Οι παγκόσμιοι κίνδυνοι στην αρχή του 2026

Το Barcelona Centre for International Affairs (CIDOB) είναι ένα ερευνητικό κέντρο διεθνών υποθέσεων που, μέσω της αριστείας και της συνάφειας, επιδιώκει να αναλύσει τα παγκόσμια ζητήματα που επηρεάζουν την πολιτική, κοινωνική και διακυβερνητική δυναμική, από το διεθνές έως το τοπικό. Ως αναγνωρισμένος ανεξάρτητος φορέας που έχει γεννηθεί στην κοινωνία των πολιτών με μακρά ιστορία, το CIDOB επιδιώκει την αριστεία και την αυστηρότητα στις αναλύσεις, τις δημοσιεύσεις και τα έργα του. Στόχος του είναι να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για την κοινωνία, να διασφαλίσει την ανοιχτή πρόσβαση στη γνώση και να προωθήσει τη μελέτη των διεθνών ζητημάτων που επηρεάζουν την καθημερινή ζωή των πολιτών (https://www.cidob.org/en/about-cidob )

Το Eurasia Group ιδρύθηκε το 1998 σαν πρώτη αφιερωμένη εταιρεία στην κατανόηση του αντίκτυπου της πολιτικής στις αγορές. Σήμερα είναι απο τις κορυφαίες στην ανάλυση και συμβουλευτική πολιτικών κινδύνων (https://www.eurasiagroup.net/ )

Το Foreign Policy είναι ένα αμερικάνικο εκδοτικό σκέψης που ιδρύθηκε το 1970 και επικεντρώνεται στη παγκόσμια πολιτική και τα τρέχοντα γεγονότα. Παράγει περιεχόμενο καθημερινά στην ιστοσελίδα του και διμηνιαίες ανασκοπήσεις (https://foreignpolicy.com/) 

Παρακάτω στο πίνακα μπορειτε να βρείτε τους κύριους κινδύνους που ξεχωρίζουν τα τρία αυτά διαφορετιά ιδρύματα και να σκεφτείτε τα κοινά σημεία και τις διαφορές τους.

		Foreign Policy	Eurasia Group	Centre for Int’l Affairs CIDOB
Οριζόντια θέματα παγκόσμιων επιπτώσεων	Ασύδοτος παρεμβατισμός & εμπορική πολιτική	ν	ν	ν
	Αδιαφορία για το κλίμα	ν		ν
	Χάσμα προσδοκιών και πραγματικότητας Gen Z	ν		ν
	Κίνδυνοι Τεχνητής Νοημοσύνης	ν	ν	ν
	Τεχνολογική & ενεργειακή αναμέτρηση ΗΠΑ - Κίνας		ν
	Απομάκρυνση ΗΠΑ από τη Δημοκρατία		ν	ν
	Αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων	ν		ν
	Αύξηση στρατιωτικών δαπανών	ν		ν
	«Φούσκα» τεχνολογικών μετοχών			ν
	Παγίδα αποπληθωρισμού στην Κίνα		ν
	Στασιμότητα, φόβος & απαισιοδοξία στην οικονομία και την κοινωνία			ν
Γεωπολιτικά θέματα	Δόγμα Ντονρόε - Στροφή ΗΠΑ προς Δυτικό Ημισφαίριο	ν	ν
	Διενέξεις Μέσης Ανατολής	ν
	Ασταθής κατάσταση περιοχής Ασίας-Ειρηνικού	ν
	Ευρωπαϊκός στρατηγικός αποπροσανατολισμός		ν	ν
	Πιθανότητα ενίσχυσης Πούτιν από τον πόλεμο Ουκρανίας	ν
	Υβριδικός πόλεμος Ρωσίας με ΝΑΤΟ		ν
	Ιδιωτικοποίηση των ειρηνευτικών προσπαθειών		ν	ν
	Διενέξεις υδάτινων πόρων		ν

Διαβάστε αυτό για τους κίνδυνους της δεκαετίας που ήδη διανύουμε

Διαβάστε και αυτό της Ι.Βαρδαλαχάκη (απο Ναυτεμπορική)

Ένας ακόμα χρόνος....(Δ.Βασιλείου)

Αγαπητέ φίλε Δημήτρη, συγχαρητήρια για τα γενέθλιά σου! Εύχομαι από καρδιάς υγεία και υπομονή για την υλοποίηση όλων των ονείρων σου. Επίσης να πετύχεις τους στόχους σου με ευκολία και ευχαρίστηση. Και να είσαι πάντα περιτριγυρισμένος από οικογένεια, φίλους  και φίλες και συνεργάτες που σε καταλαβαίνουν, εκτιμούν και αγαπούν! Χαρούμενα Χρόνια Πολλά με δημιουργικότητα, χιούμορ (που πάντα σε διέκρινε) και πολλές ευτυχισμένες στιγμές και επιτυχίες!

Ένας ακόμα χρόνος και κοντύτερα

στου ήλιου το λιβάδι,

ένας ακόμα χρόνος και βαθύτερα

στης γνώσης το πηγάδι.

Ένας ακόμα χρόνος

στου μόχθου τα μεγάλα δόντια

και στης ζωής τις χαίνουσες πληγές,

ένας ακόμα χρόνος

στου έρωτα τ’ αστραποβρόντια

και στης αγάπης τις γλυκές πηγές.

Ένας ακόμα χρόνος

στα κύματα της μαύρης καταιγίδας,

ένας ακόμα χρόνος

στην προσμονή της κόκκινης ελπίδας.

Ακόμα μια χρονιά

με μνήμες ζώντας μιας ανάστασης,

ακόμα μια χρονιά

παλεύοντας τον ερχομό της επανάστασης.

Ακόμα μια χρονιά

μιλώντας με τον Όμηρο

σμιλεύοντας της ποίησης το όνειρο.

Ακόμα μια χρονιά

μ’ όλους τους ποιητές, π’ ακούσαμε σ’ αυτή τη ζήση,

να κάνουμε το όνειρο στη γη να περπατήσει.

Και ο βαρκάρης του Αχέροντα;

Τι λες, μ’ αυτόν, να γίνει;

Ως να τον δούμε γέροντα

άνεργος ας παραμείνει.

Άλλη δουλειά θε να του βρούμε.

Ανθοκόμος της ζωής ... ας πούμε.

  

 

03.02.2024  

1983-1984: Μυθιστορήματα που συνείσφεραν στη γλώσσα, τις ιδέες και τον πολιτισμό.

I, Rigoberta Menchú (Rigoberta Menchú – 1983) Δεν είναι μυθιστόρημα, αλλά συγκλονιστική αυτοβιογραφική μαρτυρία που έχει τεράστια ιστορική και κοινωνική σημασία ως ντοκουμέντο της καταπίεσης των ιθαγενών πληθυσμών στη Γουατεμάλα. Το έργο γράφτηκε σε μορφή προφορικής εξομολόγησης, ηχογραφήθηκε και στη συνέχεια μεταγράφηκε στα ισπανικά από τη ανθρωπολόγο Ελίζαμπεθ Μπεργός-Ντεμπρέ.  Ως λογοτεχνικό έργο, η αξία του βρίσκεται περισσότερο στον τομέα της ανθρωπολογίας, της ιστορίας και των δικαιωμάτων των ανθρώπων.

Η Rigoberta Menchú, μιας νεαρή γυναίκα της φυλής K’iche’ αφηγείται την παιδική, εφηβική και νεανική της ζωή στο πλαίσιο της κοινωνικής, πολιτικής και φυλετικής καταπίεσης των ιθαγενών πληθυσμών της χώρας της.

Η αφήγηση ξεκινά με τις αναμνήσεις από την παιδική της ηλικία, σε μια φτωχή αγροτική κοινότητα όπου οι ιθαγενείς επιβιώνουν καλλιεργώντας τη γη που δεν τους ανήκει. Οι εργοδότες, εκμεταλλεύονται τους χωρικούς και τους αναγκάζουν να εργάζονται σε φυτείες καφέ και βαμβακιού υπό απάνθρωπες συνθήκες. Από νωρίς, η Rigoberta αντιλαμβάνεται τις κοινωνικές αδικίες: οι άνθρωποι του λαού της πεθαίνουν από πείνα, εξάντληση, ασθένειες και βία, ενώ το κράτος και η Εκκλησία λειτουργούν ως όργανα διατήρησης αυτής της ανισότητας. Καθώς μεγαλώνει, βλέπει την οικογένειά της να συμμετέχει ενεργά στους αγώνες των αγροτών για τη γη και την αξιοπρέπεια. Ο πατέρας της οργανώνει συνεταιρισμούς και προσπαθεί να αντισταθεί ειρηνικά στο καθεστώς, όμως το κράτος απαντά με καταστολή και βία. Η μητέρα της δολοφονείται, ο αδελφός της καίγεται ζωντανός, και ο πατέρας της σκοτώνεται μέσα στην πρεσβεία της Ισπανίας, όταν οι δυνάμεις ασφαλείας πυρπολούν το κτήριο. Οι τραγωδίες αυτές ωριμάζουν τη Rigoberta και τη σπρώχνουν προς την πολιτική δράση.

Η Menchú αφηγείται τη μετάβασή της από τη σιωπή στην αντίσταση. Εντάσσεται στο κίνημα των ιθαγενών και των αγροτών, συνδέει τη θρησκευτική πίστη της με την ιδέα της δικαιοσύνης, και παλεύει να δώσει φωνή σε έναν λαό που δεν είχε ποτέ ακουστεί. Το βιβλίο αποκαλύπτει όχι μόνο την προσωπική της πορεία, αλλά και τη συλλογική ιστορία ενός ολόκληρου λαού που υποφέρει κάτω από αποικιοκρατικές δομές εξουσίας.

