1974: Άλλαξαν τον τρόπο σκέψης μας για την επιστημονική φαντασία, τα μέσα ενημέρωσης, τη φιλοσοφία, τη κατασκοπεία και τη μετανάστευση.

Ο αναρχικός των δύο κόσμων  (The Dispossessed) (Ούρσουλα Κ. Λε Γκεν - 1974) Μέσα από την αντιπαραβολή δύο αντίθετων εξωγήινων πολιτισμών (καπιταλιστικού και ελευθεριακού), το έργο εξετάζει την πολιτική ουτοπία, την ηθική της επιστήμης και το υπαρξιακό κόστος της ελευθερίας. Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της επιστημονικής φαντασίας όλων των εποχών, που ανύψωσε το είδος σε λογοτεχνικό επίπεδο. Εδειξε ότι η ΕΦ μπορεί να είναι από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για κοινωνιολογική και πολιτική κριτική.

Ανήκει στον χώρο της ΕΦ, αλλά ξεπερνά τα όρια της, μετατρέποντας τον φανταστικό κόσμο σε εργαστήριο πολιτικών, κοινωνικών και φιλοσοφικών ιδεών. Η ιστορία εκτυλίσσεται σε δύο πλανήτες: τον Ανάρρες, όπου επικρατεί μια αναρχοκομμουνιστική κοινωνία χωρίς κράτος και ιεραρχία, και τον Ουράς, που θυμίζει τον δικό μας κόσμο, με καπιταλισμό, ανισότητες και κρατική εξουσία.

Κεντρικός ήρωας είναι ο φυσικός Σεβέκ, ο οποίος επιχειρεί να γεφυρώσει τα δύο συστήματα, μεταφέροντας τη θεωρία του για τον «συγχρονιστή» - μια επαναστατική επιστημονική ανακάλυψη που μπορεί να αλλάξει την επικοινωνία και την κατανόηση στο σύμπαν. Μέσα από την πορεία του, η Λε Γκεν θέτει πολλαπλά κοινωνικά και φιλοσοφικά ερωτήματα. Δεν εφευρίσκει απλώς μια ουτοπία, αλλά δημιουργεί μια "διφορούμενη ουτοπία"( όπως αναφέρει και ο υπότιτλος). Η δομή του μυθιστορήματος είναι εξαιρετικά καινοτόμα: τα κεφάλαια εναλλάσσονται ανάμεσα στον πλανήτη Ανάρρες και στον πλανήτη Ουράς, ακολουθώντας τη ζωή του φυσικού Σεβέκ. Αυτή η αφηγηματική τεχνική επιτρέπει μια συνεχή, διαλεκτική σύγκριση των δύο κόσμων, χωρίς να προτείνει εύκολες απαντήσεις. Η γλώσσα είναι λιτή και αποτελεσματική, ανταποκρινόμενη στην αισθητική της κοινωνίας του Ανάρρες.

Θεωρείται το κορυφαίο πολιτικό και ουτοπικό μυθιστόρημα της Λε Γκεν. Αναδεικνύει την επιστημονική φαντασία ως μέσο στοχασμού για τα καίρια ζητήματα της κοινωνικής οργάνωσης. Εξετάζει βαθιά φιλοσοφικά ερωτήματα: Τι είναι η ελευθερία; Ποια είναι η σχέση του ατόμου με την κοινωνία; Πώς γεννιέται η ιδιοκτησία και η ιεραρχία; Το βιβλίο είναι μια πυκνή μελέτη για τα κοινωνικά συστήματα, την αλλοτρίωση, την ατομική δημιουργία και την αντίσταση. Επίσης, με τη διπλή αφήγηση —παράλληλη παρουσίαση των δύο πλανητών— η συγγραφέας αποφεύγει να προσφέρει εύκολες απαντήσεις, δείχνει ότι κάθε κοινωνικό σύστημα έχει αδυναμίες, και ότι η ουτοπία είναι μια συνεχής διαδικασία, όχι ένας τελικός προορισμός.

Το μυθιστόρημα έχει επηρεάσει πολιτικές συζητήσεις, ενώ συγχρόνως αποτελεί και φιλοσοφική αλληγορία για την ίδια τη φύση της επιστήμης και της δημιουργικότητας. Δεν είναι μόνο ένα αφήγημα επιστημονικής φαντασίας, αλλά και μια επίκληση για το πώς μπορεί να υπάρξει μια πιο δίκαιη κοινωνία, με επίγνωση όμως ότι κάθε ανθρώπινη οργάνωση έχει το κόστος της.

Επηρέασε αμέτρητους συγγραφείς και άνοιξε το δρόμο για το "Νέο Κύμα" (New Wave) της ΕΦ, που επικεντρώνεται περισσότερο στις κοινωνικές επιστήμες παρά σε θέματα τεχνολογίας. Οι προβληματισμοί του για την κλιματική αλλαγή, την κοινωνική ανισότητα, τον καταναλωτισμό και τη φύση της επαναστατικής δράσης είναι πιο επίκαιροι ποτέ. Συνεχίζει να είναι βασικό ανάγνωσμα τόσο στη λογοτεχνία όσο και σε ακαδημαϊκούς κύκλους πολιτικών επιστημών. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1980 από τις εκδόσεις Κάκτος.

By Lukas Frese

Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλουμ (Χάινριχ Μπελ – 1974) Περιγράφει πώς μια αθώα γυναίκα, γίνεται θύμα του κίτρινου τύπου λόγω της φιλίας της με έναν εγκληματία. "Τα άτομα και οι δράσεις αυτής της αφήγησης είναι φανταστικά. Οποιαδήποτε ομοιότητα με τις πρακτικές της εφημερίδας Bild δεν είναι ούτε τυχαία ούτε σκόπιμη, είναι απλά αναπόφευκτη". Είναι ένα από τα καθοριστικά έργα της γερμανικής μεταπολεμικής λογοτεχνίας και μια άμεση, δυνατή πολιτική παρέμβαση. Επηρέασε βαθιά τη δημοσιογραφική κριτική και τον ρόλο των ΜΜΕ στη δημοκρατική κοινωνία. Ο όρος "Καταρίνα Μπλουμ" έγινε συνώνυμο του θύματος δημοσιογραφικής δυσφήμισης και ηθικού πανικού.

Η ιστορία αφηγείται τη ζωή της Καταρίνα Μπλουμ, μιας νέας γυναίκας που βρίσκεται ξαφνικά στο επίκεντρο ενός σκανδάλου. Αφού περνά μια νύχτα με έναν άνδρα που καταζητείται από την αστυνομία, τα κίτρινα έντυπα ξεκινούν έναν ανελέητο πόλεμο εναντίον της, παρουσιάζοντάς την ως εγκληματία και ελευθέρων ηθών, καταστρέφοντας την υπόληψή της. Η Μπλουμ, μια γυναίκα με ήσυχη και αξιοπρεπή ζωή, μετατρέπεται σε θύμα της βίας της «δημοσιογραφίας του σκανδάλου».

Ο Μπελ αναλύει πώς η επιλεκτική, παραπλανητική πληροφόρηση και οι ψευδείς εντυπώσεις μπορούν να καταστρέψουν όχι μόνο άτομα, αλλά και την ίδια τη δημοκρατική κοινωνία. Η σημασία του έργου είναι διπλή: Καταγγέλλει την ανευθυνότητα και την εμπορευματοποίηση της ενημέρωσης, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο της χειραγώγησης και προβληματίζει γύρω από το ζήτημα της ατομικής αξιοπρέπειας σε σύγκρουση με την ανεξέλεγκτη δύναμη της δημοσιότητας. Εξετάζει τη διαφθορά της εξουσίας, την αυθαίρετη άσκηση κρατικής βίας, την ηθική των ΜΜΕ και την καταστροφή της ιδιωτικής ζωής ενός ατόμου από αφανείς δυνάμεις. Είναι μια οξυδερκή κριτική στον κρατικό μηχανισμό και στον ηθικό πανικό της μεσαίας τάξης της Γερμανίας των αρχών της δεκαετίας του '70 (εποχή της Φράξιας Κόκκινου Στρατού).

