1970 - 1971: Απο τη Ντίντιον στον Γιόνσον και απο το Σεφέρη στη Μπλουμ

Παίξ’ το όπως πάει (Τζόαν Ντίντιον – 1970) Αποτελεί το πιο γνωστό μυθιστόρημα της Τζόαν Ντίντιον και θεωρείται ένα από τα καθοριστικά έργα της αμερικανικής λογοτεχνίας της δεκαετίας του 1970. Η διαύγεια της Didion μοιάζει με το φως του ήλιου της Καλιφόρνια, κάτι τόσο φωτεινό που μερικές φορές πονάει. Αλλά σπούδασε επίσης στο Μπέρκλεϋ και συναναστράφηκε τους λογοτεχνικούς κύκλους του Παρισιού και της Νέας Υόρκης, επομένως είναι έμπειρη για τις δυσκολίες μιας κλονισμένης νεωτερικότητας και δεν τη νοιάζει καθόλου.

Για να ανατρέψει την πίστη της ότι ο κόσμος, ή τουλάχιστον το μέρος του γύρω από το Λος Άντζελες, φτάνει σε άσχημο τέλος, μας γράφει για τη Μαρία, ένα μοντέλο που έγινε ηθοποιός, που βυθίζεται σε κατάθλιψη, προσπαθώντας να βρει νόημα μέσα στην κενότητα της ζωής του Χόλυγουντ και της ευρύτερης αμερικανικής κοινωνίας. Μας μιλάει από το ψυχιατρείο όπου έχει φτάσει περνώντας από μια άσκοπη καριέρα, έναν τοξικό γάμο, μια έκτρωση και τελικά κρατώντας το χέρι ενός στενού φίλου ενώ αυτοκτονεί. σου λέει, «Ξέρω τι σημαίνει τίποτα». Και την πιστεύεις.

Το έργο απεικονίζει με σκληρότητα και αφοπλιστική ειλικρίνεια την αποξένωση, τη ματαιότητα και την ηθική αποσύνθεση της εποχής.
Η γραφή της Ντίντιον είναι λιτή, κοφτή, σχεδόν κινηματογραφική, με σύντομες σκηνές που θυμίζουν σενάρια. Η γλώσσα είναι ψυχρή, ακριβής και κατακλυσμικά ατμοσφαιρική. Η επιλογή αυτή υπογραμμίζει την αποσπασματικότητα της σύγχρονης εμπειρίας και το κενό που βιώνει η ηρωίδα. Το έργο είναι ταυτόχρονα χρονικό της αμερικανικής Δύσης και υπαρξιακός στοχασμός για την απώλεια του νοήματος. Η λογοτεχνική του σημασία έγκειται στην ακριβή αποτύπωση μιας εποχής κατάρρευσης των αξιών, ιδιαίτερα σε μια Αμερική που βίωνε τον πόλεμο στο Βιετνάμ, τα έντονα κοινωνικά κινήματα και μια γενικευμένη κρίση ταυτότητας. Εξερευνά το μηδενισμό, την ηθική κατάπτωση, τον ρόλο των μέσων ενημέρωσης στη διαμόρφωση της «πραγματικότητας», την υποταγή των γυναικών και την αναζήτηση (ή την έλλειψη) νοήματος σε έναν κόσμο που έχει χάσει τις αξίες του. Η Ντίντιον με το έργο αυτό εδραιώθηκε ως η «χρονικογράφος» μιας χαμένης γενιάς.

Το βιβλίο είναι ένα αριστούργημα της λιτότητας και του αποτραβηγμένου, αιχμηρού ύφους. Η Didion χρησιμοποιεί σύντομα, αποφρακτικά κεφάλαια, συχνά μικρότερα από μια σελίδα, που μοιάζουν με κινηματογραφικές σκηνές. Αυτή η τεχνική αποπνέει την αίσθηση της αποξένωσης, της κενότητας και της ψυχολογικής κατάρρευσης της ηρωίδας.

Είναι ένα καθοριστικό έργο για την αμερικανική λογοτεχνία της δεκαετίας του '70 και αργότερα. Επηρέασε μια ολόκληρη γενιά δημιουργών με την απεικόνιση της υπαρξιακής αγωνίας και της διαφθοράς κάτω από το λαμπερό χρώμα του Αμερικανικού Ονείρου. Η Didion έγινε η φωνή μιας συγκεκριμένης μορφής γυναικείας απελπισίας και πνευματικότητας. Παραμένει μια πολιτιστική και λογοτεχνική αναφορά, συνεχώς επίκαιρη για την προφητική του απεικόνιση της κρίσης της σύγχρονης ατομικότητας.

