1981-1982: Οι Αλιέντε, Ρούσντι, Γκόρτιμερ, Κανταρέ, Μουρακάμι και Πεσσόα αλλάζουν τον τρόπο γραφής και αντίληψης της λογοτεχνίας

Αυτή τη διετία στη χώρα μας είμασταν απασχολημένοι με την ¨Αλλαγή¨, όμως είναι συναρπαστικό ότι στο παγκόσμιο λογοτεχνικό στερέωμα - κάτι που μαρτυρά τη δυναμική της εποχής -  προέκυψαν τόσοι πολλοί μελλοντικοί κλασσικοί που έφεραν αλλαγές στη λογοτεχνία.

Τα παιδιά του μεσονυκτίου (Σαλμάν Ρούσντι - 1981) Επανάσταση στη γλώσσα (μίξη αγγλικών με ινδικές λέξεις, ιδιωματισμούς) και τη δομή. Χρησιμοποιεί τον "μαγικό ρεαλισμό" σε μια αφήγηση με επικό ύφος ινδικού πλαισίου, δημιουργώντας ένα νέο είδος αγγλόφωνου μυθιστορήματος.

Το μυθιστόρημα αφηγείται τη ζωή του Σαλίμ, ενός από τα δύο παιδιά που γεννήθηκαν την πρώτη ώρα της 15ης Αυγούστου του 1947, τη στιγμή δηλαδή που η Ινδία απέκτησε την ανεξαρτησία της από τη βρετανική αποικιοκρατία. Τα δύο αυτά παιδιά έχουν υπερφυσικές ικανότητες (τηλεπάθεια κτλ.) – όπως και όλα όσα γεννήθηκαν κοντά στα μεσάνυχτα. Τα παιδιά μεγαλώνουν μαζί με την Ινδία. Η ζωή τους αποδεικνύεται άρρηκτα δεμένη με το έθνος τους, την πλούσια ιστορία και τον πολιτισμό του.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του βιβλίου, η ατομική ζωή του Σαλίμ συνδέεται με τα πολιτικά και ιστορικά γεγονότα της Ινδίας: η διάσπαση με το Πακιστάν, οι πρώτες εκλογές, η πολιτιστική / θρησκευτική ένταση, τα ζητήματα της ταυτότητας, της φυλής, της γλώσσας, της αποικιοκρατίας και του νέου έθνους. Ο αφηγητής, που είναι ο Σαλίμ, βιώνει τη διπλή ταυτότητά του (Ινδό-Άγγλος πατέρας, Ινδή μητέρα), με ένα προσωπικό πεπρωμένο που συμπλέκεται με την τύχη ενός ολόκληρου έθνους. Μέσα από μαγικό ρεαλισμό, αναμιγνύονται μύθος, φαντασία και πραγματικότητα: υπερφυσικά στοιχεία, ονειρικές σκηνές, παραμυθένιες εικόνες μαζί με πολύ σκληρές πραγματικότητες (βία, θάνατος, πολιτική αναταραχή). Καταγράφονται γεγονότα που σημάδεψαν την πορεία της οικογένειάς του και της χώρας και δίνονται περιγραφές που ακροβατούν μεταξύ φάρσας και τραγωδίας, ρεαλισμού και φαντασίας.

Το βιβλίο διερευνά πολλαπλά θέματα, την αλήθεια της ιστορίας σε σχέση με την προσωπική αφήγηση, την αναξιοπιστία της αφήγησης, τη διάσπαση και την ενότητα, την εθνική ταυτότητα και τη δημιουργία έθνους, τη φαντασία και πραγματικότητα (μαγικός ρεαλισμός), τη ταυτότητα φυλής και θρησκείας, τη μεταναστευτική εμπειρία και τη μοίρα και ευθύνη του ατόμου απέναντι στην ιστορική δυναμική.

Είναι ένας σταθμός που άνοιξε το δρόμο για μια ολόκληρη γενιά μετα-αποικιακών συγγραφέων και παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα και σημαντικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα. Υπάρχει ελληνική έκδοση του 2008 από τις εκδόσεις Ψυχογιός

By ChatGPT 

Οι άνθρωποι του Τζούλι (Ναντίν Γκόρντιμερ - 1981) Ισχυρό πολιτικό μυθιστόρημα. Η καινοτομία του έγκειται στην αντίστροφη προοπτική του Απαρτχάιντ. Τοποθετείται στη Νότια Αφρική, σε ένα φανταστικό αλλά πιθανό μέλλον όπου έχει ξεσπάσει εμφύλια σύγκρουση ανάμεσα στη λευκή και τη μαύρη κοινότητα, ως αποτέλεσμα της πτώσης του απαρτχάιντ. Η φιλελεύθερη λευκή οικογένεια Σμάιλς αναγκάζεται να εγκαταλείψει το Γιοχάνεσμπουργκ και βρίσκει καταφύγιο στο χωριό του μαύρου υπηρέτη τους, Τζούλι.

Η αντιστροφή των ρόλων αποτελεί το κεντρικό μοτίβο: οι λευκοί πρώην επικυρίαρχοι εξαρτώνται τώρα πλήρως από το Τζούλι και την κοινότητά του. Ο άνδρας της οικογένειας, ο Μπαμ, χάνει κάθε εξουσία, ενώ η σύζυγός του, Μαουρίν, παλεύει να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο όπου τα προνόμια της έχουν καταρρεύσει. Το τέλος αφήνεται ανοιχτό, με την Μαουρίν να τρέχει προς ένα ελικόπτερο, χωρίς να ξέρουμε αν αυτό σηματοδοτεί την διαφυγή ή πράξη απελπισίας.

Η ιστορία εξετάζει τις ψυχολογικές και κοινωνικές εντάσεις που προκύπτουν όταν οι παλιές ιεραρχίες ανατρέπονται. Μέσα από την απομόνωση, την ανάγκη για επιβίωση και τη σταδιακή απώλεια των πολιτισμικών σταθερών, η Γκόρντιμερ αναλύει τον ρατσισμό όχι μόνο ως πολιτικό, αλλά και ως εσωτερικό φαινόμενο: βαθιά ριζωμένο στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Συνολικά εξετάζει βαθιά τις πολύπλοκες δυναμικές εξουσίας, το ρατσισμό, τον φεμινισμό, την  αποδόμηση της φυλετικής ανωτερότητας, την επιβίωση υπό ακραίες συνθήκες, τη πολιτισμική μετάβαση, τη ταυτότητα και την ανατροπή της κοινωνικής τάξης.

