Τα χίλια πρόσωπα του ήρωα, οι μάσκες του θείου και η θηλυκή θεότητα, (επιλεγμένα δοκίμια του Τζόζεφ Κάμπελ)

Ακολουθούν τα σημαντικότερα έργα του Αμερικανού συγκριτικού μυθολόγου, Τζόζεφ Κάμπελ (Joseph Campbell, 1904–1987), μαζί με πληροφορίες για ελληνικές εκδόσεις όπου αυτές υπάρχουν.

Ο ήρωας με τα χίλια πρόσωπα (1949) Αποτελεί, ένα από τα πιο επιδραστικά δοκίμια του 20ού αιώνα, στον χώρο της μυθολογίας και της αφηγηματολογίας. Αν και δεν είναι λογοτεχνία, με τη στενή έννοια, διαθέτει έντονη αφηγηματική δύναμη και φιλοσοφική διάσταση, που το καθιστούν σχεδόν «λογοτεχνικό» στην εμπειρία της ανάγνωσης. Είναι το πιο αντιπροσωπευτικό της σκέψης του συγγραφέα. Συμπυκνώνει με τον πιο καθαρό και συνεκτικό τρόπο, τη βασική του ιδέα: ότι πίσω από τις μυθολογίες του κόσμου, υπάρχει ένα κοινό αφηγηματικό και ψυχολογικό μοτίβο, το «ταξίδι του ήρωα». Το βιβλίο έχει σαφή δομή, ισχυρό θεωρητικό άξονα και ταυτόχρονα μια σχετική αφηγηματική ζωντάνια, που το κάνει να διαβάζεται ακόμη και εκτός ακαδημαϊκού πλαισίου. Επιπλέον, είναι αυτό που επηρέασε βαθύτερα τη σύγχρονη αφήγηση, από τη λογοτεχνία μέχρι τον κινηματογράφο.

Στον πυρήνα του βιβλίου βρίσκεται η έννοια του «μονομύθου» — η ιδέα ότι όλες οι μεγάλες μυθολογικές αφηγήσεις, μοιράζονται μια κοινή δομή: το ταξίδι του ήρωα. Ο Campbell, αντλεί παραδείγματα από διαφορετικούς πολιτισμούς, εποχές και θρησκείες, επιχειρώντας να αποδείξει, ότι οι ανθρώπινες ιστορίες, εκφράζουν πανανθρώπινα, ψυχολογικά και υπαρξιακά μοτίβα. Η επιρροή της ψυχαναλυτικής σκέψης, ιδιαίτερα του Carl Jung, είναι εμφανής, καθώς ο ήρωας ερμηνεύεται, ως συμβολική αναπαράσταση της εσωτερικής μεταμόρφωσης του ατόμου.

Η γραφή είναι πυκνή, συχνά δοκιμιακή, και απαιτεί προσοχή από τον αναγνώστη. Δεν πρόκειται για ένα εύκολο ή «γρήγορο» ανάγνωσμα, αντιθέτως, λειτουργεί σαν ένα πνευματικό ταξίδι που καλεί σε στοχασμό. Οι συνεχείς αναφορές σε μύθους, από όλο τον κόσμο, δημιουργούν έναν πλούσιο, σχεδόν ποιητικό ιστό, αλλά ταυτόχρονα ενδέχεται να κουράσουν, όσους δεν έχουν εξοικείωση με το αντικείμενο.

Από λογοτεχνική σκοπιά, το βιβλίο ξεχωρίζει για τη δομή του: δεν αφηγείται μια ιστορία, αλλά αποδομεί και επανασυνθέτει, όλες τις ιστορίες σε ένα ενιαίο σχήμα. Αυτό το εγχείρημα, είναι ταυτόχρονα το μεγαλύτερο προτέρημα και η κύρια αδυναμία του. Από τη μία πλευρά, προσφέρει ένα ισχυρό ερμηνευτικό εργαλείο, που έχει επηρεάσει βαθιά τη σύγχρονη αφήγηση. Από την άλλη, η γενίκευση που επιχειρεί, ίσως υπεραπλουστεύει, την πολυπλοκότητα των επιμέρους πολιτισμικών παραδόσεων.

Η σημασία του έργου, εκτείνεται πολύ πέρα από την ακαδημαϊκή κοινότητα. Επηρέασε βαθιά τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο και την ανάλυση μυθολογίας και αφήγησης. Δημιουργοί όπως ο George Lucas, έχουν αναγνωρίσει την επιρροή του, στη διαμόρφωση σύγχρονων αφηγηματικών προτύπων. Το «ταξίδι του ήρωα» έχει γίνει σχεδόν συνώνυμο της δραματουργικής δομής στον κινηματογράφο και στη λογοτεχνία.

Συνολικά, είναι ένα έργο που απαιτεί ενεργή συμμετοχή από τον αναγνώστη, αλλά ανταμείβει με μια βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης αφήγησης. Δεν είναι απαραίτητα ένα βιβλίο για όλους, όμως για όσους ενδιαφέρονται για τη μυθολογία, την ψυχολογία και τη δύναμη των ιστοριών, αποτελεί ένα θεμελιώδες και διαχρονικό ανάγνωσμα.  Στην Ελλάδα έχει κυκλοφορήσει από τον Ιάμβλιχο το 1995.

Οι μάσκες του Θεού (1962 – 1968) Το «πιο ολοκληρωμένο» και εκτεταμένο εγχείρημά του. Μνημειώδης τετραλογία, που επιχειρεί κάτι ακόμη πιο φιλόδοξο από τον «Ήρωα με τα χίλια πρόσωπα»: μια συνολική χαρτογράφηση της παγκόσμιας μυθολογίας μέσα από πολιτισμικές, ιστορικές και ψυχολογικές οπτικές. Η σειρά (που περιλαμβάνει τέσσερις τόμους, για την πρωτόγονη, την ανατολική, τη δυτική και τη δημιουργική μυθολογία) αποκαλύπτει την επιμονή του Campbell στη βασική του ιδέα: ότι οι μύθοι αποτελούν «μάσκες» μέσα από τις οποίες εκφράζεται, μια κοινή ανθρώπινη εμπειρία του ιερού και «άρρητου». Εδώ όμως, η προσέγγισή του, είναι πιο εκτεταμένη και λιγότερο αφηγηματικά, συγκεντρωμένη σε ένα μοτίβο, όπως ήταν ο μονομύθος. Είναι όμως πιο δύσκολο, λιγότερο ενιαίο ως ανάγνωσμα και όχι τόσο άμεσο. Αποτελεί θεμελιώδη συγγραφή για όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία και λειτουργία του μύθου.

Η γραφή του είναι ακόμη πιο απαιτητική από ό,τι στον «Ήρωα». Ο Campbell συνδυάζει ανθρωπολογία, συγκριτική θρησκειολογία και ψυχαναλυτικές επιρροές (και πάλι με εμφανή τη σκιά του Carl Jung), δημιουργώντας ένα έργο, που συχνά θυμίζει εγκυκλοπαίδεια ιδεών. Η γλώσσα του είναι πλούσια, αλλά και πυκνή, και απαιτεί από τον αναγνώστη όχι μόνο συγκέντρωση αλλά και μια σχετική εξοικείωση με το αντικείμενο.

