 |
| Pavlos Samios. 2013 |
Infinite Jest (Ντέιβιντ Φόστερ
Γουάλας– 1996) Ένα εκτεταμένο και σύνθετο έργο που διαδραματίζεται σε
μια ημι-παρωδική εκδοχή μιας μελλοντικής Αμερικής και αγγίζει μια μεγάλη ποικιλία
θεμάτων. Ο τίτλος του μυθιστορήματος προέρχεται από την πρώτη σκηνή της πέμπτης
πράξης του Άμλετ, στην οποία ο Άμλετ κρατά το κρανίο του γελωτοποιού της αυλής και
αναφωνεί: «Αλίμονο, καημένε Γιόρικ!» «Τον γνώριζα, τον Οράτιο. έναν άνθρωπο με
άπειρο χιούμορ, έναν πολύ υπέροχο εφευρέτη, με έχει κουβαλήσει στην πλάτη του
χίλιες φορές. και τώρα - πόσο αηδιαστικό είναι για μένα να το σκέφτομαι».
Το μυθιστόρημα περιλαμβάνει 388 αριθμημένες υποσημειώσεις
(μερικές από τις οποίες έχουν και τις δικές τους υποσημειώσεις) που εξηγούν ή
αναλύουν συγκεκριμένες στιγμές της ιστορίας. Ο David Foster Wallace χαρακτηρίζει αυτήν την
τεχνική ως έναν τρόπο υπονόμευσης της γραμμικότητας του κειμένου, διατηρώντας
παράλληλα την ακεραιότητα της αφήγησης. Χρησιμοποιεί ένα ευρύ και απαιτητικό λεξιλόγιο
που κυμαίνεται από την επιστημονική ορολογία μέχρι την αργκό, και μια δομή που
μιμείται την ίδια την "ψυχαγωγία" που κριτικάρει. Είναι ένα
έργο-ορόσημο του Ψυχρού Μοντερνισμού (Hysterical Realism).
Η δράση λαμβάνει χώρα στη Βοστώνη σε δύο ξεχωριστούς αλλά
παράξενα παρόμοιους χώρους - μια ελίτ ακαδημία τένις και μια εγκατάσταση
απεξάρτησης από τα ναρκωτικά - σε ένα εγγύς μέλλον όπου τα ημερολογιακά έτη
είναι διαθέσιμα για εταιρική χορηγία (the Year of the Depend Adult Undergarment
κ.λπ.).
Το "Infinite Jest" άλλαξε το τοπίο της σύγχρονης
Αμερικανικής λογοτεχνίας, εμπνέοντας μια γενιά συγγραφέων να αναλάβουν μεγάλες,
φιλόδοξες και πειραματικές μορφές. Έγινε ένα σύμβολο της λογοτεχνικής και
πνευματικής απασχόλησης της εποχής του με θέματα όπως ο εθισμός, η βαναυσότητα
και η αναζήτηση νοήματος. Παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα και σημαντικά
μυθιστορήματα των τελευταίων δεκαετιών, με μια αφοσιωμένη διεθνή κοινότητα
αναγνωστών και μελετητών.
Το Αρχέγονο και άλλοι καιροί (Όλγκα Τοκάρτσουκ – 1996) Είναι το έργο που ουσιαστικά καθιέρωσε την
Τοκάρτσουκ ως μια από τις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης πολωνικής
λογοτεχνίας. Αναφέρεται σε μια φανταστική κοινότητα που καθρεφτίζει την πορεία
της σύγχρονης ιστορίας.
Διαδραματίζεται σε
ένα φανταστικό χωριό, το «Αρχέγονο», το οποίο φυλάσσουν τέσσερις άγγελοι. Από
τις δικές τους οπτικές βλέπουμε την ιστορία της κοινότητας και την εξέλιξη των ανθρώπων, των
σχέσεων, των επιδιώξεων και των τραυμάτων μέσα στον 20ό αιώνα. Επικεντρώνεται
σε οντολογικά ερωτήματα: Τι είναι ο χρόνος; Τι είναι η πραγματικότητα; Πώς η
Ιστορία διαβρώνει την αθωότητα και καταστρέφει τις μικρές κοινωνίες; Εξερευνά
τη σχέση του μικρόκοσμού (του χωριού) με τον μακρόκοσμο (τις κρατικές
διενέξεις, τους πολέμους, τις πολιτικές ιδεολογίες).