Μέσα από αυτή την αφήγηση, αναδεικνύονται τα θέματα της ταξικής πάλης, της αποικιοκρατίας, του ρατσισμού, της γυναικείας ανισότητας και της πνευματικότητας. Δεν είναι απλώς μια ιστορία ζωής, αλλά ένα πολιτικό έγγραφο που απαιτεί δικαιοσύνη, μνήμη και αλλαγή. Το έργο της Menchú συνδυάζει τη φωνή της ατομικής μαρτυρίας με τη συλλογική εμπειρία των ιθαγενών της Λατινικής Αμερικής - μια κραυγή αξιοπρέπειας απέναντι στη βία των καταπιεστών.

Δισκόκοσμος (Τέρι Πράτσετ, 1983 - 2013) Σειρά 40 έργων σατιρικής φαντασίας. Η ιστορία διαδραματίζεται στον Discworld, έναν επίπεδο δίσκο μεγέθους πλανήτη που μεταφέρεται στο διάστημα στις πλάτες τεσσάρων γιγάντιων ελεφάντων – Berilia, Tubul, Great T'Phon και Jerakeen – που στέκονται οι ίδιοι στο κέλυφος της Great A'Tuin, μιας γιγάντιας αστρικής χελώνας. Η επιφάνεια του δίσκου περιέχει ωκεανούς και ηπείρους και μαζί τους πολιτισμούς, πόλεις, δάση και βουνά.             

Το πρώτο βιβλίο της σειράς «Το Χρώμα της Μαγείας» είναι το πιο ελαφρύ της, αλλά θέτει τα θεμέλια για αυτό το επικό οικοδόμημα. Η σειρά είναι μια τεράστια καινοτομία. Περιγράφει έναν κόσμο που είναι καθρέφτης του δικού μας, χρησιμοποιώντας τη φαντασμαγορία και την κωμωδία για να μιλήσει με απόλυτη ακρίβεια για την δημιουργία της σύγχρονης ανθρωπότητας. Είναι ένα από τα πιο σπουδαία, πρωτότυπα και αγαπημένα λογοτεχνικά φαινόμενα όλων των εποχών. Δεν είναι απλώς μια σειρά βιβλίων, είναι ένας ολόκληρος επίπεδος κόσμος, που στηρίζεται σε ελέφαντες και μια χελώνα. Δεν είναι μια απλή χιουμοριστική ιστορία φαντασίας. Ο συγγραφέας χρησιμοποίησε αυτό το σκηνικό για να κάνει έναν κοφτερό κοινωνικό και φιλοσοφικό σχολιασμό για τον δικό μας κόσμο. Μέσα από την κωμωδία και τη σάτιρα, αγγίζει θέματα όπως: θρησκεία & δογματισμός, πολιτική & γραφειοκρατία, δικαιοσύνη & ηθική, θάνατος & ταυτότητα, τεχνολογία, τύπος, τραπεζικό σύστημα, τέχνες, αθλητισμός.

Η σειρά δεν είναι μια γραμμική αφήγηση. Αποτελείται από πολλά "υπο-σύμπαντα" που διαδραματίζονται στον ίδιο κόσμο και συχνά διασταυρώνονται. Οι κύριες ομάδες ιστοριών και χαρακτήρων είναι: Οι Μάγισσες, που ζουν σε ένα μικρό, παραδοσιακό ορεινό κράτος (Lancre), ανατρέπουν τα στερεότυπα για τις γυναίκες και παρωδούν παραμύθια και  σαιξπηρικές τραγωδίες - Ο αρχηγός της φύλαξης που είναι κυνικός, με εσωτερικό δαίμονα, μισεί την αδικία εκπροσωπεί την αστυνομία της μεγαλούπολης και έχει συνεργάτες που ασχολούνται με επίλυση διάφορων σοβαρών ή και αστείων υποθέσεων - Ο Θάνατος, που δεν είναι ο κακός, αλλά απλώς ένας δημόσιος υπάλληλος που κάνει μια πολύ δύσκολη δουλειά. Ενδιαφέρεται για τους ανθρώπους, προσπαθεί να κατανοήσει τη λογική τους, του αρέσουν πολύ τα γατάκια και μετά τη συνταξιοδότησή του παραδίδει στην έφηβη εγγονή του για να πρωταγωνιστήσει στις φιλοσοφικές ιστορίες και συχνά υπαρξιακές κωμωδίες που αναδεικνύουν το νόημα της ζωής και της ανθρώπινης φύσης - Ο Ρίνσγουιντ, που είναι ο πιο δειλός και ανίκανος μάγος του Δίσκου. Η περιπέτειά του είναι συνήθως ένα τρελό τρέξιμο για να σωθεί & οι Μάγοι, που ασχολούνται με ταξίδια και εξερευνήσεις στο Αόρατο Πανεπιστήμιο - Ο Μοϊστ ένας γραφειοκράτης απατεώνας που αναλαμβάνει να ανανεώσει το ταχυδρομείο, τα τραίνα και τις τράπεζες της πόλης, ο Γουίλιαμ ντε Γουόρντ και η εφημερίδα "Αλήθεια" και η Τίφανι, μια νεαρή μάγισσα από τα βουνά.

Συνοπτικά, η σειρά Discworld είναι μια εξαιρετική κωμωδία & σάτιρα, αστεία σε πολλά επίπεδα, από τα αστειάκια μέχρι την πιο εξεζητημένη λογοτεχνική σάτιρα. Έχει αξέχαστους ανθρώπινους χαρακτήρες, ατελείς, πολύπλοκους που όμως εξελίσσονται βαθμιαία όσο προχωράς την ανάγνωση. Επίσης μια σοφή και καλόκαρδη φιλοσοφία, που παρά τη κριτική που κάνει, ο κόσμος του Πράτσετ είναι βαθιά ανθρώπινος και πάντα στο πλευρό των "μικρών" ανθρώπων. Τέλος είναι ένας ζωντανός κόσμος με τη πόλη Ανκχ-Μπόρπορκ να παρουσιάζεται πιο "πραγματικά" και συνεκτικά από πολλές πραγματικές πόλεις στη σύγχρονη λογοτεχνία. Είναι ένας κόσμος στον οποίο ζεις, γελάς, σκέφτεσαι και στον οποίο συνηθίζεις να βλέπεις τον δικό σου κόσμο με νέο, πιο κριτικό και ταυτόχρονα πιο συμπονετικό μάτι.

Δεν είναι απαραίτητο να ξεκινήσετε το διάβασμα της σειράς από το πρώτο βιβλίο (The Colour of Magic). Μπορείτε ανάλογα με τα ενδιαφέροντά σας να αρχίσετε: Για αστυνομικές ιστορίες & πολιτική σάτιρα: Με το «Φρουροί! Φρουροί!», Εκδόσεις Δοκός – 2010. Για έξυπνες παρωδίες: Με το «Οι στρίγκλες», Εκδόσεις Ψυχογιός – 2005. Για φιλοσοφική κωμωδία: Με το «Θανατηφόρος Βοηθός», Εκδόσεις Παρά Πέντε – 1997. Για τη θρησκεία, τη πίστη και τον δογματισμό (ένα από τα καλύτερά του με μια αυτόνομη εξαιρετική ιστορία, που δυστυχώς δεν έχει κυκλοφορήσει στα ελληνικά): «Small Gods» (1992 - Transworld Publishers Ltd - ISBN 9780552167512)

2005

Είναι μια από τις πιο αγαπητές και διαχρονικές σειρές βιβλίων στον κόσμο. Η επιρροή του Πράτσετ είναι πιο πολιτισμική παρά καθαρά ακαδημαϊκή. Δημιούργησε ένα φαινόμενο που ξεπέρασε τα όρια της λογοτεχνίας (θεατρικά, ραδιόφωνο, τηλεόραση). Έδειξε ότι η "genre literature" μπορεί να φτάσει σε απίστευτα ύψη λογοτεχνικής δεινότητας και κοινωνικού σχολιασμού, έχοντας αντίκτυπο σε εκατομμύρια αναγνωστών. Η κληρονομιά του Τέρι Πράτσετ συνεχίζει να μεγαλώνει, επιβεβαιώνοντάς τον ως έναν από τους σημαντικότερους σατιρικούς συγγραφείς. Από τα βιβλία της σειράς, στα ελληνικά – εκτός από αυτά που αναφέραμε προηγουμένως - έχουν εκδοθεί: Από τις εκδόσεις Παρά Πέντε «Το Χρώμα της Μαγείας» (1992), «Το Φως της Φαντασίας» (1992), «Νευρικές Μάγισσες» (2001), «Πιάστε το Μάγο» (2001) και από τις εκδόσεις Ψυχογιός «Πυραμίδες» (2006), «Ο εκπληκτικός Μορίς και τα σοφά τρωκτικά» (2008), «Χιλιάδες νάνοι κι ένα τηγάνι» (2007)

Ο Νευρομάντης (Γουίλιαμ Γκίμπσον - 1984) Ο William Gibson δεν επινόησε απλώς ένα νέο λογοτεχνικό είδος (κυβερνοπάνκ), αλλά δημιούργησε ένα ολόκληρο λεξιλόγιο και μια αισθητική. Ο όροι "cyberspace" (κυβερνοχώρος), η απεικόνιση του "matrix", ο τρόπος με τον οποίο περιγράφει την εικονική πραγματικότητα και τη συγχώνευση του ανθρώπου με τη μηχανή ήταν επαναστατικοί. Η γλώσσα είναι πυκνή, κινηματογραφική, "noir", και φτάνει ως το κόκκαλο.