Λογοτεχνικά, το βιβλίο ξεχωρίζει για τον «ψευδο-ντοκιμαντερίστικο» τρόπο αφήγησης: η ιστορία παρουσιάζεται μέσα από υποτιθέμενες καταθέσεις, αστυνομικές αναφορές και δημοσιογραφικά κείμενα. Αυτό το ύφος ενισχύει την αίσθηση αντικειμενικότητας, ενώ στην πραγματικότητα αποκαλύπτει τον μηχανισμό κατασκευής της «αλήθειας». Το μυθιστόρημα μιμείται την τόνο και τη δομή μιας δημοσιογραφικής αναφοράς ή ενός εγκληματολογικού αρχείου. Η γλώσσα είναι σκόπιμα ψυχρή, "αντικειμενική" και γεμάτη "γεγονότα", παρουσιάζοντας μια απότομη αντίθεση με τη ψυχολογική τρομοκρατία που διαπράττουν οι εφημερίδες (και τα κανάλια). Αυτή η τεχνική απομυθοποιεί τη δημοσιογραφική γλώσσα και αποκαλύπτει την υποκειμενικότητα και τη δολοπλοκία που κρύβεται πίσω από την επιφανειακή "αντικειμενικότητα".

Τα θέματα του είναι δυστυχώς επίκαιρα μέχρι σήμερα, ιδιαίτερα στην εποχή των κοινωνικών δικτύων και των "fake news". Αποτελεί μια προφητική προειδοποίηση για το πώς τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να δημιουργήσουν και να καταστρέψουν ζωές, δουλειές και προσωπικότητες, ένα ζήτημα που αγγίζει κάθε σύγχρονη χώρα. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1975 από τις εκδόσεις Θεμέλιο.

Ζήσε και Θυμήσου (Βαλεντίν Ρασπούτιν – 1974) Ένα ισχυρό και συγκινητικό έργο που εξετάζει τα βαθιά ηθικά ερωτήματα που προκύπτουν σε κρίσιμους καιρούς. Με τη λυρική του γλώσσα και το ψυχολογικό του βάθος, εδραίωσε τον συγγραφέα ως έναν από τους πιο σημαντικούς Ρώσους συγγραφείς του 20ού αιώνα και το έργο ως κλασικό της ρωσικής λογοτεχνίας

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στο τελευταίο στάδιο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, στην παγωμένη Σιβηρία και αφηγείται την τραγική ιστορία του Αντρέι Γκουσκόβ, ενός νεαρού στρατιώτη και της γυναίκας του, Νάστια. Ο Αντρέι, τραυματισμένος και γεμάτος νοσταλγία, λιποτακτεί από το μέτωπο. Κρυφά επιστρέφει στο χωριό του, αλλά δεν τολμά να εμφανιστεί δημόσια. Κρύβεται σε μια απομακρυσμένη καλύβα στις όχθες του ποταμού Ανγκαρά, και μόνο η Νάστια γνωρίζει για την ύπαρξή του. Αυτή γίνεται ο μοναδικός του συνεργός, φέρνοντας του φαγητό, ρούχα και θέρμη, ζώντας ένα διπλό, εξαντλητικό ψέμα μπροστά σε ολόκληρη την κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των γονιών της. Η αγάπη της Ναστα για τον άνδρα της έρχεται σε άμεση σύγκρουση με το αίσθημα του καθήκοντος και τη νομοταγή συνείδηση της κολεκτιβιστικής κοινωνίας. Κάθε της επίσκεψη στον Αντρέι είναι γεμάτη φόβο και ανυπομονησία, και κάθε της στιγμή στο χωριό γίνεται δοκιμασία υποκρισίας. Ο Αντρέι, από την πλευρά του, βαθιά πληγωμένος από το αίσθημα της ενοχής και την απώλεια της αξιοπρέπειάς του, γίνεται όλο και πιο αγχώδης, εγωκεντρικός και σχεδόν "θηριώδης", συγχωνεύοντας τον εαυτό του με το άγριο περιβάλλον της φύσης. Η τραγωδία του ζευγαριού κλιμακώνεται όταν η Νάστια μένει έγκυος. Η εγκυμοσύνη αυτή, που θα έπρεπε να είναι πηγή χαράς, γίνεται η πηγή της καταστροφής τους, καθώς είναι αδύνατον να κρυφτεί και αποτελεί μια ζωντανή απόδειξη της μυστικής επαφής της με τον "προδότη". Το τέλος είναι καταστροφικό, υπογραμμίζοντας την παντελή αδυναμία διαφυγής από το κοινωνικό και ηθικό πλαίσιο.

Είναι ένα αριστούργημα της λογοτεχνικής τάσης των «Χωρικών Συγγραφέων» (Деревенская проза). Η σημασία του υπερβαίνει την απλή αφήγηση ενός δράματος, καθώς λειτουργεί σε πολλά επίπεδα:

Σε αντίθεση με πολλά επίσημα σοβιετικά έργα που δείχνουν τον πατριωτικό ηρωισμό, ο Ρασπούτιν εστιάζει στις τραυματικές πτυχές του πολέμου. Δείχνει πώς το τραύμα δεν είναι μόνο σωματικό, αλλά και ψυχολογικό, ικανό να οδηγήσει έναν συνηθισμένο άνθρωπο σε πράξεις απελπισίας που τον αποξενώνουν από την ανθρωπιά και την κοινωνία του. Το κύριο θέμα του βιβλίου είναι το ηθικό δίλημμα. Το έργο δεν δικαιολογεί τη λιποταξία, ούτε καταδικάζει ξεκάθαρα την πίστη της γυναίκας του. Αντίθετα, εμβαθύνει στην τραγική της θέση: η αγάπη της για τον άνδρα της την ωθεί να προδώσει ό,τι έχει μάθει να σέβεται. Το βιβλίο είναι μια δυνατή μελέτη για το βάρος της συνείδησης και την καταστροφική σύγκρουση μεταξύ προσωπικών συναισθημάτων και κοινωνικών υποχρεώσεων. Η φύση της Σιβηρίας δεν είναι απλά σκηνικό. Είναι ένας ενεργός χαρακτήρας, μια αμείλικτη και ηθικά ουδέτερη δύναμη που αντανακλά τις ψυχικές καταστάσεις των ηρώων. Η καλύβα του Αντρέι γίνεται σύμβολο της απομόνωσης και της ηθικής πτώσης του, ενώ ο ποταμός Ανγκαρά συμβολίζει τη ροή του χρόνου και την αναπόφευκτη αποκάλυψη της αλήθειας.

Μέσα από την ιστορία αυτή, ο Ρασπούτιν κάνει έμμεση κριτική σε κάθε κοινωνία. Η απόλυτη καταδίκη του λιποτάκτη, χωρίς καμία προσπάθεια κατανόησης, και η απόλυτη απομόνωση στην οποία οδηγείται το ζευγάρι, δείχνουν την αδυναμία κάθε συστήματος να αντιμετωπίσει την ατομική τραγωδία και την ανθρώπινη αδυναμία.

Felix Edouard Vallotton. Black &White. 1913

Πολίτης Δεύτερης Κατηγορίας (Μπούτσι Εμετσέτα - 1974). Το ημι-αυτοβιογραφικό αυτό μυθιστόρημα ακολουθεί τη ζωή της Ατά, μιας νεαρής Νιγηριανής γυναίκας, από την παιδική της ηλικία στο Λάγος της δεκαετίας του 1940 μέχρι τη ζωή της ως μετανάστρια στο Λονδίνο της δεκαετίας του 1960.

