2002: Κορυφαία έργα των Μουρακάμι, Ευγενίδη, Ντονγκάλα, Παμούκ, Μάρκες και Εκο

Ο Κάφκα στην ακτή (Χαρούκι Μουρακάμι)  Συνδυάζει το μαγικό ρεαλισμό με την ψυχολογική ένταση και τα φιλοσοφικά ερωτήματα. Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της σύγχρονης λογοτεχνίας, που επέκτεινε την επιρροή του Murakami και καθιέρωσε το λεγόμενο "μαγικό ρεαλισμό" της Ιαπωνίας σε ένα ακόμη ευρύτερο ακροατήριο.

Αφηγείται παράλληλα δύο ιστορίες: Η πρώτη αφορά έναν 15χρονο έφηβο, τον Κάφκα, ο οποίος φεύγει από το σπίτι του. Ο λόγος είναι μια σκοτεινή προφητεία που σχετίζεται με τον πατέρα του, αλλά και η επιθυμία του να βρει - ότι μπορεί - από την μητέρα και αδερφή του, που εξαφανίστηκαν. Η δεύτερη αφορά έναν γέροντα, τον Νακάτα,  έναν άνθρωπο που μετά από ένα ατύχημα στην παιδική του ηλικία έχασε τη δυνατότητα να σκέφτεται «κανονικά» και ζει μια απλή αλλά αλλόκοτη ζωή. Καθώς οι δρόμοι τους συναντιούνται, ξεδιπλώνεται μια ιστορία που συνδυάζει ρεαλισμό και μεταφυσικά / μαγικά στοιχεία: γάτες που μιλούν, ψάρια που πέφτουν από τον ουρανό, πνεύματα, όνειρα και αρχαίες προφητείες - όλα μπλεγμένα σε ένα μυστηριώδες νήμα.

Το βιβλίο κινείται ανάμεσα σε πραγματικότητα και όνειρο — συχνά θολό, σουρεαλιστικό — και τα ζητήματα που επικεντρώνεται είναι η ταυτότητα, η αναζήτηση της αλήθειας, η οικογενειακή καταπίεση, το βάρος της μνήμης, η μοίρα, ο μύθος του Οιδίποδα, η φύση της συνείδησης, η διπλή φύση της πραγματικότητας (το ορατό και το αόρατο), η μουσική ως μέσο διερεύνησης, η αγάπη (μητρική, αδελφική), αλλά και πιο σκοτεινά και υπαρξιακά μονοπάτια.

Ο Murakami εδώ κορυφώνει το μοναδικό του υβριδικό ύφος, συνδυάζοντας ρεαλιστική αφήγηση με ονειρικά, συμβολικά και συχνά παράλογα στοιχεία. Δημιουργεί έναν μυθιστορηματικό κόσμο όπου συγχέονται οι χρόνοι, η συνείδηση και η ύλη. Η δομή, με τις δύο εναλλασσόμενες ιστορίες που τελικά συγκλίνουν, δημιουργεί έναν ιδιαίτερο ρυθμό και αίσθηση μυστηρίου.

Επηρέασε βαθιά τη σύγχρονη αφήγηση φαντασίας και έδειξε πώς η ψυχολογική και φιλοσοφική διερεύνηση μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα από μια συναρπαστική, σχεδόν μυθιστορηματική αφήγηση. Έχει ήδη καθιερωθεί ως κλασικό σύγχρονης λογοτεχνίας, με συνεχόμενες νέες αναλύσεις και ερμηνείες. Η πολυσημία και η πολυεπίπεδη δομή του το κάνουν ένα βιβλίο που διαβάζεται διαρκώς από νέους αναγνώστες. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2015 από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Middlesex – (Τζέφρεϊ Ευγενίδης) Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως πρότυπο μυθιστορήματος ή και  μελέτης, γιατί συγκεντρώνει όλα εκείνα τα στοιχεία που οφείλει να έχει ένας πραγματικά σπουδαίος συγγραφέας. Τολμηρή θεματολογία, μεγαλόπνοη ιστορία, επαναδιαπραγμάτευση και επέκταση θεμελιωδών εννοιών (ατομική ελευθερία, αγάπη, πατρίδα, οικογένεια), στέρεη δομή, συμπαγές ύφος και γλώσσα προσεκτικά δουλεμένη.

Πρωταγωνιστεί ένας άνθρωπος ανάμεσα στα δύο φύλα (middlesex). Η Καλλιόπη Στεφανίδου, παιδί δύο Μικρασιατών μεταναστών, περνά τα πρώτα χρόνια της ζωής της ως κόρη της οικογένειάς, ώσπου στην εφηβεία ανακαλύπτει – σε ένα ιατρείο στο Μανχάταν - ότι για βιολογικούς λόγους (μετάλλαξη στο πέμπτο χρωμόσωμα) είναι ένα αγόρι παγιδευμένο σε σώμα κοριτσιού. Ύστερα ακολουθούν πολλές ρήξεις και περιπέτειες σε οικογενειακό, κοινωνικό και προσωπικό επίπεδο. Οι διαφορές και αντιθέσεις μεταξύ αρσενικού και θηλυκού, Ελλήνων και αγγλοσαξόνων, έγχρωμων και λευκών, νέου και παλαιού, προκαταλήψεων και επιστήμης, μοιραίου και ελεύθερης βούλησης, συνιστούν τα κεντρικά θέματα του έργου, που θέτει το ερώτημα: πρόκειται για έστω σύνθετη μυθιστορία ή για την απεικόνιση μιας μετάλλαξης της δομής του DNA;

Εξετάζει την Αμερικανική ονειροπόληση μέσα από την οπτική των μεταναστών, τη γενετική, την κατασκευή του φύλου και της σεξουαλικότητας, την τύχη και την επιλογή, και πάνω απ' όλα, την αναζήτηση του εαυτού σε έναν κόσμο αυστηρών κατηγοριοποιήσεων. Είναι μοντέρνο αριστούργημα αφήγησης, που συνδυάζει την οικογενειακή σάγκα με την ανάπτυξη μιας διασεξουαλικής ταυτότητας. Η φωνή της Καλλιόπης του νεότερου μέλους μιας ελληνικής οικογένειας, είναι ευφυής, ειλικρινής και σπάνια αφηγηματικά δεξιοτεχνική. Το βιβλίο είναι ταυτόχρονα ιστορικό, κοινωνικό και προσωπικό μυθιστόρημα.