Είχε τεράστια επιρροή ως δείκτης των πολιτικών ρευμάτων της εποχής. Η καινοτομία του έγκειται στην αμείλικτη και προφητική του προοπτική. Ανατρέπει τα γνωστά στερεότυπα του Απαρτχάιντ, θέτοντας τους λευκούς σε θέση εξάρτησης από τους μαύρους. Ήταν ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα την εποχή της κυκλοφορίας του και παραμένει κεντρικό κείμενο για την κατανόηση της δια φυλετικής πάλης. 

Το παλάτι των ονείρων (Ισμαήλ Κανταρέ – 1981) Μυθιστόρημα που συνδυάζει ιδιαίτερο ύφος με αλληγορία και στοιχεία από την αλβανική παράδοση Τοποθετείται σε μια αυτοκρατορία που θυμίζει την Οθωμανική, αλλά και κάθε ολοκληρωτικό καθεστώς. Η δομή του, που μοιάζει με όνειρο, είναι πολύ καινοτόμα.

Ο πρωταγωνιστής, Μάρκ-Αλεμ, είναι μέλος μιας ευγενούς οικογένειας και διορίζεται σε ένα παράξενο και τρομακτικό θεσμό: το Παλάτι των Ονείρων. Πρόκειται για έναν γιγάντιο κρατικό μηχανισμό που συγκεντρώνει, καταγράφει και ερμηνεύει τα όνειρα όλων των πολιτών, με σκοπό να προβλέπει απειλές, προφητείες ή συνωμοσίες κατά της εξουσίας. Καθώς ο Μάρκ-Αλεμ ανεβαίνει τη διοικητική ιεραρχία, συνειδητοποιεί ότι η ίδια του η ύπαρξη παγιδεύεται μέσα σε ένα αποπνικτικό δίκτυο παρακολούθησης και φόβου. Το Παλάτι γίνεται σύμβολο της ολοκληρωτικής εξουσίας που διεισδύει ακόμη και στο υποσυνείδητο του ανθρώπου. Η συλλογή και ερμηνεία των ονείρων λειτουργεί ως παραβολή για την απόλυτη καταστολή της ατομικής σκέψης.

Η ιστορία εξελίσσεται μέσα σε ένα περιβάλλον γραφειοκρατικής τρέλας και ηθικής διάβρωσης. Ο πρωταγωνιστής μεταμορφώνεται από αθώο δημόσιο υπάλληλο σε σιωπηλό συνένοχο ενός απάνθρωπου συστήματος. Το όνειρο, αρχικά στοιχείο ελευθερίας, μετατρέπεται σε εργαλείο ελέγχου. Το έργο αναδεικνύει πώς η πολιτική εξουσία καταστρέφει την ανθρώπινη φαντασία, την πνευματικότητα και την ανεξαρτησία της σκέψης.

Μια βαθιά μελέτη της φύσης της εξουσίας, της λογοκρισίας, του φόβου και του τρόπου με τον οποίο τα καθεστώτα ελέγχουν τη σκέψη των ανθρώπων και θα ήθελαν να ελέγξουν ακόμα και τα όνειρα τους. Διερευνά με πρωτότυπο τρόπο τον ολοκληρωτισμό, το φόβο, τη συλλογική καταστολή, τη σύγκρουση εξουσίας και συνείδησης, ξεκινώντας από την Αλβανία και δίνοντας στην ιστορία του παγκόσμια διάσταση.

Είχε τεράστια διεθνή αναγνώριση και επηρέασε την αντίληψη για τη λογοτεχνία της Ανατολικής Ευρώπης, επηρέασε τον ευρύτερο ευρωπαϊκό κανόνα, και τη μελέτη των μηχανισμών ελέγχου και καταστολής των σύγχρονων δικτατοριών.  Παραμένει μια ισχυρή και συναρπαστική προφητεία για όλες τις μορφές τυραννίας. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1990 από τις εκδόσεις Λιβάνη.

Housekeeping (Μέριλιν Ρόμπινσον - 1981) Ο τίτλος λειτουργεί ειρωνικά: δείχνει την αδυναμία διατήρησης τάξης σε έναν κόσμο όπου τα πάντα ρευστοποιούνται. Λυρικό και φιλοσοφικό μυθιστόρημα με πρωτοποριακή γλώσσα που αντιμετωπίζει με προσοχή τις λεπτομέρειες σαν ποίηση.

Το μυθιστόρημα αφηγείται τη ζωή δύο ορφανών κοριτσιών, της Ρουθ και της Λούσι, που ζουν σε μια απομονωμένη πόλη κοντά σε μια μεγάλη λίμνη. Μετά από μια σειρά απωλειών (ο πατέρας πεθαίνει, η μητέρα αυτοκτονεί), οι δύο αδελφές μεγαλώνουν με διάφορους συγγενείς, ώσπου αναλαμβάνει τη φροντίδα τους η θεία τους Σιλβί. Η θεία ζει περιπλανώμενη, χωρίς σταθερότητα, και η δική της αντίληψη για τη ζωή έρχεται σε σύγκρουση με τις ισχύουσες κοινωνικές νόρμες. Η Ρουθ, αφηγήτρια του έργου, έλκεται από την ελευθερία και τη μοναξιά της θείας της, ενώ η Λούσι αναζητά ασφάλεια και τελικά απομακρύνεται.

Παρότι φαινομενικά πρόκειται για μια οικογενειακή ιστορία, το έργο είναι βαθιά υπαρξιακό. Εξετάζει την έννοια του «ανήκειν», της απώλειας, της θηλυκής μοναξιάς, της πνευματικής περιπλάνησης, της οικογένειας, θηλυκής ανεξαρτησίας, απώλειας, νοσταλγίας και της απόκλισης από τους κοινωνικούς κανόνες. Είχε επιρροή στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία και ιδιαίτερα στον "Νότιο Γοτθικό" ρεαλισμό.

Γ. Γαΐτης, Λούνα παρκ ή Τα αλογάκια, 1967, Συλλογή Άννυς Κωστοπούλου

Ο συμβιβασμός (Σεργκέϊ Ντοβλάτοφ – 1981) Αποτελεί μια συλλογή δεκατριών σύντομων ιστοριών που συνδέονται μεταξύ τους και βασίζονται στις εμπειρίες του Dovlatov ως δημοσιογράφου στη Σοβιετική Ένωση της δεκαετίας του ’70. Κάθε ιστορία είναι ένα στιγμιότυπο της καθημερινής ζωής σε μια κοινωνία όπου η αλήθεια και το ψέμα συνυπάρχουν σε μια διαρκή κατάσταση «συμβιβασμού».