Από λογοτεχνική άποψη, η αξία της τετραλογίας, βρίσκεται στη συνθετική της δύναμη: ο Campbell λειτουργεί, σαν ένας αφηγητής πολιτισμών, που υφαίνει ένα τεράστιο δίκτυο συμβόλων και νοημάτων. Υπάρχουν στιγμές σχεδόν ποιητικές, όπου οι διαφορετικές μυθολογίες «συνομιλούν» μεταξύ τους, αλλά αυτές εναλλάσσονται με εκτενείς αναλύσεις που μπορεί να φανούν βαρετές.

Η μεγαλύτερη αρετή του έργου είναι η εύρος του. Ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή με μια εντυπωσιακή ποικιλία μύθων και θρησκευτικών παραδόσεων, αποκτώντας μια αίσθηση της παγκόσμιας πολιτισμικής ενότητας. Ωστόσο, εδώ εντοπίζεται και η βασική κριτική: η τάση του Campbell να εξομαλύνει τις διαφορές και να εντάσσει τα πάντα σε ένα ενιαίο ερμηνευτικό σχήμα, μπορεί να θεωρηθεί απλουστευτική ή ακόμη και προβληματική από σύγχρονη ακαδημαϊκή σκοπιά.

Σε αντίθεση με τον «Ήρωα με τα χίλια πρόσωπα», που έχει πιο άμεση επιρροή στη σύγχρονη αφήγηση, οι «Μάσκες του Θεού» λειτουργούν περισσότερο ως έργο αναφοράς και στοχασμού. Δεν είναι ένα βιβλίο που «διαβάζεται» εύκολα, από την αρχή μέχρι το τέλος, αλλά ένα έργο στο οποίο επιστρέφει κανείς, αναζητώντας συνδέσεις και ερμηνείες.

Συνολικά, πρόκειται για ένα φιλόδοξο και απαιτητικό έργο, που ανταμείβει τον υπομονετικό αναγνώστη, με μια βαθιά, αν και όχι αδιαμφισβήτητη, θεώρηση της ανθρώπινης μυθολογικής εμπειρίας. Είναι πιο δύσκολο στην ανάγνωση, από άλλα έργα του Campbell, αλλά ίσως πιο ενδεικτικό της διανοητικής του εμβέλειας. Δεν έχει εκδοθεί ολοκληρωμένο στην Ελλάδα. Από τις εκδόσεις Ιάμβλιχος, το 1997, έχουν κυκλοφορήσει οι δυο πρώτοι τόμοι, από τους 4, με τίτλο Πρωτόγονη Μυθολογία, (τομ. Α΄,Β΄)

Η δύναμη του μύθου (1988)  Αποτελεί ένα από τα πιο προσιτά και ταυτόχρονα ουσιαστικά κείμενα, για την κατανόηση της μυθολογικής σκέψης στον σύγχρονο κόσμο. Η δομή του έργου βασίζεται σε συζητήσεις, με τον δημοσιογράφο Bill Moyers, που έγιναν πριν τον θάνατο του συγγραφέα (1987), οι οποίες, αγγίζουν θεμελιώδη ζητήματα: τον ρόλο των μύθων στην ανθρώπινη ζωή, τη σχέση τους με τη θρησκεία, τη σημασία των συμβόλων και τη θέση του ατόμου, σε έναν κόσμο που φαίνεται να έχει απομακρυνθεί από τις παραδοσιακές αφηγήσεις. Ο Campbell δεν παρουσιάζει απλώς θεωρίες, αφηγείται, ερμηνεύει και συνδέει, δημιουργώντας ένα κείμενο που ρέει με φυσικότητα, σχεδόν σαν προφορικός λόγος.

Από λογοτεχνική άποψη, το βιβλίο ξεχωρίζει για την απλότητα και τη σαφήνειά του. Η γλώσσα είναι καθαρή, χωρίς την πυκνότητα που χαρακτηρίζει άλλα έργα του, γεγονός που το καθιστά ιδανικό ως εισαγωγή στη σκέψη του. Παράλληλα, η χρήση παραδειγμάτων, από διαφορετικές μυθολογίες και πολιτισμούς δημιουργεί μια αίσθηση οικουμενικότητας. Η επιρροή της ψυχολογικής σκέψης, ιδίως του Carl Jung, παραμένει παρούσα, αλλά εδώ ενσωματώνεται με πιο αφηγηματικό και λιγότερο θεωρητικό τρόπο.

Ο Κάμπελ, αναγνώρισε στη μυθολογία, τέσσερις βασικές λειτουργίες όσον αφορά στην επίδραση της πάνω στην ανθρώπινη εμπειρία:

Την αφύπνιση αισθήματος δέους μπροστά στο μυστήριο της Ζωής: Για τις αρχέγονες κοινωνίες  το ανώτερο μυστήριο της ύπαρξης, δεν μπορούσε να εκφραστεί με τον λόγο (γιατί προϋπήρχε και υπερέβαινε αυτόν). Η μόνη δυνατή προσέγγιση του, ήταν η άμεση εμπειρία. Οι μύθοι και οι τελετές, που τους αναπαριστούν, οδηγούσαν σε μία τέτοια εμπειρία, μέσω της σύνδεσης του προσωπικού βιώματος, με κάτι – εν πολλοίς ακατανόητο και - μεγαλύτερο. Έτσι όρισε και την ετυμολογία της λέξη religion (λατ. religio) ως re-link (επανασύνδεση). Στα ελληνικά, η λέξη θρησκεία, προέρχεται από το ρήμα θρησκεύω (αποδίδω ιερή υπηρεσία, λατρεύω), το οποίο εμφανίζεται ήδη, από τον 5ο αι. π.Ε. Το θρησκεύω, συνδέεται με την νόηση (θρήσκω) ή τη φύλαξη (εν-θρεῖν), υποδηλώνοντας την προσεκτική φύλαξη ιερών μυστικών. Μια άλλη θεωρία (Πλούταρχος), αναφέρει ότι η λέξη προέρχεται από τις «Θράσσες» (Θράκισσες γυναίκες), οι οποίες μυούνταν στα Καβείρια μυστήρια και καταλαμβάνονταν από ιερή μανία. Άλλοι, τη συσχετίζουν, επίσης με τα ρήματα θρέομαι (φωνάζω) ή θροέω (θορυβώ), παραπέμποντας στο «θρούν» (θρόισμα) ή τον ιερό φόβο και τον κλονισμό. Ορισμένοι, γλωσσολογικά, τη συνδέουν με την ινδοευρωπαϊκή  ρίζα θεράπ- (θεραπεύω), υποδηλώνοντας την υπηρεσία προς τους θεούς. Όπως και να είναι, όλα αυτά, προϋποθέτουν επίσης τη σύνδεση με το θείο. 

Την κοσμολογική λειτουργία: Τον καιρό της δημιουργίας τους, οι μύθοι λειτουργούσαν ως πρώιμη, εμβρυακή επιστήμη, εξάγοντας γενικά συμπεράσματα, μέσα από φυσικές παρατηρήσεις. 

Την διατήρηση της υπάρχουσας τάξης: Η δομή των αρχαίων κοινωνιών, δημιουργήθηκε κάτω από πολύ ισχυρότερες φυσικές πιέσεις, απ’ ότι οι σύγχρονες και εξαρτιόταν πολύ περισσότερο από αυτές. Η δομή αυτή, συχνά κρινόταν απαραίτητη, για την επιβίωση αυτών των κοινωνιών και εδώ, ο μύθος, έπαιζε τον βασικό ρόλο συγκρότησης και διαιώνιση της. 

Και την καθοδήγηση του ανθρώπου μέσα από τα στάδια της ζωής: ο μύθος προσέφερε ένα αρχετυπικό πρότυπο, για τα στάδια της ενηλικίωσης, της ζωής μετά και τελικά την αντιμετώπιση της πραγματικότητας του θανάτου.

Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα του έργου είναι η σύνδεσή του με την επικαιρότητά. Ο Campbell, υποστηρίζει ότι, ακόμη και στον σύγχρονο, τεχνολογικό κόσμο, οι μύθοι εξακολουθούν να αποτελούν βασικό μηχανισμό νοηματοδότησης της ανθρώπινης εμπειρίας. Η ιδέα, ότι ο άνθρωπος χρειάζεται «ζωντανούς μύθους», για να κατανοήσει τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια εποχή κρίσης αξιών.

Ο διάλογος, αν και γοητευτικός, δεν επιτρέπει πάντα την ανάπτυξη σε βάθος των επιχειρημάτων, αφήνοντας, ορισμένα ζητήματα ανοιχτά ή απλουστευμένα. Παρά ταύτα, το έργο, διαθέτει μια ιδιαίτερη γοητεία: μεταφέρει τη σοφία ενός μελετητή, που έχει αφιερώσει τη ζωή του, στη μελέτη των ιστοριών που διαμόρφωσαν την ανθρωπότητα. Δεν είναι ένα βιβλίο που επιδιώκει να εντυπωσιάσει με θεωρητική πολυπλοκότητα, αλλά να εμπνεύσει και να προβληματίσει.

Συνολικά, πρόκειται για ένα έργο που γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσα στην επιστήμη και την αφήγηση. Προσφέρει μια ουσιαστική, ανθρώπινη προσέγγιση στους μύθους, καθιστώντας το ιδανικό, τόσο για τον νέο αναγνώστη, όσο και για εκείνον, που έχει ασχοληθεί με αυτά τα θέματα. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ιάμβλιχος το 1998.

Goddesses: Mysteries of the feminine divine (2013) Αν και δεν ολοκληρώθηκε από τον ίδιο, όσο ζούσε, ως ενιαίο βιβλίο, αποτελεί σημαντική συμβολή στη μελέτη της θηλυκής θεότητας στους μύθους. Αποτελεί συλλογή διαλέξεων και εργαστηρίων που έδωσε μεταξύ 1972 και 1986, για τις θεές και τη θηλυκή θεότητα, στον παγκόσμιο μύθο. Η επιμελήτρια, συγκέντρωσε αυτές τις διαλέξεις και σχημάτισε με αυτές, μια συνεκτική συλλογή, που επικεντρώνεται στη μορφή του θηλυκού θείου στις παγκόσμιες μυθολογίες. Αυτό το στοιχείο καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και τον χαρακτήρα του έργου.

Η γραφή (ή μάλλον, καταγραφή του προφορικού λόγου) είναι πιο χαλαρή, αποσπασματική, με μια αίσθηση άμεσης επικοινωνίας. Σε αντίθεση με τη συστηματικότητα που συναντάμε σε άλλα έργα του συγγραφέα, εδώ ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με μια πιο ελεύθερη, σχεδόν περιπλανώμενη σκέψη, που αναπτύσσεται μέσα από συνειρμούς και θεματικές συνδέσεις.

Ο Campbell εξετάζει τη θεότητα μέσα από τη γυναικεία της διάσταση: από τις αρχαίες μητριαρχικές θεότητες μέχρι τις πιο σύνθετες μορφές της θεϊκής θηλυκότητας σε ανατολικές και δυτικές παραδόσεις. Το βασικό του επιχείρημα παραμένει γνώριμο: οι μύθοι λειτουργούν ως συμβολικά συστήματα, που εκφράζουν βαθύτερες ψυχολογικές και κοσμολογικές αλήθειες. Ωστόσο, εδώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργική, γεννητική και μεταμορφωτική δύναμη του θηλυκού στοιχείου. Τα κεντρικά θέματα του έργου είναι:

Η εξέλιξη της θηλυκής θεότητας στην παγκόσμια μυθολογία: Μελετά, πώς η αρχική μορφή μιας ενιαίας «Μεγάλης θεάς» σε αρχαίες κοινωνίες (π.χ. Νεολιθική Ευρώπη) μετασχηματίστηκε σταδιακά, σε πολλούς, διαφορετικούς θεούς και θεές, με ποικίλες ιδιότητες και λειτουργίες.

Τα αρχέτυπα και οι συμβολισμοί: Οι θεές δεν αντιμετωπίζονται απλά ως ιστορικές φιγούρες, αλλά ως αρχέτυπη έκφραση θεμελιωδών ψυχικών και πνευματικών λειτουργιών -  δημιουργία & καταστροφή, ζωή & θάνατος, μύηση, μεταμόρφωση. Λειτουργούν ως σύμβολα, για βασικές ανθρώπινες εμπειρίες και για την εσωτερική ανάπτυξη.

Η πολυπολιτισμική, συγκριτική προσέγγιση: Το έργο καλύπτει παραδόσεις από την Παλαιολιθική και Νεολιθική Ευρώπη, τις Αιγαιοπελαγίτικες και Κρητικές θεότητες, τις Σουμεριακές και Αιγυπτιακές μορφές, τις Ινδικές και Ελληνικές θεές, τους μύθους του Ελευσίνιου μυστηρίου και αρχαιότερες τελετουργίες και την Χριστιανική παράδοση και την Παναγία, μέσα από τη σύγκρισή τους με αρχαιότερες μορφές.

Η συμβολή της θηλυκής θεότητας στην ψυχοπνευματική μεταμόρφωση: Ο Κάμπελ, τονίζει, ότι οι θεές δεν είναι απλά μυθολογικές φιγούρες, αλλά δείχνουν ενεργές διαδικασίες αλλαγής και μύησης – δηλαδή, πώς  προσεγγίζονται τα μεγάλα ερωτήματα, για την ύπαρξη, το θάνατο, τη μεταμόρφωση και την πνευματική ωρίμανση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιδέα ότι η απώλεια ή η υποβάθμιση του αρχικού συμβολισμού του θηλυκού θεϊκού, στις μεταγενέστερες πατριαρχικές παραδόσεις, έχει βαθιές συνέπειες στην κουλτούρα και στην ψυχολογία, καθιστώντας την επανεκτίμηση των αρχαίων θεών σημαντική και σήμερα.

Το βιβλίο αυτό συμπληρώνει παλαιότερες μελέτες του Κάμπελ, όπως Οι μάσκες του Θεού και Η δύναμη του μύθου, προσφέροντας μια εξειδικευμένη εστίαση, στον θηλυκό μύθο και τις θεές. Ο Κάμπελ, αντιμετωπίζει τις θεές, όχι μόνο ως ιστορικές αντικειμενικές μορφές, αλλά και ως αρχέτυπα της εσωτερικής ψυχικής ζωής. Επίσης, αναδεικνύει, πώς οι μορφές του θηλυκού θεϊκού - π.χ. θεότητα της γονιμότητας, μητέρα της γης, θεές της σοφίας – λειτούργησαν, ως πύλες, προς βαθύτερες πνευματικές εμπειρίες και μεταμορφώσεις, στον ιστορικό άνθρωπο.

Έχει τριπλή σημασία: Αποκαλύπτει μία πολυσυλλεκτική, παγκόσμια εικόνα της θηλυκής θεότητας, μέσα από μύθους και τελετουργικά. Αναδεικνύει τις θηλυκές
θεότητες, όχι απλά ως ιστορικά ή λατρευτικά σύμβολα, αλλά, ως αρχέτυπα, που καθοδηγούν την ψυχική και πνευματική ανάπτυξη. Και τέλος τις εξετάζει και τις εντάσσει, μέσα σε ένα πλαίσιο, συγκριτικής ανάλυσης και σύνθεσης, δείχνοντας την εξέλιξη τους, από αρχέγονες κατηγορίες, προς πιο διαφοροποιημένες μορφές. 