Το "Middlesex" έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διεύρυνση του αμερικανικού λογοτεχνικού κανόνα, φέρνοντας στο προσκήνιο θέματα διαφορετικότητας φύλου και σεξουαλικότητας με τρόπο που τα ενσωμάτωσε σε μια μεγάλη, πολυπολιτισμική αμερικανική ιστορία. Επηρέασε μια ολόκληρη γενιά συγγραφέων. Έχει καθιερωθεί ως ένα από τα σημαντικότερα αμερικανικά μυθιστορήματα των αρχών του 21ου αιώνα, με συνεχή ακαδημαϊκή και κριτική προσοχή. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Libro το 2003.

Χιόνι (Ορχάν Παμούκ – 2002) Τοποθετημένο στη μικρή, απομονωμένη πόλη Καρς στη βορειοανατολική Τουρκία, το μυθιστόρημα εξερευνά το περίπλοκο πολιτικό και πολιτιστικό τοπίο της Τουρκίας, ιδιαίτερα την ένταση μεταξύ κοσμικότητας και πολιτικού Ισλάμ.

Είναι ένα μυθιστόρημα που συνδυάζει στοιχεία πολιτικού θρίλερ, φιλοσοφικού λόγου και ψυχολογικού δράματος. Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται γύρω από έναν Τούρκο ποιητή, ο οποίος επιστρέφει στο Καρς από την εξορία και εμπλέκεται στις κλιμακούμενες πολιτικές εντάσεις της πόλης. Η πλοκή του μυθιστορήματος περιστρέφεται γύρω από τις προσπάθειες του να κατανοήσει και να επιλύσει την κρίση που προκαλείται από ένα κύμα αυτοκτονιών μεταξύ νεαρών γυναικών, οι οποίες συνδέονται με την πολιτική αστάθεια της περιοχής και την άνοδο του ισλαμικού φονταμενταλισμού. Ταυτόχρονα, το προσωπικό ταξίδι του ξετυλίγεται καθώς παλεύει με τους εσωτερικούς του δαίμονες και τις αντικρουόμενες επιθυμίες του. πραγματεύεται φιλοσοφικά ζητήματα που σχετίζονται με την προσωπική ελευθερία, τη μοίρα και τη φύση της αλήθειας. Στην αναζήτησή του για απαντήσεις, καταπιάνεται με ερωτήσεις σχετικά με τη φύση της ζωής και του θανάτου, την αναζήτηση νοήματος και το προσωπικό κόστος της ελευθερίας, της ιδεολογικής δέσμευσης και της απομόνωσης.

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τον μυθιστορηματικό φορμαλισμό για να δημιουργήσει μια πολυεπίπεδη αλληγορία. Η μικρή πόλη, αποκομμένη από το χιόνι, γίνεται ένας μικρόκοσμος όπου συγκρούονται πολιτισμοί, ιδεολογίες (Δύση vs Ανατολή, κοσμικό vs θρησκευτικό) και τέχνη. Η αφήγηση είναι αυτοαναφορική, με τον συγγραφέα να εισέρχεται στην ιστορία, αναδεικνύοντας τη διαδικασία δημιουργίας και καινοτομίας.

Είναι ένα κεντρικό έργο για την κατανόηση της σύγχρονης Τουρκίας και της κρίσης ταυτότητας μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Ο Pamuk, χρησιμοποιεί το έργο για να συζητήσει την αναγκαιότητα και τη σημασία της ιστορίας, της πολιτικής και της τέχνης σε μια κοινωνία σε μετάβαση. Είναι μια πυκνή μελέτη για το φανατισμό, την πολιτική βία, τη ρομαντική αγάπη, τον ρόλο του καλλιτέχνη, την τάση μεταξύ παραδοσιακών και σύγχρονων αξιών, και την αδυναμία να βρει κανείς μια "αυθεντική" ταυτότητα.

Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα του Pamuk και μια βασική πηγή για την κατανόηση των αντιθέσεων στη σύγχρονη Τουρκία. Εκδότης: Ωκεανίδα. 2007

Ζω για να τη διηγούμαι (Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες – 2002) Πρόκειται για την αυτοβιογραφία του, αλλά η λογοτεχνική του σημασία είναι τεράστια.

Ο Márquez στο «Living to tell the tale», εφαρμόζει τα στοιχεία του μαγικού ρεαλισμού και την αφηγηματική του μαγεία στην ίδια του τη ζωή. Δεν είναι μια συμβατική αυτοβιογραφία, αλλά μια λογοτεχνική αναδημιουργία της παιδικής και νεανικής του ηλικίας, όπου η μνήμη και η μυθοπλασία συγχέονται σκόπιμα. Η γλώσσα παραμένει ποιητική και γεμάτη εικόνες.

Εξερευνά τη γένεση μιας λογοτεχνικής φωνής, τη σχέση μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας, την πολιτική και κοινωνική ιστορία της Κολομβίας, και τη δύναμη της οικογένειας και της πατρίδας.

Προσφέρει τον κλειδί για την κατανόηση του ονείρου και της μυθοπλασίας που τροφοδότησαν τα σπουδαία έργα του. Είναι μια μοναδική πύλη για τον κόσμο του συγγραφέα που άλλαξε τη μορφή του μυθιστορήματος του 20ού αιώνα.

Στο κείμενό του, ο Μάρκες απαριθμεί είκοσι τέσσερα λογοτεχνικά βιβλία που ξεχωρίζει. Παρουσιάζουμε το κατάλογο: Οιδίπους τύραννος του Σοφοκλή - Χίλιες και μία νύχτες - Το σπίτι με τα εφτά αετώματα του Ν. Χόθορν - Μόμπι Ντικ του Χ.Μέλβιλ - Η καλύβα του Μπαρμπα-Θωμά της Χ. Μπ. Στόου - Η μεταμόρφωση του Φ.Κάφκα - Οδυσσέας του Τζ.Τζόις - Το μαγικό βουνό του Τ.Μαν - Η κυρία Νταλογουέι & Ορλάντο της Β. Γουλφ - Η βουή και η μανία & Καθώς ψυχορραγώ & Άγρια φοινικόδεντρα του Ουίλιαμ Φόκνερ - Το σιδηρούν προσωπείο του Αλέξανδρου Δουμά - Καπνοτόπια του Έ. Κάλντγουελ - Γιοί και εραστές του Ντ. Χ. Λόρενς - Τα διηγήματα της Κ.Μάνσφιλντ - Το Άλεφ του Χ.Λ. Μπόρχες - Portrait of Jennie, του Ρ. Νέιθαν - Manhattan Transfer του Τζ.Ντος Πάσος - Άνθρωποι και ποντίκια & Τα σταφύλια της οργής του Τζον Στάινμπεκ - Αντίστιξη του Ά.  Χάξλεϊ - Ο γέρος και η θάλασσα του Έ. Χέμινγουεϊ

