Για τον Ηράκλειτο και το Μαγιακόφσκι (Δ.Βασιλείου)

Άγγλοι απο την Ακρόπολη στα Δεκεμβριανά

 ΣΤΟΝ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟ

 Κοιτώντας την Ακρόπολη

θυμήθηκα τους τραγικούς

κι’ εκείνους τους σοφούς,

που ακόμη ο κόσμος τους διαβάζει.

 

Μα, όμως, τον Ηράκλειτο,

λίγοι που τον θυμούνται.

Κρίμα, χωρίς συμπάθεια!

 

Αυτός, ο που τον είπαν σκοτεινό,

γιατί δεν καταλάβαιναν

κι’ ούτε καταλαβαίνουν,

μας είπε τόσο απλά,

πως η φωτιά

τα πάντα γέννησε

και συνεχίζει να γεννάει,

πως τίποτα δεν σταματάει

και των αντίθετων ο πόλεμος

τον κόσμο προχωράει.

 

Αείζωον το πυρ,

των πάντων πόλεμος πατήρ

κι’ έτσι τα πάντα ρει.

Ιδέα καθαρή!

 

Μακάρι και να ήξεραν,

Ηράκλειτε,

πως έγινε κι’ ανέτειλε

απ’  τη δική σου λογική,

με δύναμη και φως,

αυτό που λέμε σήμερα,

της ύλης διαλεκτική.

28.11.2025, Αθήνα

 

ΤΟΥ ΜΑΓΙΑΚΟΦΣΚΙ  ΤΟ ΣΤΡΑΤΙ

 Και τώρα;

Τώρα, που σώνεται το φως

στα μάτια των αιώνων.

Τώρα, που η ζωή κονταίνει

το ύψος του ανθρώπου.

Τώρα, που για το αύριο

μια καληνύχτα λένε.

Τώρα, που η προδοσία έγινε

του ορθολογισμού εταίρα.

Τώρα, που ο έρωτας στο ζύγι χάνει

απ’ το «καλά να περνάω».

Τώρα, που στο μυαλό

βαριές φοράνε αλυσίδες.

Τώρα, που ο αντάρτης

πραγματεύεται σαν ιερό κακό.

Τώρα, που ελπίδες κι όνειρα

θέλουν πολλή δουλειά

και δύναμη ν’ ανθίσουν.

Τώρα, που για το μέλλον σου  

πρέπει πολλά να πράξεις,

του Μαγιακόφσκι το στρατί

απ’ το μυαλό σου μην πετάξεις.

27.11.2025, Αθήνα

Ναμπόκοφ, Λέσινγκ, Φουέντες, Κίζι, Ντικ, Καρπεντιέρ άλλαζουν την πολιτισμική αντζέντα του 1962

Μια μέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς (Αλεξάντρ Σολζενίτσιν) Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο σοβιετικό λογοτεχνικό περιοδικό Novy Mir (Νέος Κόσμος). Η ιστορία διαδραματίζεται σε ένα σοβιετικό στρατόπεδο εργασίας στις αρχές της δεκαετίας του 1950 και περιλαμβάνει την ημέρα του κρατούμενου Ιβάν Ντενίσοβιτς Σούχοφ. Η δημοσίευση του βιβλίου ήταν ένα εξαιρετικό γεγονός στη σοβιετική λογοτεχνική ιστορία, αφού ποτέ πριν δεν είχε διανεμηθεί ανοιχτά στη Σοβιετική Ένωση μια αναφορά των σταλινικών καταστολών. Ο εκδότης A. Tvardovsky, έγραψε μια σύντομη εισαγωγή για το τεύχος με τίτλο «Αντί για πρόλογο». Εισάγει το ρωσικό κοινό και τον υπόλοιπο κόσμο στην αμείλικτη πραγματικότητα των Γκουλάγκ με μια γλώσσα ρηχή, πειραματική, που αντιγράφει τη διάλεκτο και τη σκέψη των κρατουμένων. Η αφήγηση είναι εστιασμένη στις λεπτομέρειες και την σωματική και ηθική πάλη για την επιβίωση.

Ήταν ένα σοκ και ένα σημείο καμπής. Το πρώτο έργο που δημοσιεύτηκε στη Σοβιετική Ένωση και εξέθεσε το σύστημα των στρατοπέδων εργασίας. Άνοιξε το δρόμο για περαιτέρω κριτική και φιλελευθεροποίηση του Σοβιετικού καθεστώτος. Εξετάζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την επιβίωση, την αυταπάτη και την ηθική σε συνθήκες απόλυτης καταπίεσης. Είναι ένα μνημείο για όλους τους ανθρώπους που υπέφεραν υπό αυταρχικά καθεστώτα. Παγκοσμίως αναγνωρισμένο ως ένα από τα σημαντικότερα έργα του 20ού αιώνα, με τεράστια ιστορική και πολιτισμική σημασία.

Για την ιστορία σημειώνουμε ότι αργότερα το 1971-1972, όλες οι εκδόσεις του Ιβάν Ντενίσοβιτς,  αφαιρέθηκαν κρυφά από τις δημόσιες βιβλιοθήκες και καταστράφηκαν. Επισήμως αποφασίστηκε η αφαίρεση όλων των έργων του Σολζενίτσιν από παντού στις 28 Ιανουαρίου 1974. Η εντολή συνοδευόταν από τη σημείωση: "Οι ξένες εκδόσεις (συμπεριλαμβανομένων εφημερίδων και περιοδικών) που περιέχουν τα έργα του εν λόγω συγγραφέα υπόκεινται επίσης σε κατάσχεση." Η απαγόρευση άρθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 1988.

By Πόπη Αραούζου

Χλομή φωτιά (Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ) Αποτελείται από ένα μακρύ, αφηγηματικό ποίημα που ακολουθείται από ένα μεγαλύτερο σύνολο υποσημειώσεων γραμμένες από έναν εμμονικό σχολιαστή. Ο Charles, ένας ομοφυλόφιλος καθηγητής σε ένα μικρό κολέγιο της Νέας Αγγλίας, μπορεί να είναι ή να μην είναι ένας ευγενής ομογενής από το εξωτικό ανατολικοευρωπαϊκό πριγκιπάτο Zembla. Μπορεί να έχει κλέψει ή να μην έχει κλέψει το χειρόγραφο που σχολιάζει, το οποίο είναι πεπεισμένος ότι αφορά πραγματικά τον ίδιο. Έχει αναμφισβήτητα ανθυγιεινή εμμονή με τον John Shade, τον ήρεμο ποιητή που μοιάζει με τον Robert Frost που συνέθεσε το ποίημα. Από εκεί και πέρα, όλα τα στοιχήματα είναι πιθανά και οι ερωτήσεις διακλαδίζονται χωρίς τέλος. Το είδος μυθιστορήματος στο οποίο μπορείτε να χαθείτε ευτυχισμένοι: ένα σπίτι με καθρέφτες χωρίς έξοδο, ένας λαβύρινθος χωρίς τελικό σημείο.

Ένα από τα πιο πρωτότυπα και περίπλοκα μυθιστορήματα όλων των εποχών. Η δομή του – μια μεγάλη ποίηση 999 στίχων και ένας υπερβολικός, παρανοϊκός και αυτοβιογραφικός σχολιασμός από έναν ακαδημαϊκό – ανατρέπει εντελώς τις παραδοσιακές αφηγηματικές μορφές. Είναι ένα αριστούργημα γλωσσικού παιχνιδιού, σατιρικό μεταμυθιστόρημα. Επικεντρώνεται στη φύση της τέχνης, της ερμηνείας, της τρέλας, της νοσταλγίας και της σχέσης μεταξύ δημιουργού και κριτικού. Ο συγγραφέας έγραψε το βιβλίο-οδηγό για το μεταμοντέρνο μυθιστόρημα.  Επηρέασε αμέτρητους συγγραφείς με την αυτοαναφορικότητα, την παρωδία και την εξουσία που δίνει στον αναγνώστη να "συναρμολογήσει" την πλοκή.

Μελετάται μέχρι σήμερα και θαυμάζεται ως κορυφαίο λογοτεχνικό παζλ και απόδειξη της άγριας δημιουργικότητας του Ναμπόκοφ.

Το Χρυσό Σημειωματάριο (Ντόρις Λέσινγκ) Το επίκεντρο του έργου είναι η Άννα Γουλφ, μια πολιτικά δραστήρια, διανοούμενη και χειραφετημένη γυναίκα σε αναζήτηση της προσωπικής και πολιτικής της ταυτότητας μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει. Διαδραματίζεται αρχικά στη Ροδεσία με το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και στη συνέχεια στην Αγγλία, σε αριστερό περιβάλλον και ανάμεσα σε διανοούμενους του Λονδίνου. Έχει τόσο μυθοπλαστικά όσο και αυτοβιογραφικά στοιχεία, τα οποία παρουσιάζονται υποκειμενικά σε μη γραμμική αφήγηση, σε πειραματική μορφή.