Η Ατά ονειρεύεται από παιδί να πάει στην «Αγγλία του Βιβλίου», μια χώρα μόρφωσης και ευκαιριών. Ωστόσο, όταν πραγματικά μεταναστεύει για να ενωθεί με τον σύζυγό της, Φράνσις, η πραγματικότητα είναι σκληρή. Αντί για τον παράδεισο, βρίσκει ένα ψυχρά εχθρικό περιβάλλον, βαθιό ρατσισμό και μια πατριαρχική κοινωνία εντός της νιγηριανής διασποράς. Ο Φράνσις αποδεικνύεται απρόθυμος και βίαιος σύζυγος που υποβαθμίζει τις φιλοδοξίες της και την κάνει να νιώθει ακόμη πιο μόνη. Παρά τις απίστευτες δυσκολίες - φτώχεια, κακοποίηση, την προθυμία του συζύγου της να ξοδέψει τα λεφτά για τα δίδακτρα της σε τυχερά παιχνίδια - η Ατά δείχνει αξιοθαύμαστη ανθεκτικότητα και αποφασιστικότητα, πολεμώντας ακλόνητα για να κάνει το όνειρό της για εκπαίδευση και αυτονομία πραγματικότητα.

Είναι ένα θεμελιώδες έργο της μετα-αποικιακής λογοτεχνίας και του φεμινισμού. Η Emecheta δίνει φωνή στη διπλά μαρτυρική εμπειρία μιας μαύρης γυναίκας: η καταπίεση λόγω φύλου (από τη δική της κουλτούρα και τον σύζυγό της) και η καταπίεση λόγω φυλής (από την αγγλική λευκή κοινωνία). Το μυθιστόρημα αντικρούει ριζικά τη ρομαντικοποιημένη εικόνα της μητρόπολης που υπήρχε στις αποικίες, αποκαλύπτοντας την πικρή αλήθεια του ρατσισμού και των οικονομικών δυσκολιών. Είναι μια ιστορία επιβίωσης και αυτο-πραγμάτωσης που αγγίζει θέματα ταυτότητας, μεταναστευτικής εμπειρίας και της αναζήτησης για έναν τόπο στον κόσμο. Ενώ η γλώσσα είναι άμεση και ρεαλιστική, η καινοτομία του βιβλίου έγκειται στη φωνή και στην προοπτική. Είναι ένα από τα πρώτα και πιο ισχυρά μυθιστορήματα που αφηγούνται την εμπειρία μιας Νιγηριανής μετανάστριας στη μεταπολεμική Βρετανία από την οπτική γωνία μιας μαύρης γυναίκας. Η Emecheta σπάει τον ευρωκεντρικό λογοτεχνικό κανόνα και εισάγει μια ριζικά νέα αφηγηματική θέση, που συνδυάζει τα προβλήματα του ρατσισμού με αυτά της πατριαρχίας.

Θεμελιώδες κείμενο τόσο της λογοτεχνίας της μαύρης διασποράς όσο και του φεμινισμού. Έδωσε φωνή σε μια διπλά περιθωριοποιημένη εμπειρία (μαύρη, γυναίκα, μετανάστρια) και άνοιξε το δρόμο για μια ολόκληρη γενιά συγγραφέων από την Αφρική και τη διασπορά. Είναι ένα κύριο έργο για τη δημιουργία του χώρου της "Μετα-αποικιακής Λογοτεχνίας".

Επικεντρώνεται στα αλληλένδετα συστήματα καταπίεσης: ο ρατσισμός όχι μόνο της βρετανικής ελίτ αλλά και όλης της  κοινωνίας απέναντι στους "άλλους", και ο σεξισμός τόσο της βρετανικής όσο και της αφρικανικής κοινωνίας απέναντι στη γυναίκα. Διερευνά τη νοσταλγία, τη θέληση για εκπαίδευση, τη βία μέσα στο γάμο και την αδιάκοπη προσπάθεια μιας γυναίκας να εξασφαλίσει αυτονομία και αξία.

Η συζήτηση για τη μετανάστευση, τον ρατσισμό και την ενδο-οικογενειακή βία παραμένουν κεντρικά ζητήματα στις σύγχρονες κοινωνίες. Η απλή, αλλά βαθιά συγκινητική αφηγηματική φωνή της Εμετσέτα καθιστά το βιβλίο ένα ισχυρό και βιογραφικά εμπνευσμένο έργο μιας εμπειρίας που συνεχίζει να επαναλαμβάνεται, καθιστώντας το διαχρονικό.

By unknown

Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάϊλυ (Τζον Λε Καρέ - 1974) Μια συναρπαστική κατασκοπική περιπέτεια με κοινωνικοπολιτικά σχόλια και φιλοσοφικούς στοχασμούς για τη σκοτεινή εποχή που ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν στην κορύφωσή του. Ο συγγραφέας αναμόρφωσε το κατασκοπευτικό μυθιστόρημα, αντικαθιστώντας τη περιπετειώδη δράση με ψυχολογικό βάθος, γκρίζα ηθική και βαθιά απογοήτευση.  

Στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, η Βρετανική Μυστική Υπηρεσία (γνωστή ως «Το Τσίρκο») βρίσκεται σε κρίση μετά από μια παταγώδη αποτυχία. Ο γηραιός, αλλά εξαιρετικά ευφυής εκπαιδευτής κατασκόπων Σμάϊλυ, «με το βλέμμα της κουκουβάγιας και τα γυαλιά από χοντρό σκελετό» και την αντιδιαμετρικά αντίθετη προσωπικότητα από του  υπερ-κατάσκοπου Τζέιμς Μποντ, μετά την αποτυχία του σε μια επιχείρηση, βρίσκεται παροπλισμένος στο γραφείο του στο Λονδίνο. Όμως όταν αντιληφθεί ότι υπάρχει ένας διπλός πράκτορας στα ανώτερα κλιμάκια της υπηρεσίας που διαρρέει απόρρητες πληροφορίες προς τη Σοβιετική Ένωση θα αναλάβει να ξετρυπώσει τον «τυφλοπόντικα». Ο Σμάϊλυ, αντί για δράση και βία, χρησιμοποιεί το μυαλό του, την εξαιρετική μνήμη του και την κατανόηση της ανθρώπινης ψυχολογίας. Η έρευνά του τον οδηγεί σε ένα δίκτυο προδοσιών, προσωπικών φιλοδοξιών και πικρών αναμνήσεων από το παρελθόν, καθώς εξετάζει τέσσερις κύριους υπόπτους, όλους πρώην συνάδελφούς του.

Το μυθιστόρημα επαναπροσδιόρισε το είδος του κατασκοπευτικού θρίλερ. Ο Λε Καρέ, έχοντας ο ίδιος εργαστεί στο MI6, απομακρύνθηκε από το γκλάμουρ και μαχητικό ύφος του Τζέιμς Μποντ και δημιούργησε έναν ρεαλιστικό, γκριζο και ηθικά διφορούμενο κόσμο. Εδώ, ο πραγματικός εχθρός δεν είναι μόνο οι Σοβιετικοί, αλλά και η γραφειοκρατία, η εσωτερική προδοσία και οι προσωπικές αδυναμίες. Ο Σμάϊλυ είναι ένας αντι-ήρωας: ήσυχος, χωρίς φυσική αίγλη, αλλά με πνευματική ανωτερότητα. Το βιβλίο είναι ένας πολύπλοκος ψυχολογικός γρίφος που εμβαθύνει στη μελαγχολία και την κουρασμένη ατμόσφαιρα της Βρετανίας μετά την αποικιοκρατική της δόξα. Είναι μια λογοτεχνική αναφορά για την πίστη, την προδοσία και το τίμημα της υπηρεσίας σε έναν κόσμο χωρίς ξεκάθαρα ηθικά όρια.