Ως αυτοβιογραφία ενός από τους μεγαλύτερους συγγραφείς του ΧΧ αιώνα, θα είναι αναγκαία ως ντοκουμέντο για τη μελέτη του έργου του και γενικότερα της Λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας. Στα ελληνικά, το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2003, από τις εκδόσεις Λιβάνη σε μετάφραση της Κ.  Σωτηριάδου - Μπαράχας.

Johnny Mad Dog (Εμμανουέλ Ντονγκάλα - 2002) Πολύ σημαντικό και δυνατό πολιτικό μυθιστόρημα με αντικείμενο τους ανήλικους στρατιώτες και τον εμφύλιο πόλεμο σε απροσδιόριστη χώρα (ο συγγραφέας είναι από το Κονγκό). Η σημασία του είναι πιο κοινωνικό-πολιτική και ιστορική, με έμφαση στον ανθρωπισμό και την καταδίκη της βίας. Λογοτεχνικά, είναι πιο παραδοσιακό σε μορφή και γλώσσα, γεγονός που δεν του αφαιρεί την αξία, αλλά το τοποθετεί σε διαφορετική κατηγορία από τα υπόλοιπα. Έχει κυκλοφορήσει στη χώρα μας το 2008 από τις εκδόσεις Κέδρος σε μετάφραση Α.Τσακάλη.

Περί Λογοτεχνίας (Ουμπέρτο Έκο - 2002) Είναι μετα-λογοτεχνική συλλογή δοκιμίων και διαλέξεων θεωρίας και κριτικής. Παρότι ετερόκλητα ως προς την αφορμή τους, τα κείμενα συνδέονται γύρω από έναν κοινό άξονα: τη φύση της λογοτεχνίας, τη λειτουργία της, τις σχέσεις της με την πραγματικότητα και τον αναγνώστη, και τα μυστήρια της δημιουργικής γραφής.

Είναι ένα εξαιρετικό και σημαντικό έργο που αποκαλύπτει τη σκέψη ενός από τους μεγαλύτερους διανοούμενους του 20ού αιώνα.  Πρακτικά, το βιβλίο λειτουργεί ως μια πνευματική περιήγηση στις ιδέες του Έκο για την τέχνη της αφήγησης, τη σημασία των κλασικών έργων και τις θεωρητικές βάσεις της λογοτεχνικής ερμηνείας.

Ο Έκο εξετάζει τους πολλαπλούς ορισμούς της λογοτεχνίας, ως παιχνίδι με τη γλώσσα, ως μηχανισμός παραγωγής νοήματος, ως θεσμός που διαμορφώνει πολιτισμικά ταυτότητες, ως μορφή γνώσης που ξεπερνά την πληροφορία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων, στο πώς επιτρέπουν πολλές προσεγγίσεις, χωρίς να χάνουν την αισθητική τους συνοχή. Διερευνά επίσης πώς διαμορφώνεται ο λογοτεχνικός κανόνας, ποιοι συγγραφείς παραμένουν «κλασικοί», γιατί η Δυτική λογοτεχνία επιλέγει ορισμένα έργα ως θεμέλια. Διατηρεί κριτική απόσταση από κάθε απόλυτο ορισμό, υποστηρίζοντας ότι ο κανόνας είναι ένα δυναμικό φαινόμενο που αλλάζει δυναμικά με τον χρόνο. Αναλύει επιπλέον τον τρόπο με τον οποίο οι αφηγήσεις κατασκευάζουν «εναλλακτικούς κόσμους». Εξετάζει την πειστικότητα της μυθοπλασίας, τη σχέση πραγματικών και φανταστικών γεγονότων, τη δημιουργία εσωτερικής συνοχής σε φανταστικά σύμπαντα (π.χ. αναφορές στον Τόλκιν, τον Ντόιλ κ.ά.). Η λογοτεχνία, κατά τον Έκο, παράγει «κόσμους» που λειτουργούν παράλληλα με την πραγματικότητα. Επίσης μελετά τη λογοτεχνία ως σύστημα σημείων. Εμβαθύνει στη σχέση γλώσσας και νοήματος, στη συνεργασία συγγραφέα – αναγνώστη, στην ιδέα του «εμπειρικού» και «υπονοούμενου» αναγνώστη, στη διαδικασία ερμηνείας και τα όριά της. Ο Έκο απορρίπτει τόσο τον απόλυτο σχετικισμό («όλα επιτρέπονται») όσο και τον δογματισμό («υπάρχει μία αληθινή ερμηνεία»). Μερικά δοκίμια αναφέρονται στη δική του συγγραφική εμπειρία. Ο Έκο εξηγεί την κατασκευή μύθων και χαρακτήρων, τη σχέση του συγγραφέα με τις πηγές του, τη μεθοδολογία συγγραφής των δικών του μυθιστορημάτων, την αναγκαιότητα της εσωτερικής λογικής σε κάθε αφήγηση. Προσφέρει έτσι ένα «παρασκήνιο» για το πώς δημιουργεί ο ίδιος λογοτεχνικούς κόσμους. Θεωρεί τη λογοτεχνία ως εργαστήριο σκέψης. Υποστηρίζει ότι τα λογοτεχνικά κείμενα μας μαθαίνουν να σκεφτόμαστε κριτικά, είναι για τον αναγνώστη προσωπικές ασκήσεις ενσυναίσθησης, διατηρούν μνήμες που διαφορετικά θα χάνονταν, λειτουργούν ως πεδίο πολιτισμικής διαπραγμάτευσης. Δίνει ιδιαίτερο βάρος στο πώς τα κείμενα μας «εκπαιδεύουν» να κατανοούμε την πολυπλοκότητα του κόσμου.