Η Άννα είναι μια συγγραφέας που κρατά τέσσερα σημειωματάρια, το καθένα με διαφορετικό χρώμα, που αντικατοπτρίζει κάτι διαφορετικό. Το μαύρο περιέχει αναμνήσεις από τα νεανικά της χρόνια του πολέμου στη Δυτική Αφρική, εμπειρίες που μπήκαν στο πρώτο της μυθιστόρημα. Στο κόκκινο σκέφτεται τη μετέπειτα ζωή της στους αριστερούς κύκλους της διανόησης του Λονδίνου. Το μπλε αναλύει τις γεμάτες ζωντάνια σχέσεις της με τους άντρες. Το κίτρινο περιέχει τις αποσπασματικές της απόπειρες για νέα μυθοπλασία. Με το πέμπτο, το χρυσό σημειωματάριο, η Άννα /συγγραφέας παλεύει να δέσει ξανά άφοβα όλα τα νήματα. Όλα τα ρεύματα της εποχής της ρέουν μέσα από την Άννα - από τον Μαρξ και τον Φρόιντ μέχρι τις αυξανόμενες δυσαρέσκειες μεταξύ των γυναικών που τελικά θα εκραγούν στο φεμινιστικό κίνημα. Η σοβαρότητα της Λέσινγκ μπορεί να είναι υπερβολική κατά καιρούς, αλλά ως πορτρέτο μιας γυναίκας που καταπιάνεται με την πραγματικότητα της εποχής της το βιβλίο της είναι σπουδαίο.

Πρωτοποριακό στη δομή του, χωρίζοντας την αφήγηση σε τέσσερα σημειωματάρια «ανάλυσης» και ένα «χρυσό – σύνθεσης», παρουσιάζει την ταυτότητα μιας γυναίκας συγγραφέα. Αναμιγνύει πολιτική, ψυχολογία, φεμινισμό και προσωπική εμπειρία με τρόπο που δεν είχε γίνει πριν. Είναι ένα θεμελιώδες κείμενο του δεύτερο κύματος του φεμινιστικού κινήματος. Επηρέασε βαθιά τη νοοτροπία των γυναικών και τον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορούσε να απεικονίσει την πολυπλοκότητα της γυναικείας φύσης και εμπειρίας. Εξερευνά την ψυχική κατάρρευση, την πολιτική αμφισβήτηση, τις σχέσεις, τη δημιουργική διαδικασία και την αναζήτηση για μια ολόκληρη πραγματική ταυτότητα πέρα από τα εκάστοτε κοινωνικά πρότυπα. Παραμένει σημείο αναφοράς στη φεμινιστική λογοτεχνία και στη μελέτη του μυθιστορήματος του 20ού αιώνα.

Ο Θάνατος του Αρτέμιο Κρουζ (Κάρλος Φουέντες) Ο Αρτέμιο Κρουζ, ένας διεφθαρμένος στρατιώτης, πολιτικός, δημοσιογράφος, μεγιστάνας και εραστής, βρίσκεται στην επιθανάτια κλίνη του, αναπολώντας τα καθοριστικά γεγονότα της ζωής του, από τη Μεξικανική Επανάσταση μέχρι την άνδρωση  του Θεσμικού Επαναστατικού Κόμματος. Ωστόσο, αυτά τα γεγονότα δεν αφηγούνται με χρονολογική σειρά, αλλά οι αναδρομές στο παρελθόν εναλλάσσονται στον χρόνο. Η οικογένεια του Αρτέμιο συνωστίζεται τριγύρω, πιέζοντάς τον να αποκαλύψει την τοποθεσία της διαθήκης του.

Ένας ιερέας παρέχει εξαιρετικά ευχέλαια, επιδιώκοντας μια εξομολόγηση στην επιθανάτια κλίνη και συμφιλίωση με την Εκκλησία (ενώ ο Αρτέμιο επιδίδεται σε άσεμνες σκέψεις για τη γέννηση του Ιησού). Η ιδιωτική του γραμματέας έχει έρθει με ηχητικά ντοκουμέντα από διάφορες διεφθαρμένες συναλλαγές, αρκετές με Αμερικάνους διπλωμάτες και κερδοσκόπους. Το άθλιο ιστορικό της ζωής του τονίζεται από την επίγνωση του Κρουζ για το εκφυλισμένο σώμα του και την έντονη προσκόλλησή του στην αισθησιακή ζωή. Τελικά, οι σκέψεις του αποσυντίθενται σε έναν παρατεταμένο θάνατο.

Επιδεικνύει την τεχνική του "Boom" της Λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας. Χρησιμοποιεί πολλαπλές αφηγηματικές σκοπιές (πρώτο, δεύτερο και τρίτο πρόσωπο), χρονικές αλληλεπικαλύψεις και μια ροή συνείδησης για να αφηγηθεί την ιστορία της ζωής ενός ανθρώπου και, μεταφορικά, του μεταεπαναστατικού Μεξικού. Βοήθησε στην καθιέρωση του Λατινοαμερικανικού "Boom" στη διεθνή σκηνή, ανοίγοντας το δρόμο για συγγραφείς όπως ο Γκαρσία Μάρκες και ο Βάργκας Λιόσα. Εισήγαγε μια νέα, σύγχρονη αισθητική στην αφήγηση της λατινοαμερικανικής ιστορίας. Είναι μια δριμεία κριτική στη διαφθορά, την προδοσία των ιδεαλιστικών ιδεών της Μεξικανικής Επανάστασης και την ηθική κρίση της μετέπειτα εξουσίας. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της ισπανόφωνης λογοτεχνίας του 20ού αιώνα.

Στη Φωλιά του Κούκου (Κεν Κίζι) Ο ακαταμάχητος τρόφιμος Ραντλ μάχεται με την ψυχρή και σχεδόν τρελή νοσοκόμα Ράτσεντ για να απελευθερώσει ή τουλάχιστον να δώσει λίγη ζωή στους συντετριμμένους και αγχωμένους ασθενείς που αυτή καταδυναστεύει, ενώ ο σιωπηλός αφηγητής του βιβλίου παρατηρεί. Τόσο μια αλληγορία του ατομικισμού όσο και ένα σπαραχτικό ψυχολογικό δράμα, το μυθιστόρημα καταφέρνει να είναι αναζωογονητικό, χωρίς να παρασύρεται σε συναισθηματικές αποπλανήσεις.

Ο Ken Kesey χρησιμοποιεί μια ισχυρή, αισθητηριακή και συχνά παραισθητική γλώσσα, αφηγούμενη από έναν ασθενή που προσποιείται ότι είναι κωφάλαλος. Αυτή η αφηγηματική επιλογή δίνει μια μοναδική, παραμορφωμένη αλλά και οξυδερκή προοπτική για το άσυλο ως μικρόκοσμο της κοινωνίας. Έγινε το κύριο κείμενο της αντί-κουλτούρας της δεκαετίας του 1960. Ενέπνευσε μια ολόκληρη γενιά να αμφισβητήσει την εξουσία, τους κανόνες και τον ορισμό της "νοητικής κανονικότητας". Ασχολείται με θέματα ελευθερίας έναντι της καταπίεσης, ατομικισμού έναντι της συμμόρφωσης και τρέλας και λογικής. Παραμένει ένα πολιτισμικό φαινόμενο και μια βασική ανάγνωση για την κατανόηση της αμερικανικής κοινωνικής νοοτροπίας της εποχής.

Ο Άνθρωπος στο Υψηλό Κάστρο (Φίλιπ K. Ντικ) Εναλλακτική ιστορία κατά την οποία ο Άξονας κέρδισε τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Εξετάζει τη σχετικότητα της αλήθειας, την έννοια της πραγματικότητας και την ηθική στη διαστρέβλωση της ιστορίας.

Επέκτεινε δραματικά τους ορίζοντες της επιστημονικής φαντασίας εισάγοντας το έννοια της εναλλακτικής ιστορίας σε ευρεία κλίμακα. Το πιο καινοτόμο στοιχείο του είναι η χρήση του βιβλίου μέσα στο βιβλίο (Η Ακρίδα Κείτεται Βαριά) και η μεταφυσική εξέταση της "αυθεντικής" πραγματικότητας. Ομως ούτε ο κρυμένος στο "ψηλό κάστρο", παρά την διορατικότητά του δεν καταφέρνει να προβλέψει κάτι απο τη σημερινή πολύπλοκη διεθνή πραγματικότητα, επιβεβαιώνοντας την προσέγγιση ότι η ζωή είναι πλουσιότερη απο την πιο πλουσια φαντασία.