By Neuro Traveler

Η ιστορία (Έλσα Μοράντε - 1974) Ένα επικό και τραγικό μυθιστόρημα για τη ζωή μιας δασκάλας και των γιων της κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά τον Β'ΠΠ. στην Ιταλία. Θεωρείται ως το πιο διάσημο και αμφιλεγόμενο έργο της. Κάθε μία από τις 8 ενότητες του προλογίζεται από μια ακρίβεια μακρο-ιστορικών γεγονότων που έλαβαν χώρα στα χρόνια των περιπετειών της ηρωϊδας, συνήθως από αντικαθεστωτική οπτική. Η αφηγήτρια διακόπτει συχνά αυτή τη φανταστική αφήγηση για να σημειώσει πώς η δική της έρευνα επαληθεύει τις υποκειμενικές αναφορές των χαρακτήρων. Από αυτές τις διακοπές είναι σαφές ότι η αφηγήτρια πρέπει να είναι ένας χαρακτήρας του μυθιστορήματος, που όμως δεν αποκαλύπτεται ποτέ. Τα θεματικά του πεδία είναι ο πόλεμος, η βία, η καταστροφή, και η εμβληματική τους επιρροή στην ανθρώπινη μοίρα.

Είναι ένα βιβλίο τεράστιου λογοτεχνικού και ηθικού βάρους, με μεγάλη απήχηση στην Ιταλία. Ενσωματώνει ιστορικό χρονικό, μυθοπλασία και σχεδόν βιβλικό ύφος. Είχε τεράστια επιρροή στο ιταλικό και ευρύτερα ευρωπαϊκό μυθιστόρημα και επηρέασε τον τρόπο που η λογοτεχνία μπορεί να προσεγγίσει την Ιστορία μέσα από τις ζωές των «μικρών» ανθρώπων. Διάρκεια: Έχει αντέξει ως κλασικό κείμενο του 20ού αιώνα.

Συνάντησε σκληρή κριτική από «προοοδευτικούς παντογνώστες», οι οποίοι αμφισβήτησαν τα έντονα αντικαθεστωτικά του θέματα, αν και πιο αντικειμενικοί κριτικοί είπαν ότι «ενσαρκώνει το ιδανικό λογοτεχνικό έργο» της απογοήτευσης στα μέσα του 20ού αιώνα.

Τα σκυλιά του πολέμου (Ρόμπερτ Στόουν) Δυνατό μυθιστόρημα για την κληρονομιά του πολέμου του Βιετνάμ και την πτώση των Αμερικανικών ιδεωδών. Είναι μια σκοτεινή, δυναμική προσωπική τραγωδία με μεγάλη λογοτεχνική του αξία, αλλά πιο "αμερικανική" θεματική εστίαση.

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στα τέλη της δεκαετίας του 1970, στη σκιά του πολέμου του Βιετνάμ. Ο Τζον ένας διστακτικός και κυνικός δημοσιογράφος, αναλαμβάνει να μεταφέρει μια μεγάλη ποσότητα ηρωίνης από τη Σαϊγκόν στις Ηνωμένες Πολιτείες για λογαριασμό της γυναίκας ενός φίλου του. Η υλοποίηση αυτής της συμφωνίας γρήγορα μετατρέπεται σε έναν εφιάλτη βίας και παράνοιας. Μόλις η ηρωίνη φτάσει στην Καλιφόρνια, ο Τζον  και η ερωμένη του Μάρτζι, βρίσκονται στο στόχαστρο ανελέητων και βίαιων εγκληματιών που θέλουν τα ναρκωτικά για αυτούς.  Πρέπει να σας πούμε ότι όλα τελειώνουν άσχημα;  Ή ότι η ηρωίνη είναι το δηλητήριο που ήρθε στο σπίτι, όπως ο πόλεμος, για να μολύνει ένα ήδη ζοφερό και πριονισμένο κοινωνικό τοπίο;

Το μυθιστόρημα είναι μια αμείλικτη καταδίωξη μέσα σε μια Αμερική που φαίνεται να έχει χάσει κάθε ηθικό προσανατολισμό, όπου ο πόλεμος στο Βιετνάμ δεν είναι πια ένα απομακρυσμένο γεγονός, αλλά μια «μολυσματική» βία που έχει διαρρεύσει πίσω στην πατρίδα.

Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα για τη λογοτεχνική αντιμετώπιση του Βιετνάμ. Ο Robert Stone χρησιμοποιεί τη δομή ενός νουάρ θρίλερ για να εξερευνήσει βαθύτερα φιλοσοφικά ερωτήματα για το κακό, την απόγνωση και την πτώση του αμερικανικού ονείρου. Οι χαρακτήρες είναι καταδικασμένοι, ψάχνοντας για νόημα μέσω ναρκωτικών, σεξ και βίας σε έναν κόσμο που φαίνεται να έχει ξεμείνει από πνευματικούς πόρους. Το μυθιστόρημα είναι μια πικρή κριτική στην αμερικανική κοινωνία της εποχής, υπογραμμίζοντας πώς η τραυματική εμπειρία του πολέμου διαβρώνει τα ηθικά θεμέλια του ατόμου και της χώρας. Η γραφή του Στόουν είναι σκληρή, ρεαλιστική και γεμάτη με μια βαθιά αίσθηση μοιρολατρίας.

Ορίζοντες του κόσμου (Κώστας Αξελός) Δείχνει την ωριμότητα του συγγραφέα τόσο στη σκέψη όσο και στη γλώσσα. Ενσωματώνει την αυστηρότητα του φιλοσοφικού στοχασμού με την ευαισθησία της λογοτεχνικής γραφής, μετατρέποντας τη φιλοσοφία σε ποιητικό ταξίδι. Ο ορίζοντας, ως σύμβολο ανοιχτότητας και διαρκούς αναζήτησης, αποτελεί τον άξονα γύρω από τον οποίο οργανώνεται το κείμενο. Έτσι, ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με μια διπλή εμπειρία: τη διανοητική πρόκληση της φιλοσοφίας και τη συγκινησιακή δύναμη της λογοτεχνίας

Αποτελεί μία από τις πιο ώριμες στιγμές της σκέψης του και συγχρόνως ένα κείμενο που συνθέτει φιλοσοφία και λογοτεχνία. Εδώ, η φιλοσοφία δεν λειτουργεί απλώς ως αναλυτικό εργαλείο ή ως θεωρητικό οικοδόμημα, αλλά μεταμορφώνεται σε ποιητικό βλέμμα. Ο αναγνώστης, ολοκληρώνοντας την ανάγνωση, δεν μένει με ένα κλειστό σύστημα απαντήσεων· μένει με εικόνες, ρυθμούς, ατμόσφαιρες και έναν τρόπο θέασης του κόσμου. Αυτό ακριβώς προσδίδει στο έργο τη διττή του αξία: φιλοσοφικό στοχασμό και λογοτεχνική εμπειρία μαζί.

Κεντρικός άξονας του έργου είναι η εικόνα του ορίζοντα. Ο ορίζοντας δεν παρουσιάζεται ως σταθερό όριο, αλλά ως γραμμή που διαρκώς μετακινείται, ως ανοιχτή δυνατότητα. Πρόκειται για ένα σύμβολο που συνδυάζει το απτό και το αφηρημένο: από τη μια είναι φυσικό τοπίο (ουρανός, θάλασσα, γη), από την άλλη δηλώνει το άνοιγμα της σκέψης προς νέες προοπτικές και άγνωστες κατευθύνσεις. Αυτή η διπλή διάσταση είναι που δίνει στο έργο ποιητικό χαρακτήρα. Ο ορίζοντας είναι υπόσχεση που δεν ολοκληρώνεται ποτέ, σημείο φυγής που παραμένει πάντοτε μπροστά, καλώντας τον αναγνώστη σε διαρκή περιπλάνηση.