Επέτειοι (Ούβε Γιόνσον, 1970 - 1983) Μνημειώδες τετράτομο έργο που εκδόθηκε σταδιακά έως το 1983. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δείγματα της μεταπολεμικής γερμανικής λογοτεχνίας. Το μυθιστόρημα συνδυάζει την καθημερινή ζωή με την ιστορική μνήμη, καθώς η πρωταγωνίστρια αναπολεί τη Γερμανία της παιδικής και νεανικής της ηλικίας, βιώνοντας ταυτόχρονα τα γεγονότα της αμερικανικής κοινωνίας (πόλεμος στο Βιετνάμ, κινήματα πολιτικών δικαιωμάτων).

Η αφήγηση παρακολουθεί τη ζωή της Γκέζιν, Γερμανίδας ανύπανδρης μητέρας, μετανάστριας στη Νέα Υόρκη, και της κόρης της, μέσα σε ένα πλαίσιο όπου η προσωπική ιστορία συναντά την πολιτική και ιστορική πραγματικότητα. Παρακολουθούμε τη ζωή της από την παιδική της ηλικία στην αγροτική Ανατολική Γερμανία της δεκαετίας του 1930 την εποχή της ανόδου του ναζισμού, μετά στο Β' ΠΠ, στη σοβιετική ζώνη κατοχής, την ίδρυση της ΛΔΓ και την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, ακολουθούμενη από την μετανάστευσή της στη Νέα Υόρκη. Τελικά, αποφασίζει να επιστρέψει στην Ευρώπη και φεύγει για την Πράγα, αγνοώντας ότι σοβιετικά τανκς έχουν καταλάβει την πόλη.

Η τεχνική του Γιόνσον χαρακτηρίζεται από πολυφωνία, θραυσματική δομή και χρονικά άλματα. Το έργο αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η Ιστορία εγγράφεται στη συνείδηση των ανθρώπων, ενώ εξερευνά τη διαρκή διαπλοκή ατομικού και συλλογικού βιώματος. Για τη γερμανική λογοτεχνία λειτουργεί ως ένας καθρέφτης των τραυμάτων του 20ού αιώνα (ναζισμός, Β’ΠΠ, διαίρεση της Γερμανίας, ψυχροπολεμικό πλαίσιο), της αδυναμίας της μνήμης να καταγράψει πλήρως την ιστορία και της εμπειρίας της μετανάστευσης. Είναι μια γιγαντιαία προσπάθεια κατανόησης του 20ού αιώνα. Το έργο απαιτεί αφοσιωμένο αναγνώστη, αλλά η πολυπλοκότητά του προσφέρει μια βαθιά κατανόηση του πώς οι άνθρωποι κουβαλούν την ιστορία μέσα τους.

Είναι ένα μοντερνιστικό magnum opus τεράστιας κλίμακας. Η καινοτομία του έγκειται στη ριζικά νέα δομή του: η αφήγηση καλύπτει ακριβώς έναν χρόνο (Αύγουστο 1967 - Αύγουστο 1968) μέσα από τις ημερήσιες αναγνώσεις του τύπου και τις αναμνήσεις της κεντρικής ηρωίδας. Δημιουργεί μια συνεχή διασύνδεση μεταξύ του προσωπικού, του πολιτικού και του ιστορικού, συνδέοντας τη ζωή στη Δυτική Γερμανία με τις αναμνήσεις του καθεστώς στην Ανατολική Γερμανία και τα γεγονότα παγκόσμιας κλίμακας (π.χ. Πραξικόπημα στην Ελλάδα, Πόλεμος του Βιετνάμ).

Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της γερμανικής μεταπολεμικής λογοτεχνίας και ένα ορόσημο για τα μυθιστορήματα που αποπειρώνται να συλλάβουν την πολυπλοκότητα της ιστορίας. Επέκτεινε τα όρια του τι μπορεί να κάνει ένα μυθιστόρημα. Συχνά συγκρίνεται με τον Προυστ ή τον Μούζιλ για την προσπάθεια καταγραφής της μνήμης και της ιστορίας.