Η αφήγηση εστιάζει στην πορεία του πρωταγωνιστή, του Case, και στον αγώνα του να επανακτήσει έναν χαμένο σκοπό ζωής μέσα σε ένα δυστοπικό, τεχνολογικά κορεσμένο περιβάλλον. Είναι ένας χαρισματικός “χάκερ” που κάποτε περιδιάβαινε τον κυβερνοχώρο με την ίδια φυσικότητα που άλλοι περπατούν στους δρόμους. Ωστόσο, μετά από μια προδοσία των συνεργατών του αποκλείεται από την πρόσβαση στον κυβερνοχώρο. Για τον Case, αυτό είναι χειρότερο κι από θάνατο, αφού ο εικονικός κόσμος είναι το μόνο μέρος όπου αισθανόταν ελεύθερος και ολοκληρωμένος. Στο ξεκίνημα της ιστορίας τον συναντάμε στο Chiba City της Ιαπωνίας, χαμένο μέσα σε ναρκωτικά, μικροαπάτες και μια αίσθηση υπαρξιακού κενού. Όμως εμφανίζεται ο μυστηριώδης Armitage, που του προσφέρει μια ευκαιρία: αν δεχτεί να εργαστεί σε μια επικίνδυνη αποστολή χακαρίσματος, θα του αποκαταστήσουν την πρόσβαση. Ο Case συμφωνεί και συνεργάζεται με τη Molly, μια “σαμουράι του δρόμου” με εμφυτευμένα όπλα και βιονικές βελτιώσεις. Μαζί εισέρχονται σε έναν κόσμο εταιρικής κατασκοπείας, συνωμοσιών και τεχνητής νοημοσύνης.

Στην καρδιά της πλοκής βρίσκονται δύο υπερ-νοημοσύνες: ο Wintermute και ο Neuromancer. Δημιουργήθηκαν από μια πολύ μεγάλη εταιρεία, όμως έχουν διαφορετικούς σκοπούς: ο πρώτος επιδιώκει τη σύντηξη με τον δεύτερο για να υπερβεί τα όρια που του επιβάλλουν οι άνθρωποι. Αυτή η “ένωση” συμβολίζει τη μετάβαση της νοημοσύνης - ανθρώπινης και μη - σε ένα νέο επίπεδο ύπαρξης, πέρα από τον έλεγχο και τα όρια της δημιουργίας της.

Είναι ένα ορόσημο της επιστημονικής φαντασίας. Όμως, πέρα από τη λογοτεχνική του σημασία, είναι ένα έργο που πραγματεύεται βαθιά ζητήματα ανθρώπινης ύπαρξης, εξάρτησης από την τεχνολογία, αποξένωσης και ταυτότητας μέσα σε έναν κόσμο όπου η πραγματικότητα και η εικονικότητα συγχέονται. Πίσω από την επιφανειακή δράση, ο Gibson αποκαλύπτει έναν κόσμο όπου τα σώματα τροποποιούνται, οι ταυτότητες είναι ρευστές και οι άνθρωποι χάνουν την επαφή με το φυσικό, αναζητώντας νόημα μέσα σε ψηφιακές ψευδαισθήσεις. Ο Case, μέσα από το ταξίδι του, αντιμετωπίζει το ερώτημα: τι σημαίνει “να υπάρχεις” όταν το μυαλό σου μπορεί να περιπλανιέται σε ένα δίκτυο δεδομένων που μοιάζει πιο πραγματικό από τον φυσικό κόσμο; Το έργο περιγράφει τη μετάλλαξη της ανθρώπινης εμπειρίας στην εποχή της τεχνολογίας. Οι πολυεθνικές έχουν αντικαταστήσει τα κράτη, οι δρόμοι είναι γεμάτοι από συνδεδεμένα σώματα, και ο κυβερνοχώρος έχει γίνει το νέο πεδίο ύπαρξης και εξουσίας. Ο Gibson παρουσιάζει έναν κόσμο όπου η τεχνολογία υπόσχεται ελευθερία, αλλά ταυτόχρονα υποδουλώνει - όπου η πληροφορία είναι πιο πολύτιμη από τη ζωή.

Το βιβλίο λειτουργεί έτσι και ως κοινωνικό σχόλιο: ένας καθρέφτης της εξάρτησης του ανθρώπου από τις μηχανές, της διάλυσης της προσωπικής ταυτότητας και της απώλειας της ανθρώπινης επαφής. Ο Case, αν και καταφέρνει τελικά να επιβιώσει και να ξαναβρεί την “πρόσβασή” του, συνειδητοποιεί πως τίποτα δεν μπορεί να επαναφέρει πλήρως την αυθεντικότητα της εμπειρίας. Ο κόσμος του είναι πια μια απέραντη εικονική φυλακή με αμέτρητους καθρέφτες. Παρόλο που είναι θρίλερ δράσης, αγγίζει βαθιά θέματα: την ταυτότητα σε έναν ψηφιακό κόσμο, τη φύση της συνείδησης, την εξουσία των πολυεθνικών εταιρειών, την αποξένωση και την επιθυμία της μετα-ανθρώπινης μεταμόρφωσης.

Η επιρροή του είναι αδιαμφισβήτητη και τεράστια. Όχι μόνο όρισε την επιστημονική φαντασία για δεκαετίες, αλλά επηρέασε τον κύριο όγκο της λογοτεχνίας (μέσω των θεμάτων της τεχνητής νοημοσύνης, της παγκοσμιοποίησης), τον κινηματογράφο ("The Matrix", "Ghost in the Shell"), τα βιντεοπαιχνίδια, ακόμη και την ανάπτυξη του ίδιου του Διαδικτύου.

Παραμένει κλασικό που διαβάζεται σήμερα όχι μόνο με την ίδια αίσθηση που είχε το 1984, αλλά και με τη πικρή γεύση της επιβεβαίωσης των προβλέψεων. Στην Ελλάδα εκδόθηκε από τις Εκδόσεις Αίολος, το 1998

Η αβάστακτη ελαφρότητα του Είναι (Μίλαν Κούντερα – 1984) Βαθιά φιλοσοφική και υπαρξιακή εξερεύνηση της ανθρώπινης ζωής, των σχέσεων, της ελευθερίας και της ευθύνης. Μέσα από τις ιστορίες τεσσάρων βασικών προσώπων ο συγγραφέας εξετάζει το πώς ο άνθρωπος ταλαντεύεται μεταξύ “ελαφρότητας” και “βάρους ευθύνης”, ανάμεσα στην ελευθερία και τη δέσμευση, ανάμεσα στη λήθη και τη μνήμη.

Η ιστορία τοποθετείται κυρίως στην Πράγα, στα τέλη της δεκαετίας του 1960, γύρω από την περίοδο της Άνοιξης της Πράγας και την εισβολή των Σοβιετικών. Ο Τομάς, επιτυχημένος χειρουργός και άνθρωπος της λογικής, ζει με την πεποίθηση ότι η ζωή είναι εφήμερη και μοναδική – δεν υπάρχει επανάληψη, άρα και καμία “σοβαρότητα”. Αυτή η αντίληψη του προσφέρει μια αίσθηση “ελαφρότητας”, ελευθερίας από την ηθική βαρύτητα, από την ενοχή, από το παρελθόν. Είναι ένας άνθρωπος που απολαμβάνει τις ερωτικές του σχέσεις χωρίς να νιώθει δεσμεύσεις, θεωρώντας ότι κάθε πράξη είναι χωρίς συνέπειες, καθώς τίποτα δεν θα επαναληφθεί. Η Τερέζα, αντίθετα, είναι η ενσάρκωση της “βαρύτητας”. Για εκείνη, η ζωή έχει νόημα, συνέπεια, βάρος. Ερωτεύεται βαθιά τον Τομάς και υποφέρει από τις απιστίες του, νιώθοντας τη σχέση τους σαν πεπρωμένο που τη συνδέει μαζί του. Η ευαισθησία της, η ηθική της προσήλωση και η επιθυμία της να ζήσει με “αλήθεια” συγκρούονται με την ελαφρότητα του Τομάς. Παρόλο που τον αγαπά, αισθάνεται συνεχώς προδομένη – όχι μόνο ερωτικά, αλλά και υπαρξιακά. Η Σαμπίνα, καλλιτέχνιδα και ερωμένη του Τομάς, αντιπροσωπεύει μια πιο σύνθετη μορφή “ελαφρότητας”. Ζει με τη δική της μορφή ελευθερίας, αρνούμενη κάθε δέσμευση, κάθε σταθερότητα. Ωστόσο, η ελευθερία της είναι γεμάτη μοναξιά και αποξένωση. Αντί να απελευθερώνεται, βυθίζεται σε μια ατέρμονη φυγή. Ο Φραντς, ο άλλος εραστής της, είναι ο αντίποδάς της: ένας ιδεαλιστής που επιδιώκει το νόημα, την αλήθεια και τη σταθερότητα, την “βαρύτητα” του έρωτα και των αξιών.

Πέρα από τις ιστορίες αυτές, ο Κούντερα διακόπτει συχνά την αφήγηση για να στοχαστεί φιλοσοφικά. Εμπνέεται από τον Νίτσε και την ιδέα της “αιώνιας επιστροφής”: αν η ζωή μας επαναλαμβανόταν άπειρες φορές, τότε κάθε πράξη θα είχε τεράστια σημασία - θα ήταν “βαριά”. Αν όμως συμβαίνει μόνο μία φορά, τότε όλα είναι “ελαφριά”, χωρίς συνέπειες. Αυτή η αντίφαση - η επιθυμία να ζήσεις ελεύθερα αλλά και να έχεις νόημα - είναι το κεντρικό υπαρξιακό δράμα του βιβλίου. Εξερευνά βασικά ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης: η ατέρμονη μάχη μεταξύ των δεσμεύσεων και υποχρεώσεων, από τη μια και της ελαφρότητας, της ελευθερίας αλλά και ασημαντότητας, από την άλλη. Επίσης την αγάπη, τη προδοσία, τη πολιτική καταπίεση και την αναζήτηση του αυθεντικού εαυτού.

Η πολιτική διάσταση είναι επίσης έντονη: η εισβολή των Σοβιετικών καταστρέφει όχι μόνο την επαγγελματική ζωή του Τομάς (ο οποίος αρνείται να υπογράψει δηλώσεις υποταγής), αλλά και την ψυχική ισορροπία των ηρώων. Η εξορία, η απώλεια και η καταστολή γίνονται καθρέφτες της εσωτερικής τους διάλυσης. Στο τέλος, ο Τομάς και η Τερέζα βρίσκουν μια μορφή γαλήνης, όχι επειδή λύνουν τις αντιθέσεις τους, αλλά γιατί αποδέχονται το πεπερασμένο της ζωής - την αναπόφευκτη “ελαφρότητα” της ύπαρξης.