Η Τοκάρτσουκ
χρησιμοποιεί μια μοναδική, πολυφωνική δομή που μοιάζει με παραμύθι, αλλά είναι
βαθιά ρεαλιστική και φιλοσοφική. Το βιβλίο είναι χτισμένο από σύντομα,
εικονογραφημένα κεφάλαια που αφορούν διάφορους χαρακτήρες, αντικείμενα και
ιδέες, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό της πολωνικής ιστορίας του 20ου αιώνα. Η
γλώσσα της είναι ποιητική και παραστατική. Το ύφος σχεδόν παραμυθένιο, λυρικό,
με στοιχεία μαγικού ρεαλισμού. Η αφήγηση είναι «παραδοσιακή», αλλά γεμάτη με
συμβολισμούς.
Σκύλος από τερακότα (Αντρέα Καμιλλέρι – 1996) Ο Καμιλλέρι συνθέτει τρία είδη μυθιστορήματος
(αστυνομικό, ιστορικό και ανθρωπολογικό) σε ένα έργο και ταυτόχρονα δημιουργεί ένα
νέο λογοτεχνικό κανόνα στην Ιταλία (και όχι μόνο) για το αστυνομικό
μυθιστόρημα.
Ο Μονταλμπάνο ερευνά ένα προφανές μαφιόζικο έγκλημα. Κατά τη
διάρκεια της έρευνας, ανακαλύπτει μια σπηλιά έξω από τη Βιγκατά, όπου
βρίσκονται τα πτώματα δύο εραστών που φαίνεται να έχουν θυσιαστεί κατά τον Β'
Παγκόσμιο Πόλεμο. Η σκηνή είναι σχεδιασμένη τελετουργικά, με την παρουσία ενός
σκύλου από τερακότα. Ο Μονταλμπάνο προσπαθεί να αποκρυπτογραφήσει τον
συμβολισμό της τελετουργίας και να ταυτοποιήσει τα θύματα. Σταδιακά ξεδιπλώνεται
πως πρόκειται για ένα τοπικό ρομαντικό δράμα, με δόσεις πατρικής βίας και πολλά
μυστικά που δίχασαν γενιές .
Κριτικά, θεωρείται από πολλούς το καλύτερο της σειράς, με
δυσκολότερη και συναισθηματικά φορτισμένη πλοκή που δημιουργεί έντονες
συγκινήσεις. Η αφήγηση ισορροπεί ανάμεσα στην ένταση και τη δόση μεσογειακού
χιούμορ, με απολαυστική χρήση διαλόγων και ανθρώπινων «αδυναμιών» - φαγητά,
σχέσεις, προσωπικά δίκτυα. Είναι ένα κυρίαρχο δείγμα ενδοσκοπικού αστυνομικού
μυστηρίου, συγκινεί και καθηλώνει με την ανθρωπιά και το πνεύμα του.
Η καινοτομία του έγκειται στην αναβίωση του ιστορικού
μυθιστορήματος με έναν πολύ συγκεκριμένο τόπο και εποχή (Σικελία, 19ος αιώνας)
και στη δημιουργία ενός από τους πιο αξέχαστους detectives, του Επιθεωρητή
Μονταλμπάνο. Η επιρροή και η διάρκειά του είναι αδιαμφισβήτητες, αλλά σε ένα
πιο "θεματικό" πλαίσιο.
Ο Τσαπαγιεφ και το κενό (Βίκτορ Πελέβιν – 1996) Συχνά θεωρείται το αριστούργημά του. Ο Πελέβιν
μπλέκει την ιστορία του θρυλικού μπολσεβίκου στρατηγού Τσαπάγιεβ με τον κόσμο
ενός σύγχρονου ψυχιατρικού ασύλου. Το έργο είναι φιλοσοφική αναζήτηση για το
«κενό», την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας και την αναζήτηση νοήματος, με
έντονες βουδιστικές και μυστικιστικές αναφορές.
Έχει χαρακτηριστεί
το πρώτο μεταμοντέρνο ρωσικό μυθιστόρημα που πραγματικά ενσωματώνει φιλοσοφικές
αναζητήσεις σε μια αφήγηση με πολλαπλά επίπεδα. Ο Πελέβιν πραγματικά κινείται
ανάμεσα σε δύο άκρα — από τη σάτιρα της κοινωνίας μέχρι τις πιο βαθιές φιλοσοφικές
αναζητήσεις για την ύπαρξη. Ο ήρωας ταλαντεύεται ανάμεσα στην δυναμική της
επανάστασης και στο ψυχιατρείο. Ο συγγραφέας εισάγει τη φιλοσοφική διάσταση
ανάμεσά τους (βουδισμός, κενό,
ψευδαίσθηση πραγματικότητας) και εξερευνά τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και
ψευδαίσθησης, την κρίση της ταυτότητας στη μετα-σοβιετική εποχή, την κληρονομιά
του μπολσεβικισμού, την αναζήτηση πνευματικής απελευθέρωσης μέσα στο απόλυτο
κενό και την αυταπάτη της συνείδησης. Είναι μια πνευματική αναζήτηση μέσα στο
χάος.