Θεωρείται μια από τις σπουδαιότερες λογοτεχνικές αναπαραστάσεις της γερμανικής διαίρεσης και του Ψυχρού Πολέμου, με μια φόρμα που συνεχίζει να μελετάται και να θαυμάζεται. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις.

Η λύτρωση (Τζέιμς Ντίκεϊ – 1970) Σημάδεψε τη δεκαετία του ’70, γνωστό τόσο για τη λογοτεχνική του δύναμη όσο και για τη διάσημη κινηματογραφική του μεταφορά (1972). Είναι ένα σπλαχνικό, επικίνδυνο θρίλερ γεμάτο απαγορευμένη γνώση.

Η υπόθεση παρακολουθεί τέσσερις άνδρες μεσοαστικής τάξης από την Ατλάντα –τον Λιούις, τον Έντ, τον Μπόμπι και τον Ντρου– που αποφασίζουν να κάνουν ένα ταξίδι με κανό στη φύση, σε ένα ποταμό, λίγο πριν αυτός εξαφανιστεί λόγω ενός φράγματος. Η εκδρομή, που αρχικά μοιάζει σαν ευκαιρία φυγής από τον αστικό πολιτισμό και επιστροφής σε μια πιο αυθεντική εμπειρία, εξελίσσεται σε εφιάλτη: η βία, η απειλή της φύσης και η συνάντηση με μια συμμορία άγριων, σοδομιστών ορεινών ανδρών οδηγούν σε μια τρομακτική δοκιμασία επιβίωσης. Μέχρι να ξαναβγούν - οι περισσότεροι - ​​από αυτή, έχουν ζήσει μερικές από τις πιο μαύρες στιγμές της ζωής τους.

Ο Ντίκεϊ, ποιητής ο ίδιος, γεμίζει το κείμενο με έντονη περιγραφή της φύσης: το τοπίο γίνεται σχεδόν αυτόνομος «χαρακτήρας», πότε εχθρικός και πότε μαγνητικός. Η έννοια της «λύτρωσης» στον τίτλο αναφέρεται στην απόπειρα του Έντ – ο οποίος καταλήγει κεντρικός ήρωας - να βρει μέσα του τη δύναμη να επιβιώσει, ξεπερνώντας τα όρια του πολιτισμένου εαυτού του.
Η λογοτεχνική σημασία του έργου είναι διπλή. Αφενός, αναδεικνύει την αμερικανική φύση ως σκηνικό μεταφυσικής και υπαρξιακής σύγκρουσης, αφετέρου, θέτει ερωτήματα για τη βία που κρύβεται κάτω από τον μανδύα του πολιτισμού και την εύθραυστη γραμμή ανάμεσα στον άνθρωπο της πόλης και τον άνθρωπο της υπαίθρου. Παρουσιάζει το φυσικό τοπίο ως χαρακτήρα, τους άνδρες ως θηράματα, το πολιτισμό ως φυλακή και το ποτάμι ως λίκνο εγκλήματος. Η ένταση του έργου, οι φιλοσοφικές αποχρώσεις και η δραματική κορύφωση το κατέστησαν κλασικό δείγμα του αμερικανικού μυθιστορήματος περιπέτειας.

Συνδέεται με το ρεύμα του «Southern Gothic» και ταυτόχρονα με την υπαρξιακή γραφή. Το βιβλίο θεωρείται και σχόλιο για τον ανδρισμό και την κρίση του στη σύγχρονη κοινωνία: οι ήρωες αναγκάζονται να επανεφεύρουν την έννοια του «άντρα» σε ένα περιβάλλον που τους δοκιμάζει ως τα άκρα. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Bell.

Οι γάτες του Αη Νικόλα (Γιώργος Σεφέρης – 1970) Η ποιητική συλλογή Οι γάτες του Αη Νικόλα εκδόθηκε μεταθανάτια το 1970, έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Σεφέρη. Ο τίτλος παραπέμπει σε μια τοποθεσία στην Κύπρο, την εκκλησία του Αγίου Νικολάου της Κατσουλόπετρας, όπου σύμφωνα με ιστορικά ντοκουμέντα είχαν εγκατασταθεί γάτες για να αντιμετωπίσουν τα πολλά φίδια.