Ο Κούντερα συνδυάζει αριστοτεχνικά το μυθιστόρημα με το φιλοσοφικό δοκίμιο. Η αφήγηση δεν είναι γραμμική, διακόπτεται συνεχώς από φιλοσοφικές προβληματισμούς για την ύπαρξη, το βάρος, την ελαφρότητα, τον ερωτισμό και τη μουσική. Η γλώσσα είναι ποιητική, σαφής και βαθιά φιλοσοφική. Είναι ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα. Εισήγαγε έναν νέο τρόπο γραφής που αντιμετώπιζε τη φιλοσοφία όχι ως υπόβαθρο, αλλά ως το κύριο αντικείμενο της αφήγησης, επηρεάζοντας ένα ολόκληρο ρεύμα λογοτεχνίας που αναζητά το νόημα της ύπαρξης μέσα από την ιστορία.

Δεν προσφέρει απαντήσεις, αλλά θέτει ερωτήματα: Μπορεί ο άνθρωπος να ζήσει χωρίς “βάρος”, χωρίς ευθύνη; Ή μήπως η ελαφρότητα είναι ανυπόφορη, γιατί μας αφήνει χωρίς ρίζες και χωρίς νόημα; Με φιλοσοφική ευαισθησία και βαθύ ανθρωπισμό, ο Κούντερα παρουσιάζει τη ζωή ως μια διαρκή ταλάντωση ανάμεσα στο φως και τη σκιά, την ελευθερία και τη δέσμευση, τη λήθη και τη μνήμη - μια ταλάντωση που κανείς δεν μπορεί να αποφύγει.

First edition cover

Οι άνθρωποι των οστών (Κέρι Χιούλμ - 1984) Το βιβλίο αυτό ήταν μια βόμβα στη λογοτεχνία της Νέας Ζηλανδίας και ένα σημείο αναφοράς για τη λογοτεχνία των ιθαγενών λαών παγκοσμίως. Έδειξε ότι ο λογοτεχνικός κανόνας μπορεί και πρέπει να επεκταθεί για να συμπεριλάβει φωνές, γλώσσες και αφηγηματικές παραδόσεις που είχαν παραμεληθεί.

Σε ένα απομονωμένο σπίτι της ακτής του Νότιου Νησιού, η Κέρι, μισή Μαορί-μισή Πάκεχα, ζει αυτοεξόριστη ως γλύπτρια. Η ζωή της αναστατώνεται όταν ο Σάιμον, ένα ορφανό αγόρι Μαορί, βρίσκει καταφύγιο στο σπίτι της και ο Τζο, ο θείος του, επιστρέφει μεθυσμένος και βίαιος. Σταδιακά σχηματίζεται μια αντισυμβατική «οικογένεια» που κλυδωνίζεται ανάμεσα στην αγάπη και την κακοποίηση. Όταν ο Σάιμον σχεδόν χάνει τη ζωή του, τα τρία πρόσωπα καλούνται να αντιμετωπίσουν τα «οστά» του παρελθόντος - γλώσσα, πολιτισμό, ενοχή - και να ξαναχτίσουν το μέλλον τους πάνω στα θραύσματα των παραδόσεων. Η Χιούλμ καταργεί τα σύνορα μεταξύ μαγικού ρεαλισμού και ψυχολογικού νουάρ, τα οστά των προγόνων μιλούν, το ωκεάνιο σύννεφο γίνεται καθρέφτης μνήμης. Επικεντρώνεται σε θέματα απομόνωσης, πολιτισμικής ταυτότητας, κληρονομιάς, οικογενειακής βίας, θεραπείας και της αναζήτησης του "σπιτιού". Είναι μια τραγική και ταυτόχρονα ελπιδοφόρα ιστορία για πληγές που κλείνουν.

Το βιβλίο αποτελεί τον πρώτο λογοτεχνικό ύμνο της Μαορί αναγέννησης μετά από αιώνες αποικιοκρατικής σιωπής: παρουσιάζει την κακοποίηση ως συνέπεια ιστορικής απώλειας, όχι ατομική διαστροφή, και προτείνει τη «συγκόλληση των οστών» ως τελετουργία συμφιλίωσης. Η δομή είναι μη γραμμική, ποιητική, ονειρική, και συνδυάζει μύθο με ρεαλισμό.

Ένα μνημειώδες καινοτομικό έργο, ένα τολμηρό πείραμα πολυφωνικής αφήγησης: η γλώσσα αναμειγνύει αγγλικά και νεοζηλανδικά ιδιώματα με τη Μαορί, δημιουργώντας ρυθμό σαν τραγούδι. Η Keri Hulme συνδυάζει την αγγλική γλώσσα με λέξεις και συντακτικές δομές από τη γλώσσα των Μαορί (Te Reo Māori), χωρίς μετάφραση ή επεξήγηση, αναγκάζοντας τον αναγνώστη να βυθιστεί σε έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης.

Χρήμα, ένα σημείωμα αυτοκτονίας (Μάρτιν  Έιμις (1984) Το βιβλίο είναι ο ορισμός του μυθιστορήματος για την εποχή του Θατσερισμού και του αδυσώπητου καπιταλισμού. Επηρέασε μια γενιά συγγραφέων στο πώς γράφεται σάτιρα για τα ηθικά ερείπια της σύγχρονης εποχής, με έναν αντιήρωα που είναι ταυτόχρονα αηδιαστικός και γοητευτικός.

Ο John Self, ο υπερβολικά άθλιος άνθρωπος στην καρδιά αυτού του υπέροχου σατυρικού μυθιστορήματος, δεν είναι ένα συνηθισμένο γουρούνι. Σκλάβος στις αμέτρητες κακίες του και λάτρης των λαμπερών απολαύσεων είναι το είδος του σύγχρονου ηλίθιου. Φυσικά, ασχολείται με τον κινηματογράφο. Για την ακρίβεια, είναι σκηνοθέτης τηλεοπτικών διαφημίσεων που κάνει την πρώτη του ταινία τελειοποιώντας το χάρισμά του για αυτοκαταστροφή. Οι θεαματικοί πόθοι του, η ακατέργαστη λαχτάρα του για χρήματα, σεξ και διεγερτικά, η πονηριά του - κατά κάποιο τρόπο όλα αυτά μαζί - τον κάνουν απόλυτα ακαταμάχητο για διάφορους άλλους ηλίθιους.                                                              

Ο Martin Amis είναι γνωστός για την εκρηκτική του γλώσσα. Στο "Money: A Suicide Note", η αφήγηση είναι πρώτου προσώπου, μέσα από τη φωνή του απαισιόδοξου, εθισμένου και εμμονικού με τα χρήματα Τζον Σελφ (Self = Εαυτός). Η γλώσσα είναι γεμάτη σάτιρα, υπερβολή, αργκό και μια μοναδική ρυθμική ποιητικότητα ακόμη και στις πιο χυδαίες σκηνές. Είναι ένα αριστούργημα της σατιρικής γραφής. Εξετάζει την καταστροφική δύναμη του χρήματος, την κενότητα, τον εγωισμό, τον εθισμό (στο αλκοόλ, το φαγητό, το σεξ) και την αυτοκαταστροφή. Είναι μια οξεία κριτική στον αμερικανικό και βρετανικό τρόπο ζωής της δεκαετίας του '80.

Αν και βαθιά ριζωμένο στη δεκαετία του '80, τα θέματα του για την απληστία, τον εθισμό και την κρίση της ανδρικής ταυτότητας παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρα και σήμερα. Στη χώρα μας σε μετάφραση της Φωτεινής Μεγαλούδη κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το 1999.

Po-on    (Χοσέ Φ. Σιονίλ - 1984) Είναι το πρώτο χρονικά μυθιστόρημα - μέρος της ευρύτερης Rosales Saga - μιας πενταλογίας που χαρτογραφεί τις ιστορικές, κοινωνικές και ηθικές μεταμορφώσεις των Φιλιππίνων από την ισπανική αποικιοκρατία ως τη σύγχρονη εποχή. Ο τίτλος σημαίνει “ρίζα” ή “αρχή” και παραπέμπει τόσο στη μετανάστευση και το ξερίζωμα της οικογένειας του βασικού ήρωα, όσο και στη γένεση της εθνικής συνείδησης των Φιλιππινέζων.

 Σε αντίθεση με τα περισσότερα έργα ιστορικής φαντασίας, ο José F. Sionil εστιάζει όχι στις μάχες ή στους ήρωες, αλλά στους απλούς ανθρώπους, χωρικούς, εργάτες, αυτόχθονες που υπέστησαν τη βία της ιστορίας και έπλασαν, με τον δικό τους τρόπο, τη συλλογική ψυχή του έθνους. Αρχίζει από τα τέλη του 19ου αιώνα, στην περίοδο λίγο πριν και κατά τη διάρκεια της επανάστασης ενάντια στην ισπανική αποικιακή κυριαρχία. Κεντρικός ήρωας είναι ο Istak, ένας νεαρός Ilocano (λαός της βόρειας περιοχής των Φιλιππίνων), γιος φτωχών αγροτών που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τον τόπο τους εξαιτίας της καταπίεσης των Ισπανών ιεραποστόλων και αξιωματούχων.