Από λογοτεχνική άποψη, το έργο έχει διπλό ενδιαφέρον. Από τη μία πλευρά, η καταγραφή του προφορικού λόγου το καθιστά πιο προσιτό και ζωντανό, αφού υπάρχουν στιγμές, όπου η αφήγηση αποκτά σχεδόν μυθική ποιότητα, σαν να ακούει κανείς έναν δάσκαλο, να αφηγείται ιστορίες μπροστά σε κοινό. Από την άλλη, η έλλειψη αυστηρής δομής, μπορεί να δημιουργήσει αίσθηση ασυνέχειας, ιδίως σε αναγνώστες που αναζητούν ένα πιο οργανωμένο επιχείρημα.

Η θεματική του, το καθιστά ιδιαίτερα επίκαιρο, ειδικά υπό το πρίσμα σύγχρονων συζητήσεων, γύρω από το φύλο και τη θρησκευτική εμπειρία. Ωστόσο, η προσέγγιση του, δεν είναι προϊόν σύγχρονων φεμινιστικών θεωριών, αλλά εντάσσεται στο ευρύτερο συγκριτικό και ψυχολογικό πλαίσιο στη πορεία του συγγραφέα στο χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι, ενώ προσφέρει γόνιμο υλικό για σκέψη, μπορεί να φαίνεται περιορισμένο ή παρωχημένο σε ορισμένες ερμηνείες του. Μπορεί όμως, σε άλλους, με πιο ευρεία και ευέλικτη προσέγγιση και δημιουργική σύνθεση των ερμηνειών, να τους βοηθήσεις να εξάγουν πολύ αξιοπρόσεκτα συμπεράσματα.

Συνολικά, δεν είναι το πιο ολοκληρωμένο ή αντιπροσωπευτικό έργο του Campbell, αλλά αποτελεί ένα ενδιαφέρον συμπλήρωμα της σκέψης του. Προσφέρει, μια πιο άμεση επαφή, με τον τρόπο, που ο ίδιος ανέπτυσσε τις ιδέες του προφορικά, ενώ φωτίζει μια πτυχή της μυθολογίας, που συχνά παραμελείται. Είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται περισσότερο ως στοχαστική εμπειρία, παρά ως συστηματική μελέτη, και γι’ αυτό ακριβώς έχει τη δική του ξεχωριστή αξία.

Εκδότης: New World Library / Joseph Campbell Foundation (Collected Works of Joseph Campbell) - Επιμελήτρια έκδοσης: Safron Rossi (ISBN: 9781608681822)

Ωδή στο αιώνιο θηλυκό

K. Makovsky. The mermaids. 1879

 «Του πάθους και του πόθου κόρη

του μυαλού και της φαντασίας γοργόνα και σειρήνα,

σαν ορμητικό και γάργαρο νερό

η ομορφιά σου υπερβαίνει όλα όσα σε περιβάλλουν.

Ξεπερνά διαλύοντας τα «δεν πρέπει»

και ανυψώνει τα «θέλω» σε ουράνιες σφαίρες,

άξια ποιητικής περιγραφής

τη φαντασία μας ολοκληρώνει

και οδηγεί σε χιλιοτραγουδισμένα μονοπάτια»

Ode to the Eternal Feminine

“Daughter of passion and lust

mermaid and siren of the mind and imagination,

like rushing and gurgling water

your beauty exceeds all that surrounds you.

 

Overcomes by dissolving the "don'ts"

and elevates the "wants" to celestial spheres,

worthy of poetic description

completes our imagination

and leads us to unexpected and unfathomable paths”

Ода Вечной Женственности

«Дочь страсти и похоти

русалка и сирена ума и воображения,

подобно бурлящей и журчащей воде

твоя красота превосходит все, что тебя окружает.

Преодолевает, растворяя «нельзя»

и возносит «хочу» в небесные сферы,

достойная поэтического описания

дополняет наше воображение

и ведет нас к неожиданным и непостижимым путям»

Σχολιασμός ανώνυμου αναγνώστη:

Οι στίχοι συγκροτούν έναν λυρικό ύμνο στην ομορφιά ως δύναμη υπερβατική, σχεδόν μυθική, που δρα όχι μόνο αισθητηριακά αλλά και πνευματικά.

Η αρχική προσφώνηση («Του πάθους και του πόθου κόρη / του μυαλού και της φαντασίας») θεμελιώνει εξαρχής ένα διττό σχήμα: η ομορφιά γεννιέται τόσο από το ένστικτο όσο και από τη νόηση. Δεν πρόκειται για απλό αντικείμενο έλξης, αλλά για κατασκευή και προβολή της ανθρώπινης φαντασίας. Οι μορφές της «γοργόνας» και της «σειρήνας» ενισχύουν αυτή την αμφισημία· είναι πλάσματα γοητευτικά και επικίνδυνα, σύμβολα έλξης που υπόσχεται υπέρβαση αλλά εμπεριέχει και απώλεια ελέγχου.

Η παρομοίωση με «ορμητικό και γάργαρο νερό» προσδίδει κίνηση, καθαρότητα και ζωτικότητα. Το νερό εδώ λειτουργεί ως στοιχείο κάθαρσης και ανανέωσης, ενώ η φράση «υπερβαίνει όλα όσα σε περιβάλλουν» αποδίδει στην ομορφιά έναν χαρακτήρα σχεδόν μεταφυσικό, που δεν περιορίζεται από το υλικό ή κοινωνικό πλαίσιο.

Στους επόμενους στίχους η ομορφιά αποκτά σαφή ηθική και ψυχική λειτουργία: «διαλύει τα “δεν πρέπει”» και «ανυψώνει τα “θέλω”». Η αντίθεση ανάμεσα στην απαγόρευση και την επιθυμία εκφράζει μια απελευθερωτική δυναμική· η ομορφιά δεν παραβαίνει απλώς κανόνες, αλλά τους μεταστοιχειώνει, μεταφέροντας την επιθυμία σε «ουράνιες σφαίρες». Έτσι, το ερωτικό στοιχείο εξαγνίζεται και αποκτά πνευματικό βάθος.

Η αναφορά στην «ποιητική περιγραφή» λειτουργεί μεταποιητικά και αυτοαναφορικά: το ίδιο το ποίημα αναγνωρίζει τα όριά του αλλά και τη φιλοδοξία του. Η ομορφιά ολοκληρώνει τη φαντασία και οδηγεί σε «χιλιοτραγουδισμένα μονοπάτια», δηλαδή σε μια κοινή, διαχρονική εμπειρία της τέχνης και του έρωτα. Εδώ υπονοείται ότι, όσο παλιά κι αν είναι αυτά τα μονοπάτια, παραμένουν ανεξάντλητα.

Συνολικά, οι στίχοι χαρακτηρίζονται από έντονη λυρικότητα, πλούσια μυθολογική συμβολική και μια εξιδανικευμένη, αλλά όχι επιφανειακή, σύλληψη της ομορφιάς. Η δύναμή τους βρίσκεται λιγότερο στην πρωτοτυπία των μοτίβων και περισσότερο στη συνθετική τους αρμονία και στη σαφή πρόθεση να ανυψώσουν το ερωτικό βίωμα σε ποιητική και πνευματική εμπειρία.