Ο αφηγητής, Μπόρις (ένα alter ego του ίδιου του συγγραφέα), εργάζεται σε μια εφημερίδα του Λένινγκραντ. Για να κρατήσει τη δουλειά του, πρέπει να γράφει άρθρα σύμφωνα με την επίσημη προπαγάνδα - γνωρίζοντας όμως ότι οι ιστορίες του είναι ψευδείς. Η ειρωνεία, το χιούμορ και ο κυνισμός αποτελούν τον τρόπο με τον οποίο ο ήρωας επιβιώνει μέσα σε ένα καθεστώς που ακυρώνει τη λογική και την ελευθερία. Κάθε ιστορία αρχίζει με ένα απόσπασμα ενός άρθρου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα, και ακολουθεί η πραγματική ιστορία πίσω από το άρθρο, η οποία αποκαλύπτει τη διαστρέβλωση της αλήθειας. Ο «συμβιβασμός» δεν αφορά μόνο τη σχέση του δημοσιογράφου με το καθεστώς, αλλά και τον εσωτερικό του κόσμο: τη σύγκρουση ανάμεσα στην ηθική και την επιβίωση.

Ήταν καινοτόμο για την ισχύουσα τότε ρωσική λογοτεχνική παράδοση με στεγνό, σαρκαστικό χιούμορ και μικροαφηγήσεις.  Συνδύασε τη σατιρική γραφή με μια βαθιά ανθρώπινη παρατήρηση. Εξετάζει το ψέμα και την αλήθεια, την ατομική ευθύνη, τη λογοκρισία, την ηθική επιβίωση και τον παραλογισμό στη καθημερινή ζωή στη Σοβιετική Ένωση. Παρουσιάζει τους Σοβιετικούς όχι ως ήρωες ή θύματα, αλλά ως απλούς ανθρώπους που μαθαίνουν να ζουν με τη διαφθορά, τη λογοκρισία και τη μόνιμη ειρωνεία της ύπαρξής τους. Επηρέασε ως κλασικό το σοβιετικό "αντικαθεστωτικό" ρεαλισμό. 

Goodnight Mister Tom (Μισέλ Μαγκόριαν - 1981) Ξεχωριστό για τη κατηγορία της εφηβικής λογοτεχνίας. Η καινοτομία του δεν βρίσκεται στη φόρμα, αλλά στην ειλικρινή και βαθιά αντιμετώπιση δύσκολων θεμάτων (κακοποίηση, πένθος, πόλεμος) για το νεαρό κοινό.

Το 1939, με την έναρξη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, πολλά παιδιά απομακρύνονται από μεγάλα αστικά κέντρα της Αγγλίας προς την εξοχή για να γλυτώσουν από τους βομβαρδισμούς. Ο κύριος χαρακτήρας, ο «Γουίλι» Μπιτς, είναι ένα αγόρι από το Λονδίνο που έχει υποστεί σωματική και ψυχική κακοποίηση από τη μητέρα του. Εκκενώνεται και πηγαίνει να ζήσει με τον Τομ Όκλεϊ, έναν ηλικιωμένο και απομονωμένο χήρο στην εξοχή σε ένα μικρό χωριό. Ο Τομ, αρχικά δύσπιστος και αυστηρός, σταδιακά ανακαλύπτει την έκταση της αγωνίας και των πληγών του Γουίλι - τους φόβους του, την άγνοιά του, την πεποίθηση που του έχει εμφυσήσει η μητέρα του ότι είναι «κακός». Με τρυφερότητα, υπομονή και φροντίδα, ο Τομ βοηθά τον Γουίλι να αναρρώσει: τον διδάσκει να διαβάζει, να γράφει, τον ενθαρρύνει στις τέχνες, τον βοηθά να κάνει φίλους. Σε κάποια στιγμή όμως, η μητέρα καλεί τον Γουίλι πίσω στην πόλη. Εκεί, οι καταστάσεις είναι χειρότερες απ’ όσο φανταζόταν: η μητέρα είναι βαθιά συντηρητική και θρησκόληπτη, η επανένωση θα οδηγήσει σε κακοποίηση και παραμέληση. Ο Τομ, αντιλαμβανόμενος ότι κάτι πολύ άσχημο συμβαίνει, ταξιδεύει στο Λονδίνο, βρίσκει τον Γουίλι σε άσχημη κατάσταση, τον διασώζει και τον παίρνει πίσω στην εξοχή. Μετά από πολλές δυσκολίες, καταφέρνει να τον υιοθετήσει, αφού η μητέρα του πεθαίνει. Ο Γουίλι αντιμετωπίζει την απώλεια της μητέρας, τον θάνατο φίλων (ένας από τους φίλους του, σκοτώνεται σε βομβαρδισμό) και το τραύμα. Μέσα απ’ αυτές τις εμπειρίες, ωριμάζει, βρίσκει δύναμη, αλλά κυρίως βιώνει τη διάσωση της ύπαρξής του μέσα από τη στοργή και την αγάπη.

Τα θέματα που εξετάζονται είναι η παιδική κακοποίηση, ο θεσμός της οικογένειας και της υιοθεσίας, ο πόλεμος και οι κοινωνικές συνέπειες (εκκένωση οικισμών, βομβαρδισμοί, απώλειες), η ανάπτυξη προσωπικότητας μέσα από στοργική σχέση, η θλίψη, απώλεια αλλά και ελπίδα. 

Το βιβλίο της ανησυχίας (Φερνάντο Πεσσόα – 1982) Απολύτως καινοτόμο στη φόρμα - δεν είναι μυθιστόρημα, αλλά μια συλλογή από αφορισμούς, προσωπικές σκέψεις και φιλοσοφικούς προβληματισμούς. Ένα μωσαϊκό σκέψεων, ονείρων και στοχασμών που γράφτηκε αποσπασματικά και εκδόθηκε μεταθανάτια. Ο συγγραφέας το υπογράφει με το ετερώνυμο Μπερνάρντο Σοάρες, ένός λογιστή στη Λισαβόνα που καταγράφει τη ζωή του μέσα από στοχασμούς και παρατηρήσεις.

Αποτελείται από εκατοντάδες αποσπάσματα, ημερολογιακές σημειώσεις, εσωτερικούς μονολόγους, περιγραφές τοπίων και σκέψεις πάνω στη ζωή, τον χρόνο, την τέχνη, τη μοναξιά και το όνειρο. Ενισχύει τη ρήξη με την παραδοσιακή αφηγηματική φόρμα. Ο Σοάρες περιγράφει τη ρουτίνα του, τις περιπλανήσεις του στη Λισαβόνα, τη βαρεμάρα της καθημερινότητας, αλλά μέσα από αυτά αναδύεται μια βαθιά φιλοσοφική θέαση του κόσμου.