Συνδυάζει αφήγηση ονείρου, ιστορική φάρσα, φιλοσοφικό δόγμα
και σατιρική επιστολή για τη Ρωσία της μετα-Σοβιετικής εποχής. Η δομή του είναι
προκλητικά μη-γραμμική και παίζει με την έννοια της πραγματικότητας, θυμίζοντας
έναν λογοτεχνικό ισοδύναμο του κύβου του Έσερ.
Έγινε αμέσως
κλασικό και καθοριστικό για τη νέα γενιά Ρώσων συγγραφέων. Ο Πελέβιν έγινε ο
κύριος ερμηνευτής της "ρωσικής ιδέας" στην εποχή του καπιταλισμού,
και το έργο του επηρέασε βαθιά το πώς γράφεται η σάτιρα και η φιλοσοφική
φαντασία στη σύγχρονη Ρωσία. Παραμένει το πιο γνωστό και σημαντικό έργο του
Πελέβιν και ένα από τα πιο χαρακτηριστικά βιβλία της δεκαετίας του 1990
παγκοσμίως.
McOndo (Αλμπέρτο
Φουγκουέτ – 1996) Πολύ σημαντικό ως μανιφέστο και συλλογή που απέρριπτε το
"μαγικό ρεαλισμό" ως την κυρίαρχη μορφή της Λατινοαμερικανικής
λογοτεχνίας και πρότεινε μια πιο αστική, παγκοσμιοποιημένη και μέσα στη μαζική
κουλτούρα αισθητική. Η επιρροή του στον κανόνα ήταν μεγάλη, κυρίως ως καταλύτης
για μια νέα γενιά συγγραφέων.
Το «McOndo» είναι ένα ισπανοαμερικανικό λογοτεχνικό κίνημα
που αναδύθηκε τη δεκαετία του 1990 ως αντίδραση στην επιρροή του μαγικού
ρεαλισμού, ο οποίος είχε κυριαρχήσει στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία από τη
δεκαετία του 1960. Ονομάστηκε από τη φανταστική πόλη που χρησιμεύει ως το κύριο
σκηνικό για το μυθιστόρημα του Márquez "Εκατό Χρόνια Μοναξιάς". Η
ορθογραφία αντιστοιχεί σε ένα σκωτσέζικο-γαελικό επώνυμο, αλλά δεν υπάρχουν
επώνυμα με "O" μετά το πρόθεμα "M(a)c-". Το κίνημα
διακρίνεται από μια ρεαλιστική άποψη για τη ζωή που ούτε υπερβάλλει, ούτε
τονίζει τον αναμενόμενο εξωτισμό και τη λατινοαμερικανική χροιά της
λογοτεχνικής παράδοσης. Η λογοτεχνία του Macondo ευνοεί μια αστική ατμόσφαιρα
με αναφορές στην ποπ κουλτούρα και την καθημερινή ζωή στη Λατινική Αμερική στα
τέλη του 20ού αιώνα. Το υπόβαθρο του Macondo είναι απολιτικό και ατομικιστικό,
υποβιβάζοντας την σκόπιμη επιδίωξη των λατινοαμερικανικών στερεοτύπων σε
δεύτερο πλάνο.
Το αναφερόμενο έργο είναι ανθολογία μυθοπλασίας —
επιμελημένη από τον Alberto Fuguet και τον Sergio Gómez — που όρισε ένα είδος
«κίνησης» στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία, αντιπαραθέτοντας τον μύθο του
«Μακόντο» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες με τη σύγχρονη, αστικοποιημένη, μαζική
κουλτούρα της Λατινικής Αμερικής, τεχνολογία, τηλεόραση, εμπορικά κέντρα, κ.λπ.
Λογοτεχνικά, η σημασία του έργου έγκειται στο ότι έφερε στο
προσκήνιο το «άρνηση του μαγικού ρεαλισμού» ως μοναδικού εκφραστικού τύπου για
τη λατινοαμερικανική μυθοπλασία - και την εισαγωγή μιας πιο «ρεαλιστικής»,
σύγχρονης, μεταμοντέρνας αισθητικής, μια λογοτεχνία που αναγνωρίζει τις
διεθνείς διασυνδέσεις, τα brand names, τα μέσα ενημέρωσης και τη μετα-παραδοσιακή
πραγματικότητα.
