο, πώς η επιθυμία για το καλό μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή όταν χάσει την επαφή με την ηθική αυτοσυνείδηση.

Εκδόθηκε στα ελληνικά το 2007 από τον εκδοτικό οίκο Οδυσσέας, σε μετάφραση Τρισεύγενης Παπαϊωάννου. 

L’Amour, la fantasia (Ασσιά Ντζεμπάρ - 1985) Σπουδαίο έργο μετα-αποικιακής λογοτεχνίας και φεμινισμού της Αλγερινής Φατιμά-Ζοχρά Ιμαλχαγιέν, που συνδυάζει ιστορία, αυτοβιογραφία και μυθοπλασία. Ο τίτλος “fantasia” παραπέμπει τόσο στην παράδοση (τις φαντασίες / τελετουργίες / συναντήσεις) όσο και στην ελευθερία της φαντασίας, της ζωής, της γλώσσας και της δημιουργίας. Η καινοτομία του είναι μεγάλη, αλλά η διεθνής του διάδοση πιο περιορισμένη.

Το κορίτσι, που μεγαλώνει στην παλιά ρωμαϊκή παραθαλάσσια πόλη Σερσέλ, βλέπει τη ζωή της σε αντίθεση με αυτή μιας γειτονικής γαλλικής οικογένειας και λαχταρά περισσότερα από όσα της επιτρέπουν ο νόμος και η παράδοση. Ισχυρή και παθιασμένη, δραπετεύει από την απομονωμένη ζωή της οικογένειάς της για να ενταχθεί στον αγώνα κατά της γαλλικής κυριαρχίας. Οι εξαιρετικές περιγραφικές ικανότητες της Ντζεμπάρ ζωντανεύουν τις εμπειρίες κοριτσιών και γυναικών που βρίσκονται παγιδευμένες στον διπλό αγώνα για ανεξαρτησία - τόσο τη δική τους όσο και της Αλγερίας.

Το μυθιστόρημα της Assia Djebar συνδυάζει ιστορία, μνήμη και αυτοβιογραφία. Η συγγραφέας αναμειγνύει την προσωπική της εμπειρία με την ιστορική αφήγηση της αποικιοκρατίας της Αλγερίας, της γαλλικής κατάκτησης, της αντίστασης και του πολέμου της ανεξαρτησίας. Παράλληλα, διερευνά τον ρόλο των γυναικών στην κοινωνία, στη λογοτεχνία, στην πολιτική, την παράδοση και τη γλώσσα - πώς η γυναικεία ταυτότητα διαμορφώνεται, περιορίζεται αλλά και ξεπερνιέται.

Αφηγηματικά, το έργο είναι πολυφωνικό: υπάρχει εναλλαγή χρόνων και χώρων (από τον 19ο αιώνα της κατάκτησης, μέχρι τη σύγχρονη εποχή), από την εξωτερική ιστορική λεγεώνα σε βαθιές εσωτερικές αναμνήσεις. Υπάρχει παιχνίδι με τη γλώσσα, με τις αφηγήσεις που μένουν ανολοκλήρωτες, με το κρυμμένο, με τη σιωπή, με το σώμα. Το έργο έχει μεγάλη σημασία γιατί αμφισβητεί τη μονοφωνία της ιστορίας, φέρνει στο προσκήνιο τις γυναίκες ως αφηγήτριες και ως φορείς μνήμης.

Ματωμένος μεσημβρινός (Κόρμακ Μακ Κάρθυ - 1986) Το έργο έχει τον χαρακτήρα του τοπίου που περιγράφει: Σκληρό και αγνό, σαν να το είχε σμιλέψει ο άνεμος και η άμμος, σαν φυσικό φαινόμενο. Πολύ βίαιο αλλά και συμπονετικό, Προκλητικό και ρεαλιστικό ανατρέπει όλα τα παραμύθια για την «Άγρια Δύση». Σπάνια η λογοτεχνία παρουσίασε τόσα και τέτοια θέματα βίας πιο ακραία ή λιγότερο άσκοπα.