Σε αντίθεση με τα προηγούμενα έργα του, όπου κυριαρχούν έννοιες όπως η «πλανητική σκέψη» ή το «παιχνίδι» σε πιο αφηρημένο επίπεδο, εδώ η γλώσσα αποκτά ιδιαίτερο λυρισμό. Οι φράσεις έχουν εσωτερική μουσικότητα, με ρυθμό που παραπέμπει περισσότερο σε ποιητική σύνθεση παρά σε ακαδημαϊκή πρόζα. Ο αναγνώστης βιώνει το κείμενο όχι μόνο ως στοχασμό αλλά και ως αισθητική εμπειρία, όπου η γλώσσα δημιουργεί εικόνες και υποβάλλει συγκίνηση. Το ύφος αυτό καθιστά το βιβλίο μοναδικό: δεν πρόκειται απλώς για στοχαστικό δοκίμιο, αλλά για ποιητική αφήγηση που αναπαριστά την ανοιχτότητα του κόσμου.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του έργου είναι η θέση του «στα όρια». Το κείμενο ισορροπεί ανάμεσα σε στοχασμό και αφήγηση, σε έννοια και εικόνα, σε αυστηρότητα και λυρισμό. Ο Αξελός δεν επιδιώκει να δώσει ολοκληρωμένα θεωρητικά συστήματα, αλλά να καλλιεργήσει μια στάση αναζήτησης, μια εμπειρία διαρκούς προβληματισμού και περιπλάνησης. Έτσι, μπορεί να διαβαστεί με δύο τρόπους: ως φιλοσοφικό έργο που ανοίγει ερωτήματα για τον κόσμο, την αλήθεια και την ύπαρξη· και ως λογοτεχνικό έργο που παρασύρει τον αναγνώστη σε μια ποιητική περιδιάβαση. Στο επίκεντρο των αναζητήσεών του εξακολουθεί να βρίσκεται το «παιγνίδι του συνόλου των συνόλων», ιδίως στη συνάρτησή του με το ερώτημα για το «τέλος της ιστορίας». Τούτο αναδιατυπώνεται απερίφραστα ως εξής: «Δεδομένου ότι όλα έχουν ήδη ειπωθεί και αντικρουσθεί, σε μια συγκεκριμένη γλώσσα, τη γλώσσα κυρίως της μεταφυσικής φιλοσοφίας και τη γλώσσα της αντιφιλοσοφίας που ανατρέπει τη μεταφυσική, υπάρχει ακόμα κάτι τι να ειπωθεί ­ και σε ποια γλώσσα;»

Αυτό που το διαφοροποιεί από άλλα φιλοσοφικά κείμενα είναι η αισθητική του αξία. Η γραφή του Αξελού δεν περιορίζεται σε περιγραφές ή σε αφηρημένες έννοιες· δημιουργεί ρυθμούς, εικόνες και συμβολισμούς που θυμίζουν ποιητικό κείμενο. Ο κόσμος παρουσιάζεται όχι ως αντικείμενο ψυχρής ανάλυσης, αλλά ως ανοιχτό τοπίο όπου η σκέψη περιπλανιέται όπως ο ταξιδιώτης στον δρόμο. Ο αναγνώστης δεν «κατακτά» γνώση με την κλασική έννοια, αλλά μετέχει σε μια εμπειρία όπου η ίδια η φιλοσοφία γίνεται αισθητικό γεγονός.

1970 - 1971: Απο τη Ντίντιον στον Γιόνσον και απο το Σεφέρη στη Μπλουμ

Παίξ’ το όπως πάει (Τζόαν Ντίντιον – 1970) Αποτελεί το πιο γνωστό μυθιστόρημα της Τζόαν Ντίντιον και θεωρείται ένα από τα καθοριστικά έργα της αμερικανικής λογοτεχνίας της δεκαετίας του 1970. Η διαύγεια της Didion μοιάζει με το φως του ήλιου της Καλιφόρνια, κάτι τόσο φωτεινό που μερικές φορές πονάει. Αλλά σπούδασε επίσης στο Μπέρκλεϋ και συναναστράφηκε τους λογοτεχνικούς κύκλους του Παρισιού και της Νέας Υόρκης, επομένως είναι έμπειρη για τις δυσκολίες μιας κλονισμένης νεωτερικότητας και δεν τη νοιάζει καθόλου.

Για να ανατρέψει την πίστη της ότι ο κόσμος, ή τουλάχιστον το μέρος του γύρω από το Λος Άντζελες, φτάνει σε άσχημο τέλος, μας γράφει για τη Μαρία, ένα μοντέλο που έγινε ηθοποιός, που βυθίζεται σε κατάθλιψη, προσπαθώντας να βρει νόημα μέσα στην κενότητα της ζωής του Χόλυγουντ και της ευρύτερης αμερικανικής κοινωνίας. Μας μιλάει από το ψυχιατρείο όπου έχει φτάσει περνώντας από μια άσκοπη καριέρα, έναν τοξικό γάμο, μια έκτρωση και τελικά κρατώντας το χέρι ενός στενού φίλου ενώ αυτοκτονεί. σου λέει, «Ξέρω τι σημαίνει τίποτα». Και την πιστεύεις.

Το έργο απεικονίζει με σκληρότητα και αφοπλιστική ειλικρίνεια την αποξένωση, τη ματαιότητα και την ηθική αποσύνθεση της εποχής.
Η γραφή της Ντίντιον είναι λιτή, κοφτή, σχεδόν κινηματογραφική, με σύντομες σκηνές που θυμίζουν σενάρια. Η γλώσσα είναι ψυχρή, ακριβής και κατακλυσμικά ατμοσφαιρική. Η επιλογή αυτή υπογραμμίζει την αποσπασματικότητα της σύγχρονης εμπειρίας και το κενό που βιώνει η ηρωίδα. Το έργο είναι ταυτόχρονα χρονικό της αμερικανικής Δύσης και υπαρξιακός στοχασμός για την απώλεια του νοήματος. Η λογοτεχνική του σημασία έγκειται στην ακριβή αποτύπωση μιας εποχής κατάρρευσης των αξιών, ιδιαίτερα σε μια Αμερική που βίωνε τον πόλεμο στο Βιετνάμ, τα έντονα κοινωνικά κινήματα και μια γενικευμένη κρίση ταυτότητας. Εξερευνά το μηδενισμό, την ηθική κατάπτωση, τον ρόλο των μέσων ενημέρωσης στη διαμόρφωση της «πραγματικότητας», την υποταγή των γυναικών και την αναζήτηση (ή την έλλειψη) νοήματος σε έναν κόσμο που έχει χάσει τις αξίες του. Η Ντίντιον με το έργο αυτό εδραιώθηκε ως η «χρονικογράφος» μιας χαμένης γενιάς.

Το βιβλίο είναι ένα αριστούργημα της λιτότητας και του αποτραβηγμένου, αιχμηρού ύφους. Η Didion χρησιμοποιεί σύντομα, αποφρακτικά κεφάλαια, συχνά μικρότερα από μια σελίδα, που μοιάζουν με κινηματογραφικές σκηνές. Αυτή η τεχνική αποπνέει την αίσθηση της αποξένωσης, της κενότητας και της ψυχολογικής κατάρρευσης της ηρωίδας.

