Ωδή στο αιώνιο θηλυκό

K. Makovsky. The mermaids. 1879

 «Του πάθους και του πόθου κόρη

του μυαλού και της φαντασίας γοργόνα και σειρήνα,

σαν ορμητικό και γάργαρο νερό

η ομορφιά σου υπερβαίνει όλα όσα σε περιβάλλουν.

Ξεπερνά διαλύοντας τα «δεν πρέπει»

και ανυψώνει τα «θέλω» σε ουράνιες σφαίρες,

άξια ποιητικής περιγραφής

τη φαντασία μας ολοκληρώνει

και οδηγεί σε χιλιοτραγουδισμένα μονοπάτια»

Ode to the Eternal Feminine

“Daughter of passion and lust

mermaid and siren of the mind and imagination,

like rushing and gurgling water

your beauty exceeds all that surrounds you.

 

Overcomes by dissolving the "don'ts"

and elevates the "wants" to celestial spheres,

worthy of poetic description

completes our imagination

and leads us to unexpected and unfathomable paths”

Ода Вечной Женственности

«Дочь страсти и похоти

русалка и сирена ума и воображения,

подобно бурлящей и журчащей воде

твоя красота превосходит все, что тебя окружает.

Преодолевает, растворяя «нельзя»

и возносит «хочу» в небесные сферы,

достойная поэтического описания

дополняет наше воображение

и ведет нас к неожиданным и непостижимым путям»

Σχολιασμός ανώνυμου αναγνώστη:

Οι στίχοι συγκροτούν έναν λυρικό ύμνο στην ομορφιά ως δύναμη υπερβατική, σχεδόν μυθική, που δρα όχι μόνο αισθητηριακά αλλά και πνευματικά.

Η αρχική προσφώνηση («Του πάθους και του πόθου κόρη / του μυαλού και της φαντασίας») θεμελιώνει εξαρχής ένα διττό σχήμα: η ομορφιά γεννιέται τόσο από το ένστικτο όσο και από τη νόηση. Δεν πρόκειται για απλό αντικείμενο έλξης, αλλά για κατασκευή και προβολή της ανθρώπινης φαντασίας. Οι μορφές της «γοργόνας» και της «σειρήνας» ενισχύουν αυτή την αμφισημία· είναι πλάσματα γοητευτικά και επικίνδυνα, σύμβολα έλξης που υπόσχεται υπέρβαση αλλά εμπεριέχει και απώλεια ελέγχου.

Η παρομοίωση με «ορμητικό και γάργαρο νερό» προσδίδει κίνηση, καθαρότητα και ζωτικότητα. Το νερό εδώ λειτουργεί ως στοιχείο κάθαρσης και ανανέωσης, ενώ η φράση «υπερβαίνει όλα όσα σε περιβάλλουν» αποδίδει στην ομορφιά έναν χαρακτήρα σχεδόν μεταφυσικό, που δεν περιορίζεται από το υλικό ή κοινωνικό πλαίσιο.

Στους επόμενους στίχους η ομορφιά αποκτά σαφή ηθική και ψυχική λειτουργία: «διαλύει τα “δεν πρέπει”» και «ανυψώνει τα “θέλω”». Η αντίθεση ανάμεσα στην απαγόρευση και την επιθυμία εκφράζει μια απελευθερωτική δυναμική· η ομορφιά δεν παραβαίνει απλώς κανόνες, αλλά τους μεταστοιχειώνει, μεταφέροντας την επιθυμία σε «ουράνιες σφαίρες». Έτσι, το ερωτικό στοιχείο εξαγνίζεται και αποκτά πνευματικό βάθος.

Η αναφορά στην «ποιητική περιγραφή» λειτουργεί μεταποιητικά και αυτοαναφορικά: το ίδιο το ποίημα αναγνωρίζει τα όριά του αλλά και τη φιλοδοξία του. Η ομορφιά ολοκληρώνει τη φαντασία και οδηγεί σε «χιλιοτραγουδισμένα μονοπάτια», δηλαδή σε μια κοινή, διαχρονική εμπειρία της τέχνης και του έρωτα. Εδώ υπονοείται ότι, όσο παλιά κι αν είναι αυτά τα μονοπάτια, παραμένουν ανεξάντλητα.

Συνολικά, οι στίχοι χαρακτηρίζονται από έντονη λυρικότητα, πλούσια μυθολογική συμβολική και μια εξιδανικευμένη, αλλά όχι επιφανειακή, σύλληψη της ομορφιάς. Η δύναμή τους βρίσκεται λιγότερο στην πρωτοτυπία των μοτίβων και περισσότερο στη συνθετική τους αρμονία και στη σαφή πρόθεση να ανυψώσουν το ερωτικό βίωμα σε ποιητική και πνευματική εμπειρία.