Ίσως το πιο σημαντικό βιβλίο εναλλακτικής ιστορίας που γράφτηκε ποτέ. Επηρέασε όχι μόνο τη λογοτεχνία αλλά και τον κινηματογράφο, την τηλεόραση και τα κόμικς. Μετέφερε την επιστημονική φαντασία από τα πέρατα του διαστήματος στα «γήινα» ερωτήματα και το  πλαίσιο της πολιτικής και φιλοσοφίας. Ρωτά τι είναι πραγματικό, εξετάζει την ιστορία ως ένα εύθραυστο δομημένο αφήγημα και μελετά τον πολιτισμικό σχετικισμό (μέσα από την αμερικανική κουλτούρα που έχει αλλοιωθεί μέσω της ιαπωνικής κατοχής των δυτικών πολιτειών).

Ένα σπίτι για τον κ. Μπίσουας (Β.Σ. Νάιπολ)  Όταν ο Mohun Biswas παντρεύτηκε τη σύζυγό του, Σάμα, παντρεύτηκε ουσιαστικά ολόκληρη την οικογένειά της. Διαδραματίζεται στην ινδουιστική κοινότητα στο ανεξάρτητο Τρινιντάντ - όπου γεννήθηκε ο Naipaul - και είναι η ιστορία της ζωής ενός ανθρώπου που ήθελε μόνο ένα σπίτι, αλλά που ήταν μαγνήτης για κακοτυχία, καταπίεση και ταπείνωση. Ο κ. Μπίσουας γίνεται πολύ δυστυχισμένος με την αυταρχική οικογένειά της συζύγου, η οποία αντιπροσωπεύει τον κοινοτικό τρόπο ζωής που είναι παραδοσιακός σε όλη την Ασία.

Στον κ. Μπίσουας προσφέρεται μια θέση σε αυτόν τον κόσμο, μια υποδεέστερη θέση σίγουρα, αλλά μια θέση που είναι εγγυημένη και από την οποία είναι δυνατή η πρόοδος. Αλλά αυτός θέλει κάτι περισσότερο από το να είναι απλώς ένας «σώγαμπρος». Είναι, ενστικτωδώς, ένας σύγχρονος άνθρωπος. Θέλει να είναι ο συγγραφέας της δικής του ζωής. Αυτή είναι μια φιλοδοξία με την οποία οι «άλλοι» δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν, και ο παρακμάζων κόσμος τους συνωμοτεί για να τον παρασύρει στην αποτυχία. Παρά την κακή του εκπαίδευση, ο κ. Μπίσουας γίνεται δημοσιογράφος, αποκτά τέσσερα παιδιά με τη Σάμα και προσπαθεί αρκετές φορές να χτίσει ένα σπίτι που μπορεί να αποκαλέσει δικό του, ένα σπίτι που θα συμβολίζει την ανεξαρτησία του. Ο απεγνωσμένος αγώνας του κ. Μπίσουας να το αποκτήσει μπορεί να συνδεθεί με την ανάγκη του ατόμου να αναπτύξει μια αυθεντική ταυτότητα. Πιστεύει ότι μόνο έχοντας το δικό του σπίτι μπορεί να ξεπεράσει τα συναισθήματα της έλλειψης ριζών και της αποξένωσης. Η επιβίωση του είναι ένας θρίαμβος ανθεκτικότητας,  επιμονής και χιούμορ, ένα έπος αξιοπρέπειας και αυτοσεβασμού. Ένα από τα σπουδαιότερα βιβλία από πολιτισμικής και θεματικής άποψης για τη μετα-αποικιακή εμπειρία.

A_Woman_at_her_Toilet_by_Jan_Steen

Ζούσαμε πάντα σ' ένα κάστρο (Σίρλευ Τζάκσον) Υπέροχο, σκοτεινό γοτθικό μυθιστόρημα με μεγάλη επιρροή στο αστυνομικό είδος, από τα πιο εμβληματικά δείγματα ψυχολογικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Η αφήγηση ακολουθεί την 18χρονη Μέρι Κάθριν («Μέρρικατ»), που ζει με την αδελφή της Κόνστανς και τον ανάπηρο θείο τους Τζούλιαν, σε μια απομονωμένη έπαυλη. Το υπόλοιπο χωριό τούς αντιμετωπίζει με μίσος και φόβο, καθώς στο παρελθόν η οικογένεια σχεδόν εξολοθρεύθηκε από δηλητηρίαση, για την οποία πολλοί υποπτεύονται την Κόνστανς. Η άφιξη του ξαδέλφου τους Τσαρλς θα ταράξει την εύθραυστη ισορροπία του σπιτιού, οδηγώντας σε καταστροφή και στην οριστική απομόνωση των δύο αδελφών.

Η Jackson εδώ κορυφώνει τη θεματική της γύρω από την παράνοια, την κοινωνική προκατάληψη και την ασφυκτική οικογενειακή ενότητα. Το κείμενο, γραμμένο με εσωτερική εστίαση στην ιδιόρρυθμη οπτική της «Μέρρικατ», δημιουργεί μια αίσθηση απειλής που συνυπάρχει με την τρυφερότητα της αδελφικής σχέσης. Η λογοτεχνική του σημασία βρίσκεται τόσο στη συμβολή του στη νεογοτθική παράδοση όσο και στην ανάδειξη της «ανώμαλης» φωνής ως κύριου αφηγηματικού εργαλείου. Η συγγραφέας αποτυπώνει πώς η κοινωνία στιγματίζει το διαφορετικό, αλλά και πώς η οικογενειακή αγάπη μπορεί να εξελιχθεί σε απομόνωση και φυλακή. Το έργο έχει επηρεάσει ποικίλους συγγραφείς του τρόμου και της σύγχρονης λογοτεχνίας, από τον Στίβεν Κινγκ μέχρι σύγχρονες γυναικείες αφηγηματικές φωνές που αντλούν από το γοτθικό υπόστρωμα.

Ο Αιώνας των Φώτων (Αλέχο Καρπεντιέρ) Σημαντικό έργο του Λατινοαμερικανικού "Boom" και παράδειγμα του "real maravilloso" ( θαυμαστού πραγματικού). Ιστορικό και φιλοσοφικό μυθιστόρημα του συγγραφέα Alejo Carpentier. Το έργο τοποθετείται στον 18ο αιώνα, σε μια περίοδο ριζικών πολιτικών και κοινωνικών ανακατατάξεων, όταν οι ιδέες του Διαφωτισμού εξαπλώνονταν πέρα από την Ευρώπη. Κεντρικά πρόσωπα είναι τρεις Κουβανοί: η Σοφία, ο αδελφός της Κάρλος και ο φίλος τους Εστεμπάν, που έρχονται σε επαφή με τον Γαβριήλ, έναν επαναστάτη Γάλλο, ο οποίος φέρνει στην Καραϊβική τον αέρα της Γαλλικής Επανάστασης. Οι ήρωες συμμετέχουν στα πολιτικά και πολεμικά γεγονότα, αναμετρώνται με τον ενθουσιασμό και την απογοήτευση, και βιώνουν το πέρασμα από το όραμα της ελευθερίας στη διαστρέβλωσή του μέσα από τη βία και την τυραννία.

Ο Καρπεντιέρ, με τη χαρακτηριστική του πρόζα, συνδυάζει τον ιστορικό ρεαλισμό με το μπαρόκ ύφος και μια σχεδόν μουσική ρυθμικότητα. Το έργο δείχνει πώς οι ιδέες μπορούν να μεταφερθούν από το ευρωπαϊκό κέντρο στις αποικίες, αλλά και πώς αλλοιώνονται όταν συναντούν την πραγματικότητα της δουλείας, του ρατσισμού και των πολιτικών συμφερόντων. Αποτελεί κορυφαίο δείγμα της λατινοαμερικανικής αφήγησης πριν από την άνθηση του «μαγικού ρεαλισμού». Ο συγγραφέας διατυπώνει κριτική απέναντι στη βία της Ιστορίας, ενώ παράλληλα εξετάζει την αντίφαση ανάμεσα στην καθολικότητα των ιδεών και στην τοπική εμπειρία. Το έργο θεωρείται κομβικό για τη διαμόρφωση της ιστορικής συνείδησης στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία και προβάλλει τον Καρπεντιέρ ως έναν από τους πιο επιδραστικούς συγγραφείς του 20ού αιώνα.

Η άγρια σκέψη (Κλωντ Λεβί-Στρως – 1962) Ανθρωπολογικό δοκίμιο με τεράστια λογοτεχνική αξία λόγω του συγγραφικού ύφους και της επιρροής του στη δομή των ανθρωπιστικών επιστημών (επηρέασε τους Φουκώ, Ντεριντά, κ.α.) Αφορά την πρωτόγονη σκέψη - μορφές που όλοι χρησιμοποιούμε. Στο πρώτο μισό του έργου ο συγγραφέας εκθέτει τη θεωρία του για τον πολιτισμό και τον νου, ενώ στο δεύτερο ασχολείται με τη θεωρία της ιστορίας και της κοινωνικής αλλαγής. Οι απόψεις που εκθέτει εδώ τον οδήγησαν σε μια έντονη αντιπαράθεση με τον Ζαν-Πολ Σαρτρ για τη φύση της ανθρώπινης ελευθερίας.