Είναι ένα καθοριστικό έργο για την αμερικανική λογοτεχνία της δεκαετίας του '70 και αργότερα. Επηρέασε μια ολόκληρη γενιά δημιουργών με την απεικόνιση της υπαρξιακής αγωνίας και της διαφθοράς κάτω από το λαμπερό χρώμα του Αμερικανικού Ονείρου. Η Didion έγινε η φωνή μιας συγκεκριμένης μορφής γυναικείας απελπισίας και πνευματικότητας. Παραμένει μια πολιτιστική και λογοτεχνική αναφορά, συνεχώς επίκαιρη για την προφητική του απεικόνιση της κρίσης της σύγχρονης ατομικότητας.

Επέτειοι (Ούβε Γιόνσον, 1970 - 1983) Μνημειώδες τετράτομο έργο που εκδόθηκε σταδιακά έως το 1983. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δείγματα της μεταπολεμικής γερμανικής λογοτεχνίας. Το μυθιστόρημα συνδυάζει την καθημερινή ζωή με την ιστορική μνήμη, καθώς η πρωταγωνίστρια αναπολεί τη Γερμανία της παιδικής και νεανικής της ηλικίας, βιώνοντας ταυτόχρονα τα γεγονότα της αμερικανικής κοινωνίας (πόλεμος στο Βιετνάμ, κινήματα πολιτικών δικαιωμάτων).

Η αφήγηση παρακολουθεί τη ζωή της Γκέζιν, Γερμανίδας ανύπανδρης μητέρας, μετανάστριας στη Νέα Υόρκη, και της κόρης της, μέσα σε ένα πλαίσιο όπου η προσωπική ιστορία συναντά την πολιτική και ιστορική πραγματικότητα. Παρακολουθούμε τη ζωή της από την παιδική της ηλικία στην αγροτική Ανατολική Γερμανία της δεκαετίας του 1930 την εποχή της ανόδου του ναζισμού, μετά στο Β' ΠΠ, στη σοβιετική ζώνη κατοχής, την ίδρυση της ΛΔΓ και την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, ακολουθούμενη από την μετανάστευσή της στη Νέα Υόρκη. Τελικά, αποφασίζει να επιστρέψει στην Ευρώπη και φεύγει για την Πράγα, αγνοώντας ότι σοβιετικά τανκς έχουν καταλάβει την πόλη.

Η τεχνική του Γιόνσον χαρακτηρίζεται από πολυφωνία, θραυσματική δομή και χρονικά άλματα. Το έργο αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η Ιστορία εγγράφεται στη συνείδηση των ανθρώπων, ενώ εξερευνά τη διαρκή διαπλοκή ατομικού και συλλογικού βιώματος. Για τη γερμανική λογοτεχνία λειτουργεί ως ένας καθρέφτης των τραυμάτων του 20ού αιώνα (ναζισμός, Β’ΠΠ, διαίρεση της Γερμανίας, ψυχροπολεμικό πλαίσιο), της αδυναμίας της μνήμης να καταγράψει πλήρως την ιστορία και της εμπειρίας της μετανάστευσης. Είναι μια γιγαντιαία προσπάθεια κατανόησης του 20ού αιώνα. Το έργο απαιτεί αφοσιωμένο αναγνώστη, αλλά η πολυπλοκότητά του προσφέρει μια βαθιά κατανόηση του πώς οι άνθρωποι κουβαλούν την ιστορία μέσα τους.

Είναι ένα μοντερνιστικό magnum opus τεράστιας κλίμακας. Η καινοτομία του έγκειται στη ριζικά νέα δομή του: η αφήγηση καλύπτει ακριβώς έναν χρόνο (Αύγουστο 1967 - Αύγουστο 1968) μέσα από τις ημερήσιες αναγνώσεις του τύπου και τις αναμνήσεις της κεντρικής ηρωίδας. Δημιουργεί μια συνεχή διασύνδεση μεταξύ του προσωπικού, του πολιτικού και του ιστορικού, συνδέοντας τη ζωή στη Δυτική Γερμανία με τις αναμνήσεις του καθεστώς στην Ανατολική Γερμανία και τα γεγονότα παγκόσμιας κλίμακας (π.χ. Πραξικόπημα στην Ελλάδα, Πόλεμος του Βιετνάμ).

Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της γερμανικής μεταπολεμικής λογοτεχνίας και ένα ορόσημο για τα μυθιστορήματα που αποπειρώνται να συλλάβουν την πολυπλοκότητα της ιστορίας. Επέκτεινε τα όρια του τι μπορεί να κάνει ένα μυθιστόρημα. Συχνά συγκρίνεται με τον Προυστ ή τον Μούζιλ για την προσπάθεια καταγραφής της μνήμης και της ιστορίας.

Θεωρείται μια από τις σπουδαιότερες λογοτεχνικές αναπαραστάσεις της γερμανικής διαίρεσης και του Ψυχρού Πολέμου, με μια φόρμα που συνεχίζει να μελετάται και να θαυμάζεται. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις.

Η λύτρωση (Τζέιμς Ντίκεϊ – 1970) Σημάδεψε τη δεκαετία του ’70, γνωστό τόσο για τη λογοτεχνική του δύναμη όσο και για τη διάσημη κινηματογραφική του μεταφορά (1972). Είναι ένα σπλαχνικό, επικίνδυνο θρίλερ γεμάτο απαγορευμένη γνώση.

Η υπόθεση παρακολουθεί τέσσερις άνδρες μεσοαστικής τάξης από την Ατλάντα –τον Λιούις, τον Έντ, τον Μπόμπι και τον Ντρου– που αποφασίζουν να κάνουν ένα ταξίδι με κανό στη φύση, σε ένα ποταμό, λίγο πριν αυτός εξαφανιστεί λόγω ενός φράγματος. Η εκδρομή, που αρχικά μοιάζει σαν ευκαιρία φυγής από τον αστικό πολιτισμό και επιστροφής σε μια πιο αυθεντική εμπειρία, εξελίσσεται σε εφιάλτη: η βία, η απειλή της φύσης και η συνάντηση με μια συμμορία άγριων, σοδομιστών ορεινών ανδρών οδηγούν σε μια τρομακτική δοκιμασία επιβίωσης. Μέχρι να ξαναβγούν - οι περισσότεροι - ​​από αυτή, έχουν ζήσει μερικές από τις πιο μαύρες στιγμές της ζωής τους.

Ο Ντίκεϊ, ποιητής ο ίδιος, γεμίζει το κείμενο με έντονη περιγραφή της φύσης: το τοπίο γίνεται σχεδόν αυτόνομος «χαρακτήρας», πότε εχθρικός και πότε μαγνητικός. Η έννοια της «λύτρωσης» στον τίτλο αναφέρεται στην απόπειρα του Έντ – ο οποίος καταλήγει κεντρικός ήρωας - να βρει μέσα του τη δύναμη να επιβιώσει, ξεπερνώντας τα όρια του πολιτισμένου εαυτού του.
Η λογοτεχνική σημασία του έργου είναι διπλή. Αφενός, αναδεικνύει την αμερικανική φύση ως σκηνικό μεταφυσικής και υπαρξιακής σύγκρουσης, αφετέρου, θέτει ερωτήματα για τη βία που κρύβεται κάτω από τον μανδύα του πολιτισμού και την εύθραυστη γραμμή ανάμεσα στον άνθρωπο της πόλης και τον άνθρωπο της υπαίθρου. Παρουσιάζει το φυσικό τοπίο ως χαρακτήρα, τους άνδρες ως θηράματα, το πολιτισμό ως φυλακή και το ποτάμι ως λίκνο εγκλήματος. Η ένταση του έργου, οι φιλοσοφικές αποχρώσεις και η δραματική κορύφωση το κατέστησαν κλασικό δείγμα του αμερικανικού μυθιστορήματος περιπέτειας.