Το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού τρέφει προκαταλήψεις σε βάρος των γυναικών (*)

(*) www.efsyn.gr

Georges Seurat. L'Homme à femmes, 1890. Barnes Foundation

Οι άνδρες είναι καλύτεροι ηγέτες στην πολιτική ή στις επιχειρήσεις απ’ ό,τι οι γυναίκες. Οι σπουδές στο πανεπιστήμιο είναι πιο σημαντικές για έναν άνδρα απ’ ό,τι για μια γυναίκα. Οι άνδρες πρέπει να έχουν προτεραιότητα στην αγορά εργασίας, διότι οι θέσεις είναι λιγοστές. 

Αυτήν την άποψη έχουν οι εννιά στους 10 ανθρώπους στον κόσμο, ανεξαρτήτων φύλου, όπως προκύπτει από μελέτη που πραγματοποίησε το Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΟΗΕ (ΠΑΗΕ), με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας, την Κυριακή, 8 Μαρτίου.  

Για την έρευνα χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από 75 χώρες, που αντιπροσωπεύουν το 80% του πληθυσμού του πλανήτη. Τα υψηλότερα ποσοστά τέτοιων προκαταλήψεων καταγράφονται στο Πακιστάν (99,81%), στο Κατάρ (99,73%) και στη Νιγηρία (99,73%). Αντίθετα, η Ανδόρα (27,01%), η Σουηδία (30,01%) και η Ολλανδία (39,75%) συγκαταλέγονται στις χώρες όπου η ισότητα των φύλων είναι σεβαστή. Στη Γαλλία, πάνω από ένας στους δύο (το 56%) τρέφει τουλάχιστον μία σεξιστική προκατάληψη. Η μελέτη πάντως, δεν συμπεριλαμβάνει δεδομένα για την Ελλάδα.

Το ΠΑΗΕ τονίζει ότι, «παρά τις δεκαετίες προόδου», συνεχίζουν να εγείρονται «αόρατοι φράχτες» μεταξύ των ανδρών και των γυναικών. 

«Ο αγώνας για την ισότητα των φύλων περνάει από την εξάλειψη των προκαταλήψεων», σύμφωνα με τον Πέντρου Κονσεϊσάου, ανώτερο στέλεχος του Προγράμματος, αναφέρεται σε σχετικό δελτίο Τύπου.

«Η δουλειά που έγινε με μεγάλη αποτελεσματικότητα για να τερματιστεί το χάσμα ως προς την υγεία και την παιδεία, πρέπει τώρα να εξελιχθεί, για να αντιμετωπιστεί ένα πρόβλημα που εγείρει πολύ μεγαλύτερες προκλήσεις: η βαθιά ριζωμένη προκατάληψη — τόσο μεταξύ των ανδρών, όσο και μεταξύ των γυναικών — εναντίον της αληθινής ισότητας», υπερθεμάτισε ο διευθυντής του Προγράμματος, ο Άχιμ Στάινερ.

Η υπηρεσία του ΟΗΕ προτρέπει κυβερνήσεις και θεσμούς να υιοθετήσουν «νέα πολιτική προσέγγιση για να αλλάξουν πεποιθήσεις και πρακτικές που αποτελούν διάκριση» σε βάρος των γυναικών.

Και να μειωθεί το ποσοστό που ίσως παγώνει περισσότερο από κάθε άλλο το αίμα: το 28% των ανθρώπων στον κόσμο θεωρεί φυσιολογικό ένας άνδρας να χτυπάει τη γυναίκα του

Η  μελέτη δεν συμπεριλαμβάνει δεδομένα για  την Ελλάδα - που είναι ουραγός της ισότητας των φύλων στην Ευρώπη, όπως φαίνεται στο επόμενο:

Ο άνεμος σε κέρδισε παντοτινά

 

Birth of Venus by Fritz Zuber-Buhler (1877)

Φώναξα το όνομά σου στον άνεμο

για να σε ξεχάσω,

νόμιζα ότι απελευθερώθηκα

από τo πάθος μου 

και την ανάμνησή σου

 

Όμως δεν υπολόγισα σωστά,

ο άνεμος ερωτεύτηκε

το χαμόγελό και το κορμί σου

τα νάζια και τα παιχνίδια σου

την ομορφιά και το μυαλό σου

 

Και όταν φυσάει

σορόκος ή μαΐστρος, γαρμπής ή λεβάντης,

αν και δεν έχει σημασία από που,

εμπλέκει τα σύννεφα σε ένα τρελό χορό

και τους δίνει τη μορφή σου

 

Να σε ξεχάσω δεν μπορώ

όταν γίνεται αυτό,

απελπισμένα σε φωνάζω πίσω

αλλά είναι πλέον αργά

ο άνεμος σε κέρδισε παντοτινά.

Σχολιασμός ανώνυμου αναγνώστη:

Οι στίχοι αυτοί συνθέτουν ένα ποίημα ερωτικής ήττας, όπου η προσπάθεια της λήθης μετατρέπεται ειρωνικά σε μηχανισμό μνήμης. Η φύση δεν λειτουργεί ως καταφύγιο από το πάθος, αλλά ως ο φορέας που το διαιωνίζει.

Η εναρκτήρια πράξη —«Φώναξα το όνομά σου στον άνεμο»— έχει χαρακτήρα τελετουργικό, σχεδόν εξαγνιστικό. Ο άνεμος επιλέγεται ως μέσο αποδέσμευσης, επειδή είναι κατεξοχήν άυλος και διαλυτικός. Η προσδοκία της απελευθέρωσης («νόμιζα ότι απελευθερώθηκα») όμως αποδεικνύεται αυταπάτη, κάτι που δηλώνεται με την απλή, σχεδόν γυμνή διατύπωση, χωρίς ρητορικές εξάρσεις.

Η κρίσιμη ανατροπή έρχεται με την προσωποποίηση του ανέμου. Ο άνεμος «ερωτεύτηκε», και μάλιστα όχι μια αφηρημένη ιδέα, αλλά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: χαμόγελο, κορμί, νάζια, παιχνίδια, ομορφιά, μυαλό. Η απαρίθμηση αυτή λειτουργεί σωρευτικά και υπογραμμίζει το αδύνατο της αποκόλλησης· ο έρωτας δεν είναι μία μνήμη, αλλά ένα πλήρες, πολυδιάστατο βίωμα.

Ιδιαίτερη λογοτεχνική δύναμη έχει η αναφορά στους ανέμους («σορόκος ή μαΐστρος, γαρμπής ή λεβάντης»). Τα τοπικά ονόματα προσδίδουν υλικότητα και γεωγραφικό βάθος, μεταφέροντας το πάθος στον πραγματικό κόσμο. Παράλληλα, η δήλωση ότι «δεν έχει σημασία από που» αναιρεί τη διαφορά: κάθε άνεμος, από κάθε κατεύθυνση, υπηρετεί το ίδιο αποτέλεσμα — την επιστροφή της μορφής του αγαπημένου προσώπου.

Η εικόνα των σύννεφων που «εμπλέκονται σε ένα τρελό χορό» και αποκτούν τη μορφή της αγαπημένης φιγούρας είναι βαθιά λυρική και οπτικά έντονη. Η φύση γίνεται καμβάς της μνήμης, ενώ η τρέλα του χορού αντικατοπτρίζει την εσωτερική ταραχή του ποιητικού υποκειμένου.