Η μελέτη αποτελεί ορόσημο της σύγχρονης ανθρωπολογίας και της θεωρίας των συμβολικών συστημάτων. Το έργο επικεντρώνεται στην ανάλυση του τρόπου σκέψης που αποκαλεί «πρωτόγονο» ή «άγριο», σε αντιδιαστολή με τη «σύγχρονη» ή «επιστημονική» λογική. Ο Λεβί-Στρως δείχνει ότι η σκέψη των παραδοσιακών κοινωνιών δεν είναι λιγότερο ορθολογική ή συστηματική, απλώς λειτουργεί με άλλους όρους, μέσα από ταξινομήσεις, μύθους, και μια «λογική του απτού» που βασίζεται στη συσχέτιση στοιχείων της φύσης.

Η συμβολή του έργου είναι διπλή. Από τη μία, αποδομεί την ευρωκεντρική αντίληψη ότι οι «πρωτόγονοι» σκέφτονται με μαγικό ή παράλογο τρόπο. Από την άλλη, προτείνει μια δομική κατανόηση του ανθρώπινου νου, όπου οι διαφορές μεταξύ πολιτισμών είναι μορφικές και όχι ουσιαστικές. Ο συγγραφέας εισάγει την έννοια του «bricolage» ως μεθόδου της άγριας σκέψης: η δημιουργική χρήση περιορισμένων πόρων για την κατασκευή συστημάτων ερμηνείας. Η λογοτεχνική και διανοητική σημασία του βιβλίου είναι τεράστια, καθώς άσκησε επιρροή όχι μόνο στην ανθρωπολογία, αλλά και στη φιλοσοφία, τη λογοτεχνική θεωρία, την ψυχανάλυση και τις πολιτισμικές σπουδές. Η γραφή του Λεβί-Στρως, με το ποιητικό της ύφος και τη συχνή χρήση μεταφορών, επέτρεψε σε ένα ευρύτερο κοινό να προσεγγίσει την ανθρωπολογική σκέψη. Το έργο θεωρείται θεμέλιο του στρουκτουραλισμού και εξακολουθεί να εμπνέει διαλόγους γύρω από τη φύση της ανθρώπινης λογικής και τη σχετικότητα των πολιτισμικών συστημάτων

Οι σεισμοί δεν γνωρίζουν σύνορα, ούτε εθνικιστικές "περιφράξεις"

" Eπιστήμονες από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) και τη Νέα Ζηλανδία χρησιμοποιώντας λεπτομερή Ψηφιακά Μοντέλα Εδάφους (DEMs) από το Ελληνικό Κτηματολόγιο χαρτογράφησαν συστηματικά ολόκληρη την χώρα με σκοπό την καταγραφή των ενεργών ρηγμάτων στην χερσαία Ελλάδα, που οι σεισμοί είναι συχνό φαινόμενο. Οι επιστήμονες αποκάλυψαν εκατοντάδες νέα σεισμικά ρήγματα, ενώ αποτύπωσαν με μεγαλύτερη πληρότητα τα ήδη γνωστά, δημιουργώντας την AFG (Active Faults Greece), την πρώτη βάση ενεργών ρηγμάτων στην Ελλάδα που συντάχθηκε με βάση το σεισμικό αποτύπωμα των ρηγμάτων στο ανάγλυφο, και δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Scientific Data" (από το in.gr) 

Ιδού και ο χάρτης:

Όμως έχει μια μεγάλη αδυναμία, δεν απεικονίζει τι γίνεται στις γειτονικές περιοχές, όπου υπάρχουν πολλά και μεγάλα ρήγματα. Όπως ξέρετε οι σεισμοί δεν γνωρίζουν σύνορα, ούτε εθνικιστικές προκαταλήψεις και "περιφράξεις". Άρα είναι ενα φαινόμενο που απαιτεί διακρατική συνεργασία τόσο στην έρευνα όσο και στην προσέγγιση των επιπτώσεων του.

Ολόκληρο το άρθρο του in.gr εδώ

Παρουσίαση βιβλίο "Η μάχη των ιδεών" του Δρ.Κ.Χαϊνά στο Lucy την Κυριακή 30/11/25 στις 11.00 π.μ

Το βιβλίο "Η Μάχη των Ιδεών" μπορείτε να το προμηθευτείτε από τα Βιβλιοπωλεία ΙΑΝΟΣ (Αθήνα, Σταδίου 24 και Θεσσαλονίκη, Αριστοτέλους 7 & OnLine www.ianos.gr) δίνοντας τον τίτλο του βιβλίου Σοσιαλισμός vs Φιλελευθερισμός.

Η αναζήτηση θα σας δώσει τα τρία (3) βιβλία. "Η Μάχη των Ιδεών" είναι το ΙΙΙ το οποίο αναφέρεται σε πολιτικά και ιδεολογικά θέματα της πολιτικής αντιπαράθεσης Σοσιαλισμού και Πολιτικού Φιλελευθερισμού.

Οι τόμοι Ι και ΙΙ αφορούν όσους ενδιαφέρονται για τις επιστημονικές εργασίας α) Είναι η Οικονομία! β) Έρευνα και Καινοτομία.

Το Link για την απ'ευθείας πρόσβαση στα βιβλία είναι :

https://www.ianos.gr/catalogsearch/result/?q=Σοσιαλισμός+vs+Φιλελευθερισμός

Παρανοήσεις για την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και την ραδιενέργεια (του Κ.Κάππα)

 Καθηγητής Ιατρικής Φυσικής - Ακτινοφυσικής Ιατρικού Τμήμ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Πολλοί άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν εξειδικευμένη γνώση (και δεν είναι υποχρεωμένοι να έχουν) εύλογα συγχέουν βασικές έννοιες σε θέματα ακτινοβολιών. Η σύγχυση συχνά εντείνεται από τρομολαγνικές αναρτήσεις στα κοινωνικά μέσα, οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στην επιστήμη.

Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία: Συχνά πιστεύεται ότι είναι κάτι αυτόνομο και εγγενώς επικίνδυνο, αποκομμένο από την συνήθη ενέργεια της καθημερινής ζωής... Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία είναι στην ουσία «ιμάντας» μεταφοράς ενέργειας από μία πηγή προς τον χώρο και ενδεχομένως προς τον άνθρωπο. Δεν είναι ύλη και δεν επιτελεί από μόνη της βιολογική διεργασία. Το αποτέλεσμα για τον οργανισμό προκύπτει μόνον όταν μέρος της μεταφερόμενης ενέργειας απορροφηθεί στους ιστούς. Το είδος και το μέγεθος του αποτελέσματος εξαρτώνται από συχνότητα και ένταση: στις ραδιοσυχνότητες (FM, τηλεόραση, κινητή τηλεφωνία, Wi-Fi) η ενέργεια είναι τέτοια ώστε δεν προκαλεί θραύση χημικών δεσμών, ενώ σε πολύ υψηλότερες συχνότητες/ενέργειες (π.χ. ακτίνες Χ) αυτό είναι δυνατόν. Συνεπώς, ο «ιμάντας» (το ηλεκτρομαγνητικό κύμα) λειτουργεί ως «αχθοφόρος»: ο κίνδυνος καθορίζεται από την ποσότητα και τον τρόπο απορροφήσεως της ενέργειας, όχι από την παρουσία, αυτή καθ' εαυτή του ηλεκτρομαγνητικού κύματος.

Ραδιενέργεια: Δεν είναι κύμα και δεν «εκπέμπεται». Είναι ιδιότητα ορισμένων υλικών: οι ασταθείς πυρήνες τους διασπώνται και εκπέμπουν ακτινοβολία (π.χ. σωματίδια ή φωτόνια). Άρα η ραδιενέργεια εκπέμπει ενέργεια.
Έκθεση σημαίνει ότι ευρισκόμαστε κοντά σε πηγή ακτινοβολίας (π.χ. κοντά σε ιατρικό εξοπλισμό ή σε ραδιενεργό υλικό).
Μόλυνση σημαίνει ότι ραδιενεργό υλικό έχει εισέλθει στο σώμα ή έχει εναποτεθεί επάνω μας. Παράδειγμα: εάν ένας ασθενής λάβει ραδιενεργό φάρμακο (όπως Τεχνήτιο για σπινθηρογράφημα), τότε φέρει εσωτερικά στο σώμα του ραδιενεργό υλικό και, για λίγο διάστημα, εκπέμπει ακτινοβολία από μέσα προς τα έξω. Εάν το ίδιο υλικό ευρίσκεται εκτός σώματος, υπάρχει έκθεση στην ακτινοβολία, όχι μόλυνση.