Το βιβλίο λειτουργεί ως εσωτερικός καθρέφτης ενός ανθρώπου που ζει σχεδόν εξ ολοκλήρου μέσα στη σκέψη του. Ο Πεσσόα χρησιμοποιεί τον Σοάρες για να εκφράσει την ψυχική διάσπαση, την αδυναμία σύνδεσης με την πραγματικότητα και τη διαρκή αίσθηση ανησυχίας που προκύπτει από την επίγνωση της ύπαρξης. Οι σκέψεις του Σοάρες δεν καταλήγουν σε συμπεράσματα· μοιάζουν με κύματα που διαρκώς επιστρέφουν. Περιγράφει τον εαυτό του ως «ονειροπόλο χωρίς όνειρα», ως παρατηρητή της ζωής που δεν συμμετέχει. Ο αναγνώστης γίνεται μάρτυρας μιας εσωτερικής κατάστασης συνεχούς αστάθειας - της «ανησυχίας» που είναι και η ουσία του τίτλου. Το έργο, παρά την αποσπασματική του φύση, σχηματίζει μια βαθιά ψυχογραφία της ανθρώπινης ύπαρξης και της αδυναμίας της να βρει νόημα. Είναι μια λογοτεχνική εξομολόγηση χωρίς ελπίδα, αλλά με απέραντη αισθητική διαύγεια. Είναι ένα ασυνεχές, φιλοσοφικό ημερολόγιο - αποτύπωμα της συνείδησης, γραμμένο από έναν "ετερώνυμο", μια λογοτεχνική απόδειξη της κατακερματισμένης ταυτότητας. Επικεντρώνεται στη μελαγχολία, την αίσθηση του παράδοξου, το όνειρο, τη δημιουργία και τη φύση της πραγματικότητας, την αποξένωση, τη μοναξιά, το μηδενισμό, τη ταυτότητα και τη σχέση τέχνης και ύπαρξης.

Παρότι δημοσιεύτηκε αργά, είναι μια συνεχής πηγή έμπνευσης και μελέτης και έχει τεράστια επιρροή στον ευρωπαϊκό μοντερνισμό και στη φιλοσοφική λογοτεχνία. Πρώτη ελληνική έκδοση από τις εκδόσεις Ίκαρος το 2007 (σε μετάφραση Μαρίας Παπαδήμα).

Πρώτη Ιαπωνική έκδοση

Ο θηρευτής των προβάτων (Χαρούκι Μουρακάμι – 1982) Από τα πρώτα βιβλία που καθόρισαν μια νέα λογοτεχνική αισθητική παγκοσμίως. Συνδυάζει το πεζό με το φανταστικό, την ιαπωνική παράδοση με τη δυτική ποπ κουλτούρα, το καθημερινό με το υπερφυσικό. Έθεσε τα θεμέλια της μοναδικής λογοτεχνικής "αισθητικής Murakami".

Είναι το τρίτο μυθιστόρημα του Μουρακάμι και το πρώτο που του χάρισε διεθνή αναγνώριση. Πρόκειται για μια παράξενη μείξη νουάρ, φαντασίας και υπαρξιακής αναζήτησης. Ο αφηγητής, ένας ανώνυμος άνδρας γύρω στα 30, ζει στο Τόκιο και εργάζεται σε διαφημιστικό γραφείο. Η ζωή του είναι άτονη και αδιάφορη, μέχρι που λαμβάνει ένα τηλεφώνημα από έναν μυστηριώδη άνδρα που τον αναγκάζει να ξεκινήσει μια αποστολή: να βρει ένα σπάνιο πρόβατο με ένα αστερισμό στη ράχη του. Το πρόβατο αυτό έχει υπερφυσικές δυνάμεις και, σύμφωνα με τον μυστηριώδη εργοδότη του, μπορεί να «καταλαμβάνει» ανθρώπους και να τους χαρίζει εξουσία. Η αναζήτηση οδηγεί τον ήρωα στη βόρεια Ιαπωνία, όπου αρχίζει να χάνεται ανάμεσα στην πραγματικότητα και το παράλογο. Αντιμετωπίζει παράξενα πρόσωπα: τη φίλη του που διαθέτει «μαγικά αυτιά», έναν φίλο που εξαφανίζεται, έναν «άνθρωπο-πρόβατο» που μοιάζει με υπερβατική μορφή.

Το πρόβατο λειτουργεί ως σύμβολο της πνευματικής δύναμης και της καταστροφικής επιρροής της εξουσίας. Ο ήρωας παλεύει με το ερώτημα της ταυτότητας, της απώλειας και της σημασίας της ύπαρξης σε έναν κόσμο χωρίς σκοπό. Παρά τη φαινομενική παραδοξότητα, το έργο αντικατοπτρίζει την κρίση του σύγχρονου ανθρώπου - την αποξένωση, τη ματαιότητα και την ανάγκη νοήματος. Ο Μουρακάμι συνδυάζει δυτικότροπη αφήγηση με ιαπωνικό μυστικισμό, δημιουργώντας μια μυστηριακή, υπνωτιστική και υπαρξιακή ατμόσφαιρα.

Εξερευνά τη την αποξένωση, την απώλεια, τη μνήμη, το υπαρξιακό κενό, την εξουσία, την αναζήτηση της ταυτότητας και τα μυστήρια της ύπαρξης μέσα από μια φαινομενικά απλή ιστορία. Παραμένει ένα από τα πιο δημοφιλή και αναγνωρισμένα έργα του. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 2006 από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Το Σπίτι των Πνευμάτων (Ιζαμπέλ Αλιέντε – 1982) Καινοτόμο ως η πιο γνωστή πύλη του "μαγικού ρεαλισμού" εκτός του Μάρκες. Ένα οικογενειακό έπος που συνδυάζει ρεαλισμό και μαγικό στοιχείο, καλύπτοντας τρεις γενιές μιας οικογένειας στη Χιλή.

Κεντρικό πρόσωπο είναι ο Εστεμπάν Τρουέμπα, πατριάρχης μιας μεγάλης οικογένειας, και η γυναίκα του, Κλάρα, που διαθέτει μυστικιστικές ικανότητες -  επικοινωνεί με πνεύματα και προβλέπει γεγονότα. Η ιστορία ξεκινά στις αρχές του 20ού αιώνα και φτάνει έως τα χρόνια της στρατιωτικής δικτατορίας στη Χιλή. Η αφήγηση περνάει από τον κόσμο της ευημερίας και της γαιοκτησίας στην πολιτική αστάθεια, την ταξική σύγκρουση και την τραγωδία. Μέσα από τις ζωές των Τρουέμπα, η Αλιέντε αφηγείται την ιστορία μιας χώρας που μεταμορφώνεται βίαια. Ο Εστεμπάν είναι αυταρχικός, παλαιομοδίτης και εκπρόσωπος της παλιάς τάξης. Η Κλάρα και η εγγονή της, Μπλάνκα, αντιπροσωπεύουν την πνευματικότητα, τη δικαιοσύνη και την ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο. Το σπίτι όπου ζουν λειτουργεί ως μικρογραφία της χώρας: γεμάτο πνεύματα του παρελθόντος, αναμνήσεις, αγάπες, φαντάσματα και τραύματα. Το υπερφυσικό στοιχείο (φαντάσματα, προφητείες, όνειρα) συμβολίζει τη μνήμη - μια μνήμη που δεν πεθαίνει ποτέ και καθορίζει την πορεία του παρόντος. Η ιστορία κορυφώνεται με τη σύλληψη της Άλμπα, εγγονής του Εστεμπάν, από τη δικτατορία. Η μνήμη και η αγάπη αποτελούν τη μόνη λύτρωση σε έναν κόσμο φθοράς.