Ένα μνημειώδες έργο για τη βία και την αθλιότητα που ακολούθησαν την κατάκτηση του Φαρ Ουέστ μετά το 1840. Βασίζεται σε γεγονότα που γίνονταν στα σύνορα με το Μεξικό και εξιστορεί  τις άγριες περιπέτειες ενός νεαρού αγοριού που εντάσσεται σε μια ομάδα ακραίων που κυνηγούν και δολοφονούν αυτόχθονες, υπό την ηγεσία ενός ανήθικου, αλμπίνο τέρατος γνωστού ως Judge.

Εξετάζει την ουσιαστική φύση του κακού, τη βία και το πόλεμο ως τη μόνη σταθερά της ανθρωπότητας, και τη σύγκρουση μεταξύ πολιτισμού και βαναυσότητας. Ο "Κριτής" Χόλντεν είναι ένας από τους πιο τρομακτικούς και βαθιά  φιλοσοφικούς αντί-ήρωες της σύγχρονης λογοτεχνίας.

Μια επαναστατική γλωσσική δημιουργία, αφού ο McCarthy ανασυνθέτει την αγγλική γλώσσα με βιβλικές προτάσεις, λεξιλόγιο από τον 19ο αιώνα και δημιουργεί ένα απάνθρωπο, επικό τοπίο που μοιάζει να γράφτηκε από κάποιο αρχαίο προφήτη. Η βία δεν είναι θεαματική, αλλά κοσμολογική και μεταφυσική.

Θεωρείται το αριστούργημα του συγγραφέα και επηρέασε βαθιά τη σύγχρονη αμερικανική πεζογραφία. "Το βιβλίο διαβάζεται σαν ένας συνδυασμός της "Ιλιάδας", της "Κόλασης" του Δάντη και του "Μόμπι Ντικ". Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι ο δεν μοιάζει με τίποτα από όσα έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια και ότι, κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο που σου κόβει την ανάσα. Είναι το αριστούργημα του Μακ Κάρθυ".(Τζον Μπάνβιλ). Στην Ελλάδα έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Καστανιώτη και Gutenberg

Η βαλίτσα (Σεργκέι Ντοβλάτοφ Sergei Dovlatov - 1986) Συλλογή από οκτώ μικρές ιστορίες ή διηγήματα που συνδέονται με τα μικροαντικείμενα που ο αφηγητής έφερε μαζί του όταν έφυγε από την ΕΣΣΔ και μετανάστευσε. Κάθε αντικείμενο λειτουργεί ως καταλύτης μνήμης, όλα έχουν ιστορίες, συνδέουν τον αφηγητή με πρόσωπα, καταστάσεις, με τη ζωή στην πατρίδα, με το καθεστώς, με τις καθημερινές μικροτραγωδίες και τις μικρές αστείες και πικρές στιγμές. Ο παραλογισμός της ζωής στη Σοβιετική Ένωση είναι το κύριο μοτίβο του έργου. Ο τίτλος έχει κάτι περισσότερο από μια απλή έννοια - γίνεται σεντούκι αναμνήσεων αυτοψυχολόγησης του αφηγητή.