Τι δεν είναι ραδιενέργεια: Οι κεραίες κινητής τηλεφωνίας, τα κινητά τηλέφωνα, οι πυλώνες της ΔΕΗ και τα Wi-Fi εκπέμπουν χαμηλόσυχνη, μη ιοντίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία (ραδιοκύματα), όχι ραδιενεργό ύλη. Αξονικοί τομογράφοι, ακτινογραφικές λυχνίες, κεραίες κινητής, Wi-Fi και φούρνοι μικροκυμάτων δεν εκπέμπουν ραδιενέργεια. Οι ακτινογραφικές/αξονικές μονάδες διαθέτουν ειδικές λυχνίες οι οποίες παράγουν ακτινοβολία μόνον όταν λειτουργούν, ύστερα είναι «σιωπηλές» και φυσικά ακίνδυνες.

Διαβάστε το άρθρο της "Αυγής" εδώ

1959: Από τον Μπρεχτ στον Γκρας και απο τον Μαχφούζ στον Ελύτη

La Menace. The Threat. 1974 by Ivan Tovar

Γυμνό Γεύμα (Ουίλιαμ Μπάροους) Αποτελεί μια ριζοσπαστική και πολυσύνθετη σύνθεση, που διασπά τις παραδοσιακές αφηγηματικές μορφές με τη μορφή αποσπασματικών, ασύνδετων σκηνών, οι οποίες λειτουργούν σαν ψυχεδελικό κολλάζ. Το έργο παρουσιάζει έναν σκοτεινό, αποπνικτικό κόσμο όπου ο εθισμός στα ναρκωτικά, η βία και η κρατική καταστολή αλληλοσυνδέονται με μια αίσθηση παρακμής και αποσύνθεσης. Ο Burroughs χρησιμοποιεί έναν ιδιαίτερο, φρενήρη γραπτό λόγο που ωθεί τον αναγνώστη στη σύγχυση και την πρόκληση, απορρίπτοντας κάθε συμβατική αφηγηματική λογική. Καταγγέλλει τον έλεγχο του σώματος, την γλώσσα ως ναρκωτικό, την κυβερνητική χειραγώγηση. Η θεματική εστιάζει σε εμμονικές εικόνες εξάρτησης, επιτήρησης και κοινωνικής αλλοτρίωσης, αναδεικνύοντας την ηθική υποκρισία και τη δυσοσμία της κοινωνίας της δεκαετίας του ’50.

Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στην πρωτοποριακή χρήση της “cut-up” τεχνικής και την απόρριψη της γραμμικής αφήγησης, γεγονός που επηρέασε βαθύτατα τη μεταμοντέρνα και underground λογοτεχνία. Το “Naked Lunch” θεωρείται και εκφράζει το πνεύμα της Beat Generation, μιας υποκουλτούρας που πρόβαλλε την ελευθερία της έκφρασης και την αντίσταση στη λογοκρισία και την κοινωνική καταπίεση.

Κοινωνικά, το έργο προσφέρει σκληρή κριτική στις αμερικανικές κοινωνικές δομές, αποκαλύπτοντας τη σχέση εξουσίας, καταστολής και τον καταστροφικό ρόλο της κρατικής μηχανής. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1971 από τις Εκδόσεις Νεφέλη.

Το Τενεκεδένιο Ταμπούρλο (Γκύντερ Γκρας) Το να "χτυπάς ένα τσίγκινο τύμπανο" σημαίνει να δημιουργείς μια αναστάτωση για να επιστήσεις την προσοχή σε μια αιτία. Η αρχική αντίδραση ήταν ανάμεικτη. Ορισμένοι το ονόμασαν βλάσφημο και ανήθικο και κινήθηκαν νομικά εναντίον του εκδότη και του Γκρας.   

Αφηγείται την ιστορία του Όσκαρ, ενός παιδιού που αποφασίζει να σταματήσει να μεγαλώνει σε ένδειξη αντίστασης στη φρίκη του Β’ ΠΠ και του ναζισμού. Μέσω της οπτικής αυτού του ιδιαίτερου ήρωα, το έργο συνδυάζει στοιχεία μαγικού ρεαλισμού, ιστορικού χρονικού και πολιτικής σάτιρας, σχολιάζοντας ταυτόχρονα το βαρύ παρελθόν της Γερμανίας. Το τενεκεδένιο ταμπούρλο γίνεται εργαλείο μνήμης, κατηγορίας και αφύπνισης. Η γλώσσα γίνεται τύμπανο πολέμου και η ιστορία το τύμπανο που δεν σταματά να χτυπά. Ο Όσκαρ ταμπούρλο και τις απορίες του που εκφράζονται μέσα από παράξενες φωνές, γίνεται σύμβολο μιας ολόκληρης γενιάς που αντιστέκεται στην παρακμή και τη συλλογική ενοχή.

Η λογοτεχνική του αξία είναι τεράστια, καθώς ενοποιεί εξαιρετικές αφηγηματικές τεχνικές και ένα βαθύ ιστορικό σχόλιο, βάσει των οποίων το έργο καθιέρωσε τη νέα γερμανική λογοτεχνία της μεταπολεμικής περιόδου. Κοινωνικά, επισημαίνει την αναμέτρηση με τη συλλογική ενοχή, αναδεικνύοντας τους πολιτισμικούς και πολιτικούς τραυματισμούς της μεταπολεμικής Γερμανίας και την ανάγκη για ηθική επανεξέταση. Ο Grass τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1999, ενώ το βιβλίο παραμένει σταθμός στη διεθνή λογοτεχνία.

Σημειώνουμε ότι ο συγγραφέας είχε ταχθεί κατά της ένωσης των δύο Γερμανιών και αντιπροτείνει μια Συνομοσπονδία των δύο Γερμανικών κρατών, η οποία μελλοντικά θα μπορούσε να αποκτήσει τη μορφή διακρατικής ένωσης.  Υπερασπίστηκε τα δικαιώματα των τσιγγάνων, υποστηρίζοντας την ανάγκη χορήγησης σε αυτούς ευρωπαϊκού διαβατηρίου, που θα τους επιτρέπει τη διαμονή σε οποιοδήποτε ευρωπαϊκό κράτος. Δημιούργησε στη Ρουμανία ένα ίδρυμα για τους Ρομά, «Εταιρία για τους απειλούμενους λαούς». Για τον Γκρας οι Τσιγγάνοι είναι αυτό που καμωνόμαστε ό,τι είμαστε εμείς: εκ γενετής γνήσιοι Ευρωπαίοι.

Π.Βασιλόπουλου. Καλοκαιρινή στιγμή

Άξιον Εστί (Οδυσσέας Ελύτης) Ποιητική σύνθεση με 15 μέρη. Το “Άξιον Εστί” είναι ένα πολυφωνικό ποιητικό έργο θεμελιώδες για την ελληνική και ευρωπαϊκή τέχνη του 20ού αιώνα. Πρόκειται για μια ποίηση που συνδυάζει βυζαντινή παράδοση, δημοτικό τραγούδι και μοντέρνο ποιητικό λόγο, δημιουργώντας έναν υπερβατικό ύμνο προς την Ελλάδα, το θείο και τον άνθρωπο. Μέσα από τη μορφή μιας αναζήτησης για ταυτότητα και ελευθερία, ο Ελύτης υμνεί τη φύση, την ιστορία και το φως ως προέκταση της εθνικής ψυχής. "Εγώ δεν ξέρω να υπάρχει παρά μία γλώσσα, η ενιαία γλώσσα, η ελληνική, όπως εξελίχθηκε από την αρχαία, που έφτασε να είναι το μεγάλο καμάρι μας και το μεγάλο μας στήριγμα". Η ελληνική γλώσσα είναι ο χρυσός κρίκος που δένει τον μεμυημένο ποιητή με τον Όμηρο. Τη χρησιμοποίησε για να εκφράσει κωδικά τις ύψιστες αλήθειες που περιέχονται κλεισμένες στο έργο του Ομήρου, του λατρεμένου των Μουσών. Γι’ αυτό δηλώνει: "Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου".

Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στην κατοχύρωση της εθνικής ποιητικής ανανέωσης μέσα από μια πρωτοποριακή σύνθεση που παντρεύει το παραδοσιακό με το μοντέρνο. Το έργο του Ελύτη υπήρξε σταθμός στη διαμόρφωση της ελληνικής εθνικής ταυτότητας και συνείδησης σε μια εποχή που η χώρα προσπαθούσε να επουλώσει πληγές από τον πόλεμο και τις πολιτικές αναταράξεις. Το “Άξιον Εστί” τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1979. Κοινωνικά, το έργο ενσωματώνει τη βαθιά ανάγκη για εθνική ανόρθωση και αναγέννηση, δείχνοντας τη διαρκή πάλη ανθρώπου και πατρίδας.