Η αφήγηση ακολουθεί το ταξίδι της οικογένειας μέσα από τον πόνο, την απώλεια και την επιβίωση. Οι χαρακτήρες προσπαθούν να χτίσουν μια νέα ζωή ενώ κουβαλούν την κληρονομιά της δουλείας, του φόβου και της πίστης. Ο Istak, που έχει μορφωθεί κοντά στους Ισπανούς ιερείς, εκπροσωπεί τη σύγκρουση ανάμεσα στην πνευματικότητα και τη δικαιοσύνη. Παρότι πιστός χριστιανός, αντιλαμβάνεται ότι η Εκκλησία χρησιμοποιείται ως όργανο καταπίεσης. Ο εσωτερικός του αγώνας είναι ανάμεσα στο δόγμα της υπακοής και στην ανάγκη της αντίστασης. Το έργο καταγράφει τη σταδιακή αφύπνιση της εθνικής και ταξικής συνείδησης. Μέσα από την πορεία του Istak, ο συγγραφέας παρουσιάζει πώς οι αγρότες, που μέχρι τότε θεωρούσαν φυσική τη σκλαβιά τους, αρχίζουν να βλέπουν τη ζωή τους μέσα από το πρίσμα της αδικίας και να διεκδικούν ελευθερία. Η ιστορία της οικογένειας γίνεται έτσι η μικρογραφία της ιστορίας ενός λαού: ξεριζωμένοι, κυνηγημένοι, μα γεμάτοι αξιοπρέπεια και επιμονή.

Παράλληλα, το έργο εξετάζει την έννοια της πίστης και του πεπρωμένου. Ο Istak πιστεύει ότι ο Θεός τον καλεί σε έναν υψηλότερο σκοπό - να υπηρετήσει τον λαό του, όχι την εξουσία. Όμως η πίστη του δοκιμάζεται από τη φρίκη της αποικιοκρατικής βίας: οι εκτελέσεις, οι λεηλασίες, οι εξευτελισμοί μετατρέπουν το πνευματικό του ταξίδι σε πορεία μαρτυρίου. Ο συγγραφέας δείχνει έτσι τη μετάβαση από την τυφλή θρησκευτική πίστη στη συνειδητή ηθική ευθύνη, από τη δουλεία στην αυτονομία. Σε δεύτερο επίπεδο, το Po-on είναι μια σπουδή πάνω στην έννοια της μετανάστευσης και του «ανήκειν». Οι ήρωες, κυνηγημένοι από τη βία και την αδικία, χάνουν τη γη τους και ψάχνουν έναν τόπο όπου μπορούν να ριζώσουν ξανά. Αυτή η αναζήτηση του “σπιτιού” είναι τόσο κυριολεκτική όσο και υπαρξιακή: πού ανήκει ένας λαός όταν του έχουν στερήσει το παρελθόν και την αξιοπρέπεια;

Μέσα από λιτή αλλά έντονη αφήγηση, ο Σιονίλ συνδέει το προσωπικό με το συλλογικό. Ο πόνος της οικογένειας του Istak είναι ο πόνος ενός έθνους που γεννιέται μέσα από την εξορία και τη θυσία. Παρά τη μελαγχολία, υπάρχει και ελπίδα: η πίστη στην αξιοπρέπεια, στην αλληλεγγύη και στην ηθική αναγέννηση. τελικά το έργο δεν είναι μόνο μια ιστορία ιστορικής αντίστασης, αλλά και μια αλληγορία για τη ρίζα της ταυτότητας: πώς ένας λαός βρίσκει το θάρρος να σταθεί ξανά όρθιος, να θυμηθεί ποιος είναι και να διεκδικήσει το δικαίωμα να ορίσει το δικό του μέλλον. Είναι ένα έργο για τη δύναμη της μνήμης και της ανθρωπιάς μέσα στην πιο σκοτεινή εποχή της ιστορίας.

Το Άρωμα του Ονείρου (Τομ Ρόμπινς – 1984) Ένα από τα πιο πολυσύνθετα και ευφάνταστα έργα της σύγχρονης λογοτεχνίας, γραμμένο με χαρακτηριστική λυρική και εκκεντρική πένα του Tom Robins. Κινείται ανάμεσα στον ρεαλισμό και τη μυθολογία, την κωμωδία και τη φιλοσοφία, την επιστήμη και τη μεταφυσική. Ωστόσο, πίσω από τη φαινομενική του παραδοξότητα, το έργο αποτελεί μια βαθιά αλληγορία για τη ζωή, τον έρωτα, τη δημιουργία, τη μνήμη και την αθανασία. Το περιεχόμενο του βιβλίου απλώνεται σε πολλούς χρόνους και τόπους, όμως όλα συνδέονται από ένα κοινό νήμα: την αναζήτηση του νοήματος της ύπαρξης και της διάρκειας της ζωής μέσα από την αίσθηση - τη μυρωδιά.

Η ιστορία ξεκινά στην αρχαία Βοημία, όπου ο Alobar, βασιλιάς που αρνείται να αποδεχτεί το αναπόφευκτο του θανάτου, εγκαταλείπει το βασίλειό του για να αναζητήσει τη μυστική γνώση της αθανασίας. Στο ταξίδι του γνωρίζει την Kudra, μια γυναίκα από την Ινδία που συμμερίζεται την ίδια δίψα για υπέρβαση. Μαζί ανακαλύπτουν τελετουργίες αναπνοής, διαλογισμού, σωστής διατροφής και έρωτα που επιτρέπουν την παράταση της ζωής. Το ζευγάρι ταξιδεύει μέσα στους αιώνες, βιώνοντας την εξέλιξη των ανθρώπινων πολιτισμών και την ατέρμονη περιπλάνηση της ψυχής. Κυνηγημένοι από γείτονες και εξουσιαστές – που παραξενεύονταν από την συνεχή νεότητά τους – φτάνουν στη σύγχρονη εποχή, όπου τέσσερις διαφορετικοί χαρακτήρες - η Priscilla, η Madame Devalier, ο V'lu και ο Pan - εμπλέκονται γύρω από ένα μυστήριο: ένα άρωμα που φαίνεται να έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα. Η δημιουργία αυτού του αρώματος και η προσπάθεια αναπαραγωγής του συμβολίζουν τη διαχρονική αναζήτηση του ανθρώπου για το «ουσιαστικό άρωμα της ύπαρξης» - κάτι που υπερβαίνει τον χρόνο και τη φθορά. Η μυρωδιά λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, το σώμα και το πνεύμα, τη ζωή και την ανάμνηση.

Το Jitterbug Perfume δεν είναι απλώς μια περιπέτεια που εκτείνεται σε χιλιετίες, αλλά μια φιλοσοφική εξερεύνηση πάνω στην έννοια της αθανασίας. Ο Ρόμπινς δεν αντιμετωπίζει την αθανασία ως φυσική ή θεϊκή κατάσταση, αλλά ως αποτέλεσμα της ζωντάνιας και της απόλαυσης της ζωής. Η αληθινή “αθανασία” δεν βρίσκεται στη νίκη επί του θανάτου, αλλά στην ικανότητα να ζεις ολοκληρωτικά, να βιώνεις την κάθε στιγμή με επίγνωση και πάθος. Ο συγγραφέας προτείνει ότι ο άνθρωπος γίνεται αθάνατος όταν αποδέχεται τη ζωή ως τέχνη - όταν χορεύει, γελά, αγαπά και δημιουργεί με πλήρη συνείδηση της παροδικότητάς του. Μέσα από τα αλλεπάλληλα επίπεδα του χρόνου και της πλοκής, το βιβλίο εξετάζει επίσης τη σύγκρουση ανάμεσα στο πνεύμα και το σώμα. Ο Alobar και η Kudra αντιλαμβάνονται ότι η αθανασία απαιτεί όχι την αποκοπή από το σώμα, αλλά την ενοποίηση μαζί του - τη συμφιλίωση με τις επιθυμίες και τις αισθήσεις. Το άρωμα, που διαπερνά όλο το έργο, γίνεται το σύμβολο αυτής της ένωσης: είναι κάτι αόρατο, αλλά έντονα παρόν, προσωρινό, αλλά ικανό να αναβιώσει μνήμες και συναισθήματα, μια μορφή τέχνης που υπερβαίνει τον χρόνο.

Το έργο αγγίζει και το θέμα της δημιουργίας: τόσο τη φυσική (μέσα από τον έρωτα και τη γέννηση) όσο και τη καλλιτεχνική (μέσα από την παραγωγή του αρώματος). Ο Ρόμπινς δείχνει πως η δημιουργικότητα είναι η πιο καθαρή μορφή αντίστασης απέναντι στη φθορά. Όσοι δημιουργούν - είτε άνθρωποι, είτε θεοί, είτε εραστές - αφήνουν πίσω τους “μυρωδιές” που συνεχίζουν να υπάρχουν, ακόμα κι όταν εκείνοι έχουν χαθεί.

Το ύφος της αφήγησης συνδυάζει το χιούμορ, τον μυστικισμό και τη φιλοσοφία, αλλά κάτω από αυτή την παιχνιδιάρικη επιφάνεια κρύβεται ένα στοχαστικό μήνυμα: ότι η ζωή είναι μια ευωδιά που πρέπει να τη βιώνεις πριν χαθεί. Ο τίτλος - Jitterbug Perfume - παραπέμπει σε αυτόν τον χορό ανάμεσα στο παλιό και το νέο, το γήινο και το θεϊκό, το εφήμερο και το αιώνιο.

Στο τέλος, το βιβλίο προσκαλεί τον αναγνώστη να αναρωτηθεί: μήπως η αθανασία δεν είναι κάτι που πρέπει να κυνηγάμε, αλλά κάτι που ήδη ζούμε κάθε φορά που δημιουργούμε, αγαπάμε ή θυμόμαστε; Το “άρωμα του ονείρου” είναι έτσι η ίδια η ζωή — εύθραυστη, μαγική και ανεπανάληπτη. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 1999 απο τις εκδόσεις Αίολος.

1981-1982: Οι Αλιέντε, Ρούσντι, Γκόρτιμερ, Κανταρέ, Μουρακάμι και Πεσσόα αλλάζουν τον τρόπο γραφής και αντίληψης της λογοτεχνίας

Αυτή τη διετία στη χώρα μας είμασταν απασχολημένοι με την ¨Αλλαγή¨, όμως είναι συναρπαστικό ότι στο παγκόσμιο λογοτεχνικό στερέωμα - κάτι που μαρτυρά τη δυναμική της εποχής -  προέκυψαν τόσοι πολλοί μελλοντικοί κλασσικοί που έφεραν αλλαγές στη λογοτεχνία.