Στις «Φινλανδικές κάλτσες» όντας σε δύσκολη οικονομική κατάσταση δέχτηκε την προσφορά ενός γνωστού μαυραγορίτη να "επενδύσει" και να αγοράσει μια παρτίδα φινλανδικών καλτσών, οι οποίες είχαν μεγάλη ζήτηση και μπορούσαν να πουληθούν σε χονδρεμπόρους για τρία ρούβλια το ζευγάρι. Αυτό το σχέδιο άμεσου πλουτισμού ματαιώθηκε από τη κρατική βιομηχανία, η οποία ξαφνικά πλημμύρισε τα καταστήματα με παρόμοια προϊόντα για ογδόντα καπίκια. Οι φινλανδικές κάλτσες από ελλιπείς και κερδοφόρες έγιναν βάρος. Στα «Παπούτσια» ο ήρωας βρέθηκε σε μια ομάδα λιθοξόων που είχαν αναλάβει να σκαλίσουν μια ανάγλυφη εικόνα του Λομονόσοφ για έναν νέο σταθμό του μετρό του Λένινγκραντ. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, πραγματοποιήθηκε ένα συμπόσιο. Ο αφηγητής, βρισκόμενος στο ίδιο τραπέζι με τον «Δήμαρχο», παρατήρησε ότι αυτός μεθυσμένος πιά είχε βγάλει τα ακριβά παπούτσια του. Τραβώντας τα προς το μέρος του τα πήρε κρυφά. Στο «Αξιοπρεπές σταυρωτό κοστούμι» ένας άγνωστος Άρθουρ συνάντησε τον αφηγητή στο γραφείο σύνταξης, με τον οποίο μετά πήγαν για καφέ και γεύμα. Την επόμενη μέρα, ο Ντοβλάτοφ προσκλήθηκε στο γραφείο του συντάκτη, όπου ήταν παρών ένας ταγματάρχης της κρατικής ασφάλειας. Αποδείχθηκε ότι ο Άρθουρ ήταν κατάσκοπος. Ο ταγματάρχης πρότεινε στον δημοσιογράφο να συνεχίσουν τη γνωριμία τους πηγαίνοντας στο θέατρο με τον Άρθουρ. Για αυτή την περίσταση, ο συντάκτης παρήγγειλε να αγοραστεί ένα εισαγόμενο σταυρωτό κοστούμι για τον «Σύντροφο Ντοβλάτοφ». Στο «Πουκάμισο από ποπλίνα» την ημέρα των εκλογών, τον επισκέφτηκε μια εργαζόμενη στην καμπάνια, η Έλενα. Αντί να πάνε όμως στο εκλογικό τμήμα, πήγαν στο κινηματογράφο και από εκεί στο Σπίτι των Συγγραφέων. Έτσι ξεκίνησε η ιστορία της οικογένειας Ντοβλάτοφ. Η Έλενα πρώτη μίλησε για μετανάστευση. Ο αφηγητής, που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν συμφωνούσε αποφάσισε να μείνει. Πριν φύγει, η σύζυγός του έδωσε ένα ρουμανικό πουκάμισο από ποπλίνα. Στο «Χειμωνιάτικο Καπέλο» μαζί με τον αδελφό του ο αφηγητής πήγε στο ξενοδοχείο Sovetskaya, όπου ένα κινηματογραφικό συνεργείο γύριζε ένα ντοκιμαντέρ. Στο γλέντι που ακολούθησε, μία ηθοποιός η Ρίτα, του ζήτησε να τη συνοδεύσει στο αεροδρόμιο για να συναντήσει τον σκηνοθέτη της ταινίας. Ξέσπασε καβγάς με άλλους άντρες σε μια πιάτσα ταξί. Η περιπέτεια συνεχίστηκε στην αστυνομία, στα επείγοντα και σε ένα εστιατόριο. Το αποτέλεσμα ήταν ο Ντοβλάτοφ να αποκτήσει ένα νέο καπέλο από δέρμα φώκιας. Στα «Γάντια του Οδηγού» συμφώνησε να παίξει τον ρόλο του Μεγάλου Πέτρου σε μια ερασιτεχνική ταινία σε σκηνοθεσία ενός άλλου  δημοσιογράφου. Ένα σακάκι, ένα καπέλο και μια μαύρη περούκα βρέθηκαν από τα είδη σκηνοθεσίας του στούντιο. Μια σκηνή επρόκειτο να γυριστεί κοντά σε ένα περίπτερο μπύρας. Οι φόβοι του ήρωα ότι θα τον περνούσαν για ηλίθιο με τέτοια ενδυμασία αποδείχθηκαν αβάσιμοι: η ουρά του κόσμου θεώρησε δεδομένη την εμφάνιση του Μεγάλου Πέτρου.

Το ύφος του Dovlatov είναι διακριτικά ειρωνικό, με λεπτό χιούμορ, αυτοσαρκασμό, χωρίς να θρηνεί ούτε να ηρωοποιεί, αλλά με έναν τρόπο που η νοσταλγία δεν γίνεται μελαγχολία, αλλά απεικόνιση της πραγματικής ζωής ως σύνθεση μικρών στιγμών που καθορίζουν ποιος είσαι. Σύμφωνα με τον συγγραφέα ακόμη και ο πιο αδύναμος είναι πιο αγνός στο πνεύμα από εκείνους «που θεωρούν τις απόψεις τους αληθινές, χωρίς να τις τεκμηριώνουν».

The Sportswriter (Ρίτσαρντ Φορντ – 1986) Είναι και το πρώτο μέρος της σειράς με πρωταγωνιστή τον Frank Bascombe, ο οποίος συνεχίζει σε άλλα έργα του Ford, και έχει μεγάλο αντίκτυπο στην αμερικανική πεζογραφία των “σύγχρονων μυθιστορημάτων κοινωνικής ανάλυσης”.