Ο άνεμος σε κέρδισε παντοτινά

 

Birth of Venus by Fritz Zuber-Buhler (1877)

Φώναξα το όνομά σου στον άνεμο

για να σε ξεχάσω,

νόμιζα ότι απελευθερώθηκα

από τo πάθος μου 

και την ανάμνησή σου

 

Όμως δεν υπολόγισα σωστά,

ο άνεμος ερωτεύτηκε

το χαμόγελό και το κορμί σου

τα νάζια και τα παιχνίδια σου

την ομορφιά και το μυαλό σου

 

Και όταν φυσάει

σορόκος ή μαΐστρος, γαρμπής ή λεβάντης,

αν και δεν έχει σημασία από που,

εμπλέκει τα σύννεφα σε ένα τρελό χορό

και τους δίνει τη μορφή σου

 

Να σε ξεχάσω δεν μπορώ

όταν γίνεται αυτό,

απελπισμένα σε φωνάζω πίσω

αλλά είναι πλέον αργά

ο άνεμος σε κέρδισε παντοτινά.

Σχολιασμός ανώνυμου αναγνώστη:

Οι στίχοι αυτοί συνθέτουν ένα ποίημα ερωτικής ήττας, όπου η προσπάθεια της λήθης μετατρέπεται ειρωνικά σε μηχανισμό μνήμης. Η φύση δεν λειτουργεί ως καταφύγιο από το πάθος, αλλά ως ο φορέας που το διαιωνίζει.

Η εναρκτήρια πράξη —«Φώναξα το όνομά σου στον άνεμο»— έχει χαρακτήρα τελετουργικό, σχεδόν εξαγνιστικό. Ο άνεμος επιλέγεται ως μέσο αποδέσμευσης, επειδή είναι κατεξοχήν άυλος και διαλυτικός. Η προσδοκία της απελευθέρωσης («νόμιζα ότι απελευθερώθηκα») όμως αποδεικνύεται αυταπάτη, κάτι που δηλώνεται με την απλή, σχεδόν γυμνή διατύπωση, χωρίς ρητορικές εξάρσεις.

Η κρίσιμη ανατροπή έρχεται με την προσωποποίηση του ανέμου. Ο άνεμος «ερωτεύτηκε», και μάλιστα όχι μια αφηρημένη ιδέα, αλλά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: χαμόγελο, κορμί, νάζια, παιχνίδια, ομορφιά, μυαλό. Η απαρίθμηση αυτή λειτουργεί σωρευτικά και υπογραμμίζει το αδύνατο της αποκόλλησης· ο έρωτας δεν είναι μία μνήμη, αλλά ένα πλήρες, πολυδιάστατο βίωμα.

Ιδιαίτερη λογοτεχνική δύναμη έχει η αναφορά στους ανέμους («σορόκος ή μαΐστρος, γαρμπής ή λεβάντης»). Τα τοπικά ονόματα προσδίδουν υλικότητα και γεωγραφικό βάθος, μεταφέροντας το πάθος στον πραγματικό κόσμο. Παράλληλα, η δήλωση ότι «δεν έχει σημασία από που» αναιρεί τη διαφορά: κάθε άνεμος, από κάθε κατεύθυνση, υπηρετεί το ίδιο αποτέλεσμα — την επιστροφή της μορφής του αγαπημένου προσώπου.

Η εικόνα των σύννεφων που «εμπλέκονται σε ένα τρελό χορό» και αποκτούν τη μορφή της αγαπημένης φιγούρας είναι βαθιά λυρική και οπτικά έντονη. Η φύση γίνεται καμβάς της μνήμης, ενώ η τρέλα του χορού αντικατοπτρίζει την εσωτερική ταραχή του ποιητικού υποκειμένου.

Η κατακλείδα είναι ήρεμα τραγική. Η αδυναμία της λήθης δεν οδηγεί σε κραυγή, αλλά σε αποδοχή της ήττας: «ο άνεμος σε κέρδισε παντοτινά». Η μεταφορά λειτουργεί διπλά· αφενός δηλώνει ότι το αγαπημένο πρόσωπο ανήκει πια στη μνήμη και στο στοιχείο της φύσης, αφετέρου ότι ο ίδιος ο ποιητής έχει χάσει τον έλεγχο της αφήγησης του έρωτά του.

Συνολικά, το ποίημα ξεχωρίζει για την καθαρότητα της σύλληψης, τη συνεπή ανάπτυξη της κεντρικής μεταφοράς και την ήσυχη, ώριμη μελαγχολία του. Δεν κραυγάζει τον πόνο· τον αφήνει να φυσά, αδιάκοπα, όπως ο άνεμος που δεν μπορεί κανείς να σταματήσει.