Η συλλογή αποτελείται από ποιήματα που έγραψε ο Σεφέρης τα τελευταία χρόνια της ζωής του, συχνά σε στενή σχέση με την Κύπρο, τόπο που αγάπησε ιδιαίτερα. Το ύφος είναι ώριμο, στοχαστικό, με μια βαθύτερη αίσθηση μελαγχολίας, αλλά και πνευματικής διαύγειας. Ο ποιητής επανέρχεται στα μεγάλα του θέματα: τη μνήμη, την ιστορία, την απώλεια, την αναζήτηση ταυτότητας, τη σχέση με τον ελληνικό χώρο και πολιτισμό.
Το κεντρικό ποίημα, «Οι γάτες του Αη Νικόλα», παίρνει τη μορφή αλληγορίας: οι γάτες, σύμβολα πλάσματα εξορίας και επιβίωσης, ενσαρκώνουν το ελληνικό στοιχείο που αγωνίζεται να επιβιώσει ανάμεσα σε ξένες δυνάμεις και ιστορικές αντιξοότητες. Στον πυρήνα, αναδύεται η αγωνία για την Κύπρο, τότε βυθισμένη σε πολιτικές εντάσεις, αλλά και την Ελλάδα, τότε υπό τη στρατιωτική δικτατορία.

«Ἄγρια πεισματικὲς καὶ πάντα λαβωμένες, ξολόθρεψαν τὰ φίδια μὰ στὸ τέλος χαθήκανε, δὲν ἄντεξαν τόσο φαρμάκι. Ὡσὰν καράβι καταποντισμένο τίποτε δὲν ἀφῆσαν στὸν ἀφρὸ μήτε νιαούρισμα, μήτε καμπάνα....Τί νὰ σοῦ κάνουν οἱ ταλαίπωρες παλεύοντας καὶ πίνοντας μέρα καὶ νύχτα τὸ αἷμα τὸ φαρμακερὸ τῶν ἑρπετῶν.  Αἰῶνες φαρμάκι γενιὲς φαρμάκι».

Λογοτεχνικά, η συλλογή συνιστά το κύκνειο άσμα του Σεφέρη, όπου η λιτή του γλώσσα συναντά τον αλληγορικό και ιστορικό στοχασμό. Η σημασία του έργου είναι διττή: αφενός ολοκληρώνει την πορεία του Νομπελίστα ποιητή, αφετέρου προσφέρει ένα ακόμη κρίκο στη σχέση της νεοελληνικής ποίησης με τον ελληνισμό της διασποράς. Για πολλούς μελετητές, τα ποιήματα αυτά δείχνουν έναν Σεφέρη ώριμο, που συνομιλεί με το παρελθόν του, αλλά και με τη συλλογική μοίρα του ελληνισμού.

Οι πράκτορες του χάους (Νόρμαν Σπίνραντ – 1970) Πολύ σημαντικό έργο επιστημονικής φαντασίας με σαφείς πολιτικές προεκτάσεις για την προφητική και σατιρική του απεικόνιση του ρόλου των ΜΜΕ και της διαφήμισης.

Διαδραματίζεται σε ένα μέλλον όπου η ανθρωπότητα είναι διαιρεμένη ανάμεσα σε δύο αντίπαλες δυνάμεις: την Αυτοκρατορία και τους Αναρχικούς. Οι «πράκτορες του χάους» λειτουργούν ως φορείς αμφισβήτησης της εξουσίας, αλλά και ως μέσα προώθησης της αλλαγής. Ο Σπίνραντ χρησιμοποιεί το φουτουριστικό σκηνικό για να εξερευνήσει ερωτήματα σχετικά με την πολιτική ελευθερία, την ιδεολογία, την τάξη και το χάος.

Η αφήγηση χαρακτηρίζεται από έντονη δράση και φιλοσοφικό υπόβαθρο. Ο συγγραφέας, βαθιά επηρεασμένος από τις κοινωνικές αναταράξεις της δεκαετίας του ’60, επεξεργάζεται ιδέες που αγγίζουν την αναρχία, την επανάσταση και τον ρόλο του ατόμου απέναντι στο σύστημα.
Η λογοτεχνική του σημασία βρίσκεται στη συμβολή του στην πολιτικοποιημένη επιστημονική φαντασία. Ο Σπίνραντ εντάσσεται στο ρεύμα των «New Wave» συγγραφέων της εποχής, οι οποίοι χρησιμοποίησαν την επιστημονική φαντασία όχι μόνο ως χώρο τεχνολογικών προβλέψεων, αλλά και ως πεδίο κριτικής της κοινωνίας και της εξουσίας. Έτσι, διαβάζεται και σήμερα ως αλληγορία για την πάλη μεταξύ καταπιεστικών συστημάτων και δυνάμεων απελευθέρωσης.