Αν και επηρεασμένο από τον Γκαρσία Μάρκες, το έργο της Allende εκδημοκράτισε τον μαγικό ρεαλισμό και το έκανε προσιτό σε ευρύ κοινό, ενσωματώνοντάς το σε μια οικογενειακή σάγκα. Καλύπτει δεκαετίες πολιτικής ιστορίας, φεμινισμού, αγάπης, θανάτου και την πάλη μεταξύ δικτατορίας και δημοκρατίας. Κύρια θέματα: οικογένεια, πολιτική ιστορία, κοινωνική ανισότητα, βία, φεμινισμός, πολιτική συνείδηση, μαγικός ρεαλισμός.

Έχει γίνει ένα από τα πιο αγαπητά βιβλία παγκοσμίως με συνεχή απήχηση και είναι βασικό ανάγνωσμα σε πολλά προγράμματα σπουδών. Πρώτη ελληνική έκδοση: Ψυχογιός, 1985

Η Κιβωτός του Σίντλερ (Τόμας Κένελι – 1982) Εντυπωσιακό ιστορικό μυθιστόρημα που χρησιμοποιεί τεκμηρίωση (συνεντεύξεις, έγγραφα) σε μια μυθιστορηματική διήγηση βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα.

Ο Keneally αφηγείται την ιστορία του Όσκαρ Σίντλερ, Γερμανού επιχειρηματία και μέλους του ναζιστικού κόμματος, ο οποίος κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έσωσε περισσότερους από 1.000 Εβραίους εργαζομένους του, προστατεύοντάς τους από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η αφήγηση ακολουθεί τον Σίντλερ από τις αρχές του πολέμου έως την πτώση του Γ΄ Ράιχ. Αρχικά κυνικός επιχειρηματίας που εκμεταλλεύεται τον πόλεμο για κέρδος, ο Σίντλερ σταδιακά μεταμορφώνεται. Βλέποντας τη φρίκη του Ολοκαυτώματος, αποφασίζει να χρησιμοποιήσει την επιρροή του για να σώσει όσο περισσότερους Εβραίους μπορεί, φτιάχνοντας μια «κιβωτό» σωτηρίας: τη λίστα των εργατών του, που θα γίνει γνωστή αργότερα ως Schindler’s List.

Το έργο δεν εξιδανικεύει τον Σίντλερ. Ο Κένελι τον παρουσιάζει ως έναν ατελή, ηδονιστή άνθρωπο που ωστόσο επιλέγει, μέσα στο απόλυτο κακό, να πράξει το καλό. Η γραφή του συνδυάζει ιστορική ακρίβεια με συγκινητική αφήγηση, προσφέροντας μια από τις πιο ανθρώπινες εικόνες της ηθικής γενναιότητας μέσα στον τρόμο.

Διερευνά τη πολύπλοκη φύση της ανθρώπινης προσωπικότητας, το «κακό» και την Αντίσταση, την ανθρώπινη ευθύνη, τη λύτρωση, την ηθική πράξη μέσα στην ιστορία, το ρόλο της μνήμης. Πρώτη ελληνική έκδοση: εκδόσεις Λιβάνη, 1994.

Κορτάσαρ, Λιόσα, Βόνεγκατ, Μπέρτζες, Κανταρέ αλλάζουν τη μορφή, τη γλώσσα και τις τεχνικές της λογοτεχνίας το 1963

Το κουτσό (Χούλιο Κορτάσαρ) Το Rayuela αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά μυθιστορήματα της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας και θεωρείται κορυφαίο δείγμα του λεγόμενου «Λατινοαμερικανικού Μπουμ». Ο Χούλιο Κορτάσαρ επιχειρεί εδώ να καταργήσει τις παραδοσιακές φόρμες αφήγησης και να προσφέρει στον αναγνώστη ένα έργο ανοιχτό, πειραματικό και διαδραστικό. Το ίδιο το μυθιστόρημα έχει διπλή δομή: μπορεί κανείς να το διαβάσει με τον συμβατικό τρόπο, ακολουθώντας τα κεφάλαια με τη φυσική τους σειρά, ή ακολουθώντας μια εναλλακτική αλληλουχία που προτείνει ο συγγραφέας στον «πίνακα οδηγιών» στην αρχή. Έτσι μοιάζει με παιχνίδι, σαν το παιδικό «κουτσό» (εξ ου και ο τίτλος).

Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τον Οράσιο Ολιβέιρα, έναν Αργεντινό διανοούμενο που ζει στο Παρίσι, και τη σχέση του με τη Μάγκα, μια νεαρή Ουρουγουανή. Ο έρωτάς τους είναι γεμάτος πάθος αλλά και αστάθεια, και γίνεται αφορμή για φιλοσοφικές συζητήσεις και αναζητήσεις. Ο Κορτάσαρ δημιουργεί ένα μωσαϊκό από σκηνές καθημερινότητας, υπαρξιακούς στοχασμούς και ποιητικές εικόνες, που σπάνε κάθε αίσθηση γραμμικής αφήγησης. Στο δεύτερο μέρος, ο Ολιβέιρα επιστρέφει στο Μπουένος Άιρες, όπου η αποξένωση κορυφώνεται, ενώ η τρέλα και η αυτοκαταστροφή μοιάζουν αναπόφευκτες. Εξερευνά βαθιά φιλοσοφικά ερωτήματα: την αναζήτηση της αυθεντικότητας, τη φύση της πραγματικότητας, την αδυναμία επικοινωνίας, την αντιπαράθεση τάξης και χάους (συμβολιζόμενη στα ζεύγη "Παρίσι-Μπουένος Άιρες", "Ολίβια - Μάγκα"). Είναι τόσο μυθιστόρημα όσο και μεταμυθιστόρημα για τη δημιουργία ενός μυθιστορήματος.