Το βιβλίο ισορροπεί ανάμεσα στην ακαδημαϊκή ανάλυση, στο δοκιμιακό ύφος και στη πνευματώδη, ειρωνική γραφή του Έκο. Παρά την θεωρητικό του πλαίσιο, παραμένει ιδιαίτερα αναγνώσιμο χάρη στα παραδείγματα, τις αναφορές, την αφήγηση και το χιούμορ. Αν ενδιαφέρεστε για τη λογοτεχνική θεωρία ή θέλετε να κατανοήσετε βαθύτερα τη σχέση ανάμεσα στην ανάγνωση, την ερμηνεία και την αφήγηση σας το προτείνω ανεπιφύλακτα. Εκδόθηκε στη χώρα μας από τα Ελληνικά Γράμματα το 2002.

Το βάρος της αγάπης μου (Του Δημ.Βασιλείου)

Melancholy by Eric Bowman

Της Ιστορίας παιδί,

του αιώνιου παιδεμού αδελφός,

χαράζω τη μνήμη

δεμένος στον Καύκασό μου.

Το βάρος της ιστορίας μου

ποιός θα το σηκώσει;

Ανήκουστο πάθος,

πάνλαμπρο αστέρι της ζωής,

φωτίζω το δρόμο

καιγόμενος στον Γαλαξία μου.

Το βάρος του πάθους μου

ποιός θα το σηκώσει;

Αστείρευτη πηγή

ανεξερεύνητος μύθος του κόσμου

εξαγνίζω την αμαρτία

βυθιζόμενος μέσα στο Λευκό

Το βάρος της αμαρτίας μου

ποιός θα το σηκώσει;

Ανείπωτος πόθος,

ανερμήνευτος χρησμός του μάντη,

ορίζω τα μελλούμενα

ερχόμενος από το Παρελθόν.

Το βάρος του πόθου μου

ποιός θα το σηκώσει;

Ανείδωτη αγάπη,

απέραντη αγαλλίαση του είναι,

λευκαίνω τα όνειρα

οραματιζόμενος τα άγια μάτια σου.

Το βάρος της αγάπης μου

ποιός θα το σηκώσει;

Η "Μεγάλη Χίμαιρα" με το πρίσμα των βασικών σχολών λογοτεχνικής κριτικής

Giorgos Rorris. 2003

Η Μεγάλη Χίμαιρα με το πρίσμα των βασικών θεωρητικών σχολών λογοτεχνικής κριτικής (Αριστοτέλη, Genette, Shklovsky, Eliot, Said, Bakhtin, Barthes, Benjamin).

ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΟΜΗ: Έχει καθαρή Αριστοτελική, τραγική δομή. Αρχή: η είσοδος της Μαρίνας (ξένης / ασταθούς παρουσίας) στην ελληνική κοινωνία. Μέση: η σταδιακή αποσύνθεση της οικογένειας (έρωτας, ζήλια, οικονομική και ηθική φθορά). Τέλος: καταστροφή / θάνατος ως ολοκλήρωση της «ύβρεως». Υπάρχει αναγκαιότητα γεγονότων, με συγκρούσεις που οδηγούν αιτιατά στην καταστροφή και έχουμε την τραγική κλιμάκωση.

Ο χρόνος (σύμφωνα με την αφηγηματική μηχανική του Genette), δεν είναι «ιστορικός», αλλά δραματοποιημένος. Παρουσιάζει έντονη επιβράδυνση σε ψυχολογικές σκηνές (πάθος, ζήλια), έχει αναδρομές στο οικογενειακό / προσωπικό παρελθόν και ελλείψεις (ellipses) σε κοινωνικά γεγονότα. Η εστίαση, είναι κυρίως εσωτερική (μέσα από τη Μαρίνα και τον Γιάννη) και περιορισμένη γνώση, που δημιουργεί απορίες και ασφυξία. Ο αναγνώστης δεν «ξέρει», αλλά «βιώνει». Ο αφηγητής, είναι ετεροδιηγητικός, που λειτουργεί ως «μηχανισμός αναπαράστασης» της τραγικής εξέλιξης  (και σχετικά ουδέτερος).

ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΛΩΣΣΑ: Ο Καραγάτσης δεν περιγράφει μόνο «ρεαλιστικά» την αστική παρακμή. Την κάνει να φαίνεται: υπερβολική, σχεδόν τελετουργική και ενοχλητικά έντονη. Παραδείγματα ανοικείωσης (Shklovsky): Η ερωτική εμμονή δεν παρουσιάζεται ως ρομαντική, αλλά ως ψυχοσωματική παραμόρφωση. Η οικογένεια δεν είναι «θεσμός», αλλά ένα πεδίο αποσύνθεσης. Ο μέσος αναγνώστης δεν αναγνωρίζει απλώς την κοινωνία που ξέρει, αλλά διαβάζει «παράξενα» πράγματα.

Στη «Μεγάλη Χίμαιρα» η γλώσσα, δεν είναι μόνο αφηγηματική, αλλά και συγκινησιακά φορτισμένη και ρυθμική. Κυριαρχεί, η μεταφορά (χίμαιρα ως ψευδαίσθηση / έρωτας / παρακμή) και η εμμονή επανάληψης λέξεων, που δημιουργούν μοτίβα. Η γλώσσα δεν αναφέρεται απλώς στον κόσμο, τον «καθρεφτίζει και στυλιζάρει» (ποιητική λειτουργία κατά τον Jakobson)

Το κείμενο, λειτουργεί ως αναγνώσιμο σε επίπεδο πλοκής, αλλά και σεναριογραφικό σε επίπεδο συμβολισμών. Δεν είναι μόνο ιστορία, κατά τον Ρολάν Μπαρτ, είναι δίκτυο σημείων (η απελευθερωμένη, μοιραία γυναίκα εκφράζει την επιθυμία, το ξένο προς την τότε επαρχιακή κοινωνία και την καταστροφή). Ο αναγνώστης παράγει νόημα πέρα από την πλοκή