Θεέ μου, είσαι εκεί; Εγώ, η Μάργκαρετ (Τζούντι Μπλουμ – 1970) Θεωρείται από τα πιο εμβληματικά νεανικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα. Ένα βιβλίο που μιλάει ειλικρινά για το σεξ χωρίς να είναι αυθόρμητο ή έντονο, και για τη θρησκεία χωρίς θυμό ή φόβο.

Η ιστορία αφηγείται την εσωτερική αναζήτηση της Μάργκαρετ, η οποία αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της εφηβείας, της σεξουαλικής αφύπνισης και της θρησκευτικής ταυτότητας. Παιδί μικτής θρησκευτικής καταγωγής (Χριστιανή μητέρα, Εβραίος πατέρας), απευθύνεται στον Θεό με προσωπικές, άμεσες «προσευχές», γεμάτες απορίες και αγωνίες. Λίγους μήνες πριν από τα 12α γενέθλιά της, η Μάργκαρετ ξεκινάει το σχολείο σε μια νέα πόλη και ρωτά τον Θεό μερικές σοβαρές ερωτήσεις. Λοιπόν, πότε θα έχει περίοδο; Τι σουτιέν να αγοράσει; Και αν η μαμά της είναι Εβραία και ο μπαμπάς της Χριστιανός, που να ενταχθεί στο Χριστιανικό ή στο Εβραϊκό Κοινοτικό Κέντρο; Η Blume μετέτρεψε εκατομμύρια προ-έφηβους σε αναγνώστες. Το έκανε κάνοντας τις σωστές ερωτήσεις και αποφεύγοντας τις εύκολες απαντήσεις.

Το μυθιστόρημα θίγει ζητήματα που μέχρι τότε θεωρούνταν ταμπού για την παιδική και εφηβική λογοτεχνία: την πρώτη περίοδο, την ανασφάλεια για το σώμα, την κοινωνική πίεση για προσαρμογή, τη θρησκευτική αναζήτηση. Η Μπλουμ καταφέρνει να αποδώσει τη φωνή ενός παιδιού με αυθεντικότητα, χωρίς διδακτισμό.
Η λογοτεχνική του φόρμα είναι παραδοσιακή, αλλά η κοινωνική και πολιτισμική του επίδραση είναι αδιαμφισβήτητη. Αποτέλεσε τομή στη λογοτεχνία για νέους, ανοίγοντας τον δρόμο για ρεαλιστικές αφηγήσεις που μιλούν ειλικρινά για την εφηβεία. Παρά τις λογοκρισίες και τις αντιδράσεις που δέχτηκε, διαβάζεται μέχρι σήμερα ως κλασικό κείμενο ενηλικίωσης. Για πολλούς εφήβους, το βιβλίο λειτούργησε ως καθρέφτης των πιο προσωπικών τους ανησυχιών. Στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Ομαδικό πορτραίτο με μια κυρία (Χάινριχ Μπελ – 1971) Εξετάζει τη γερμανική ιστορία μέσα από τη ζωή μιας ασυνήθιστης γυναίκας. Είναι μια συλλογική τοιχογραφία της Γερμανίας ως πορτραίτο του 20ού αιώνα. Είναι παραδοσιακό στη δομή του, αλλά βαθύ σε θεματική ανάλυση.

Η ιστορία εστιάζει στη ζωή της Λένι, μιας Γερμανίδας που γεννήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα και η μοίρα της συνδέεται άρρηκτα με την ταραχώδη ιστορία της Γερμανίας: τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, τον ναζισμό, τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη μεταπολεμική εποχή. Η αφήγηση υιοθετεί τη μορφή ενός «πορτραίτου» με καυστική σάτιρα και κοινωνικό προβληματισμό: ο αφηγητής συγκεντρώνει πληροφορίες από ανθρώπους που γνώρισαν τη Λένι, παρουσιάζοντάς την μέσα από πολλαπλές οπτικές.
Η Λένι αναδεικνύεται σε συμβολική φιγούρα: μια γυναίκα που υπέστη τις συνέπειες της ιστορίας, αλλά και που μέσα από την απλότητά της και την αντοχή της φανερώνει την ηθική δύναμη του «κοινού ανθρώπου».