 Πρόκειται για έργο-σταθμό που αμφισβήτησε τις κλασικές συμβάσεις του μυθιστορήματος και καθιέρωσε το είδος του «αντι-μυθιστορήματος». Εισήγαγε στον ισπανόφωνο κόσμο έναν μοντερνισμό επηρεασμένο από τον Τζόυς, τον Μπέκετ και τον Σαρτρ, αλλά ταυτόχρονα βαθιά ριζωμένο στη λατινοαμερικανική κουλτούρα. Η έννοια της «συμμετοχής του αναγνώστη» έγινε κεντρική, ο αναγνώστης καλείται όχι απλώς να παρακολουθήσει αλλά να «παίξει» με το κείμενο, να επιλέξει πορεία ανάγνωσης και να συν-δημιουργήσει το νόημα. Επιπλέον, υπήρξε και πολιτική χειρονομία. Ο Κορτάσαρ, ζώντας εξόριστος στο Παρίσι, σχολίαζε την κρίση ταυτότητας της λατινοαμερικανικής διανόησης, την αποξένωση στη μεγαλούπολη, αλλά και τη δυνατότητα μιας νέας, απελευθερωτικής συνείδησης. Η «Κλαμπ ντε λα Σερπέν», η παρέα διανοουμένων του μυθιστορήματος, αποτυπώνει τις ατελέσφορες αναζητήσεις μιας γενιάς που αναζητούσε νόημα στη φιλοσοφία και την τέχνη.

Σήμερα διαβάζεται όχι μόνο ως πρωτοποριακή φόρμα αλλά και ως υπαρξιακός στοχασμός για τη ζωή, την αγάπη και την αναζήτηση του «Άλλου». Η γλώσσα του, γεμάτη λογοπαίγνια, νεολογισμούς και ρυθμούς, εξακολουθεί να ασκεί γοητεία και να εμπνέει νέες γενιές συγγραφέων και αναγνωστών. Πρόκειται για έργο που δεν εξαντλείται ποτέ, ακριβώς γιατί το νόημά του είναι ανοιχτό και μεταβλητό, όπως ένα παιχνίδι που ξαναπαίζεται με κάθε ανάγνωση. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1977 από τις εκδόσεις Εξάντας.

Η πόλη και τα σκυλιά (Μάριο Βάργκας Λιόσα) Πρόκειται για το πρώτο μυθιστόρημα του μετέπειτα Νομπελίστα. Η σημασία του έγκειται στην τολμηρή κοινωνική κριτική και την πρωτοτυπία της τεχνικής, που εισήγαγε. Ήταν ένα από τα ιδρυτικά έργα του Λατινοαμερικανικού Μπουμ και καθιέρωσε τον Βάργκας Λιόσα ως κύριο λογοτεχνικό δημιουργό. Έδωσε στο λογοτεχνικό κανόνα ένα νέο μοντέλο για το πώς μπορεί να αφηγηθεί μια κορυφαία κοινωνική και πολιτική αλληγορία.

Η υπόθεση εκτυλίσσεται στη Στρατιωτική Σχολή Λεόνσιο Πράδο στη Λίμα του Περού, ένα αυταρχικό περιβάλλον όπου η βία, η σκληρότητα και οι ιεραρχίες κυριαρχούν. Καταγράφει τη ζωή μιας ομάδας εφήβων που, μέσα από τελετουργίες ταπείνωσης και εξουσίας, «εκπαιδεύονται» να γίνουν άντρες, συχνά εις βάρος της ατομικότητας και της ευαισθησίας τους. Ο συγγραφέας καταγγέλλει τις στρατιωτικές πρακτικές και εξετάζει βαθιά θέματα ψευτομαγκιάς, βίας, κουράγιου, προδοσίας, και τη διαδικασία δημιουργίας της ταυτότητας υπό καταπιεστικά συστήματα (τη στρατιωτική σχολή ως μικρόκοσμο του αυταρχικού και διεφθαρμένου περουβιανού / λατινοαμερικανικού κοινωνικού ιστού). Το έργο σκανδάλισε στη χώρα του, αντίτυπα του κάηκαν δημόσια, αλλά αναγνωρίστηκε διεθνώς ως ένα από τα ισχυρότερα ντεμπούτα της εποχής.

Είναι ένα αριστούργημα αφηγηματικής τεχνικής. Χρησιμοποιεί την τεχνική του "dialogo corrido" (διάλογοι χωρίς σημάδια οριοθέτησης που συγχωνεύονται με την αφήγηση), εναλλαγές σημείων όρασης, αναδρομικές εικόνες και έναν αφηγητή που αλλάζει προοπτική συνεχώς (αόριστη δεύτερη πτώση, τρίτο πρόσωπο). Η δομή είναι πολύπλοκη και μοντερνιστική. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα της ισπανόφωνης λογοτεχνίας και συνεχίζει να μελετάται εκτενώς. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1976 από τις εκδόσεις Οδυσσέας.

Η φωλιά της γάτας (Κουρτ Βόνεγκατ) Ο συγγραφέας δημιούργησε μια μοναδική, αποσπασματική και ειρωνική αφηγηματική προειδοποίηση. Είναι ένα από τα κύρια έργα που γεφύρωσε το χάσμα μεταξύ της «υψηλής» λογοτεχνίας και της επιστημονικής φαντασίας, ανυψώνοντας την τελευταία ως σοβαρό μέσο κοινωνικής σάτιρας και φιλοσοφικού προβληματισμού.

Χρησιμοποιεί σύντομα κεφάλαια, σατιρικά στοιχεία, επιστημονική φαντασία και την εφεύρεση μιας νέας θρησκείας για να δομήσει την κριτική του στον ανθρώπινο πολιτισμό. Η γλώσσα είναι ξηρή, σαρδονική και απολύτως αναγνωρίσιμη. Ο αφηγητής ερευνά την κληρονομιά του εφευρέτη της ατομικής βόμβας και «ανακαλύπτει» μια νέα ουσία, τον «πάγο-εννιά», που έχει τη δύναμη να παγώσει ακαριαία όλο το νερό της γης. Επικρίνει πικρά την επιστήμη χωρίς ηθική, τη γελοιότητα του πολέμου, την οργανωμένη θρησκεία και την τάση της ανθρωπότητας για αυτοκαταστροφή, όλα συμπυκνωμένα στο θανατηφόρο «Ice-nine». Η αφήγηση με παρωδία, μαύρο χιούμορ και πικρή ειρωνεία οδηγεί σε μια αποκαλυπτική κατάληξη.

Αποτελεί μια καυστική σάτιρα της επιστήμης και της τυφλής πίστης στην τεχνολογική πρόοδο, αλλά και μια αλληγορία για τη θρησκεία, μέσω της επινόησης της «μποκονονιστικής» πίστης, μιας «νέας» θρησκείας γεμάτης παράδοξες αλήθειες. Ο Βόνεγκατ καταφέρνει να συνδυάσει την ελαφρότητα με τη μεταφυσική αγωνία, προσφέροντας ένα έργο που επηρεάζει ακόμη και σήμερα τη σάτιρα της δυστοπικής λογοτεχνίας.