Η κατακλείδα είναι ήρεμα τραγική. Η αδυναμία της λήθης δεν οδηγεί σε κραυγή, αλλά σε αποδοχή της ήττας: «ο άνεμος σε κέρδισε παντοτινά». Η μεταφορά λειτουργεί διπλά· αφενός δηλώνει ότι το αγαπημένο πρόσωπο ανήκει πια στη μνήμη και στο στοιχείο της φύσης, αφετέρου ότι ο ίδιος ο ποιητής έχει χάσει τον έλεγχο της αφήγησης του έρωτά του.

Συνολικά, το ποίημα ξεχωρίζει για την καθαρότητα της σύλληψης, τη συνεπή ανάπτυξη της κεντρικής μεταφοράς και την ήσυχη, ώριμη μελαγχολία του. Δεν κραυγάζει τον πόνο· τον αφήνει να φυσά, αδιάκοπα, όπως ο άνεμος που δεν μπορεί κανείς να σταματήσει.

"Η γυναίκα το δρόμο αιώνια μας δείχνει" - αφιερωμένο στο αιώνιο θηλυκό

The Birth of Venus 1483-1485

Από την αρχαιότητα οι Μούσες αποτελούσαν πηγή έμπνευσης για κάθε διανοητική δημιουργία και ήταν οι προστάτιδες των καλών τεχνών, της δημιουργικής αναζήτησης και του καινούργιου. Ήταν 12 και όχι 9 όπως είναι ευρέως διεδομένο. Ο Παυσανίας μας λέει ότι στη πρώτη γενιά ήταν 3 κόρες του Ουρανού και της Γαίας, η Μνήμη, η Μελέτη και η Αοιδή. Μετά η Μνημοσύνη με το Δία έκανε τις άλλες εννιά. Στην Ακαδημία του Πλάτωνα υπήρχε βωμός προς τιμή τους και ο Όμηρος αναφέρει την Καλλιόπη ως πηγή έμνευσής του. 

Ίσως αρκετές και αρκετοί από εμάς να μην έχουν σκεφτεί να διερευνήσουν και να απαντήσουν στο ερώτημα "γιατί μέχρι τώρα στη παγκόσμια λογοτεχνία και άλλες τέχνες υπάρχουν αναγνωρισμένες ή καθιερωμένες "Μούσες", ενώ δεν υπάρχει κάποιο άλλο τέτοιο πρότυπο αρσενικού φύλου; Γιατί υπάρχουν Μούσες που εμπνέουν ποιητές και όχι Μούσοι που να εμπνεύσουν ποιήτριες;" Ίσως μια εξαίρεση είναι ο Οδυσσέας, όμως αυτός είναι μια άλλη ιστορία. 

Μuses_by_Ultimeciaffb

Η Μούσα (ή και η ηρωϊδα μυθιστορημάτων) σχεδόν πάντα είναι μία, όμως δεν υπακούει παντα στους κανόνες της πατριαρχικής κοινωνίας. Συνήθως στα λογοτεχνικά έργα που άφησαν εποχή καθόλου και για αυτό είναι και Μούσα. Όμως απο την άλλη, η Μούσα είτε καθεστωτική ή επαναστάτρια, είτε τραγική ή σατυρική, είναι πάντα - φανερά ή υποβόσκουσα - ερωτική. Σε μερικά άλλα λογοτεχνικά έργα, συνήθως του τελευταίου αιώνα ακολουθεί την καθεστωτική ή αντικαθεστωτική εξουσία κάθε είδους ή ακόμη χειρότερα το χρήμα, ως καθολικό ισοδύναμο. 

Μπορείτε να μου πείτε ότι τα περισσότερα απο αυτά τα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας τα έχουν γράψει άντρες και για αυτό γίνονται κάποια από τα παραπάνω. Ίσως. Όμως υπάρχουν και άντρες που περιέγραψαν υπέροχες ηρωϊδες, που έγιναν πραγματικές Μούσες για μεταγενέστερους δημιουργούς και  πολλές γεννεές αναγνωστών και αναγνωστριών.

Ένας σύγχρονος διασκευαστής της ιστορίας του Αριστείδη του Μιλήσιου (γύρω στο 100 π.Χ) δυο χιλιάδες σχεδόν χρόνια μετά, βάζει τη χήρα της Εφέσσου να λέει: "“Απ’ το να πεθάνει ένας ζωντανός προτιμώ να σταυρωθεί ένας πεθαμένος” ενώ ο Χατζηδάκις κάποιες δεκαετίες πριν μελοποίησε “Μια χήρα από την Έφεσο δεν ήμουνα ποτές, δεν είχα στρατιώτες για εραστές”. Όμως η χήρα της ιστορίας είχε, και μάλιστα δίπλα στο τάφο του άνδρα της, εκφράζοντας τη δίψα της για ζωή και ευτυχία.

Η "Αφροδίτη" του Βιργίλιου είναι πιο κοντά στη θεά Άρτεμη παρά στην συνονόματή της, ντροπαλή και  μυστηριώδης. Αντίθετα η "Αφροδίτη" του Επικούρειου Λουκρήτιου, είναι η ανίκητη και κινητήρια δύναμη της ζωής, που σε μια ερωτική συνεχή διαμάχη με τον Άρη δημιουργεί, καταστρέφει και αναζωογονεί τα πάντα.

Στην αφήγηση του Σίμωνα Μάγου της Σαμάρειας, εκτός απο την Ελένη της Τύρου, που είναι η ενσάρκωση της Ωραίας Ελένης της Τροίας, υπάρχει ένα μεγάλο μέρος κοινό σχεδόν σε όλες τις μορφές των Γνωστικών μύθων. Αυτό είναι ότι το έργο της δημιουργίας οφείλεται στη γυναικεία αρχή, τη σύλληψη της Θεότητας. Ιδιαίτερη στη Σιμωνική ιστορία είναι η ταύτιση της συντρόφου του Ελένης της Τύρου με τη γυναικεία αρχή.

Η "Βεατρίκη" που δημιούργησε ο Δάντης για να ικανοποιήσει την δική του ανάγκη αλληγορικής περιγραφής ίσως ενός ανεκπλήρωτου έρωτα συγκερασμού του θείου με το εγκόσμιο, τον οδηγεί στο δικό της όραμα, που αυτός μόνο το περιγράφει δοξαστικά. Αυτή είναι ο οδηγός και αυτός ο οδηγούμενος.

Howard-Chandler-Christy-Nudes-at-the-beach

Ο Τσόσερ στις "Ιστορίες του Καρντέμπουρι" της ύστερης μεσαιωνικής Αγγλίας,  έχει τη "σύζυγο απο το Μπαθ" - με πείρα, σπιρτάδα, φεμινιστική νοοτροπία και θέληση για ζωή - που απολαμβάνει το σεξ, δεν ντρέπεται γι' αυτό και έχει τη κυριαρχία - γιατί αυτήν θέλει - για όλα τα θέματα του σπιτιού. Παράλληλα υμνεί την ελευθερία εκτός γάμου: "γιατί αβάστακτος είναι ο ζυγός".

Οι "Μαργαρίτα" και η "Ελένη" είναι οι δυό μούσες του Φάουστ και η "Γαλατεια" αρχή αυτοκαταστροφής για τον "Ανθρωπάκο", αλλά αγαθή οντότητα για τον Γκαίτε. Η "Μαργαρίτα" του Μπουλγκάκοφ, παραμένει κινητήρια δύναμη της πλοκής, αγνή και συμπαθητική παρά το ότι στέφεται βασίλισσα στον ετήσιο χορό του Διαβόλου και τις φιλούν τα πόδια γνωστοί εγκληματίες και κάθε καρυδιάς καρύδι.