Το έργο αυτό, ως συλλογικό εγχείρημα, αποτελεί ένα
λογοτεχνικό μανιφέστο τόσο για συγγραφείς όσο και για αναγνώστες, θέτοντας
ερωτήματα για το τι σημαίνει «λατινοαμερικανικό» σήμερα, σε μια εποχή
παγκοσμιοποίησης της κουλτούρας. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2001 από τις
εκδόσεις Gutenberg, σε
μετάφραση Χ. Κατσάνη
 |
| By Gabrielalilien |
Έρευνα πεδίου για το
ουκρανικό σεξ (Οκσάνα Ζαμπούζσκο - 1996) Επίκαιρο και σημαντικό, ένα
ορόσημο της Ουκρανικής λογοτεχνίας που "σπάει" τα ταμπού. Είναι πιο
πολύ μια φωνή πολιτικής και φεμινιστικής απελευθέρωσης, με θεματική βαθύτητα,
αλλά η καινοτομία του στη φόρμα είναι λιγότερο προφανής σε παγκόσμια κλίμακα.
Το μυθιστόρημα παρουσιάζει την αφηγήτρια Οκσάνα, ποιήτρια
και ακαδημαϊκή, η οποία, ενώ βρίσκεται ως επισκέπτρια καθηγήτρια στις ΗΠΑ,
ανασυνθέτει τη σχέση της με τον Μυκόλα, Ουκρανό καλλιτέχνη — και ταυτόχρονα
αναστοχάζεται τη γυναικεία σεξουαλικότητα, την ταυτότητα της Ουκρανίας και το
παρελθόν της μετά τη Σοβιετική Ένωση.
Προκάλεσε σημαντική διαμάχη μεταξύ κριτικών και αναγνωστών.
Αυτή η καινοτόμος και σύνθετη φεμινιστική γραφή ήταν μια νέα εμπειρία για το
ουκρανικό αναγνωστικό κοινό και την πνευματική κοινότητα. Η συγγραφέας
ενδιαφέρεται για δύο θέματα - την ταυτότητα μιας γυναίκας και την εθνική
ταυτότητα. Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στην ουκρανική εθνική αυτοσυνείδηση
και στις σκέψεις της συγγραφέως για την έλλειψη ανάγνωσης της ουκρανικής
λογοτεχνίας, για την έλλειψη συνειδητοποίησης στον ουκρανικό λαό. Η Oksana Zabuzhko, με τη φωνή της
ηρωίδας της, παραδέχεται ότι αν είχε γράψει, για παράδειγμα, στα ρωσικά ή τα
αγγλικά, τα βιβλία της δεν θα είχαν μείνει για χρόνια στα ράφια των
βιβλιοπωλείων του Κιέβου. Ένα άτομο σε μια μετα-αποικιακή κοινωνία βιώνει φόβο
και η «έκθεση του σώματος» αποτελεί απελευθέρωση από τον φόβο. Η Oksana
Zabuzhko παρουσιάζει μια νέα αντίληψη για τη σεξουαλικότητα και την
προσωπικότητα μιας γυναίκας, η οποία διαμορφώθηκε με βάση τις φεμινιστικές
απόψεις. Στο έργο της, η συγγραφέας δημιούργησε έναν νέο τύπο γυναικείου
χαρακτήρα που είναι διανοούμενη και αντιμετωπίζει διαφορετικά τα ζητήματα
φύλου. Ο χαρακτήρας είναι μια διανοούμενη, ανεξάρτητη, αυτάρκης γυναίκα, που
είναι ικανή να μιλήσει.
Η λογοτεχνική σημασία έγκειται στο ότι αποτέλεσε «το πιο
επιδραστικό ουκρανικό βιβλίο για τα πρώτα 15 χρόνια της ανεξαρτησίας» της
χώρας. Η αφήγηση διαμορφώνεται ως εσωτερικός μονόλογος, με έντονο προσωπικό και
πολιτικό στοιχείο, όπου το φύλο, η σεξουαλικότητα και η εθνική ταυτότητα
συμπλέκονται. Καταγράφει ένα «είδος έρευνας πεδίου» της γυναικείας εμπειρίας
στην Ουκρανία, που συνυπάρχει με την πολιτική και ιστορική της κατάσταση.