Η προφητική του φύση για την κλιματική αλλαγή, τους πυρηνικούς κινδύνους και την παραπληροφόρηση το κάνουν πιο επίκαιρο από ποτέ. Επηρέασε γενιές συγγραφέων και διανοούμενων. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1979 από τις εκδόσεις Χατζηνικολή.

Το κουρδιστό πορτοκάλι (Άντονι Μπέρτζες) Από τα πιο προκλητικά μυθιστορήματα του 20^ου αι. Ένα κοινωνικό καθεστώς καθορίζεται μέσω της δημοκρατίας, της κοινωνικής ανοχής και της γλώσσας. Εδώ παρουσιάζονται και τα τρία, με πρώτο τη γλώσσα!

Για να υπαινιχθεί το μοχθηρό σύμπαν του 15χρονου παραβατικού Άλεξ και των δολοφονικών φίλων του, ο Burgess έχει το «Viddy» για το «κοίτα», «horrorshow» για το «καλά» — από τα ρωσικά, "vidit" & "khorosho", που σου δίνουν κάποια ιδέα για το ποιο υβρίδιο πολιτικού συστήματος έχει επικρατήσει. Οι λέξεις τον τοποθετούν σε έναν κόσμο διεφθαρμένων αξιών, βίας και απεριόριστης εφηβικής ανομίας (το ναρκωτικό του είναι «γάλα συν.»). Όταν ο Άλεξ συλλαμβάνεται από τις αρχές και υποβάλλεται σε πειραματική ψυχολογική «αναμόρφωση» για να του δημιουργήσουν ναυτία σε οποιαδήποτε παρόρμηση προς τη βία, το βιβλίο γίνεται διαλογισμός σχετικά με το εάν ένας κόσμος στον οποίο το κακό μπορεί να επιλεχθεί ελεύθερα μπορεί να εξακολουθεί να είναι προτιμότερος από έναν κόσμο στον οποίο επιβάλλεται η καλοσύνη. Η ψυχρή υπέροχη «αμαρτωλή» προσαρμογή του Στάνλεϊ Κιούμπρικ έχει απειλήσει μερικές φορές να επισκιάσει αυτό το σπουδαίο μυθιστόρημα. Μην το αφήσετε να συμβεί.

Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στην εξερεύνηση του προβλήματος της ελευθερίας: είναι προτιμότερο να επιλέγεις το κακό ή να σου αφαιρείται η δυνατότητα επιλογής; Η χρήση μιας εφευρετικής γλώσσας το καθιστά μοναδικό, αυτή δεν είναι απλά ένα στολίδι, αλλά βασικό στοιχείο της εμπειρίας ανάγνωσης, που αναγκάζει τον αναγνώστη να μπει στον κόσμο του ναρκισσιστή, βίαιου πρωταγωνιστή και να τον απομακρυνθεί από αυτόν ταυτόχρονα. Η βία, παρουσιασμένη με μαύρο χιούμορ, προκαλεί τον αναγνώστη να στοχαστεί πάνω στη φύση της ανθρώπινης ηθικής. Αντιμετωπίζει βαθιά ηθικά και φιλοσοφικά διλήμματα: Είναι επιθυμητό να αναγκάζεσαι να κάνεις το καλό; Μπορεί η κοινωνία να θυσιάσει την ανθρώπινη ελευθερία για χάρη της ασφάλειας;

Παραμένει ένα κλασικό της δυστοπικής λογοτεχνίας και μια συνεχής πηγή ακαδημαϊκών και λαϊκών συζητήσεων.  Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1975 από τις εκδόσεις Κάκτος.

Το πρόστιμο (Ζ.Μ.Γ. Λε Κλεζιό) Το πρώτο μυθιστόρημα του μετέπειτα Νομπελίστα παρουσιάζει τον Αντάμ Πολό, έναν νεαρό που ζει στο περιθώριο μιας γαλλικής πόλης. Ο πρωταγωνιστής, αποκομμένος από την κοινωνία, παρατηρεί τους γύρω του με ειρωνική ή κυνική ματιά, ενώ βυθίζεται σε παραληρηματικούς μονολόγους και καταστάσεις αποξένωσης.

Η λογοτεχνική σημασία έγκειται στην ένταξή του στο ρεύμα του «νέου μυθιστορήματος», όπου η πλοκή παραμερίζεται για χάρη της γλώσσας και της εσωτερικότητας. Χαρακτηρίζεται από μια ποιητική, αισθητηριακή και συχνά παραληρηματική γλώσσα που αποτυπώνει την παραλλαγμένη αντίληψη του πρωταγωνιστή. Διασπά τις γραμμικές αφηγηματικές συμβάσεις, μοιάζοντας περισσότερο με ένα εκτεταμένο ποιητικό μονόλογο. Έφερε έναν νέο, πειραματικό ρυθμό στη γαλλική πεζογραφία, επηρεασμένο από τον εξωτισμό και την κριτική στον μοντερνισμό.

Εξερευνά το θέμα της αποξένωσης στην σύγχρονη αστική κοινωνία, την τρέλα, την αναζήτηση για μια πιο αυθεντική σχέση με τον φυσικό κόσμο και την αδυναμία επικοινωνίας. Αποτυπώνει την κρίση ταυτότητας της μεταπολεμικής Ευρώπης, τη μοναξιά στις πόλεις, αλλά και μια υπαρξιακή αναζήτηση που αγγίζει τα όρια της παραφροσύνης. Παρά την πειραματική μορφή, το έργο φανερώνει την κοινωνική και φιλοσοφική διάσταση που θα χαρακτηρίσει όλη τη μετέπειτα πορεία του συγγραφέα. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1978 από τις εκδόσεις Χατζηνικολή.

Ο στρατηγός της στρατιάς των νεκρών (Ισμαήλ Κανταρέ) Ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της αλβανικής λογοτεχνίας. Πίστευε μεν ότι οι Έλληνες, οι Ρωμαίοι και οι Αλβανοί είναι η καρδιά της ευρωπαϊκής πολιτισμικής ταυτότητας, αλλά τόλμησε να εξερευνήσει βαριά ιστορικά και πολιτικά θέματα υπό το καθεστώς του Ενβέρ Χότζα.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ένας Ιταλός στρατηγός, συνοδευόμενος από έναν ιερέα που είναι επίσης συνταγματάρχης του ιταλικού στρατού, στέλνεται στην Αλβανία για να εντοπίσει και να περισυλλέξει τα λείψανα των συμπατριωτών του που είχαν πεθάνει κατά τη διάρκεια του πολέμου και να τα επιστρέψει για ταφή στην Ιταλία. Καθώς οργανώνουν την έρευνα και ανασκαφές, αναρωτιούνται για το νόημα του έργου τους. Η πορεία τους μέσα στο αφιλόξενο τοπίο και τις μνήμες του πολέμου γίνεται μεταφορά για το βάρος της ιστορίας, τη ματαιότητα της βίας και τη μνήμη που στοιχειώνει τους λαούς. Ο στρατηγός μιλά στον ιερέα για τη ματαιότητα του πολέμου και το ανούσιο του εγχειρήματος. Καθώς πηγαίνουν βαθύτερα στην αλβανική ύπαιθρο, διαπιστώνουν ότι τους ακολουθεί ένας άλλος στρατηγός που αναζητά πτώματα Γερμανών στρατιωτών που σκοτώθηκαν στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Όπως ο Ιταλός ομόλογός του, ο Γερμανός παλεύει με μια άχαρη δουλειά που αναζητά υπολείμματα και αμφισβητεί την αξία τέτοιων προσπαθειών.