Τα παιδιά του Γκεμπελάουι (Ναγκίμπ Μαχφούζ) Το έργο είναι μια δημιουργική αλληγορία που αφηγείται την ιστορία της ανθρωπότητας μέσα από τις γενιές μιας οικογένειας σε μια συγκεκριμένη γειτονιά του Καΐρου, που συμβολίζει τον κόσμο. Ο πατριάρχης, ο "μεγάλος αγά" Γκεμπελάουι, που κατοικεί σε μια μεγαλοπρεπή έπαυλη (συμβολίζοντας τον Θεό), είναι η αρχική πηγή όλης της ζωής και της περιουσίας. Η ιστορία ξεκινά όταν ο πιστός υπηρέτης του, Αντνάν (Αδάμ), εξορίζεται από την έπαυλη μετά την «πτώση». Οι επόμενες γενιές των απογόνων του – Γκαμπάλ (Μωυσής), Ριφάα (Ιησούς) και Κασέμ (Μωάμεθ) – αγωνίζονται να αποκαταστήσουν τη δικαιοσύνη και την ειρήνη στη γειτονιά και να διεκδικήσουν την κληρονομιά του Γκεμπελάουι από τους τυράννους και τους εκμεταλλευτές που την κατέχουν. Κάθε ένας από αυτούς φέρνει ένα νέο μήνυμα ή έναν νέο κώδικα νόμων. Η τελευταία ευκαιρία για τα παιδιά του Γκεμπελάουι έρχεται με την έλευση ενός νέου προφήτη, του αλχημιστή Αέρφα που θα προσπαθήσει με τη δύναμη της επιστήμης αυτή τη φορά να επαναφέρει την αρμονία στη ζωή των κατοίκων.

Το έργο είναι ένα από τα πιο τολμηρά και σημαντικά του Μαχφούζ, και ένα ορόσημο όχι μόνο της αραβικής αλλά και της παγκόσμιας λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Η πρωτοποριακή του σημασία έγκειται στη χρήση ρητής θρησκευτικής αλληγορίας σε ένα μυθιστόρημα. Η αφήγηση της ανθρώπινης ιστορίας μέσω των προφητών του μονοθεϊσμού σε μια λαϊκή, ρεαλιστική αφήγηση θεωρήθηκε από πολλούς θρησκευτικούς κύκλους ως βλάσφημη, οδηγώντας σε μεγάλη διαμάχη και στην απαγόρευση του βιβλίου σε πολλές αραβικές χώρες για δεκαετίες. Πέρα από τη θρησκευτική ερμηνεία, το μυθιστόρημα έχει και φιλοσοφική προέκταση για την ανθρώπινη αναζήτηση για αλήθεια, δικαιοσύνη και πνευματική γαλήνη. Εξετάζει τη συνεχή πάλη μεταξύ πίστης και λόγου, παραδοσιακής ηθικής και επιστημονικής προόδου.  Συνδυάζει το ρεαλιστικό ύφος με το συμβολισμό και το μυθιστόρημα παραβολής, δημιουργώντας ένα ισχυρό καλλιτεχνικό σύνολο. Είναι ένα τολμηρό αριστούργημα που προκαλεί και προβληματίζει, εξερευνώντας τα μεγάλα ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα από ένα μοναδικό λογοτεχνικό πρίσμα. Το 1988, ο Ναγκίμπ Μαχφούζ βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, με το έργο αυτό να αναφέρεται ως κεντρικό στα κριτικά κείμενα της Ακαδημίας, που τόνισαν την «πνευματική αφήγηση» του συγγραφέα.

Colin Middleton. Spain dream revisited. 1938

Η Άνοδος του Αρτούρο Ούι (Μπέρτολντ Μπρεχτ) Δραματικά το έργο είναι σύμφωνο με το «επικό» στυλ θεάτρου του Μπρεχτ. Ξεκινά με έναν πρόλογο με τη μορφή μιας άμεσης ομιλίας προς το κοινό από έναν κατά τα άλλα άγνωστο «ηθοποιό», ο οποίος σκιαγραφεί όλους τους κύριους χαρακτήρες και εξηγεί τη βάση της επερχόμενης πλοκής. Αυτό επιτρέπει στο κοινό να εστιάσει καλύτερα στο μήνυμα, αντί να ανησυχεί για το τι μπορεί να συμβεί στη συνέχεια στην πλοκή.

Παρωδία-αλληγορία που αφηγείται την «άνοδο» του ηλίθιου και διεφθαρμένου Arturo Ui, πωλητή λαχανικών στο Σικάγο, ο οποίος χρησιμοποιώντας εκβιασμούς, απειλές και λαϊκίστικες ανοησίες, καταφέρνει να ηγηθεί του τοπικού συμβουλίου του Εγκλήματος. Η ιστορία παρακολουθεί βήμα-βήμα τον τρόπο με τον οποίο η αστική τάξη, ο φόβος και η αδιαφορία επιτρέπουν σε έναν γελοίο αλλά επικίνδυνο εγκληματία να καταλάβει την εξουσία, παρουσιάζοντας μια πικρή και σατιρική αλληγορία για την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία.

Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα του Μπρεχτ και της πολιτικής θεατρικής γραφής του 20ού αιώνα. Ως «παράμυθο», χρησιμοποιεί την υπερβολή και το γελοίο για να απομακρύνει το κοινό (σύμφωνα με την αρχή της «αποξένωσης») και να αναλύσει με ψυχρό αίσθημα τους μηχανισμούς του φασισμού. Το έργο δεν επικεντρώνεται στον ίδιο τον Χίτλερ, αλλά στην κοινωνία που του επέτρεψε να ανέλθει, κάνοντάς το τρομερά επίκαιρο για τη σύγχρονη εποχή. Η πρώτη του παράσταση το 1959, μετά τον θάνατο του Μπρεχτ, προκάλεσε τεράστια συζήτηση για τη φύση της εξουσίας.

Η Ζαζί στο μετρό (Ρεϊμόν Κενώ) Είναι ένα κλασικό δείγμα του «Nouveau Roman» Ο Κενώ εγκαταλείπει την παραδοσιακή αφήγηση με πλοκή, ήρωες και ψυχολογική ανάλυση, προτιμώντας μια «αντικειμενική» και σχεδόν κινηματογραφική καταγραφή της πραγματικότητας. Η σημασία του έργου έγκειται ακριβώς σε αυτή την απόρριψη των συμβάσεων και στην επικέντρωση στη «επιφανειακή» εμπειρία, αποκαλύπτοντας την ασυνέχεια και την ανοησία της σύγχρονης ζωής. Η Ζαζί δεν είναι ήρωας, αλλά ένας ασήμαντος αντι-ήρωας του αστικού τοπίου, και η αφήγησή του άσκησε τεράστια επίδραση στη λογοτεχνική αντίληψη για τους χαρακτήρες και τη πλοκή του «Νέου Μυθιστορήματος».

Αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του συγγραφέα που συνδυάζει το πνεύμα της γαλλικής πρωτοπορίας με μια παιχνιδιάρικη, σχεδόν αναρχική διάθεση απέναντι στη γλώσσα και την κοινωνία. Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τη μικρή Ζαζί, ένα δωδεκάχρονο κορίτσι που επισκέπτεται το Παρίσι για να μείνει με τον θείο της Γκαμπριέλ. Το μεγαλύτερο όνειρό της είναι να μπει στο μετρό, όμως μια απεργία το καθιστά αδύνατο. Έτσι, η Ζαζί περιπλανιέται στην πόλη, συναντά διάφορες φιγούρες και γίνεται μάρτυρας ή πρωταγωνίστρια κωμικών και παράλογων επεισοδίων. Η φαινομενικά απλή πλοκή λειτουργεί ως πρόσχημα για την ανάπτυξη ενός παιχνιδιού με τη γλώσσα, την ειρωνεία και την κοινωνική σάτιρα.

Το έργο χαρακτηρίζεται από την ιδιότυπη χρήση της καθομιλουμένης, των παραφθαρμένων λέξεων και της προφορικότητας, που θυμίζουν τον παλμό της παιδικής αφήγησης. Ο Κενώ, ήδη γνωστός για την αγάπη του προς τη γλωσσική πειραματική γραφή, αξιοποιεί εδώ έναν λόγο σπασμωδικό, γεμάτο χιούμορ, παρανοήσεις και λεκτικά παιχνίδια. Η Ζαζί δεν είναι απλώς μια παιδική ηρωίδα, γίνεται η φωνή μιας αθωότητας που συγκρούεται με την υποκρισία, τις κοινωνικές συμβάσεις και τον καθωσπρεπισμό της μεταπολεμικής γαλλικής κοινωνίας. Συνιστά μια κωμική και λαϊκή τοιχογραφία του Παρισιού, όπου ο αναγνώστης βλέπει την πόλη μέσα από το βλέμμα ενός παιδιού που απογυμνώνει τον κόσμο από κάθε σοβαροφάνεια. Το μυθιστόρημα θέτει ερωτήματα για το πώς η κοινωνία δομεί την κανονικότητα και πώς η γλώσσα μπορεί να υπονομεύσει αυτές τις κατασκευές.