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: Η «Μεγάλη Χίμαιρα» συνομιλεί με τον ευρωπαϊκό νατουραλισμό (Zola), την ρομαντική τραγωδία πάθους και την ελληνική ηθογραφία. Αλλά δεν τα αντιγράφει, τα ανασυνθέτει σε ελληνικό μοντερνιστικό πλαίσιο. Εδώ εκφράζεται η βασική ιδέα του Eliot, δεν είναι «νέο έργο από το μηδέν» αλλά αναδιατάσσει, προηγούμενες λογοτεχνικές μορφές, μέσα στη «σύγχρονη» ελληνική κοινωνική εμπειρία.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ: Η Μαρίνα λειτουργεί ως φιγούρα νεωτερικής αποξένωσης, «ξένο σώμα» σε παραδοσιακή κοινωνία Η οικογένεια χάνει τη συνοχή της (αύρα) και αποσυντίθεται σε κοινωνική και συναισθηματική κρίση Η τραγωδία δεν είναι μόνο προσωπική αλλά κοινωνική. Λειτουργεί ως φορέας πολιτισμικής «ετερότητας», «εξωτικό» πρόσωπο και αντικείμενο φόβου. Η κοινωνία την βλέπει ως «άλλη», δεν την ενσωματώνει. Εδώ μπορούμε να δούμε μηχανισμούς πολιτισμικού αποκλεισμού και ιδεολογικής αναπαράστασης του ξένου (Said). Η οικογένεια λειτουργεί ως μικρογραφία της αστικής τάξης σε κρίση. Αναπτύσσονται θέματα, όπως, η οικονομική επισφάλεια, η κοινωνική φιλοδοξία και η ηθική διάλυση. Το μυθιστόρημα δείχνει την σύγκρουση αξιών (παράδοσης vs νεωτερικότητας) και τη σύγκρουση λόγων (ηθικός vs ερωτικός vs κοινωνικός).

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Μπορεί να διαβαστεί ως ερωτικό μυθιστόρημα, κοινωνικό δράμα, ψυχολογική τραγωδία και αλληγορία παρακμής. Δεν υπάρχει μία ερμηνεία, αλλά η πολυσημία του Μπαρτ. Το έργο, είναι σε χαμηλό βαθμό πολυφωνικό (κοινωνικές φωνές του Bakhtin). Ακούγονται η αστική φωνή (τάξης, «κανονικότητας»), η ερωτική - παθιασμένη φωνή (ελευθερίας, ορμών), η ηθικολογική φωνή της κοινωνίας (υποκρισίας) και η φωνή της οικονομικής / πρακτικής λογικής (επιβίωσης στο ισχύον πλαίσιο). Η σύγκρουση δεν είναι μόνο ψυχολογική αλλά και κοινωνική.

Η «Μεγάλη Χίμαιρα», από συγκλονιστική ιστορία πάθους, μετατρέπεται (από αυτές τις θεωρητικές οπτικές), σε ένα κείμενο για τη σύγκρουση ανάμεσα στην παράδοση και τη νεωτερικότητα, τη γλώσσα και την εμπειρία, την κοινωνία και την επιθυμία. 

Μιά επιλογή σημαντικών δοκιμίων λογοτεχνικής κριτικής

Wassily Kandinsky. Behauptend 1926

Η ιστορία της λογοτεχνικής θεωρίας είναι ουσιαστικά η ιστορία του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι απάντησαν σε ορισμένα θεμελιώδη ερωτήματα: Τι είναι η λογοτεχνία; - Ποια είναι η λειτουργία της; - Πώς παράγεται το νόημα; - Ποια είναι η σχέση συγγραφέα, κειμένου και αναγνώστη; - Πώς συνδέεται η λογοτεχνία με την κοινωνία, την εξουσία και τη γλώσσα;

Η ουσιαστική κριτική δεν γεννιέται από τη «χρήση θεωρίας», αλλά από την οξύτητα της ανάγνωσης, την ιστορική παιδεία, την αισθητική ευαισθησία και την ικανότητα να ακούς τη φωνή του ίδιου του έργου. Η θεωρία είναι εργαλείο, όχι υποκατάστατο της ανάγνωσης.

Ακολουθούν επιλεγμένα δοκίμια, που εγκαινίασαν νέες μεθόδους ανάγνωσης, θεμελίωσαν σχολές σκέψης, άλλαξαν ριζικά το λεξιλόγιο της λογοτεχνικής θεωρίας, χρονολογικά, με επισήμανση της θεωρητικής τους συμβολής.

1. Αρχαιότητα (5ος αι. π.Ε – 5ος αι. μ.Χ.)

Πλάτων — Πολιτεία, Βιβλία II, III, X, (4^ος αι. π.Ε)

Αριστοτέλης — Περὶ Ποιητικῆς (περ. 335 π.Ε)

Οράτιος — Ποιητική τέχνη (1^ος αι. π.Ε)

Λογγίνος — Περί Ύψους (πιθανώς 1^ος αι.)

2. Μεσαίωνας (5^ος - 15^ος αι.): Η λογοτεχνία υποτάσσεται στη θρησκεία. Παρότι, ο Μεσαίωνας χαρακτηρίζεται από αυτό, υπήρξαν λογοτεχνικά έργα και ρεύματα που απομακρύνονται - μερικώς ή και έντονα - από τη στενή θεολογική ερμηνεία του κόσμου. Η εικόνα ενός «απολύτως θρησκευτικού» Μεσαίωνα είναι κάπως απλουστευτική. Αν μιλάμε αυστηρά, για δοκίμια λογοτεχνικής κριτικής με τη νεότερη έννοια -  δηλαδή θεωρητικά κείμενα, όπου ένας συγγραφέας αναλύει τη λογοτεχνία, την κοινωνία ή τον άνθρωπο με προσωπική και κριτική σκέψη - τότε ο Μεσαίωνας έχει σχετικά λίγα παραδείγματα. Ωστόσο, υπάρχουν έργα, που λειτουργούν ως φορείς εναλλακτικής αντίληψης ή έμμεσης κοινωνικής και πολιτισμικής κριτικής.

Πέτρος Αβελάρδος – Ναι και Όχι (1120 περ.)

Carmina Burana (1230 περ.)

Δάντης - Θεία Κωμωδία (1308 - 1321)

Βοκάκιος - Δεκαήμερο (1349 - 1353)

Τσώσερ - Ιστορίες του Καντέρμπουρι (1387 - 1400):

Η Βυζαντινή σάτιρα (14^ος – 15^ος αι )

3. Αναγέννηση & Νεοκλασικισμός (15^ος - 18^ος αι.): Συγκροτούν τη μεγάλη μετάβαση από τη μεσαιωνική αντίληψη της τέχνης προς μια συστηματική, ανθρωποκεντρική και κανονιστική θεωρία της λογοτεχνίας. Η λογοτεχνική κριτική της περιόδου θεμελιώνεται κυρίως πάνω στην αναβίωση της αρχαιότητας (ιδίως του Αριστοτέλη και του Οράτιου), αλλά και στην προσπάθεια να οριστούν οι κανόνες της ποιητικής τέχνης, της μίμησης, της ευπρέπειας και της αισθητικής τάξης.