Τα παιδιά του μεσονυκτίου (Σαλμάν Ρούσντι - 1981) Επανάσταση στη γλώσσα (μίξη αγγλικών με ινδικές λέξεις, ιδιωματισμούς) και τη δομή. Χρησιμοποιεί τον "μαγικό ρεαλισμό" σε μια αφήγηση με επικό ύφος ινδικού πλαισίου, δημιουργώντας ένα νέο είδος αγγλόφωνου μυθιστορήματος.

Το μυθιστόρημα αφηγείται τη ζωή του Σαλίμ, ενός από τα δύο παιδιά που γεννήθηκαν την πρώτη ώρα της 15ης Αυγούστου του 1947, τη στιγμή δηλαδή που η Ινδία απέκτησε την ανεξαρτησία της από τη βρετανική αποικιοκρατία. Τα δύο αυτά παιδιά έχουν υπερφυσικές ικανότητες (τηλεπάθεια κτλ.) – όπως και όλα όσα γεννήθηκαν κοντά στα μεσάνυχτα. Τα παιδιά μεγαλώνουν μαζί με την Ινδία. Η ζωή τους αποδεικνύεται άρρηκτα δεμένη με το έθνος τους, την πλούσια ιστορία και τον πολιτισμό του.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του βιβλίου, η ατομική ζωή του Σαλίμ συνδέεται με τα πολιτικά και ιστορικά γεγονότα της Ινδίας: η διάσπαση με το Πακιστάν, οι πρώτες εκλογές, η πολιτιστική / θρησκευτική ένταση, τα ζητήματα της ταυτότητας, της φυλής, της γλώσσας, της αποικιοκρατίας και του νέου έθνους. Ο αφηγητής, που είναι ο Σαλίμ, βιώνει τη διπλή ταυτότητά του (Ινδό-Άγγλος πατέρας, Ινδή μητέρα), με ένα προσωπικό πεπρωμένο που συμπλέκεται με την τύχη ενός ολόκληρου έθνους. Μέσα από μαγικό ρεαλισμό, αναμιγνύονται μύθος, φαντασία και πραγματικότητα: υπερφυσικά στοιχεία, ονειρικές σκηνές, παραμυθένιες εικόνες μαζί με πολύ σκληρές πραγματικότητες (βία, θάνατος, πολιτική αναταραχή). Καταγράφονται γεγονότα που σημάδεψαν την πορεία της οικογένειάς του και της χώρας και δίνονται περιγραφές που ακροβατούν μεταξύ φάρσας και τραγωδίας, ρεαλισμού και φαντασίας.

Το βιβλίο διερευνά πολλαπλά θέματα, την αλήθεια της ιστορίας σε σχέση με την προσωπική αφήγηση, την αναξιοπιστία της αφήγησης, τη διάσπαση και την ενότητα, την εθνική ταυτότητα και τη δημιουργία έθνους, τη φαντασία και πραγματικότητα (μαγικός ρεαλισμός), τη ταυτότητα φυλής και θρησκείας, τη μεταναστευτική εμπειρία και τη μοίρα και ευθύνη του ατόμου απέναντι στην ιστορική δυναμική.

Είναι ένας σταθμός που άνοιξε το δρόμο για μια ολόκληρη γενιά μετα-αποικιακών συγγραφέων και παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα και σημαντικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα. Υπάρχει ελληνική έκδοση του 2008 από τις εκδόσεις Ψυχογιός

By ChatGPT 

Οι άνθρωποι του Τζούλι (Ναντίν Γκόρντιμερ - 1981) Ισχυρό πολιτικό μυθιστόρημα. Η καινοτομία του έγκειται στην αντίστροφη προοπτική του Απαρτχάιντ. Τοποθετείται στη Νότια Αφρική, σε ένα φανταστικό αλλά πιθανό μέλλον όπου έχει ξεσπάσει εμφύλια σύγκρουση ανάμεσα στη λευκή και τη μαύρη κοινότητα, ως αποτέλεσμα της πτώσης του απαρτχάιντ. Η φιλελεύθερη λευκή οικογένεια Σμάιλς αναγκάζεται να εγκαταλείψει το Γιοχάνεσμπουργκ και βρίσκει καταφύγιο στο χωριό του μαύρου υπηρέτη τους, Τζούλι.

Η αντιστροφή των ρόλων αποτελεί το κεντρικό μοτίβο: οι λευκοί πρώην επικυρίαρχοι εξαρτώνται τώρα πλήρως από το Τζούλι και την κοινότητά του. Ο άνδρας της οικογένειας, ο Μπαμ, χάνει κάθε εξουσία, ενώ η σύζυγός του, Μαουρίν, παλεύει να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο όπου τα προνόμια της έχουν καταρρεύσει. Το τέλος αφήνεται ανοιχτό, με την Μαουρίν να τρέχει προς ένα ελικόπτερο, χωρίς να ξέρουμε αν αυτό σηματοδοτεί την διαφυγή ή πράξη απελπισίας.

Η ιστορία εξετάζει τις ψυχολογικές και κοινωνικές εντάσεις που προκύπτουν όταν οι παλιές ιεραρχίες ανατρέπονται. Μέσα από την απομόνωση, την ανάγκη για επιβίωση και τη σταδιακή απώλεια των πολιτισμικών σταθερών, η Γκόρντιμερ αναλύει τον ρατσισμό όχι μόνο ως πολιτικό, αλλά και ως εσωτερικό φαινόμενο: βαθιά ριζωμένο στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Συνολικά εξετάζει βαθιά τις πολύπλοκες δυναμικές εξουσίας, το ρατσισμό, τον φεμινισμό, την  αποδόμηση της φυλετικής ανωτερότητας, την επιβίωση υπό ακραίες συνθήκες, τη πολιτισμική μετάβαση, τη ταυτότητα και την ανατροπή της κοινωνικής τάξης.

Είχε τεράστια επιρροή ως δείκτης των πολιτικών ρευμάτων της εποχής. Η καινοτομία του έγκειται στην αμείλικτη και προφητική του προοπτική. Ανατρέπει τα γνωστά στερεότυπα του Απαρτχάιντ, θέτοντας τους λευκούς σε θέση εξάρτησης από τους μαύρους. Ήταν ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα την εποχή της κυκλοφορίας του και παραμένει κεντρικό κείμενο για την κατανόηση της δια φυλετικής πάλης. 

Το παλάτι των ονείρων (Ισμαήλ Κανταρέ – 1981) Μυθιστόρημα που συνδυάζει ιδιαίτερο ύφος με αλληγορία και στοιχεία από την αλβανική παράδοση Τοποθετείται σε μια αυτοκρατορία που θυμίζει την Οθωμανική, αλλά και κάθε ολοκληρωτικό καθεστώς. Η δομή του, που μοιάζει με όνειρο, είναι πολύ καινοτόμα.

Ο πρωταγωνιστής, Μάρκ-Αλεμ, είναι μέλος μιας ευγενούς οικογένειας και διορίζεται σε ένα παράξενο και τρομακτικό θεσμό: το Παλάτι των Ονείρων. Πρόκειται για έναν γιγάντιο κρατικό μηχανισμό που συγκεντρώνει, καταγράφει και ερμηνεύει τα όνειρα όλων των πολιτών, με σκοπό να προβλέπει απειλές, προφητείες ή συνωμοσίες κατά της εξουσίας. Καθώς ο Μάρκ-Αλεμ ανεβαίνει τη διοικητική ιεραρχία, συνειδητοποιεί ότι η ίδια του η ύπαρξη παγιδεύεται μέσα σε ένα αποπνικτικό δίκτυο παρακολούθησης και φόβου. Το Παλάτι γίνεται σύμβολο της ολοκληρωτικής εξουσίας που διεισδύει ακόμη και στο υποσυνείδητο του ανθρώπου. Η συλλογή και ερμηνεία των ονείρων λειτουργεί ως παραβολή για την απόλυτη καταστολή της ατομικής σκέψης.

Η ιστορία εξελίσσεται μέσα σε ένα περιβάλλον γραφειοκρατικής τρέλας και ηθικής διάβρωσης. Ο πρωταγωνιστής μεταμορφώνεται από αθώο δημόσιο υπάλληλο σε σιωπηλό συνένοχο ενός απάνθρωπου συστήματος. Το όνειρο, αρχικά στοιχείο ελευθερίας, μετατρέπεται σε εργαλείο ελέγχου. Το έργο αναδεικνύει πώς η πολιτική εξουσία καταστρέφει την ανθρώπινη φαντασία, την πνευματικότητα και την ανεξαρτησία της σκέψης.

Μια βαθιά μελέτη της φύσης της εξουσίας, της λογοκρισίας, του φόβου και του τρόπου με τον οποίο τα καθεστώτα ελέγχουν τη σκέψη των ανθρώπων και θα ήθελαν να ελέγξουν ακόμα και τα όνειρα τους. Διερευνά με πρωτότυπο τρόπο τον ολοκληρωτισμό, το φόβο, τη συλλογική καταστολή, τη σύγκρουση εξουσίας και συνείδησης, ξεκινώντας από την Αλβανία και δίνοντας στην ιστορία του παγκόσμια διάσταση.

Είχε τεράστια διεθνή αναγνώριση και επηρέασε την αντίληψη για τη λογοτεχνία της Ανατολικής Ευρώπης, επηρέασε τον ευρύτερο ευρωπαϊκό κανόνα, και τη μελέτη των μηχανισμών ελέγχου και καταστολής των σύγχρονων δικτατοριών.  Παραμένει μια ισχυρή και συναρπαστική προφητεία για όλες τις μορφές τυραννίας. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1990 από τις εκδόσεις Λιβάνη.