Το ύφος είναι αντισυμβατικό, με αποσπασματικές σκέψεις,
ποιητικές εικόνες, αλλά και καθημερινές εξομολογήσεις, κάτι που της προσδίδει
δυναμική φωνή απελευθέρωσης και σύγκρουσης. Η συγγραφέας αποδομεί την αντίληψη
της σεξουαλικότητας του γυναικείου σώματος και τη σύνδεσή της με ιστορικά και
κοινωνικά τραύματα. Είναι πλέον το πιο μεταφρασμένο κομμάτι νέας ουκρανικής
πεζογραφίας σε όλο τον κόσμο, με μεταφράσεις διαθέσιμες σε 15 γλώσσες. Συχνά
περιλαμβάνεται σε λίστες ανάγνωσης και θεωρείται σύγχρονο κλασικό της
ανατολικοευρωπαϊκής λογοτεχνίας.
Ο κλέφτης σνακ
(Αντρέα Καμιλλέρι – 1996) Το έργο αυτό μετέτρεψε τη σειρά από αστυνομικού
μυθιστορήματος σε βαθιά ανθρώπινη και συγκλονιστική διεθνή κοινωνική αλληγορία
που «δένει» το τοπικό με το παγκόσμιο, αναδεικνύει θέματα μετανάστευσης,
οικονομικής εκμετάλλευσης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Ξεκινώντας με τη βίαιη επιδρομή και δολοφονία σ’ ένα ιταλικό
αλιευτικό σκάφος από Τυνησιακό στρατιωτικό πλοίο, ο Μονταλμπάνο ανακαλύπτει
δύο, φαινομενικά ανεξάρτητα περιστατικά: δολοφονία ενός επιχειρηματία και
εξαφάνιση μιας Τυνήσιας καθαρίστριας, της Καρίμα. Η εξαφανισμένη συνοδευόταν
από τον γιο της, τον Φρανσουά, που έκλεβε σνακ. Ο Μονταλμπάνο πλήττεται
προσωπικά, καθώς αντιμετωπίζει την ανθρώπινη πλευρά του δράματος: μια μητέρα
και ένα παιδί εξαφανίζονται, η εξουσία αποφεύγει να απονείμει στοιχειώδη έστω δικαιοσύνη.
Η έρευνα μπλέκει εθνικά, πολιτικά, κοινωνικά και ανθρώπινα θέματα, με τον
Μονταλμπάνο να ανακαλύπτει τρομακτικά σύνθετες διασυνδέσεις. Δεν πρόκειται μόνο
για φόνο αλλά για διεθνές δίκτυο εκμετάλλευσης και επίσημη αδιαφορία . Σε αυτό
το σημείο, ο Καμιλλέρι ενσωματώνει τη διεθνή διάσταση. Η Καρίμα και ο Φρανσουά
έγιναν χαρακτήρες που συγκινούν και θυμώνουν. Παράλληλα ο Μονταλμπάνο έρχεται σε σύγκρουση με το ίδιο
του το παρελθόν - η σχέση του με τον πατέρα του προσφέρει μια βαθιά
συναισθηματική νότα .
Ο συγγραφέας κάνει διάφανη χρήση της αστυνομικής φόρμας ως
δημιουργικό όχημα κριτικής για σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα. Το ύφος παραμένει
ζωντανό και πικάντικο, γεμάτο μεσογειακό χιούμορ, αλλά με λύπη αντανακλά την
πολιτική και κοινωνική κατάσταση: απροκάλυπτη κυβερνητική διαφθορά,
εκμετάλλευση ξένων εργατών, διάτρητα σύνορα.
Ο Καμιλλέρι εμβαθύνει στην αφήγηση: δεν είναι μόνο
μυθιστόρημα, είναι κραυγή για ανάγκη ανθρωπιστικής πολιτικής και συνείδησης. Ο Guardian χαρακτήρισε
ενδιαφέρον το βιβλίο, επαινώντας τον βαθύ προβληματισμό πάνω στο "πολύ
προσωπικό αίσθημα δικαιοσύνης" του Μονταλμπάνο.
Ο Θεός των Μικρών Πραγμάτων
(Αρουντάτι Ρόι - 1997) Το πρώτο βιβλίο που την καθιέρωσε αμέσως ως μείζον
λογοτεχνικό φαινόμενο. Έδωσε μια νέα φωνή και μια νέα αφηγηματική οπτική γωνία
(από τη νότια Ινδία, μέσα από τα μάτια δίδυμων παιδιών) στην αγγλόφωνη
λογοτεχνία, επηρεάζοντας βαθιά τον τρόπο με τον οποίο κανείς μπορεί να αφηγηθεί
μια ιστορία.