Η μυσταγωγική του ατμόσφαιρα και η ποιητική του γλώσσα το καθιστούν έργο που συνδυάζει ιστορικό ρεαλισμό και μυθική διάσταση. Η λογοτεχνική σημασία του βρίσκεται στην αλληγορική του δύναμη: πίσω από την αφήγηση κρύβεται ένας στοχασμός για την ενοχή, την ταυτότητα και την τραγωδία του πολέμου. Καθιέρωσε τον Κανταρέ διεθνώς, ανοίγοντας τον δρόμο για να γίνει η φωνή της αλβανικής λογοτεχνίας στον κόσμο.. Όμως η διεθνής του επίδραση είναι μικρότερη από άλλα έργα, κυρίως λόγω γλωσσικών και πολιτικών φραγμών της εποχής. Το 1972 πρωτοκυκλοφόρησε στην Ελλάδα από ιδιωτική έκδοση.

Pierre Dubreuil. Uncertainty

Η καμπάνα από γυαλί (Σύλβια Πλαθ) Ημι-αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα που εξετάζει τη ζωή μιας γυναίκας που παλεύει με την κατάθλιψη και την αυτοκαταστροφή. Ενσαρκώνει την αποξένωση και την αίσθηση αποτυχίας που συχνά νιώθουν οι γυναίκες στη κοινωνία.

Η Πλαθ περιγράφει την ψυχολογική κατάρρευση της ηρωίδας της  Έστερ μιας νεαρής φοιτήτριας με όνειρα για καριέρα στη συγγραφή, που βρίσκεται αντιμέτωπη με τις κυρίαρχες αντιλήψεις του κοινωνικού περίγυρου, την καταπίεση του φύλου της και τελικά με την κατάθλιψη που την οδηγεί σε απόπειρα αυτοκτονίας.

Αποτυπώνει με συγκλονιστική αμεσότητα την εμπειρία της ψυχικής ασθένειας, ενώ παράλληλα αποτελεί φεμινιστικό σχόλιο πάνω στις επιλογές και τα αδιέξοδα των γυναικών. Συμβολίζει την ασφυκτική παγίδευση της ηρωίδας στον ίδιο της τον νου. Η γλώσσα είναι κοφτή, ειρωνική, γεμάτη οξύ παρατηρητικό χιούμορ, κάτι που κάνει την ανάγνωση ακόμη πιο ανατριχιαστική. Έχει τεράστια κοινωνικό-πολιτιστική σημασία ως ένα εικονικό έργο του φεμινιστικού κινήματος και μια βαθιά προσωπική αφήγηση για την ψυχική ασθένεια. Ωστόσο, από μια αυστηρά λογοτεχνική-τεχνική σκοπιά, η αφηγηματική του δομή και η γλώσσα είναι πιο παραδοσιακά ρεαλιστικές σε σύγκριση με την ριζοσπαστική πειραματικότατα άλλων φεμινιστικών και ψυχολογικών μυθιστορημάτων.

Ένα έργο που συνδέθηκε με την ίδια τη ζωή και τον τραγικό θάνατο της Πλαθ. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1985 από τις εκδόσεις Εξάντας.

Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο (Τζον Λε Καρέ) Καθιέρωσε το συγγραφέα ως κορυφαίο δυτικό εκπρόσωπο της κατασκοπευτικής λογοτεχνίας.

Σε αντίθεση με τα ρομαντικοποιημένα και μοδάτα μυθιστορήματα κατασκοπείας της εποχής, ο Λε Καρέ παρουσιάζει έναν κόσμο κυνικό, βρώμικο και γεμάτο προδοσίες. Κανείς δεν φοράει σμόκιν, οι πράκτορές του είναι μεσήλικες, απογοητευμένοι άντρες με λεκιασμένα πανωφόρια. Ένας κουρασμένος και απογοητευμένος Άγγλος κατάσκοπος ονόματι Alec αναλαμβάνει μια τρομακτική αποστολή με την ελπίδα ότι θα είναι η τελευταία του: προσποιείται ότι αυτομόλησε στην Ανατολική Γερμανία, για να διεισδύσει στο δίκτυο κατασκοπείας του εχθρού και να σπείρει ψευδείς πληροφορίες σχετικά με έναν ισχυρό αξιωματικό των μυστικών υπηρεσιών της χώρας.

Γραμμένο από προσωπική εμπειρία, με αδυσώπητη, κομψή ευκρίνεια, είναι ένα θρίλερ πρώτης τάξεως και επίσης ένα θλιβερό, συμπονετικό πορτρέτο ενός ανθρώπου που επειδή έχει ζήσει με ψέματα, σενάρια και υποθέσεις για τόσο καιρό, έχει ξεχάσει πώς να λέει την αλήθεια. Θεωρήθηκε επαναστατικό στην εποχή του, για τον ρεαλιστικό τρόπο που απαξίωνε το ρόλο των μυστικών υπηρεσιών και επειδή επαναπροσδιόρισε το είδος του κατασκοπευτικού μυθιστορήματος, εισάγοντας τον "ρεαλισμό του κατασκόπου", τη ντουλάπα με τους σκελετούς και τον αντιήρωα.

Στην ανανέωση του είδους πρωτίστως βρίσκεται και η λογοτεχνική του σημασία: αντί για ηρωικούς πράκτορες, βλέπουμε ανθρώπους κουρασμένους, παγιδευμένους σε ένα παιχνίδι πολιτικής σκοπιμότητας. Όμως ο ρεαλισμός, η ψυχολογική διεισδυτικότητα και η ηθική αμφισημία το καθιστούν κλασικό, όχι μόνο στο είδος του, αλλά και γενικότερα στη σύγχρονη ευρωπαϊκή πεζογραφία. . Αυτό πολλές φορές δεν είναι αποδεκτό από όλους και η λογοτεχνική του σημασία περιορίζεται (αδίκως) μόνο στο πλαίσιο του είδους του. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1970 από τις εκδόσεις Κέδρος