Housekeeping (Μέριλιν Ρόμπινσον - 1981) Ο τίτλος λειτουργεί ειρωνικά: δείχνει την αδυναμία διατήρησης τάξης σε έναν κόσμο όπου τα πάντα ρευστοποιούνται. Λυρικό και φιλοσοφικό μυθιστόρημα με πρωτοποριακή γλώσσα που αντιμετωπίζει με προσοχή τις λεπτομέρειες σαν ποίηση.

Το μυθιστόρημα αφηγείται τη ζωή δύο ορφανών κοριτσιών, της Ρουθ και της Λούσι, που ζουν σε μια απομονωμένη πόλη κοντά σε μια μεγάλη λίμνη. Μετά από μια σειρά απωλειών (ο πατέρας πεθαίνει, η μητέρα αυτοκτονεί), οι δύο αδελφές μεγαλώνουν με διάφορους συγγενείς, ώσπου αναλαμβάνει τη φροντίδα τους η θεία τους Σιλβί. Η θεία ζει περιπλανώμενη, χωρίς σταθερότητα, και η δική της αντίληψη για τη ζωή έρχεται σε σύγκρουση με τις ισχύουσες κοινωνικές νόρμες. Η Ρουθ, αφηγήτρια του έργου, έλκεται από την ελευθερία και τη μοναξιά της θείας της, ενώ η Λούσι αναζητά ασφάλεια και τελικά απομακρύνεται.

Παρότι φαινομενικά πρόκειται για μια οικογενειακή ιστορία, το έργο είναι βαθιά υπαρξιακό. Εξετάζει την έννοια του «ανήκειν», της απώλειας, της θηλυκής μοναξιάς, της πνευματικής περιπλάνησης, της οικογένειας, θηλυκής ανεξαρτησίας, απώλειας, νοσταλγίας και της απόκλισης από τους κοινωνικούς κανόνες. Είχε επιρροή στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία και ιδιαίτερα στον "Νότιο Γοτθικό" ρεαλισμό.

Γ. Γαΐτης, Λούνα παρκ ή Τα αλογάκια, 1967, Συλλογή Άννυς Κωστοπούλου

Ο συμβιβασμός (Σεργκέϊ Ντοβλάτοφ – 1981) Αποτελεί μια συλλογή δεκατριών σύντομων ιστοριών που συνδέονται μεταξύ τους και βασίζονται στις εμπειρίες του Dovlatov ως δημοσιογράφου στη Σοβιετική Ένωση της δεκαετίας του ’70. Κάθε ιστορία είναι ένα στιγμιότυπο της καθημερινής ζωής σε μια κοινωνία όπου η αλήθεια και το ψέμα συνυπάρχουν σε μια διαρκή κατάσταση «συμβιβασμού».

Ο αφηγητής, Μπόρις (ένα alter ego του ίδιου του συγγραφέα), εργάζεται σε μια εφημερίδα του Λένινγκραντ. Για να κρατήσει τη δουλειά του, πρέπει να γράφει άρθρα σύμφωνα με την επίσημη προπαγάνδα - γνωρίζοντας όμως ότι οι ιστορίες του είναι ψευδείς. Η ειρωνεία, το χιούμορ και ο κυνισμός αποτελούν τον τρόπο με τον οποίο ο ήρωας επιβιώνει μέσα σε ένα καθεστώς που ακυρώνει τη λογική και την ελευθερία. Κάθε ιστορία αρχίζει με ένα απόσπασμα ενός άρθρου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα, και ακολουθεί η πραγματική ιστορία πίσω από το άρθρο, η οποία αποκαλύπτει τη διαστρέβλωση της αλήθειας. Ο «συμβιβασμός» δεν αφορά μόνο τη σχέση του δημοσιογράφου με το καθεστώς, αλλά και τον εσωτερικό του κόσμο: τη σύγκρουση ανάμεσα στην ηθική και την επιβίωση.

Ήταν καινοτόμο για την ισχύουσα τότε ρωσική λογοτεχνική παράδοση με στεγνό, σαρκαστικό χιούμορ και μικροαφηγήσεις.  Συνδύασε τη σατιρική γραφή με μια βαθιά ανθρώπινη παρατήρηση. Εξετάζει το ψέμα και την αλήθεια, την ατομική ευθύνη, τη λογοκρισία, την ηθική επιβίωση και τον παραλογισμό στη καθημερινή ζωή στη Σοβιετική Ένωση. Παρουσιάζει τους Σοβιετικούς όχι ως ήρωες ή θύματα, αλλά ως απλούς ανθρώπους που μαθαίνουν να ζουν με τη διαφθορά, τη λογοκρισία και τη μόνιμη ειρωνεία της ύπαρξής τους. Επηρέασε ως κλασικό το σοβιετικό "αντικαθεστωτικό" ρεαλισμό. 

Goodnight Mister Tom (Μισέλ Μαγκόριαν - 1981) Ξεχωριστό για τη κατηγορία της εφηβικής λογοτεχνίας. Η καινοτομία του δεν βρίσκεται στη φόρμα, αλλά στην ειλικρινή και βαθιά αντιμετώπιση δύσκολων θεμάτων (κακοποίηση, πένθος, πόλεμος) για το νεαρό κοινό.

Το 1939, με την έναρξη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, πολλά παιδιά απομακρύνονται από μεγάλα αστικά κέντρα της Αγγλίας προς την εξοχή για να γλυτώσουν από τους βομβαρδισμούς. Ο κύριος χαρακτήρας, ο «Γουίλι» Μπιτς, είναι ένα αγόρι από το Λονδίνο που έχει υποστεί σωματική και ψυχική κακοποίηση από τη μητέρα του. Εκκενώνεται και πηγαίνει να ζήσει με τον Τομ Όκλεϊ, έναν ηλικιωμένο και απομονωμένο χήρο στην εξοχή σε ένα μικρό χωριό. Ο Τομ, αρχικά δύσπιστος και αυστηρός, σταδιακά ανακαλύπτει την έκταση της αγωνίας και των πληγών του Γουίλι - τους φόβους του, την άγνοιά του, την πεποίθηση που του έχει εμφυσήσει η μητέρα του ότι είναι «κακός». Με τρυφερότητα, υπομονή και φροντίδα, ο Τομ βοηθά τον Γουίλι να αναρρώσει: τον διδάσκει να διαβάζει, να γράφει, τον ενθαρρύνει στις τέχνες, τον βοηθά να κάνει φίλους. Σε κάποια στιγμή όμως, η μητέρα καλεί τον Γουίλι πίσω στην πόλη. Εκεί, οι καταστάσεις είναι χειρότερες απ’ όσο φανταζόταν: η μητέρα είναι βαθιά συντηρητική και θρησκόληπτη, η επανένωση θα οδηγήσει σε κακοποίηση και παραμέληση. Ο Τομ, αντιλαμβανόμενος ότι κάτι πολύ άσχημο συμβαίνει, ταξιδεύει στο Λονδίνο, βρίσκει τον Γουίλι σε άσχημη κατάσταση, τον διασώζει και τον παίρνει πίσω στην εξοχή. Μετά από πολλές δυσκολίες, καταφέρνει να τον υιοθετήσει, αφού η μητέρα του πεθαίνει. Ο Γουίλι αντιμετωπίζει την απώλεια της μητέρας, τον θάνατο φίλων (ένας από τους φίλους του, σκοτώνεται σε βομβαρδισμό) και το τραύμα. Μέσα απ’ αυτές τις εμπειρίες, ωριμάζει, βρίσκει δύναμη, αλλά κυρίως βιώνει τη διάσωση της ύπαρξής του μέσα από τη στοργή και την αγάπη.

Τα θέματα που εξετάζονται είναι η παιδική κακοποίηση, ο θεσμός της οικογένειας και της υιοθεσίας, ο πόλεμος και οι κοινωνικές συνέπειες (εκκένωση οικισμών, βομβαρδισμοί, απώλειες), η ανάπτυξη προσωπικότητας μέσα από στοργική σχέση, η θλίψη, απώλεια αλλά και ελπίδα. 

Το βιβλίο της ανησυχίας (Φερνάντο Πεσσόα – 1982) Απολύτως καινοτόμο στη φόρμα - δεν είναι μυθιστόρημα, αλλά μια συλλογή από αφορισμούς, προσωπικές σκέψεις και φιλοσοφικούς προβληματισμούς. Ένα μωσαϊκό σκέψεων, ονείρων και στοχασμών που γράφτηκε αποσπασματικά και εκδόθηκε μεταθανάτια. Ο συγγραφέας το υπογράφει με το ετερώνυμο Μπερνάρντο Σοάρες, ένός λογιστή στη Λισαβόνα που καταγράφει τη ζωή του μέσα από στοχασμούς και παρατηρήσεις.

Αποτελείται από εκατοντάδες αποσπάσματα, ημερολογιακές σημειώσεις, εσωτερικούς μονολόγους, περιγραφές τοπίων και σκέψεις πάνω στη ζωή, τον χρόνο, την τέχνη, τη μοναξιά και το όνειρο. Ενισχύει τη ρήξη με την παραδοσιακή αφηγηματική φόρμα. Ο Σοάρες περιγράφει τη ρουτίνα του, τις περιπλανήσεις του στη Λισαβόνα, τη βαρεμάρα της καθημερινότητας, αλλά μέσα από αυτά αναδύεται μια βαθιά φιλοσοφική θέαση του κόσμου.