Julius Caesar Scaliger - Poetices Libri Septem (1561)

Lodovico Castelvetro - Poetica d’Aristotele vulgarizzata e sposta (1570)

Torquato Tasso - Discorsi dell’arte poetica (1587)

Sir Philip Sidney - The Defence of Poesy (1595)

Nicolas Boileau - L’Art poétique (1674)

John Dryden - An Essay of Dramatic Poesy (1668)

Alexander Pope - An Essay on Criticism (1711)

Samuel Johnson - Preface to Shakespeare (1765)

4. Διαφωτισμός & Προρομαντισμός (18^ος αι.):  Ο 18ος αιώνας αποτελεί μεταβατική εποχή, από την ορθολογική, καθολική και κλασικίζουσα αισθητική του Διαφωτισμού προς την έμφαση στο συναίσθημα, τη φαντασία, το «υψηλό» και την εσωτερικότητα του Προρομαντισμού. Η τέχνη παύει να θεωρείται μόνο μίμηση της φύσης και γίνεται όλο και περισσότερο έκφραση εμπειρίας, ιδιοφυΐας και υποκειμενικότητας.

Jean-Jacques Rousseau - Λόγος περί επιστημών και τεχνών (1750)

Alexander Gottlieb Baumgarten - Aesthetica (1750–1758)

Denis Diderot - Αισθητικά δοκίμια (1751 – 1778)

Edmund Burke - A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful (1757)

Johann Joachim Winckelmann - History of the Art of Antiquity (1764)

Gotthold Ephraim Lessing - Λαοκόων ή περί των ορίων ζωγραφικής και ποίησης (1766)

Immanuel Kant - Κριτική της κριτικής σκέψης (1790).

5. Ρομαντισμός (τέλη 18^ου - 19^ος αι.): Δεν υπήρξε μόνο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό ρεύμα, αποτέλεσε επίσης μια βαθιά θεωρητική αναθεώρηση της έννοιας της τέχνης, της φαντασίας, της φύσης και του ίδιου του δημιουργού. Κεντρικές έννοιες του, είναι οι εσωτερικότητα, εμπειρία δέους και υπέρβασης, ρομαντική ειρωνεία, φαντασία, ιδιοφυΐα, αυθεντικότητα, αποσπασματικότητα και οργανική μορφή.

Friedrich Schlegel - Athenaeum Fragments (1798–1800) & Dialogue on Poetry (1800)

Novalis - Hymns to the Night (1800)

William Wordsworth - Preface to Lyrical Ballads (1800, επεκτ. 1802)

Madame de Staël - De l’Allemagne (1813)

Samuel Taylor Coleridge - Biographia Literaria (1817)

Percy Bysshe Shelley - A Defence of Poetry (1821)

Victor Hugo - Πρόλογος στο Cromwell (1827)

6. Ρεαλισμός, Νατουραλισμός & Μαρξιστική κριτική (19^ος αι. - ): Οι τρεις αυτές κατευθύνσεις - Ρεαλισμός, Νατουραλισμός και Μαρξιστική θεωρία της λογοτεχνίας -  συνδέονται στενά με τη μετάβαση της Ευρώπης στη βιομηχανική δυναμική, την άνοδο της αστικής κοινωνίας, την κρίση της μεταφυσικής και την ανάδυση νέων μορφών εξουσίας, ιδεολογίας και ιστορικής συνείδησης.

I. ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ - Η λογοτεχνία ως ιστορικά οργανωμένη αναπαράσταση της κοινωνίας

Λέων Τολστόι - Τι είναι τέχνη; (1897)

Σταντάλ - Ρακίνας και Σαίξπηρ (1823 – 1825)

Ονορέ ντε Μπαλζάκ - Πρόλογος της «Ανθρώπινης Κωμωδίας» (1842)

Γκυστάβ Φλωμπέρ - Επιστολές για την τέχνη και το μυθιστόρημα (1850s–1860s)

II. ΝΑΤΟΥΡΑΛΙΣΜΟΣ - Ο άνθρωπος ως βιολογικό και κοινωνικό ον

Friedrich Nietzsche - Η γέννηση της τραγωδίας (1872)

Εμίλ Ζολά – «Το Πειραματικό Μυθιστόρημα» (Le Roman expérimental, 1880)

Matthew Arnold - The Study of Poetry (1880)

III. ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ - Η τέχνη ως μορφή ιδεολογίας και ιστορικής συνείδησης

Karl Marx & Friedrich Engels - The German Ideology (1846)

Antonio Gramsci - Τετράδια της Φυλακής (1929 – 1935)

Walter Benjamin - The Work of Art in the Age of Mechanical Reproduction (1935)

Georg Lukács - The Historical Novel (1937)

Bertolt Brecht - A Short Organum for the Theatre (1948)

Theodor W. Adorno - Aesthetic Theory (1970)  

Louis Althusser - Ideology and Ideological State Apparatuses (1970)

Raymond Williams - Marxism and Literature (1977)

Fredric Jameson - The Political Unconscious (1981)

Terry Eagleton - Literary Theory: An Introduction (1983)Bottom of Form

7. Φορμαλισμός και Μοντερνισμός (1910–1930): Από τα σημαντικότερα ρεύματα της περιόδου των αρχών του 20ού αιώνα, που φέρνουν  μια ριζική αλλαγή στον τρόπο κατανόησης της λογοτεχνίας. Παρότι δεν ταυτίζονται, συνδέονται ιστορικά και αισθητικά, καθώς και τα δύο απορρίπτουν τις παραδοσιακές μορφές αναπαράστασης και αναζητούν νέους τρόπους κατανόησης της τέχνης.

Ο Φορμαλισμός, αναπτύχθηκε περίπου μεταξύ 1915–1930 στη Ρωσία και αποτέλεσε μία από τις πρώτες συστηματικές προσπάθειες δημιουργίας «επιστημονικής» θεωρίας της λογοτεχνίας.