Συνδέεται με το ρεύμα του «Southern Gothic» και ταυτόχρονα με την υπαρξιακή γραφή. Το βιβλίο θεωρείται και σχόλιο για τον ανδρισμό και την κρίση του στη σύγχρονη κοινωνία: οι ήρωες αναγκάζονται να επανεφεύρουν την έννοια του «άντρα» σε ένα περιβάλλον που τους δοκιμάζει ως τα άκρα. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Bell.

Οι γάτες του Αη Νικόλα (Γιώργος Σεφέρης – 1970) Η ποιητική συλλογή Οι γάτες του Αη Νικόλα εκδόθηκε μεταθανάτια το 1970, έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Σεφέρη. Ο τίτλος παραπέμπει σε μια τοποθεσία στην Κύπρο, την εκκλησία του Αγίου Νικολάου της Κατσουλόπετρας, όπου σύμφωνα με ιστορικά ντοκουμέντα είχαν εγκατασταθεί γάτες για να αντιμετωπίσουν τα πολλά φίδια.

Η συλλογή αποτελείται από ποιήματα που έγραψε ο Σεφέρης τα τελευταία χρόνια της ζωής του, συχνά σε στενή σχέση με την Κύπρο, τόπο που αγάπησε ιδιαίτερα. Το ύφος είναι ώριμο, στοχαστικό, με μια βαθύτερη αίσθηση μελαγχολίας, αλλά και πνευματικής διαύγειας. Ο ποιητής επανέρχεται στα μεγάλα του θέματα: τη μνήμη, την ιστορία, την απώλεια, την αναζήτηση ταυτότητας, τη σχέση με τον ελληνικό χώρο και πολιτισμό.
Το κεντρικό ποίημα, «Οι γάτες του Αη Νικόλα», παίρνει τη μορφή αλληγορίας: οι γάτες, σύμβολα πλάσματα εξορίας και επιβίωσης, ενσαρκώνουν το ελληνικό στοιχείο που αγωνίζεται να επιβιώσει ανάμεσα σε ξένες δυνάμεις και ιστορικές αντιξοότητες. Στον πυρήνα, αναδύεται η αγωνία για την Κύπρο, τότε βυθισμένη σε πολιτικές εντάσεις, αλλά και την Ελλάδα, τότε υπό τη στρατιωτική δικτατορία.

«Ἄγρια πεισματικὲς καὶ πάντα λαβωμένες, ξολόθρεψαν τὰ φίδια μὰ στὸ τέλος χαθήκανε, δὲν ἄντεξαν τόσο φαρμάκι. Ὡσὰν καράβι καταποντισμένο τίποτε δὲν ἀφῆσαν στὸν ἀφρὸ μήτε νιαούρισμα, μήτε καμπάνα....Τί νὰ σοῦ κάνουν οἱ ταλαίπωρες παλεύοντας καὶ πίνοντας μέρα καὶ νύχτα τὸ αἷμα τὸ φαρμακερὸ τῶν ἑρπετῶν.  Αἰῶνες φαρμάκι γενιὲς φαρμάκι».

Λογοτεχνικά, η συλλογή συνιστά το κύκνειο άσμα του Σεφέρη, όπου η λιτή του γλώσσα συναντά τον αλληγορικό και ιστορικό στοχασμό. Η σημασία του έργου είναι διττή: αφενός ολοκληρώνει την πορεία του Νομπελίστα ποιητή, αφετέρου προσφέρει ένα ακόμη κρίκο στη σχέση της νεοελληνικής ποίησης με τον ελληνισμό της διασποράς. Για πολλούς μελετητές, τα ποιήματα αυτά δείχνουν έναν Σεφέρη ώριμο, που συνομιλεί με το παρελθόν του, αλλά και με τη συλλογική μοίρα του ελληνισμού.

Οι πράκτορες του χάους (Νόρμαν Σπίνραντ – 1970) Πολύ σημαντικό έργο επιστημονικής φαντασίας με σαφείς πολιτικές προεκτάσεις για την προφητική και σατιρική του απεικόνιση του ρόλου των ΜΜΕ και της διαφήμισης.

Διαδραματίζεται σε ένα μέλλον όπου η ανθρωπότητα είναι διαιρεμένη ανάμεσα σε δύο αντίπαλες δυνάμεις: την Αυτοκρατορία και τους Αναρχικούς. Οι «πράκτορες του χάους» λειτουργούν ως φορείς αμφισβήτησης της εξουσίας, αλλά και ως μέσα προώθησης της αλλαγής. Ο Σπίνραντ χρησιμοποιεί το φουτουριστικό σκηνικό για να εξερευνήσει ερωτήματα σχετικά με την πολιτική ελευθερία, την ιδεολογία, την τάξη και το χάος.

Η αφήγηση χαρακτηρίζεται από έντονη δράση και φιλοσοφικό υπόβαθρο. Ο συγγραφέας, βαθιά επηρεασμένος από τις κοινωνικές αναταράξεις της δεκαετίας του ’60, επεξεργάζεται ιδέες που αγγίζουν την αναρχία, την επανάσταση και τον ρόλο του ατόμου απέναντι στο σύστημα.
Η λογοτεχνική του σημασία βρίσκεται στη συμβολή του στην πολιτικοποιημένη επιστημονική φαντασία. Ο Σπίνραντ εντάσσεται στο ρεύμα των «New Wave» συγγραφέων της εποχής, οι οποίοι χρησιμοποίησαν την επιστημονική φαντασία όχι μόνο ως χώρο τεχνολογικών προβλέψεων, αλλά και ως πεδίο κριτικής της κοινωνίας και της εξουσίας. Έτσι, διαβάζεται και σήμερα ως αλληγορία για την πάλη μεταξύ καταπιεστικών συστημάτων και δυνάμεων απελευθέρωσης.

Θεέ μου, είσαι εκεί; Εγώ, η Μάργκαρετ (Τζούντι Μπλουμ – 1970) Θεωρείται από τα πιο εμβληματικά νεανικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα. Ένα βιβλίο που μιλάει ειλικρινά για το σεξ χωρίς να είναι αυθόρμητο ή έντονο, και για τη θρησκεία χωρίς θυμό ή φόβο.

Η ιστορία αφηγείται την εσωτερική αναζήτηση της Μάργκαρετ, η οποία αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της εφηβείας, της σεξουαλικής αφύπνισης και της θρησκευτικής ταυτότητας. Παιδί μικτής θρησκευτικής καταγωγής (Χριστιανή μητέρα, Εβραίος πατέρας), απευθύνεται στον Θεό με προσωπικές, άμεσες «προσευχές», γεμάτες απορίες και αγωνίες. Λίγους μήνες πριν από τα 12α γενέθλιά της, η Μάργκαρετ ξεκινάει το σχολείο σε μια νέα πόλη και ρωτά τον Θεό μερικές σοβαρές ερωτήσεις. Λοιπόν, πότε θα έχει περίοδο; Τι σουτιέν να αγοράσει; Και αν η μαμά της είναι Εβραία και ο μπαμπάς της Χριστιανός, που να ενταχθεί στο Χριστιανικό ή στο Εβραϊκό Κοινοτικό Κέντρο; Η Blume μετέτρεψε εκατομμύρια προ-έφηβους σε αναγνώστες. Το έκανε κάνοντας τις σωστές ερωτήσεις και αποφεύγοντας τις εύκολες απαντήσεις.