Η Ζαζί στο μετρό αγαπήθηκε για την πρωτοτυπία και τη φρεσκάδα της, ενώ προκάλεσε συζητήσεις για την «εκλαΐκευση» της avant-garde. Σηματοδοτεί μια στιγμή όπου η λογοτεχνία δεν περιορίζεται στην ελίτ, αλλά ανοίγει διάλογο με το ευρύτερο κοινό, διατηρώντας ωστόσο υψηλό αισθητικό και γλωσσικό πειραματισμό.

Για να παραμείνουμε ασφαλείς στο διαδίκτυο

 

50 shades of a Grey cat by Maria Kokkini

1.    Εισάγετε ευαίσθητες πληροφορίες μόνο σε ιστότοπους που χρησιμοποιούν πρωτόκολλο HTTPS. Ποτέ με πρωτόκολλο «HTTP».  

    2.    Προσέξτε τις ειδοποιήσεις του προγράμματος περιήγησης για μη έγκυρο ή ύποπτο πιστοποιητικό ασφαλείας. Κλείνετε αυτές τις σελίδες αμέσως.

    3.    Ενημερώνετε τακτικά το πρόγραμμα περιήγησής σας ή ενεργοποιήστε τις αυτόματες ενημερώσεις για να προστατευτείτε από πιθανά κενά ασφαλείας.

    4.    Διαγράφετε τακτικά τα cookies και την κρυφή μνήμη (cache) του προγράμματος περιήγησης. Μπορείτε να ρυθμίσετε την αυτόματη διαγραφή αυτών όταν κλείνετε.

    5.    Μην ακολουθείτε ύποπτους συνδέσμους, ιδίως όταν τους λαμβάνετε από αγνώστους.

6.    Ενεργοποιήστε τον έλεγχο ταυτότητας δύο παραγόντων (2FA) όπου είναι δυνατόν.

7.    Επιλέγετε «μόνο απαραίτητα cookies».

8.    Σε δημόσια δίκτυα Wi-Fi, αποφύγετε να εισέρχεστε σε εφαρμογές ή άλλες υπηρεσίες που απαιτούν πιστοποίηση.

Η σύμβαση του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας θεμέλιος λίθος για τη διευθέτηση διακρατικών διαφορών

Πώς μπορεί άραγε να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο για την επίλυση διενέξεων σχετικών με τα θαλάσσια σύνορα και την εθνική κυριαρχία; Η σύμβαση του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας έδωσε μια πρωτότυπη απάντηση, που ακόμη αποτελεί θεμέλιο λίθο για τη διευθέτηση διακρατικών διαφορών σχετικά με τα χωρικά ύδατα και την υφαλοκρηπίδα –και βεβαίως αφορά άμεσα την Ελλάδα.

www.monde-diplomatique.gr/cartes

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) είναι διεθνής συμφωνία που θεσπίζει νομικό πλαίσιο για όλες τις θαλάσσιες δραστηριότητες. Από τον Ιούνιο του 2016, 168 χώρες είναι συμβαλλόμενα μέρη.

Η Σύμβαση προέκυψε από την τρίτη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS III), η οποία πραγματοποιήθηκε μεταξύ 1973 και 1982. Αντικατέστησε τέσσερις συνθήκες της Σύμβασης του 1958 για την Ανοικτή Θάλασσα. Ετέθη σε ισχύ το 1994.

Ενώ ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών λαμβάνει έγγραφα επικύρωσης και προσχώρησης και τα Ηνωμένα Έθνη παρέχουν υποστήριξη στις συνεδριάσεις των κρατών μελών της Σύμβασης, η Γενική Γραμματεία του ΟΗΕ δεν έχει άμεσο επιχειρησιακό ρόλο στην εφαρμογή της Σύμβασης. Ένας εξειδικευμένος οργανισμός του ΟΗΕ, ο Διεθνής Οργανισμός Ναυσιπλοΐας, διαδραματίζει, ωστόσο, κάποιο ρόλο, καθώς και άλλοι φορείς, όπως η Διεθνής Επιτροπή Φαλαινοθηρίας και η Διεθνής Αρχή των Θαλάσσιων Βυθών, η οποία ιδρύθηκε από την ίδια τη Σύμβαση.

Η Συνθήκη συστηματοποιεί και κωδικοποιεί τα πρότυπα και τις αρχές του διεθνούς ναυτικού δικαίου, τα οποία βασίζονται σε αιώνες ναυτιλιακής εμπειρίας και εκφράζονται σε μεγάλο βαθμό στον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και τους τρέχοντες κανόνες διεθνούς ναυτικού δικαίου, όπως οι Συμβάσεις της Γενεύης του 1958. Ένα μεγάλο μέρος αυτών των απαιτήσεων ενισχύθηκαν περαιτέρω και επεκτάθηκαν.

Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας αποτελείται από προοίμιο, 17 μέρη και 9 παραρτήματα.

Μεταξύ άλλων, καλύπτει τα ακόλουθα θέματα

Χωρικά ύδατα

Η Σύμβαση ορίζει ότι κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να καθορίσει τα χωρικά του ύδατα μέχρι ενός ορίου που δεν υπερβαίνει τα 12 ναυτικά μίλια, μετρούμενου από τη γραμμή βάσης που καθορίζεται στη Σύμβαση.

Στα πλοία δόθηκε το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης μέσω οποιωνδήποτε χωρικών υδάτων. Ως «αβλαβής διέλευση» ορίζεται από τη σύμβαση η διέλευση μέσα από ύδατα με ταχύ και συνεχή τρόπο, που δεν είναι «επιβλαβής για την ειρήνη, την καλή τάξη ή την ασφάλεια» του παράκτιου κράτους. Το ψάρεμα, η ρύπανση, η πρακτική των όπλων και η κατασκοπεία δεν είναι «αβλαβή», και τα υποβρύχια και άλλα υποθαλάσσια οχήματα πρέπει να πλοηγούνται στην επιφάνεια και να δείχνουν τη σημαία τους. Τα έθνη μπορούν επίσης να αναστείλουν προσωρινά την αβλαβή διέλευση σε συγκεκριμένες περιοχές των χωρικών τους υδάτων, εάν κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο για την προστασία της ασφάλειάς τους.

Όταν οι ακτές δύο κρατών είναι γειτονικές ή αντικριστά, κανένα από αυτά τα κράτη δεν έχει το δικαίωμα, εκτός εάν συμφωνηθεί διαφορετικά, να επεκτείνει τα χωρικά του ύδατα πέρα ​​από μια μέση γραμμή της οποίας τα σημεία απέχουν ίση απόσταση από τα πλησιέστερα σημεία των γραμμών βάσης από τα οποία μετρώνται τα χωρικά ύδατα καθενός από τα εν λόγω κράτη, εκτός εάν λόγω της ύπαρξης ιστορικών δικαιωμάτων ή άλλων ειδικών περιστάσεων, είναι απαραίτητο να οριοθετηθούν τα χωρικά ύδατα και των δύο κρατών με άλλο τρόπο.

Συνορεύουσα ζώνη

Πέρα από το όριο των 12 ναυτικών μιλίων, υπάρχουν άλλα 12 ναυτικά μίλια από τη γραμμή βάσης, η συνορεύουσα ζώνη. Εδώ ένα κράτος μπορεί να συνεχίσει να επιβάλλει νόμους, για την: Αποτροπή παραβιάσεων των τελωνειακών, φορολογικών, μεταναστευτικών ή υγειονομικών νόμων και κανονισμών που διαπράττονται στο έδαφός του ή στα χωρικά του ύδατα; Τιμωρία των παραβιάσεων εκείνων των νόμων και κανονισμών που διαπράττονται στο έδαφός του ή στα χωρικά του ύδατα.

Αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ)

Η αποκλειστική οικονομική ζώνη δεν μπορεί να εκτείνεται πέραν των 200 ν.μ. (370 χμ.) από τη γραμμή βάσης. Σε αυτήν την περιοχή, το παράκτιο έθνος έχει τα αποκλειστικά δικαιώματα εκμετάλλευσης όλων των φυσικών πόρων. Σε ειδικές περιστάσεις, ο όρος μπορεί να περιλαμβάνει τα χωρικά ύδατα και ακόμη και την υφαλοκρηπίδα. Πιο συγκεκριμένα, στην ΑΟΖ, το παράκτιο κράτος διαθέτει: Κυριαρχικά δικαιώματα για σκοπούς εξερεύνησης και εκμετάλλευσης, διατήρησης και διαχείρισης των φυσικών πόρων, έμβιων και μη, των υδάτων που γειτνιάζουν με τον βυθό και του βυθού και του υπεδάφους, καθώς και σε σχέση με άλλες δραστηριότητες με σκοπό την εξερεύνηση και οικονομική εκμετάλλευση της περιοχής, όπως παραγωγή ενέργειας που προέρχεται από τα υδάτινα ρεύματα και τους ανέμους;    Δικαιοδοσία, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις της Σύμβασης, όσον αφορά:

o    ίδρυση και χρήση τεχνητών νησιών, εγκαταστάσεων και κατασκευών

o    θαλάσσια επιστημονική έρευνα

o    προστασία και διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Άλλα δικαιώματα και υποχρεώσεις που προβλέπονται στην ίδια Σύμβαση.