Ο Φρανκ είναι ουσιαστικά εκτός επαφής με τον εαυτό του. Συντετριμμένος από τον θάνατο του μικρού γιου του, χωρισμένος τώρα από τη σύζυγό του, οδεύει προς την κατάθλιψη, χρησιμοποιώντας τη δουλειά για να διώξει τις σκέψεις του, αυτοθεραπευόμενος με μια σκληρά επιδιωκόμενη κανονικότητα. Έχει εγκαταλείψει τη συγγραφή λογοτεχνικών έργων και εργάζεται ως αρθρογράφος αθλητικών ειδήσεων.

Το μυθιστόρημα διερευνά την προσωπική κρίση, την απώλεια (μεταξύ των οποίων η θλίψη για το παιδί του), τον μεταίχμιο μεταξύ πετυχημένης εξωτερικά ζωής και εσωτερικής κενότητας ή υπαρξιακής ανησυχίας. Ο Φορντ εστιάζει στην αμερικανική μεσαία τάξη, στις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις, στις βαθύτερες επιθυμίες πίσω από τις “κανονικές” ζωές. Λογοτεχνικά, το έργο ξεχωρίζει για τη λιτότητα του ύφους, την ακρίβεια στις παρατηρήσεις, τον εσωτερικό μονόλογο, και την αίσθηση μιας θλίψης αλλά και του ανοίγματος - πώς οι μικρές αλλαγές, τα γεγονότα της καθημερινότητας, οι αποτυχίες και οι απώλειες διαμορφώνουν την προσωπική ταυτότητα. Αριστοτεχνικά περιγράφει τις σκληρές και επισφαλείς συναισθηματικές ισορροπίες ενός ανθρώπου που μπορεί κάποιοι από τους αναγνώστες να αναγνωρίσουν ως δικές τους. Είναι το πορτρέτο ενός ανθρώπου που παλεύει με την απόγνωση και που αρνείται στο τέλος να παραμείνει έτσι. Αυτό το βιβλίο οδήγησε σε μια όχι λιγότερο λαμπρή συνέχεια, την «Ημέρα της Ανεξαρτησίας».

Στη μνήμη Ρόλφ Πόλε - "Το όνομά μου είναι Άνθρωπος"

1976 - Αθήνα. ASSOCIATED PRESS / Καθημερινή

Στις 7 Φλεβάρη του 2004 πέθανε στην Αθήνα ο Ρολφ Πόλε,δικηγόρος, ακτιβιστής και  χαρακτηρισμένος απο τη ναυαρχίδα του κίτρινου τύπυ της Γερμανίας ως ο «πιο επικίνδυνος Γερμανός τρομοκράτης» («Μπιλντ», 23/7/76). Οι ντόπιοι θιασώτες της τον ονόμασαν «πρύτανη της τρομοκρατίας», «ηγετικό στέλεχος της συμμορίας Μπάαντερ-Μάινχοφ». Ήταν μέχρι το θάνατό του στόχος προβοκατόρικων σχεδιασμών σχεδόν όλων των  μυστικών υπηρεσιών. Όλα ψέμματα, υπερβολές και προβοκατόρικες καταγγελίες. Ήταν ένας μεγάλος ανθρωπιστής, ειρηνιστής και βαθιά καλλιεργημενος πολίτης του κόσμου προσηλωμένος στις αρχές του δίκαιου, της αλληλεγγύης, του αλτρουισμού και της συντροφικότητας. Αρνήθηκε να τις προδώσει και δέχτηκε συνεχείς και σκληρές διωξεις (συκοφαντίες, απαγόρευση εργασίας, φυλάκιση στα λευκά κελιά των γερμανικών φυλακών) με αποτέλεσμα τον σοβαρό κλονισμό της υγείας του. Όμως μέχρι το τέλος παρέμεινε βράχος με θάρρος, ανθρωπιά και χιούμορ. 