Το μυθιστόρημα θίγει ζητήματα που μέχρι τότε θεωρούνταν ταμπού για την παιδική και εφηβική λογοτεχνία: την πρώτη περίοδο, την ανασφάλεια για το σώμα, την κοινωνική πίεση για προσαρμογή, τη θρησκευτική αναζήτηση. Η Μπλουμ καταφέρνει να αποδώσει τη φωνή ενός παιδιού με αυθεντικότητα, χωρίς διδακτισμό.
Η λογοτεχνική του φόρμα είναι παραδοσιακή, αλλά η κοινωνική και πολιτισμική του επίδραση είναι αδιαμφισβήτητη. Αποτέλεσε τομή στη λογοτεχνία για νέους, ανοίγοντας τον δρόμο για ρεαλιστικές αφηγήσεις που μιλούν ειλικρινά για την εφηβεία. Παρά τις λογοκρισίες και τις αντιδράσεις που δέχτηκε, διαβάζεται μέχρι σήμερα ως κλασικό κείμενο ενηλικίωσης. Για πολλούς εφήβους, το βιβλίο λειτούργησε ως καθρέφτης των πιο προσωπικών τους ανησυχιών. Στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Ομαδικό πορτραίτο με μια κυρία (Χάινριχ Μπελ – 1971) Εξετάζει τη γερμανική ιστορία μέσα από τη ζωή μιας ασυνήθιστης γυναίκας. Είναι μια συλλογική τοιχογραφία της Γερμανίας ως πορτραίτο του 20ού αιώνα. Είναι παραδοσιακό στη δομή του, αλλά βαθύ σε θεματική ανάλυση.

Η ιστορία εστιάζει στη ζωή της Λένι, μιας Γερμανίδας που γεννήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα και η μοίρα της συνδέεται άρρηκτα με την ταραχώδη ιστορία της Γερμανίας: τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, τον ναζισμό, τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη μεταπολεμική εποχή. Η αφήγηση υιοθετεί τη μορφή ενός «πορτραίτου» με καυστική σάτιρα και κοινωνικό προβληματισμό: ο αφηγητής συγκεντρώνει πληροφορίες από ανθρώπους που γνώρισαν τη Λένι, παρουσιάζοντάς την μέσα από πολλαπλές οπτικές.
Η Λένι αναδεικνύεται σε συμβολική φιγούρα: μια γυναίκα που υπέστη τις συνέπειες της ιστορίας, αλλά και που μέσα από την απλότητά της και την αντοχή της φανερώνει την ηθική δύναμη του «κοινού ανθρώπου».

Ο Μπελ, με έντονη ανθρωπιστική διάθεση, προβάλλει την αξία της αλληλεγγύης και της αξιοπρέπειας απέναντι σε απάνθρωπα καθεστώτα.
Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στο ότι αποτυπώνει με σαφήνεια τη γερμανική ενοχή και τη μνήμη της καταστροφής. Η τεχνική της πολυφωνικής αφήγησης, που συνδυάζει καταθέσεις, έγγραφα και μαρτυρίες, το καθιστά καινοτόμο ως προς τη μορφή. 

Η Μέρα του Τσακαλιού (Φρέντερικ Φορσάιθ – 1971) Καθιέρωσε το συγγραφέα ως ένα σημαντικό εκπρόσωπο κατασκοπευτικών θρίλερ.

Η υπόθεση εκκινεί από ένα ιστορικό γεγονός: την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του στρατηγού Ντε Γκωλ από την οργάνωση OAS, που αντιδρούσε στην ανεξαρτησία της Αλγερίας. Στο μυθιστόρημα, οι συνωμότες, αποφασισμένοι να εξοντώσουν τον Γάλλο πρόεδρο, προσλαμβάνουν έναν επαγγελματία δολοφόνο, γνωστό μόνο με το κωδικό όνομα «Τσακάλι». Από εκεί ξεκινά ένα ανελέητο κυνηγητό ανάμεσα στον ανώνυμο, ψυχρό εκτελεστή και τις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες.
Η δομή του βιβλίου είναι υποδειγματική: ο Φορσάιθ συνδυάζει την ακρίβεια της δημοσιογραφικής έρευνας με την ένταση της μυθοπλασίας. Οι λεπτομερείς περιγραφές της οργάνωσης, της προετοιμασίας του εγκλήματος και των αντιμέτρων της αστυνομίας δημιουργούν μια αίσθηση αυθεντικότητας που γοητεύει τον αναγνώστη.
Η λογοτεχνική σημασία του έργου βρίσκεται στη συμβολή του στη διαμόρφωση του σύγχρονου πολιτικού θρίλερ. Έθεσε νέο πρότυπο για τον ρεαλισμό και τη δραματουργία του είδους, επηρεάζοντας αμέτρητους συγγραφείς. Ταυτόχρονα, φανερώνει την ανησυχία μιας εποχής γεμάτης πολιτική βία και τρομοκρατικές απειλές. Ο ψυχρός επαγγελματισμός του «Τσακαλιού» και η σχεδόν γραφειοκρατική αποτελεσματικότητα της αστυνομικής μηχανής σκιαγραφούν έναν κόσμο όπου η ηθική χάνεται μέσα στην αποτελεσματικότητα.

Το έργο απέκτησε μυθική διάσταση και μέχρι σήμερα θεωρείται υπόδειγμα αφηγηματικής έντασης και τεχνικής ακρίβειας στον χώρο του κατασκοπευτικού μυθιστορήματος. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Bell.

Σημείωση για τον πολυπολιτισμικό μεταμοντερνισμό της περιόδου 1970 - 1991: Η αποδόμηση, ειρωνεία, ανάμειξη ειδών και οι δυσοίωνες προβλέψεις της επιστημονικής φαντασίας ήταν τα χαρακτηριστικά της εποχής: εκπρόσωποι της οι Γιόνσον, Περέκ, Μπόρχες, Καλβίνο, Μάρκες, Κοέλιο, Έκο, Ρούσντι, Κούντερα Ρόμπινς. Παράλληλα οι λογοτεχνικές δημιουργίες από Αφρική, Ασία και Λατινική Αμερική που προηγούμενα ήταν η εξαίρεση γίνονται πολυπληθέστερες και συνθέτουν ένα παγκόσμιο μωσαϊκό. Η λογοτεχνία ξεπερνά τα εθνικά σύνορα και μιλάει σε παγκόσμιο κοινό. Στο παιχνίδι του κόσμου συμμετέχουν όλο και πιο πολλοί ετερόκλητοι παίκτες. 

Κατά τη περίοδο της περεστρόικα στην ΕΣΣΔ (1985 – 1991) επιπρόσθετα των ήδη γνωστών συγγραφέων (Ζαχάροφ, Σολζενίτσιν, Γκορμπανέφσκαγια, Σολούχιν κ.α.), μερικοί προγενέστεροι συγγραφείς απέκτησαν τεράστια δημοτικότητα, όπως ο Βαλεντίν Ρασπούτιν (είχε γράψει το «Ζήσε και θυμήσου» το 1974), ο Σάσα Σόκολοβ (Sasha Sokolov), Ρώσος που είχε μεταναστεύσει στο Καναδά (είχε γράψει τη «Σχολή για ηλίθιους» το 1976) και ο Σεργκέι Ντοβλάτοφ (Sergei Dovlatov), επίσης Ρώσος που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ («Ο συμβιβασμός» - 1981 & «Η βαλίτσα» - 1986). 

Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ (1991) και των άλλων σοσιαλιστικών κρατών ήταν ένα γεγονός παγκόσμιας σημασίας. Όμως δεν έφερε την λογοτεχνική αναγέννηση ελευθερίας και δημιουργία που πολλοί προέβλεπαν. Σε αρκετούς φαίνεται παράδοξο και απρόσμενο. Είναι όμως έτσι; Σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής, δεν έφερε το τέλος των παγκόμιων συγκρούσεων, ούτε ολόπλευρη κοινωνική ανάπτυξη στα κράτη που προέκυψαν και - πολύ περισσότερο - για το θέμα που εξετάζουμε, αντί για «άνοιξη», λογοτεχνικό χειμώνα. Θα το εξετάσουμε όμως πιο αναλυτικά αυτό στην επόμενη ενότητα