Είναι μια ιστορία για τις παιδικές εμπειρίες διδύμων των
οποίων οι ζωές καταστρέφονται από τους «νόμους της αγάπης» που επικρατούσαν
στην Ινδία. Διερευνά πως μικρά, φαινομενικά
ασήμαντα περιστατικά και αποφάσεις διαμορφώνουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων με
βαθιά σημαντικούς τρόπους. Καθώς και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της «κάστας»
στην Ινδία, προσφέροντας μια πολιτισμικά συγκεκριμένη κριτική της βρετανικής
αποικιοκρατίας. Εξερευνά επίσης με τρομερή ευαισθησία τα θέματα της απαγόρευσης
αγάπης, του σεξισμού, του πολιτικού βιασμού και της καταστροφικής οικογενειακής
νοοτροπίας. Είναι μια οδυνηρή μελέτη για το πώς οι νόμοι της αγάπης
συγκρούονται με τους νόμους της κοινωνίας.
Χρησιμοποιεί
μια ιδιαίτερα ποιητική και συγκινησιακή γλώσσα, σπάζοντας συνειδητά τις
γραμματικές και συντακτικές συμβάσεις. Η χρονική δομή είναι μη γραμμική,
κινούμενη εμπρός και πίσω, αποκαλύπτοντας σταδιακά την τραγική κορύφωση.
Έχει γίνει σύγχρονο κλασικό και διδάσκεται σε μαθήματα
λογοτεχνίας παγκοσμίως.
Αμερικάνικο ειδύλλιο (Φίλιπ Ροθ – 1997) Το πρώτο βιβλίο της
λεγόμενης "Δεύτερης Τριλογίας" του Roth (American Trilogy) θεωρείται
από πολλούς το αριστούργημά του. Ενίσχυσε τη θέση του
Phillip Roth ως
ενός από τους πιο σημαντικούς Αμερικανούς μυθιστοριογράφους του 20ού αιώνα και
επηρέασε το τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορεί να αντιμετωπίσει τις μεγάλες
κοινωνικό-πολιτικές αναταραχές της Αμερικής.
Ο εμφανίσιμος, εύπορος Σουηδός, που έχει κληρονομήσει το
εργοστάσιο γαντιών του πατέρα του και παντρεύτηκε μια πρώην βασίλισσα της
ομορφιάς, δεν είναι ανόητος, αλλά πληρώνει την ανεπάρκειά του να κατανοήσει τις
ταραχές του Νιούαρκ του 1967 ή τη μεταμόρφωση της αγαπημένης του κόρης σε ριζοσπαστική
αγωνίστρια ικανή για βίαιες πράξεις. Τα μέσα του Ροθ είναι υπεραρκετά. Ένας
συγγραφέας που δεν φοβάται να μείνει στο μυαλό των εξαγριωμένων ανδρών, μας
οδηγεί άφοβα στη θλίψη, τη σύγχυση και την οργή αυτού του ανθρώπου. Είναι μια
δραματική και ρεαλιστική απεικόνιση των ΗΠΑ στη δεκαετία του 60, μιας κοινωνίας
που αναβράζει και αναδιαμορφώνει κάθε μέλος της, καθώς όλοι προσπαθούν να
αντιμετωπίσουν τα προσωπικά αδιέξοδα τους και να επουλώσουν τα ψυχολογικά τους τραύματα
και ενοχές.
Ενώ η γλώσσα του Roth είναι κλασικά ρεαλιστική, η καινοτομία
έγκειται στην αφηγηματική δομή (μέσα από τον Nathan Zuckerman, το alter ego του
συγγραφέα) και στην καταπληκτική ψυχολογική εμβάθυνση. Είναι ένα έπος που
αποδομεί το αμερικανικό όνειρο με τρόπο που συνδυάζει τη προσωπική με τη
πολιτική προσέγγιση.
Εξερευνά την πτώση του αμερικανικού ιδεώδους, τη σύγκρουση
των γενεών κατά τη δεκαετία του 1960, τις επιπτώσεις του πολέμου του Βιετνάμ,
την εθνοτική ετερότητα και την απώλεια της αθωότητας. Είναι μια βαθιά μελέτη
για το πώς η ιστορία καταστρέφει την ατομική ζωή. Θεωρείται ένα από τα
σημαντικότερα αμερικανικά μυθιστορήματα της δεκαετίας του '1990 και κλασικό της
σύγχρονης λογοτεχνίας.
 |
| By Neuro Traveler |
Φωνές από το
Τσερνόμπιλ (Σβετλάνα Αλεξιέβιτς – 1997) Η συγγραφέας δημιούργησε ένα
εντελώς νέο λογοτεχνικό είδος, την "ομαδική αφήγηση" ή τη
"συναρμολογημένη μυθοπλασία". Δεν είναι δημοσιογραφία με τη κλασσική
έννοια, αλλά μια λογοτεχνική σύνθεση πραγματικών μαρτυριών. Η φόρμα της - η
συλλογή και η ποιητική δομή ανθρώπινων φωνών - είναι η ίδια η καινοτομία.