Γεννήθηκε το 1942 στο Βερολίνο. Ο πατέρας του, αιχμάλωτος πολέμου έως το 1947, κατέλαβε θέση καθηγητή Πανεπιστημίου στο Ερλάγκεν. Από το 1954 ο Πόλε ζει στο Μόναχο, όπου ολοκληρώνει και τις σπουδές του στα Νομικά το 1966 και έως το 1970 δουλεύει ως ασκούμενος δικηγόρος, υπερασπιζόμενος μέλη της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς. Το 1969, μετά την απόπειρα δολοφονίας κατά του Ρούντολφ Ντούτσκε, δικάζεται για την συμμετοχή του στις διαδηλώσεις. Το 1974, μετά από τροποποίηση του κατηγορητηρίου και όντας προφυλακισμένος από το 1971, καταδικάζεται σε φυλάκιση για συμμετοχή στη RAF. Απελευθερώνεται τον Μάρτιο του 1975, αλλά συλλαμβάνεται ξανά το 1976 στην Αθήνα και η Δυτική Γερμανία ζητάει την έκδοσή του. Στην Ελλάδα αναπτύσσεται ένα πρωτοφανές κίνημα συμπαράστασης και η αντιπολίτευση σύσσωμη ζητάει την παραχώρηση πολιτικού ασύλου. Το Εφετείο Αθηνών σε μια ιστορική συνεδρίασή του απορρίπτει το γερμανικό αίτημα, αλλά εν τέλει ο Άρειος Πάγος αποφασίζει τελικά την έκδοση του Πόλε και το 1976 ξαναφυλακίζεται στο Στράουμπινγκ. Αποφυλακίζεται οριστικά το 1982, έχοντας προηγηθεί νέα δίκη το 1978 για «ληστρική εκβίαση». Η ανάμνηση του κινήματος συμπαράστασης οδηγεί τον Πόλε και πάλι στην Ελλάδα. Το 1984 παντρεύεται την δικηγόρο Κατερίνα Ιατροπούλου και εγκαθίσταται οριστικά στην Αθήνα, όπου εργάζεται ως καθηγητής γερμανικών, μεταφραστής και συγγραφέας. Αρθρογραφούσε τακτικά στο περιοδικό «Σχολιαστής» και συμμετείχε στη συντακτική του ομάδα. Απο το 1990 συνεργαζόταν με τον «Ιό» της Ελευθεροτυπίας. (Πηγή: GR-ASKI- 1506)

Tον Σεπτέμβριο του 1976, κατά την απολογία του ο Ρολφ Πόλε (1942-2004) απήγγειλε στο δικαστήριο τους στίχους ενός τραγουδιού του γερμανικού ροκ συγκροτήματος «Ton, Steine, Scherben» (1971) με τίτλο «Το όνομά μου είναι Άνθρωπος»:

Έχω πολλούς πατέρες κι έχω πολλές μητέρες και έχω πολλές αδελφές κι έχω πολλά αδέλφια

Ο πατέρας μου είναι μαύρος κι η μάνα μου κίτρινη τα αδέλφια μου είναι κόκκινα κι οι αδελφές μου ανοιχτόχρωμες.

Κι είμαι πάνω από δέκα χιλιάδων χρόνων,και το όνομά μου είναι Άνθρωπος!

Και ζω απ’ το φως και ζω απ’ την αγάπη - Και ζω απ’ τον αέρα και ζω απ’ το ψωμί

Κι έχω δυο μάτια κι όλα μπορώ να τα δω - Κι έχω δυο αυτιά κι όλα μπορώ να τα καταλάβω.

Κι έχουμε έναν εχθρό, που μας στερεί τη μέρα - Ζει απ’ τη δική μας τη δουλειά - Και ζει απ’ τη δύναμή μας

Κι έχει δυο μάτια και δεν θέλει να δει - Κι έχει δυο αφτιά, κι όμως δεν θέλει να καταλάβει.

Κι είναι πάνω από δέκα χιλιάδων χρόνων - Κι έχει πολλά ονόματα.

Και ξέρω, θα αγωνιστούμε

Και ξέρω, θα νικήσουμε

Και ξέρω, θα ζήσουμε

Και θ’ αγαπηθούμε

Κι ο πλανήτης Γη - Σ’ όλους μας θ’ ανήκει

Κι ο καθένας θα έχει αυτό που χρειάζεται

Και δεν θα πάρει πια δέκα χιλιάδες χρόνια

Γιατί έφτασε η ώρα.

Πηγή: https://liberationpolular.wordpress.com/