Viktor Shklovsky - Art as Technique (1917)

Boris Eichenbaum - The Theory of the Formal Method (1926)

Yuri Tynianov - On Literary Evolution (1927)

I.A. Richards - Practical Criticism (1929)

Ο Μοντερνισμός, είναι ευρύτερο καλλιτεχνικό και πολιτισμικό κίνημα, που επιχείρησε να ανανεώσει ριζικά τη μορφή, τη γλώσσα και την αντίληψη, για την τέχνη και τον άνθρωπο. Είναι μια αντίδραση, προς τρεις κυρίαρχες κατευθύνσεις, την βικτωριανή παράδοση, τον ρεαλισμό και την βεβαιότητα της συνεχούς προόδου.

T. S. Eliot — Tradition and the Individual Talent (1919)

Virginia Woolf - Modern Fiction (1919)

T. S. Eliot - Η Έρημη Χώρα (The Waste Land, 1922)

James Joyce - Οδυσσέας (Ulysses, 1922)

Virginia Woolf - Ένα Δικό σου Δωμάτιο (A Room of One’s Own, 1929)

8. Νέος Κριτικισμός (1920 - 1950): Αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα ρεύματα της αγγλοαμερικανικής λογοτεχνικής θεωρίας του 20ού αιώνα και επικεντρώθηκε στην αυτονομία του λογοτεχνικού κειμένου.

I.A. Richards — Practical Criticism (1929)

W.K. Wimsatt & Monroe Beardsley - The Intentional Fallacy (1946)

Cleanth Brooks - The Well Wrought Urn (1947)

John Crowe Ransom - The New Criticism (1941)

William Empson - Seven Types of Ambiguity (1930)

9. Στρουκτουραλισμός, Σημειολογία (1950–1970): Υπήρξε ίσως το σημαντικότερο θεωρητικό παράδειγμα των ανθρωπιστικών επιστημών στα μέσα του 20ού αιώνα. Η βασική του υπόθεση είναι, ότι κάτω από την επιφάνεια των πολιτισμικών φαινομένων, υπάρχουν βαθιές δομές που οργανώνουν το νόημα. Θεμελιωτές των ιδεών θεωρούνται ο Ferdinand de Saussure - Course in General Linguistics (1916) και ο Vladimir Propp - Morphology of the Folktale (1928).

Claude Lévi-Strauss - Structural Anthropology (1958)

Roman Jakobson - Linguistics and Poetics (1960)

Tzvetan Todorov - Grammaire du Décaméron (1969)

Roland Barthes - S/Z (1970)

Gérard Genette - Narrative Discourse (1972)

Algirdas Julien Greimas - Structural Semantics (1966)

Umberto Eco - A Theory of Semiotics (1975)

10. Μεταστρουκτουραλισμός & Αποδόμηση (1960–1980): Οι δομές δεν είναι σταθερές, το νόημα δεν κλείνει ποτέ, η γλώσσα είναι ασταθής, κάθε κείμενο υπονομεύει τις ίδιες του τις βεβαιότητες και κάθε κέντρο είναι υποκειμενική κατασκευή. Το αποτέλεσμα είναι μια βαθιά ανατροπή της έννοιας του νοήματος, της αλήθειας, της ταυτότητας, του συγγραφέα, ακόμη και του ίδιου του υποκειμένου.

Jacques Derrida - Structure, Sign and Play in the Discourse of the Human Sciences (1966)

Julia Kristeva - Word, Dialogue and Novel (1966)

Roland Barthes - The Death of the Author (1967)

Jacques Derrida - Of Grammatology (1967)

Michel Foucault - What Is an Author? (1969)

Paul de Man - Blindness and Insight (1971)

J. Hillis Miller - The Linguistic Moment (1985)

Gilles Deleuze & Félix Guattari - Capitalism and Schizophrenia (1972, 1980)

11. Θεωρίες του αναγνώστη & της πρόσληψης  (1970 – ): Εμφανίζονται δυναμικά, ως αντίδραση τόσο στον φορμαλισμό όσο και στον στρουκτουραλισμό. Η βασική τους τομή, είναι ότι το νόημα ενός λογοτεχνικού έργου, δεν θεωρείται πλέον σταθερό, εγγενές ή αποκλειστικά «κρυμμένο» μέσα στο κείμενο,· αντιθέτως, παράγεται μέσα από τη διαδικασία της ανάγνωσης.

Wolfgang Iser - The Implied Reader (1974)

Louise Rosenblatt - The Reader, the Text, the Poem (1978)

Stanley Fish - Is There a Text in This Class? (1980)

Hans Robert Jauss - Toward an Aesthetic of Reception (1982)

12. Φεμινιστική θεωρία (1970 – ): Εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία, η γλώσσα και ο πολιτισμός αναπαράγουν ή αμφισβητούν τις πατριαρχικές δομές εξουσίας. Εστιάζει στην αναπαράσταση της γυναικείας προσωπικότητας, στη γυναικεία εμπειρία και φωνή, στις έμφυλες ταυτότητες, στη σχέση φύλου, εξουσίας και λόγου. Θεμελιώτρια του λογοτεχνικού ρεύματος θεωρείται η Simone de Beauvoir - Le Deuxième Sexe (1949)

Elaine Showalter - A Literature of Their Own (1977)

Hélène Cixous - The Laugh of the Medusa (1976)

Judith Butler - Gender Trouble (1990)

13. Ψυχαναλυτική κριτική (1900 - )

Sigmund Freud: α) The Interpretation of Dreams (1900)

β) Creative Writers and Day-Dreaming (1908)

Jacques Lacan - Écrits (1966)

Harold Bloom - The Anxiety of Influence (1973)

14. Μετααποικιακή θεωρία (1980 – )

Edward Said - Orientalism (1978)

Gayatri Spivak - Can the Subaltern Speak? (1988)

Homi Bhabha - The Location of Culture (1994)

15. Πολιτισμικές σπουδές & Νέος Ιστορικισμός: Βασική ιδέα, η λογοτεχνία λειτουργεί μέσα σε δίκτυα εξουσίας και πολιτισμού. Εστίαση: ιδεολογία, θεσμοί, πολιτισμική παραγωγή.