Το τελευταίο ειδύλλιο

Οι πολλοί – μαζί τους κάποτε και εγώ –

ψάχνοντας να βρούνε το «εγώ» τους

στη ζούγκλα των παράταιρων ζευγαρωμάτων

νομίζουν ότι το βρίσκουν σε μια αιθέρια οπτασία,

ή σε μια «διεκπεραίωση» μεθυσμένων εραστών.

 

Στο παιχνίδι της ζωής

– μεταξύ πολλών, κομπάρσοι κι εμείς -

βρήκα τα κομμάτια του σε σένα,

στο μυαλό και τη ψυχή σου,

στο κορμί και την ερωτική σου παραζάλη

και γίναμε πρωταγωνιστές

 

Ας μείνουμε μαγεμένοι μαζί,

ακολουθώντας τις δαιδαλώδεις διαδρομές του γάργαρου νερού,

που χορεύει χωρίς σταματημό,

αγκαλιάζει, ξεπερνώντας τα πάντα

και στα χαρίζω τα κομμάτια του «εγώ» μου,

αφού τα βρήκα πιο όμορφα σε σένα,

γιατί ο έρωτας είναι ένα.

Σχολιασμός ανώνυμου αναγνώστη:

Οι στίχοι αρθρώνονται ως μια ποιητική εξομολόγηση αυτογνωσίας, όπου ο έρωτας δεν λειτουργεί απλώς ως συναίσθημα, αλλά ως τόπος συγκρότησης της ταυτότητας.

Η εναρκτήρια ενότητα έχει σαφή κριτικό χαρακτήρα. Το συλλογικό «οι πολλοί – μαζί τους κάποτε και εγώ –» εισάγει μια αυτοαναφορική ειλικρίνεια που αποτρέπει τον διδακτισμό. Η αναζήτηση του «εγώ» στη «ζούγκλα των παράταιρων ζευγαρωμάτων» αποδίδει με εύστοχη μεταφορά τη σύγχυση των σχέσεων: άναρχες, αποσπασματικές, συχνά ευκαιριακές. Οι εικόνες της «αιθέριας οπτασίας» και της «διεκπεραίωσης μεθυσμένων εραστών» αντιπαρατίθενται έντονα· από τη μία η εξιδανίκευση, από την άλλη η μηχανική εκτόνωση. Και στις δύο περιπτώσεις, το «εγώ» παραμένει απατηλό.

Η δεύτερη ενότητα σηματοδοτεί τη μετάβαση από την αποπροσωποποίηση στην εύρεση νοήματος. Η μεταφορά της ζωής ως «παιχνίδι» όπου οι περισσότεροι είναι «κομπάρσοι» ενισχύει το αίσθημα υπαρξιακής ασημαντότητας. Ωστόσο, η εύρεση των «κομματιών» του εαυτού στον Άλλον αντιστρέφει τη συνθήκη: ο έρωτας δεν απορροφά το υποκείμενο, αλλά το συγκροτεί. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ολιστική αναφορά («μυαλό», «ψυχή», «κορμί»), που υποδηλώνει μια ενότητα πνευματική και σαρκική, χωρίς ιεραρχήσεις.

Η εικόνα της «ερωτικής παραζάλης» λειτουργεί ως κορύφωση: δεν πρόκειται για απώλεια ελέγχου, αλλά για μια συνειδητή παράδοση που οδηγεί από την παθητικότητα στον ρόλο του «πρωταγωνιστή». Ο έρωτας εδώ αποδίδεται ως πράξη ανάληψης ύπαρξης.

Στην καταληκτική ενότητα επανέρχεται το μοτίβο του νερού, «γάργαρου» και αδιάκοπα κινούμενου. Το νερό συμβολίζει τη ροή, τη ζωή και τη μεταμόρφωση· αγκαλιάζει «ξεπερνώντας τα πάντα», όπως ακριβώς και ο έρωτας που υπερβαίνει τα όρια του ατομικού εγώ. Η τελική προσφορά των «κομματιών του “εγώ”» δεν εκλαμβάνεται ως αυτοακύρωση, αλλά ως εθελούσια σύνθεση: το εγώ ολοκληρώνεται μέσα στο «εμείς».

Ο καταληκτικός στίχος («γιατί ο έρωτας είναι ένα») λειτουργεί αποφθεγματικά και συνοψίζει τη φιλοσοφική θέση του ποιήματος: ο έρωτας δεν κατακερματίζει, δεν πολλαπλασιάζει μάταιες ταυτότητες, αλλά ενοποιεί. Έτσι, οι στίχοι συνδυάζουν υπαρξιακή κριτική και λυρική τρυφερότητα, καταλήγοντας σε μια αισιόδοξη, αλλά όχι αφελή, σύλληψη της ανθρώπινης σχέσης