Το έργο έχει μεγάλη
θεματική βαθύτητα. Αγγίζει την ανθρώπινη τραγωδία, την ηρωισμό
και τη δειλία, την οικολογική καταστροφή, την πολιτική ψευδολογία και την ίδια
την έννοια της μνήμης και του τραύματος με αφορμή τη πυρηνική καταστροφή στο
Τσερνόμπιλ.. Είναι ένα μνημείο για τους ανθρώπους που χάθηκαν, για όσους
υπέφεραν και υποφέρουν και μια προφητική προειδοποίηση.
Το έργο της Αλεξιέβιτς, που κορυφώθηκε με το Βραβείο Νόμπελ
Λογοτεχνίας (2015), έχει επηρεάσει βαθύτατα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη
μη-μυθοπλασία και τα όρια μεταξύ ιστορίας, δημοσιογραφίας και λογοτεχνίας. Έχει
δημιουργήσει έναν νέο κανόνα για το πώς η ιστορία μπορεί να καταγραφεί από κάτω
προς τα πάνω.
Το βιβλίο έχει γίνει ακόμα πιο επίκαιρο με το πέρασμα του
χρόνου και τα πιο πρόσφατα πυρηνικά ατυχήματα. Είναι ένα αιώνιο και τρομακτικό
έγγραφο για τη σύγχρονη ανθρώπινη κατάσταση.
Out (Νατσούο Κιρίνο – 1997) Εξαιρετικό
και καινοτόμο ως σκοτεινό, φεμινιστικό αστυνομικό μυθιστόρημα από την Ιαπωνία.
Η θεματική του βαθύτητα για τις γυναίκες της εργατικής τάξης είναι μεγάλη, και
η επιρροή του στον κανόνα του είδους είναι αδιαμφισβήτητη, αλλά σε ένα πιο
ειδικό πλαίσιο.
Το «Out» είναι ένα καθηλωτικό κοινωνικό θρίλερ που αφηγείται
την ιστορία τεσσάρων γυναικών στην Τακασάκι (προάστιο του Τόκιο) - εργαζόμενων νυχτερινής βάρδιας σε εργοστάσιο -
που όταν μια γυναίκα δολοφονεί τον σύζυγό της, μαζί προσπαθούν να διαχειριστούν
το πτώμα και να καλύψουν το έγκλημα·, ενώ παράλληλα έρχονται αντιμέτωπες με
έναν τοκογλύφο / λαθρέμπορο συνδεδεμένο με τη τοπική μαφία. Το έργο εξετάζει
την ανισότητα των φύλων, την κοινωνική καταπίεση και τις σκοτεινές όψεις της
ανθρώπινης φύσης, ενώ συνδυάζει έντονη ένταση με βαθιά ψυχολογική ανάλυση.
Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στο ότι αποσπά τον
αφήγημα «του έγκλημα και τιμωρία» από το ανδρικό μάτι και τοποθετεί γυναίκες ως
πρωταγωνίστριες πάνω στην άκρη της κοινωνίας: εργαζόμενες, καταπιεσμένες,
εκμεταλλευόμενες. Η Natsuo Kirino υφαίνει έντονα κοινωνικά στοιχεία με στοιχεία
noir και διερευνά τη θηλυκή φιλία, την απελπισία, την εκδίκηση και το
εγκληματικό υπόβαθρο της ιαπωνικής οικονομίας στη σύγχρονη εποχή. Η αφήγηση
είναι αδρή, ασφυκτική, με μεταφορές που υπογραμμίζουν την «κοιλιά» της
κοινωνίας - μια λογοτεχνία του περιθωρίου. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 2009 από
τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Γωγώς Αρβανίτη.
Τα τετράδια του δον
Ριγοβέρτο (Μάριο Βάργκας Λιόσα - 1997)
Ένα σημαντικό έργο που συνδυάζει την ερωτική φαντασίωση με την οικογενειακή
αφήγηση, από έναν ήδη καθιερωμένο Νομπελίστα, που εξερευνά τα όρια μεταξύ
ερωτισμού, τέχνης και πραγματικότητας με μεγάλη ευφυΐα.