Raymond Williams - Culture and Society (1958)

Stuart Hall – Encoding / Decoding (1973)

Stephen Greenblatt - Renaissance Self-Fashioning (1980)

16. Σύγχρονες κατευθύνσεις (Τέλος 20^ου – Αρχές 21^ου αι.):  Στη σύγχρονη περίοδο, η λογοτεχνική κριτική στράφηκε όλο και περισσότερο προς διεπιστημονικές και παγκόσμιες προσεγγίσεις, επηρεασμένες από την τεχνολογία, την οικολογική κρίση, τις σπουδές φύλου και τις νέες μορφές πολιτισμικής ανάλυσης. Ανάμεσα στις σημαντικότερες σύγχρονες κατευθύνσεις ξεχωρίζουν οι παρακάτω:

α) Ψηφιακή ανθρωπιστική (Digital Humanities): Εφαρμόζει ψηφιακά εργαλεία, στατιστικές μεθόδους και υπολογιστική ανάλυση, μετατοπίζωντας την έμφαση από την «στενή ανάγνωση» (close reading) στη μελέτη μεγάλων σωμάτων κειμένων (big data, distant reading).

Franco Moretti - Graphs, Maps, Trees (2005)

Matthew Jockers – Macroanalysis: Digital Methods and Literary History (2013)

β) Οικοκριτική: Εξετάζει, πώς τα κείμενα αναπαριστούν τη φύση, την οικολογική κρίση, το μη ανθρώπινο στοιχείο και τη σχέση του ανθρώπου με τον πλανήτη.

Lawrence Buell - The Environmental Imagination (1995)

Timothy Morton - Ecology Without Nature (2007)

γ) Queer theory: Εξετάζει, πώς οι κοινωνίες κατασκευάζουν τις έννοιες του φύλου, της σεξουαλικότητας, της ταυτότητας και της κανονικότητας. Αμφισβητεί τις σταθερές κατηγορίες και αναδεικνύει την ρευστότητα και αποσταθεροποίηση παραδοσιακών ταυτοτήτων φύλου και επιθυμίας.

Eve Kosofsky Sedgwick - Epistemology of the Closet (1990)

Judith Butler - Bodies That Matter (1993)

δ) Θεωρία του affect  (1962 - ): Μελετά πώς τα κείμενα παράγουν και μεταδίδουν σωματικές, αισθητηριακές και συγκινησιακές εντάσεις, πριν ακόμη αυτές οργανωθούν ως συνειδητά συναισθήματα ή νοήματα. Το affect δεν ταυτίζεται με το «συναίσθημα», αναφέρεται κυρίως σε προ-γλωσσικές και σωματικές καταστάσεις, που επηρεάζουν το υποκείμενο και τη σχέση του με τον κόσμο. Συνολικά, η θεωρία του affect, μετατόπισε τη λογοτεχνική κριτική από την αποκλειστική ερμηνεία νοημάτων προς τη μελέτη της ατμόσφαιρας, της έντασης, της κατάστασης του σώματος και της συγκινησιακής εμπειρίας, που παράγει το λογοτεχνικό κείμενο. Θεμελιωτής της ιδέας: Spinoza - Ηθική (1677), όπου το affect ορίζεται ως μεταβολή της δύναμης του σώματος, να δρα και να επηρεάζεται.  

Silvan Tomkins - Affect Imagery Consciousness (1962–1992)

Gilles Deleuze και Félix Guattari - A Thousand Plateaus (1980)

Eve Kosofsky Sedgwick και Adam Frank - Shame and Its Sisters (1995)

Brian Massumi - Parables for the Virtual (2002)

Sara Ahmed - The Cultural Politics of Emotion (2004)

Sianne Ngai - Ugly Feelings (2005)

Lauren Berlant - Cruel Optimism (2011).

ε) Θεωρία της παγκόσμιας λογοτεχνίας & διαπολιτισμικής κυκλοφορίας (1978 - ): Μελετά, πώς τα λογοτεχνικά έργα, ταξιδεύουν πέρα από τα εθνικά και γλωσσικά τους όρια, μέσω μεταφράσεων, εκδόσεων, αγορών, πανεπιστημίων και πολιτισμικών δικτύων. Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από τη λογοτεχνία ως «εθνικό» προϊόν, στη λογοτεχνία ως διεθνές σύστημα ανταλλαγών, επιρροών και αναγνώσεων. Πρόδρομος της ιδέας θεωρείται ο Goethe, ο οποίος ήδη από το 1827 μίλησε για τη Weltliteratur (παγκόσμια λογοτεχνία), υποστηρίζοντας ότι η λογοτεχνία εισέρχεται σε εποχή διεθνούς επικοινωνίας και αμοιβαίας επιρροής των πολιτισμών.

Edward Said - Orientalism (1978)

Pascale Casanova - La République mondiale des lettres (1999)

Franco Moretti - Conjectures on World Literature (2000)

David Damrosch - What Is World Literature? (2003)

Gayatri Chakravorty Spivak - Death of a Discipline (2003)

Συνολικά, οι σύγχρονες κατευθύνσεις της λογοτεχνικής κριτικής μετατόπισαν το ενδιαφέρον:

·        από το μεμονωμένο έργο στα δίκτυα και τα δεδομένα (Ψηφιακή Ανθρωπιστική),

·        από τον ανθρωποκεντρισμό στην οικολογική διασύνδεση (Οικοκριτική),

·        από τις σταθερές ταυτότητες στη ρευστότητα φύλου και επιθυμίας (Queer Theory),

·        από την αποκλειστική ερμηνεία νοημάτων στη μελέτη της ατμόσφαιρας, της έντασης, της σώματικότητας και της συγκινησιακής εμπειρίας (Θεωρία του affect),

·        από τα «εθνικά λογοτεχνικά υποδείγματα» στις διεθνείς ροές, μεταφράσεις και πολιτισμικές διασυνδέσεις των κειμένων (Θεωρία της παγκόσμιας λογοτεχνίας).

Σημείωση: Στα προηγούμενα, δεν έχουμε εντάξει τα δοκίμια, που θεωρούμε ότι αναφέρονται σε περισσότερες απο μία, ιστορικές λογοτεχνικές περιόδους και τα παρουσιάσουμε ξεχωριστά σε προηγούμενες δημοσιεύσεις μας

Erich Auerbach - Μίμησις: Η εικόνα της πραγματικότητας στη δυτική λογοτεχνία (1946)

René Wellek - A History of Modern Criticism (1750–1950) (1955-1992, πλήρης σειρά 8 τόμων)

Northrop Frye - Ανατομία της κριτικής (1957)

Slavoj Žižek - Το υψηλό αντικείμενο της ιδεολογίας (1989) 

Μπορείτε να τα βρείτε εδώ