Η ΑΟΖ εισήχθη για να σταματήσουν οι ολοένα και πιο έντονες συγκρούσεις για τα αλιευτικά δικαιώματα, αλλά και για τη δυνατότητα εξόρυξης του πετρελαίου. Από το 1947 που πέτυχε η υπεράκτια τοποθέτηση πλατφόρμας πετρελαίου στον Κόλπο του Μεξικού, η οποία επαναλήφθηκε σύντομα σε άλλα μέρη του κόσμου, μέχρι το 1970 ήταν τεχνικά εφικτό να λειτουργήσει σε ύδατα βάθους 4.000 μέτρων. Τα ξένα κράτη έχουν την ελευθερία ναυσιπλοΐας και υπερπτήσεων πάνω από την ΑΟΖ, με την επιφύλαξη των κανονισμών των παράκτιων κρατών. Τα ξένα κράτη μπορούν επίσης να τοποθετήσουν υποθαλάσσιους σωλήνες και καλώδια.

Υφαλοκρηπίδα

Είναι η φυσική προέκταση μιας ηπείρου, η οποία καλύπτεται κατά τη διάρκεια μεσοπαγετώνων περιόδων όπως η σημερινή εποχή από σχετικά ρηχές θάλασσες και κόλπους. Ξεκινάει από την ακτή και συνήθως καταλήγει σε ένα σημείο στην περιοχή της αυξανόμενης κλίσης. Ο βυθός πίσω από αυτή την κλίση είναι το υφαλοπρανές. Πίσω από το υφαλοπρανές βρίσκεται το ηπειρωτικό ανύψωμα, που καταλήγει να ενώνεται με τον βαθύ βυθό, την αβυσσαλέα πεδιάδα.

Σε χωρικά ύδατα 12 μιλίων

Σύμφωνα με τη Σύμβαση, η υφαλοκρηπίδα ενός παράκτιου κράτους περιλαμβάνει την κοίτη και το υπέδαφος των υποθαλάσσιων περιοχών που εκτείνονται πέρα ​​από τα χωρικά ύδατά του και σε όλη τη φυσική επέκταση της επικράτειάς του μέχρι το εξωτερικό άκρο του ηπειρωτικού περιθωρίου ή μέχρι μια απόσταση των 200 ν.μ. από τη γραμμή βάσης, στην περίπτωση όπου το εξωτερικό άκρο της ηπείρου δεν φτάνει σε αυτή την απόσταση. Με τη σειρά του, το ηπειρωτικό περιθώριο περιλαμβάνει τη βυθισμένη επιμήκυνση της ηπειρωτικής μάζας του παράκτιου κράτους και αποτελείται από την κοίτη και το υπέδαφος της υφαλοκρηπίδας, το υφαλοπρανές και το ηπειρωτικό ανύψωμα. Δεν περιλαμβάνει τον βαθύ ωκεάνιο πυθμένα με τις ωκεάνιες κορυφογραμμές του ή το υπέδαφός του.

Η υφαλοκρηπίδα ενός κράτους μπορεί να υπερβαίνει τα 200 ν.μ. μέχρι να τελειώσει η φυσική παράταση. Ωστόσο, δεν μπορεί ποτέ να υπερβαίνει τα 350 ν.μ. (650 χλμ.) από τη γραμμή βάσης, ούτε μπορεί να υπερβαίνει τα 100 ν.μ. (190 χλμ) πέρα από το ισοβαθές των 2.500 μέτρων (η γραμμή που συνδέει το βάθος των 2 500 μ). Τα παράκτια κράτη έχουν το δικαίωμα να συλλέγουν ορυκτά και μη έμβια υλικά στο υπέδαφος της υφαλοκρηπίδας τους, με τον αποκλεισμό άλλων κρατών. Τα παράκτια κράτη έχουν επίσης αποκλειστικό έλεγχο στους έμβιους πόρους που είναι «συνδεδεμένοι» στην υφαλοκρηπίδα, αλλά όχι σε πλάσματα που ζουν στη στήλη του νερού πέρα από την αποκλειστική οικονομική ζώνη.

Η Σύμβαση, μεταξύ άλλων θεμάτων, καθιερώνει έναν ορισμό για το αρχιπελαγικό κράτος και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να καθορίσει τα όριά του.

Θεσπίζει γενικές υποχρεώσεις για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας στην ανοιχτή θάλασσα. Δημιουργεί επίσης ένα καινοτόμο νομικό καθεστώς για την οργάνωση και τον έλεγχο των δραστηριοτήτων στον βυθό της θάλασσας και στον πυθμένα του ωκεανού και στο υπέδαφός του εκτός των ορίων της εθνικής δικαιοδοσίας (τομέας που ονομάζεται Ζώνη), που ανακηρύχθηκε κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας (η Ζώνη και οι πόροι της) και για την οποία είναι αρμόδια η Διεθνής Αρχή των Θαλάσσιων Βυθών, ιδίως με σκοπό τη διαχείριση των πόρων της.

Αναγνωρίζει τα περίκλειστα κράτη, δηλαδή τα κράτη που δεν έχουν θαλάσσια ακτή, το δικαίωμα πρόσβασης από και προς τη θάλασσα, χωρίς να υπόκεινται σε δασμούς, φόρους ή άλλες επιβαρύνσεις από τα κράτη διέλευσης, με εξαίρεση τα τέλη που επιβάλλονται για συγκεκριμένες υπηρεσίες που παρέχονται σε σχέση με αυτές τις μετακινήσεις.

Οι ασαφείς και οι διαφωνούντες

Η θέση των ΗΠΑ απέναντι στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) είναι παράδοξη: αν και ποτέ δεν την κύρωσαν, αυτοανακηρύχθηκαν σε προστάτη του δικαίου της θάλασσας και πραγματοποιούν ναυτικές επιχειρήσεις για να υπενθυμίσουν την αρχή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας εντός των χωρικών υδάτων άλλων κρατών, ιδιαίτερα στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, στα ανοιχτά των νήσων Πάρασελ και Σπάρτλεϋ, των οποίων την κυριότητα διεκδικεί η Κίνα. Το Τμήμα ΧΙ της UNCLOS αναδιατυπώθηκε για να ικανοποιήσει την Ουάσιγκτον και, από την εποχή του Ρόναλντ Ρήγκαν, όλοι οι πρόεδροι των ΗΠΑ έχουν ταχθεί υπέρ της Σύμβασης, με εξαίρεση τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δεν είχε λάβει θέση για το ζήτημα. Η κυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα είχε περιλάβει την υιοθέτηση του κειμένου στις προτεραιότητές της, όμως οι διαδικασίες κύρωσης των διεθνών συμβάσεων από τη Γερουσία αποτελούν εμπόδιο, καθώς απαιτούν πλειοψηφία δύο τρίτων.

Αντίθετα, η Κίνα, η οποία έχει υπογράψει τη Σύμβαση από το 1982, δίνει την εντύπωση ότι αποστασιοποιείται από αυτό το μνημείο του διεθνούς δικαίου. Εξαρχής, το Πεκίνο είχε αρνηθεί στα πολεμικά πλοία την αρχή της αβλαβούς διέλευσης από τα χωρικά του ύδατα. Μετά την απόφαση της 12ης Ιουλίου 2016 σχετικά με τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, η Λαϊκή Δημοκρατία αρνείται τον χαρακτήρα της Σύμβασης ως «Συντάγματος των Ωκεανών» και αναπτύσσει νέες νομικές έννοιες προκειμένου να υποστηρίξει όλα όσα θεωρεί ως ιστορικά της δικαιώματα σε αυτή τη ζώνη. Για τον σκοπό αυτό, μπορεί να υπολογίζει στην υποστήριξη μερικών «διαφωνούντων» με το δίκαιο της θάλασσας: ορισμένων κρατών της Λατινικής Αμερικής που θεωρούν ότι διαθέτουν πλήρη εθνική κυριαρχία και όχι απλή δικαιοδοσία στα 200 ναυτικά μίλια των ΑΟΖ τους, αλλά και χωρών όπως η Τουρκία, που διατυπώνουν τις δικές τους θέσεις πάνω στο δίκαιο των νήσων. Αυτές οι αμφισβητήσεις από μια δύναμη πρώτου μεγέθους παραμένουν περιθωριακές και δεν έχουν επίπτωση στο σύνολο της αρχιτεκτονικής του δικαίου της θάλασσας. Ωστόσο, η στάση του Πεκίνου θα μπορούσε να παρακινήσει και άλλες χώρες να πάρουν αποστάσεις από το δίκαιο της θάλασσας.

Πηγές: Κύρωση της Σύμβασης του ΟΗΕ από την Ελλάδα

Το δίκαιο της θάλασσας, ένα διπλωματικό κατόρθωμα

Βικιπαιδεια