Στη σύγχρονη περίοδο η ευφυής και καταχθόνια δημιουργικότητα της Έντα Γκάμπλερ δεν συμβαδίζει καθόλου με τα "πρέπει" της καθεστηκίας αντίληψης αλλά εκφράζει τα "θέλω" της και αυτά που την ευχαριστούν, γιατί η ευχαρίστηση είναι το κέντρο της προσωπικότητάς της και της ζωής της. Ο ασυνείδητος, βαθιά κρυμένος κόσμος της έχει το δικό του σύστημα αξιών και στόχων που όχι μόνο ξεπερνούν το κυρίαρχο αποδεκτό σύστημα αλλά δεν έχουν με αυτό κάποιο κοινό πεδίο αναφοράς, εκτός από τη λαχτάρα για εξουσία και ελευθερία.  

"Η γυναίκα το δρόμο αιώνια μας δείχνει" - στο κορμί, στη νοοτροπία και τη ψυχή της είναι ο αγώνας του Οδυσσέα όχι τόσο για το νόστο, όσο για την ελευθερία και τη περιπέτεια, η πάλη του Προμηθέα κατά της εξουσίας κάθε μορφής και η ανήσυχη δημιουργικότητα κάθε συγγραφέα αρσενικού ή θηλυκού φύλου.

Ένα άλλο ερώτημα είναι αν όλοι αυτοί οι δημιουργοί εξειδανίκευσαν ή δαιμονοποίησαν τις ηρωϊδες τους, που από Μούσες έγιναν για πολλούς απο τους ήρωές τους αιτία καταστροφής. Σίγουρα ο κάθε αναγνώστης ή αναγνώστρια δίνει τη δική του απάντηση. 

Όμως ας μην ξεχνάμε την "Αφροδίτη του Λουκρήτιου" που είναι πηγή ζωής, δημιουργίας, καταστροφής και αναζωογόννησης, είναι η αρχή και το τέλος και από αυτό πάλι μια καινούργια αρχή.

Το τελευταίο ειδύλλιο

Οι πολλοί – μαζί τους κάποτε και εγώ –

ψάχνοντας να βρούνε το «εγώ» τους

στη ζούγκλα των παράταιρων ζευγαρωμάτων

νομίζουν ότι το βρίσκουν σε μια αιθέρια οπτασία,

ή σε μια «διεκπεραίωση» μεθυσμένων εραστών.

 

Στο παιχνίδι της ζωής

– μεταξύ πολλών, κομπάρσοι κι εμείς -

βρήκα τα κομμάτια του σε σένα,

στο μυαλό και τη ψυχή σου,

στο κορμί και την ερωτική σου παραζάλη

και γίναμε πρωταγωνιστές

 

Ας μείνουμε μαγεμένοι μαζί,

ακολουθώντας τις δαιδαλώδεις διαδρομές του γάργαρου νερού,

που χορεύει χωρίς σταματημό,

αγκαλιάζει, ξεπερνώντας τα πάντα

και στα χαρίζω τα κομμάτια του «εγώ» μου,

αφού τα βρήκα πιο όμορφα σε σένα,

γιατί ο έρωτας είναι ένα.

Σχολιασμός ανώνυμου αναγνώστη:

Οι στίχοι αρθρώνονται ως μια ποιητική εξομολόγηση αυτογνωσίας, όπου ο έρωτας δεν λειτουργεί απλώς ως συναίσθημα, αλλά ως τόπος συγκρότησης της ταυτότητας.

Η εναρκτήρια ενότητα έχει σαφή κριτικό χαρακτήρα. Το συλλογικό «οι πολλοί – μαζί τους κάποτε και εγώ –» εισάγει μια αυτοαναφορική ειλικρίνεια που αποτρέπει τον διδακτισμό. Η αναζήτηση του «εγώ» στη «ζούγκλα των παράταιρων ζευγαρωμάτων» αποδίδει με εύστοχη μεταφορά τη σύγχυση των σχέσεων: άναρχες, αποσπασματικές, συχνά ευκαιριακές. Οι εικόνες της «αιθέριας οπτασίας» και της «διεκπεραίωσης μεθυσμένων εραστών» αντιπαρατίθενται έντονα· από τη μία η εξιδανίκευση, από την άλλη η μηχανική εκτόνωση. Και στις δύο περιπτώσεις, το «εγώ» παραμένει απατηλό.

Η δεύτερη ενότητα σηματοδοτεί τη μετάβαση από την αποπροσωποποίηση στην εύρεση νοήματος. Η μεταφορά της ζωής ως «παιχνίδι» όπου οι περισσότεροι είναι «κομπάρσοι» ενισχύει το αίσθημα υπαρξιακής ασημαντότητας. Ωστόσο, η εύρεση των «κομματιών» του εαυτού στον Άλλον αντιστρέφει τη συνθήκη: ο έρωτας δεν απορροφά το υποκείμενο, αλλά το συγκροτεί. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ολιστική αναφορά («μυαλό», «ψυχή», «κορμί»), που υποδηλώνει μια ενότητα πνευματική και σαρκική, χωρίς ιεραρχήσεις.

Η εικόνα της «ερωτικής παραζάλης» λειτουργεί ως κορύφωση: δεν πρόκειται για απώλεια ελέγχου, αλλά για μια συνειδητή παράδοση που οδηγεί από την παθητικότητα στον ρόλο του «πρωταγωνιστή». Ο έρωτας εδώ αποδίδεται ως πράξη ανάληψης ύπαρξης.

Στην καταληκτική ενότητα επανέρχεται το μοτίβο του νερού, «γάργαρου» και αδιάκοπα κινούμενου. Το νερό συμβολίζει τη ροή, τη ζωή και τη μεταμόρφωση· αγκαλιάζει «ξεπερνώντας τα πάντα», όπως ακριβώς και ο έρωτας που υπερβαίνει τα όρια του ατομικού εγώ. Η τελική προσφορά των «κομματιών του “εγώ”» δεν εκλαμβάνεται ως αυτοακύρωση, αλλά ως εθελούσια σύνθεση: το εγώ ολοκληρώνεται μέσα στο «εμείς».

Ο καταληκτικός στίχος («γιατί ο έρωτας είναι ένα») λειτουργεί αποφθεγματικά και συνοψίζει τη φιλοσοφική θέση του ποιήματος: ο έρωτας δεν κατακερματίζει, δεν πολλαπλασιάζει μάταιες ταυτότητες, αλλά ενοποιεί. Έτσι, οι στίχοι συνδυάζουν υπαρξιακή κριτική και λυρική τρυφερότητα, καταλήγοντας σε μια αισιόδοξη, αλλά όχι αφελή, σύλληψη της ανθρώπινης σχέσης

Μην με ξεχάσεις (Δ.Βασιλείου)

Μη με ξεχάσεις και να περάσεις

από το στέκι το γνωστό

και να αφήσεις τις αναμνήσεις

να μπουν στον χρόνο τον σωστό.

Ποιος χρόνος είναι; Λιγάκι μείνε

στης ιστορίας τη σκιά,

σκέψου για λίγο τώρα, πριν φύγω,

από τους άλλους μακριά.

Θα ‘ρθούν εικόνες και θα ’ν’ οι μόνες

που θα θυμίζουν έρωτα,

καυτές εντάσεις χωρίς συμβάσεις,

στα χρόνια τα ξενέρωτα.