Το βιβλίο λειτουργεί ως εσωτερικός καθρέφτης ενός ανθρώπου που ζει σχεδόν εξ ολοκλήρου μέσα στη σκέψη του. Ο Πεσσόα χρησιμοποιεί τον Σοάρες για να εκφράσει την ψυχική διάσπαση, την αδυναμία σύνδεσης με την πραγματικότητα και τη διαρκή αίσθηση ανησυχίας που προκύπτει από την επίγνωση της ύπαρξης. Οι σκέψεις του Σοάρες δεν καταλήγουν σε συμπεράσματα· μοιάζουν με κύματα που διαρκώς επιστρέφουν. Περιγράφει τον εαυτό του ως «ονειροπόλο χωρίς όνειρα», ως παρατηρητή της ζωής που δεν συμμετέχει. Ο αναγνώστης γίνεται μάρτυρας μιας εσωτερικής κατάστασης συνεχούς αστάθειας - της «ανησυχίας» που είναι και η ουσία του τίτλου. Το έργο, παρά την αποσπασματική του φύση, σχηματίζει μια βαθιά ψυχογραφία της ανθρώπινης ύπαρξης και της αδυναμίας της να βρει νόημα. Είναι μια λογοτεχνική εξομολόγηση χωρίς ελπίδα, αλλά με απέραντη αισθητική διαύγεια. Είναι ένα ασυνεχές, φιλοσοφικό ημερολόγιο - αποτύπωμα της συνείδησης, γραμμένο από έναν "ετερώνυμο", μια λογοτεχνική απόδειξη της κατακερματισμένης ταυτότητας. Επικεντρώνεται στη μελαγχολία, την αίσθηση του παράδοξου, το όνειρο, τη δημιουργία και τη φύση της πραγματικότητας, την αποξένωση, τη μοναξιά, το μηδενισμό, τη ταυτότητα και τη σχέση τέχνης και ύπαρξης.

Παρότι δημοσιεύτηκε αργά, είναι μια συνεχής πηγή έμπνευσης και μελέτης και έχει τεράστια επιρροή στον ευρωπαϊκό μοντερνισμό και στη φιλοσοφική λογοτεχνία. Πρώτη ελληνική έκδοση από τις εκδόσεις Ίκαρος το 2007 (σε μετάφραση Μαρίας Παπαδήμα).

Πρώτη Ιαπωνική έκδοση

Ο θηρευτής των προβάτων (Χαρούκι Μουρακάμι – 1982) Από τα πρώτα βιβλία που καθόρισαν μια νέα λογοτεχνική αισθητική παγκοσμίως. Συνδυάζει το πεζό με το φανταστικό, την ιαπωνική παράδοση με τη δυτική ποπ κουλτούρα, το καθημερινό με το υπερφυσικό. Έθεσε τα θεμέλια της μοναδικής λογοτεχνικής "αισθητικής Murakami".

Είναι το τρίτο μυθιστόρημα του Μουρακάμι και το πρώτο που του χάρισε διεθνή αναγνώριση. Πρόκειται για μια παράξενη μείξη νουάρ, φαντασίας και υπαρξιακής αναζήτησης. Ο αφηγητής, ένας ανώνυμος άνδρας γύρω στα 30, ζει στο Τόκιο και εργάζεται σε διαφημιστικό γραφείο. Η ζωή του είναι άτονη και αδιάφορη, μέχρι που λαμβάνει ένα τηλεφώνημα από έναν μυστηριώδη άνδρα που τον αναγκάζει να ξεκινήσει μια αποστολή: να βρει ένα σπάνιο πρόβατο με ένα αστερισμό στη ράχη του. Το πρόβατο αυτό έχει υπερφυσικές δυνάμεις και, σύμφωνα με τον μυστηριώδη εργοδότη του, μπορεί να «καταλαμβάνει» ανθρώπους και να τους χαρίζει εξουσία. Η αναζήτηση οδηγεί τον ήρωα στη βόρεια Ιαπωνία, όπου αρχίζει να χάνεται ανάμεσα στην πραγματικότητα και το παράλογο. Αντιμετωπίζει παράξενα πρόσωπα: τη φίλη του που διαθέτει «μαγικά αυτιά», έναν φίλο που εξαφανίζεται, έναν «άνθρωπο-πρόβατο» που μοιάζει με υπερβατική μορφή.

Το πρόβατο λειτουργεί ως σύμβολο της πνευματικής δύναμης και της καταστροφικής επιρροής της εξουσίας. Ο ήρωας παλεύει με το ερώτημα της ταυτότητας, της απώλειας και της σημασίας της ύπαρξης σε έναν κόσμο χωρίς σκοπό. Παρά τη φαινομενική παραδοξότητα, το έργο αντικατοπτρίζει την κρίση του σύγχρονου ανθρώπου - την αποξένωση, τη ματαιότητα και την ανάγκη νοήματος. Ο Μουρακάμι συνδυάζει δυτικότροπη αφήγηση με ιαπωνικό μυστικισμό, δημιουργώντας μια μυστηριακή, υπνωτιστική και υπαρξιακή ατμόσφαιρα.

Εξερευνά τη την αποξένωση, την απώλεια, τη μνήμη, το υπαρξιακό κενό, την εξουσία, την αναζήτηση της ταυτότητας και τα μυστήρια της ύπαρξης μέσα από μια φαινομενικά απλή ιστορία. Παραμένει ένα από τα πιο δημοφιλή και αναγνωρισμένα έργα του. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 2006 από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Το Σπίτι των Πνευμάτων (Ιζαμπέλ Αλιέντε – 1982) Καινοτόμο ως η πιο γνωστή πύλη του "μαγικού ρεαλισμού" εκτός του Μάρκες. Ένα οικογενειακό έπος που συνδυάζει ρεαλισμό και μαγικό στοιχείο, καλύπτοντας τρεις γενιές μιας οικογένειας στη Χιλή.

Κεντρικό πρόσωπο είναι ο Εστεμπάν Τρουέμπα, πατριάρχης μιας μεγάλης οικογένειας, και η γυναίκα του, Κλάρα, που διαθέτει μυστικιστικές ικανότητες -  επικοινωνεί με πνεύματα και προβλέπει γεγονότα. Η ιστορία ξεκινά στις αρχές του 20ού αιώνα και φτάνει έως τα χρόνια της στρατιωτικής δικτατορίας στη Χιλή. Η αφήγηση περνάει από τον κόσμο της ευημερίας και της γαιοκτησίας στην πολιτική αστάθεια, την ταξική σύγκρουση και την τραγωδία. Μέσα από τις ζωές των Τρουέμπα, η Αλιέντε αφηγείται την ιστορία μιας χώρας που μεταμορφώνεται βίαια. Ο Εστεμπάν είναι αυταρχικός, παλαιομοδίτης και εκπρόσωπος της παλιάς τάξης. Η Κλάρα και η εγγονή της, Μπλάνκα, αντιπροσωπεύουν την πνευματικότητα, τη δικαιοσύνη και την ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο. Το σπίτι όπου ζουν λειτουργεί ως μικρογραφία της χώρας: γεμάτο πνεύματα του παρελθόντος, αναμνήσεις, αγάπες, φαντάσματα και τραύματα. Το υπερφυσικό στοιχείο (φαντάσματα, προφητείες, όνειρα) συμβολίζει τη μνήμη - μια μνήμη που δεν πεθαίνει ποτέ και καθορίζει την πορεία του παρόντος. Η ιστορία κορυφώνεται με τη σύλληψη της Άλμπα, εγγονής του Εστεμπάν, από τη δικτατορία. Η μνήμη και η αγάπη αποτελούν τη μόνη λύτρωση σε έναν κόσμο φθοράς.

Αν και επηρεασμένο από τον Γκαρσία Μάρκες, το έργο της Allende εκδημοκράτισε τον μαγικό ρεαλισμό και το έκανε προσιτό σε ευρύ κοινό, ενσωματώνοντάς το σε μια οικογενειακή σάγκα. Καλύπτει δεκαετίες πολιτικής ιστορίας, φεμινισμού, αγάπης, θανάτου και την πάλη μεταξύ δικτατορίας και δημοκρατίας. Κύρια θέματα: οικογένεια, πολιτική ιστορία, κοινωνική ανισότητα, βία, φεμινισμός, πολιτική συνείδηση, μαγικός ρεαλισμός.

Έχει γίνει ένα από τα πιο αγαπητά βιβλία παγκοσμίως με συνεχή απήχηση και είναι βασικό ανάγνωσμα σε πολλά προγράμματα σπουδών. Πρώτη ελληνική έκδοση: Ψυχογιός, 1985

Η Κιβωτός του Σίντλερ (Τόμας Κένελι – 1982) Εντυπωσιακό ιστορικό μυθιστόρημα που χρησιμοποιεί τεκμηρίωση (συνεντεύξεις, έγγραφα) σε μια μυθιστορηματική διήγηση βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα.

Ο Keneally αφηγείται την ιστορία του Όσκαρ Σίντλερ, Γερμανού επιχειρηματία και μέλους του ναζιστικού κόμματος, ο οποίος κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έσωσε περισσότερους από 1.000 Εβραίους εργαζομένους του, προστατεύοντάς τους από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η αφήγηση ακολουθεί τον Σίντλερ από τις αρχές του πολέμου έως την πτώση του Γ΄ Ράιχ. Αρχικά κυνικός επιχειρηματίας που εκμεταλλεύεται τον πόλεμο για κέρδος, ο Σίντλερ σταδιακά μεταμορφώνεται. Βλέποντας τη φρίκη του Ολοκαυτώματος, αποφασίζει να χρησιμοποιήσει την επιρροή του για να σώσει όσο περισσότερους Εβραίους μπορεί, φτιάχνοντας μια «κιβωτό» σωτηρίας: τη λίστα των εργατών του, που θα γίνει γνωστή αργότερα ως Schindler’s List.

Το έργο δεν εξιδανικεύει τον Σίντλερ. Ο Κένελι τον παρουσιάζει ως έναν ατελή, ηδονιστή άνθρωπο που ωστόσο επιλέγει, μέσα στο απόλυτο κακό, να πράξει το καλό. Η γραφή του συνδυάζει ιστορική ακρίβεια με συγκινητική αφήγηση, προσφέροντας μια από τις πιο ανθρώπινες εικόνες της ηθικής γενναιότητας μέσα στον τρόμο.

Διερευνά τη πολύπλοκη φύση της ανθρώπινης προσωπικότητας, το «κακό» και την Αντίσταση, την ανθρώπινη ευθύνη, τη λύτρωση, την ηθική πράξη μέσα στην ιστορία, το ρόλο της μνήμης. Πρώτη ελληνική έκδοση: εκδόσεις Λιβάνη, 1994.