Η πλοκή της ιστορίας βασίζεται σε μια σειρά κειμένων που
έγραψε ο Rigoberto, διευθυντής ασφαλιστικής εταιρείας στα τετράδιά του για τις σεξουαλικές
φαντασιώσεις του για τη δεύτερη σύζυγό του, τη Λουκρέσια, και για τον γιο του
από τη θανούσα πρώτη γυναίκα του, τον Αλφόνσο - ο οποίος έχει εμμονή με τον
ζωγράφο Έγκον Σίλε και βλέπει τη μητριά του με έναν ιδιαίτερο, αισθησιακό
τρόπο. Ο γιος θέλει να μιμηθεί τον Αυστριακό ζωγράφο σε όλα, επιθυμεί να
ζωγραφίσει τη θετή του μητέρα όπως ζωγράφιζε ο αγαπημένος του ζωγράφος. Όλα τα
γραπτά βασίζονται σε έργα τέχνης, τόσο εικαστικά, μουσικά όσο και λογοτεχνικά,
τα οποία λειτουργούν ως έμπνευση. Μεταξύ αυτών είναι: The Origin of the World
και Sloth and Lust, του Gustave Courbet; Γυμνό με τη γάτα, από τον Balthus; Η
Νταϊάνα και οι σύντροφοί της, από τον Γιοχάνες Βερμέερ. La Priére και Kiki de
Montparnasse's Back by Man Ray, τα ερωτικά χαρακτικά του Utamaro ή Το Τουρκικό
λουτρό του Jean Auguste Dominique Ingres.
Λογοτεχνικά, το μυθιστόρημα αναδεικνύει το παιχνίδι της
φαντασίας, της επιθυμίας και της ποπ κουλτούρας με τον «σοβαρό» κόσμο της
υψηλής κοινωνίας και της τέχνης. Το έργο λειτουργεί ως μελέτη της ερωτικής
φαντασίωσης, της τέχνης, της σύγχρονης κοινωνίας και της οικογενειακής δομής - με
τη χαρακτηριστική ικανότητα του Vargas Llosa να συνδυάζει χιούμορ, παραξενιά,
αφήγηση και πολιτισμική διαστροφή. Η λογοτεχνική σημασία του έγκειται στην
ωριμότητα ενός ήδη καταξιωμένου συγγραφέα που πειραματίζεται με μορφές
φαντασίας και θαυμασμού της τέχνης ως καταλύτη για επιθυμίες και παθογένειες. Στα
Ελληνικά κυκλοφόρησε το 2001 από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Βιβής
Φωτοπούλου.
Αναμνήσεις μιας
γκέισας (Άρθουρ Γκόλντεν – 1997) Πολύ δημοφιλές και καλογραμμένο βιβλίο,
αλλά κυρίως εμπορικό λογοτεχνικό μυθιστόρημα. Δεν προσφέρει κάποια καινοτομία
στη φόρμα ή τη γλώσσα, και έχει επικριθεί για την πολιτισμική του ανακρίβεια.
Το μυθιστόρημα, ειπωμένο σε πρώτο πρόσωπο, αφηγείται την
ιστορία της Sayuri και
τις πολλές δοκιμασίες που αντιμετωπίζει στο δρόμο για να γίνει και να εργαστεί
ως γκέισα στο Κιότο της Ιαπωνίας, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον Β΄ΠΠ.
Μεγάλο μέρος του μυθιστορήματος διαδραματίζεται στη δημοφιλή περιοχή γκέισας
της Γκιόν στο Κιότο και περιέχει αναφορές σε πραγματικά μέρη που συχνάζουν οι
γκέισες και οι θαμώνες τους, όπως το Ichiriki Ochaya. Μέρος της ιστορίας
διαδραματίζεται επίσης στα νησιά Amami. Η αφήγησή
της υπό το πρίσμα των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών αλλαγών στην
Ιαπωνία (πριν, κατά και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο) αποκαλύπτει τις αντιφάσεις της
παράδοσης, της αισθητικής, της υποταγής και της ελευθερίας.
Ο Arthur Golden δημιούργησε ένα διεθνές μπεστ-σέλερ που συνδύασε την
ιστορική μυθοπλασία, την πολιτισμική έρευνα και ένα ψυχολογικό πορτρέτο
γυναικείας ζωής σε ένα κόσμο που μεταμορφώνεται. Παρά τις κριτικές περί
«Orientalism», το έργο παραμένει σημαντικό για τη διάδοση της Ιαπωνικής
κουλτούρας μέσω της λογοτεχνίας και της δυναμικής της αφήγησης. Στη χώρα μας
κυκλοφόρησε το 1998 από τις εκδόσεις Λιβάνη.
.webp)