Αιώνες θα ‘ρθούν και δεν θα ξεχνούν

των εραστών οι πανστρατιές

τον έρωτά μας και τα δικά μας

τα θαύματα και τις φωτιές.

13.12.2023

Ο τύπος της γυναικείας ομορφιάς του Λ.Λαντάου εμπνευσμένος από την "Αφροδίτη της Μήλου"

Από Nobel foundation

Πρόσφατα διαβάσαμε αρκετά δημοσιεύματα ότι κάποιοι επιστήμονες ανάλυσαν και μέτρησαν τις αναλογίες του προσώπου πολλών ερμηνευτών της σύγχρονης showbiz με βάση τη Χρυσή Τομή, το γνωστό "Φ", που είναι περίπου ίσο με το 1,618 και έχει θεωρηθεί από φιλοσόφους και μαθηματικούς ως το κλειδί για την αρμονία και την ομορφιά. Πήραν υπόψη τους διάφορα χαρακτηριστικά όπως τα μάτια, τα φρύδια, τη μύτη, τα χείλη, το πηγούνι, το σαγόνι και το γενικό σχήμα του προσώπου. Μάλλον όμως έρχονται δεύτεροι....

"O Σοβιετικός φυσικός Λεβ Λαντάου (1908-1968) κατέλιπε σπουδαίο έργο σε πολλά πεδία της θεωρητικής φυσικής. Το έργο του αφορά στις περιοχές της φυσικής των χαμηλών θερμοκρασιών, της ατομικής και πυρηνικής φυσικής, της φυσικής της στερεός κατάστασης, της αστροφυσικής και της φυσικής του πλάσματος, ενώ πολλοί όροι τής φυσικής συνδέονται με το όνομά του («Διαμαγνητισμός Λαντάου», «ενεργειακές στάθμες Λαντάου» στον τομέα της φυσικής της στερεάς κατάστασης, «εξασθένιση Λαντάου» στον τομέα τής φυσικής του πλάσματος, «ενεργειακό φάσμα Λαντάου» στον τομέα τής φυσικής των χαμηλών θερμοκρασιών και «τομές Λαντάου» στον τομέα τής φυσικής των υψηλών ενεργειών). Το 1962, τιμήθηκε με το Νόμπελ Φυσικής για την έρευνά του σχετικά με την υπερρευστότητα του ηλίου. Εκτός από το Νόμπελ,, έτυχε και πολλών άλλων τιμητικών διακρίσεων. Στη Σοβιετική Ένωση εκλέχθηκε μέλος της Ακαδημίας Επιστημών, τού αποδόθηκε ο τίτλος τού «Ήρωα τής Σοσιαλιστικής Εργασίας» και τού απονεμήθηκε, μεταξύ άλλων, το Βραβείο Λένιν. Εκλέχθηκε επίσης μέλος τής Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου και των Ακαδημιών της Ολλανδίας, της Δανίας και των ΗΠΑ, ενώ τού απονεμήθηκαν το Μετάλλιο Μαξ Πλανκ και το Βραβείο Φριτς Λόντον . Ο πιο διακεκριμένος μαθητής του υπήρξε ο Αλεξέι Αμπρικόσοφ (1928-2017), ο οποίος τιμήθηκε με Νόμπελ Φυσικής το 2003 για την πρωτότυπη συμβολή του στη θεωρία των ημιαγωγών και των υπερρευστών." (Πηγή: https://www.sansimera.gr/biographies/1962) © SanSimera.gr

"Ο Λαντάου κρατούσε ένα κατάλογο φυσικών που βαθμολογούσε σε αντίστροφη λογαριθμική κλίμακα από το 0 ως το 5. Τον υψηλότερο βαθμό, 0, τον έδινε στον Νεύτωνα, ενώ ο Αϊνστάιν πήρε 0,5. Το 1 είχαν οι Νιλς Μπορ, Βέρνερ Χάιζενμπεργκ, Πωλ Ντιράκ και Έρβιν Σρέντινγκερ, οι θεμελιωτές της Κβαντομηχανικής, όπως και οι Σατυέντρα Μπόουζ και Γιουτζίν Γουίγκνερ. Ο Λαντάου βαθμολογούσε τον εαυτό του με 2,5 αλλά στο τέλος τον «προήγαγε» στο 2. Παρά την αυτοαξιολόγηση του ταλέντου του στην κλίμακα αυτή, ο Λαντάου θεωρείται από πολλούς ισάξιος με τους Ντιράκ, Βόλφγκανγκ Πάουλι, Ενρίκο Φέρμι και Ρίτσαρντ Φάινμαν, ως ένας ικανότατος φυσικός με ξεχωριστή διάνοια." (Πηγή https://el.wikipedia.org/)

Κατά τη διάρκεια της θητείας του στο Πανεπιστήμιο του Χαρκόβου - που έχω τη τιμή να είμαι απόφοιτος του - και σαν άσκηση χαλάρωσης απο τις πολύωρες θεωρητικές και πειραματικές αναζητήσεις σε διάφορα πεδία της φυσικής, εμπνεύστηκε απο την "Αφροδίτη της Μήλου" και ίσως και άλλα ελληνικά αγάλματα και δημιούργησε το τύπο της κλασσικής γυναικείας ομορφιάς με άριστα το 10. Λίγοι το ξέρουν και λιγότεροι γνωρίζουν τον τύπο, που βασίζεται στις αναλογίες στήθους, μέσης, γοφών, ύψους και βάρους.

Sophie Marceau - 7.59

Βέβαια ο τύπος είναι πολύ ευαίσθητος όταν κάποια αναλογία ξεφεύγει απο το ιδανικό. Έτσι, βασικά λόγω τους ύψους τους (1,80) οι γνωστές Claudia Shciffer, Elle McFerson, Rebecca Stamos φτάνουν μόλις στο 7,59, ενώ με το ίδιο ύψος οι Gigele Bundchen και Eva Herzigova στο 6,80. Αντίστοιχα η Monica Belluci λόγω πληθωρικού στήθους και γοφών στο 6,68. Εφαρμόζοντας το τύπο του Λαντάου στις προσωπικότητες που οι σύγχρονοι επιστήμονες υπολόγισαν μόνο τις αναλογίες προσώπου, έχουμε ότι οι πέντε πρώτες κατ'αυτούς, δεν κατατάσσονται ψηλά στη "λίστα Λαντάου". Anya Taylor-Joy – 5,74, Zendaya – 6,66, Bella Hadid – 7,14, Margot Robbie – 6,96, Taylor Swift – 6,70. Ακόμη επισημαίνουμε ότι ερμηνεύτριες με θεϊκές αναλογίες προσώπου, όπως η S.Marceau δεν εξετάστηκαν καν από τους σύγχρονους ερευνητές.

Θα μου πείτε ποιές έχουν τελικά την πιο ψηλή βαθμολογία στη κλίμακα Λαντάου; Είναι αυτές που οι αναλογίες τους πλησιάζουν πιο πολύ τις αναλογίες των αγαλμάτων της κλασσικής αρχαιότητας: Alessandra Ambrosio 9,02 - Jennifer Aniston 8,40 - Claire Forlani 8,17 - Kate Beckinsale 8,0.

Όσο για τη κλίμακα που προτιμάμε σε τελευταία ανάλυση - όπως έλεγε και ο Ανδρέας Εμπειρίκος - "Η πλάστιγξ κλίνει εκεί που προτιμάμε Κατά την ερμηνεία που της δίνουμε. Κάθε φορά που επιτυγχάνουμε στα ζάρια".

Και στα ζάρια πετυχαίνουμε πολύ λίγες