Ο Μπελ, με έντονη ανθρωπιστική διάθεση, προβάλλει την αξία της αλληλεγγύης και της αξιοπρέπειας απέναντι σε απάνθρωπα καθεστώτα.
Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στο ότι αποτυπώνει με σαφήνεια τη γερμανική ενοχή και τη μνήμη της καταστροφής. Η τεχνική της πολυφωνικής αφήγησης, που συνδυάζει καταθέσεις, έγγραφα και μαρτυρίες, το καθιστά καινοτόμο ως προς τη μορφή. 

Η Μέρα του Τσακαλιού (Φρέντερικ Φορσάιθ – 1971) Καθιέρωσε το συγγραφέα ως ένα σημαντικό εκπρόσωπο κατασκοπευτικών θρίλερ.

Η υπόθεση εκκινεί από ένα ιστορικό γεγονός: την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του στρατηγού Ντε Γκωλ από την οργάνωση OAS, που αντιδρούσε στην ανεξαρτησία της Αλγερίας. Στο μυθιστόρημα, οι συνωμότες, αποφασισμένοι να εξοντώσουν τον Γάλλο πρόεδρο, προσλαμβάνουν έναν επαγγελματία δολοφόνο, γνωστό μόνο με το κωδικό όνομα «Τσακάλι». Από εκεί ξεκινά ένα ανελέητο κυνηγητό ανάμεσα στον ανώνυμο, ψυχρό εκτελεστή και τις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες.
Η δομή του βιβλίου είναι υποδειγματική: ο Φορσάιθ συνδυάζει την ακρίβεια της δημοσιογραφικής έρευνας με την ένταση της μυθοπλασίας. Οι λεπτομερείς περιγραφές της οργάνωσης, της προετοιμασίας του εγκλήματος και των αντιμέτρων της αστυνομίας δημιουργούν μια αίσθηση αυθεντικότητας που γοητεύει τον αναγνώστη.
Η λογοτεχνική σημασία του έργου βρίσκεται στη συμβολή του στη διαμόρφωση του σύγχρονου πολιτικού θρίλερ. Έθεσε νέο πρότυπο για τον ρεαλισμό και τη δραματουργία του είδους, επηρεάζοντας αμέτρητους συγγραφείς. Ταυτόχρονα, φανερώνει την ανησυχία μιας εποχής γεμάτης πολιτική βία και τρομοκρατικές απειλές. Ο ψυχρός επαγγελματισμός του «Τσακαλιού» και η σχεδόν γραφειοκρατική αποτελεσματικότητα της αστυνομικής μηχανής σκιαγραφούν έναν κόσμο όπου η ηθική χάνεται μέσα στην αποτελεσματικότητα.

Το έργο απέκτησε μυθική διάσταση και μέχρι σήμερα θεωρείται υπόδειγμα αφηγηματικής έντασης και τεχνικής ακρίβειας στον χώρο του κατασκοπευτικού μυθιστορήματος. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Bell.

Σημείωση για τον πολυπολιτισμικό μεταμοντερνισμό της περιόδου 1970 - 1991: Η αποδόμηση, ειρωνεία, ανάμειξη ειδών και οι δυσοίωνες προβλέψεις της επιστημονικής φαντασίας ήταν τα χαρακτηριστικά της εποχής: εκπρόσωποι της οι Γιόνσον, Περέκ, Μπόρχες, Καλβίνο, Μάρκες, Κοέλιο, Έκο, Ρούσντι, Κούντερα Ρόμπινς. Παράλληλα οι λογοτεχνικές δημιουργίες από Αφρική, Ασία και Λατινική Αμερική που προηγούμενα ήταν η εξαίρεση γίνονται πολυπληθέστερες και συνθέτουν ένα παγκόσμιο μωσαϊκό. Η λογοτεχνία ξεπερνά τα εθνικά σύνορα και μιλάει σε παγκόσμιο κοινό. Στο παιχνίδι του κόσμου συμμετέχουν όλο και πιο πολλοί ετερόκλητοι παίκτες. 

Κατά τη περίοδο της περεστρόικα στην ΕΣΣΔ (1985 – 1991) επιπρόσθετα των ήδη γνωστών συγγραφέων (Ζαχάροφ, Σολζενίτσιν, Γκορμπανέφσκαγια, Σολούχιν κ.α.), μερικοί προγενέστεροι συγγραφείς απέκτησαν τεράστια δημοτικότητα, όπως ο Βαλεντίν Ρασπούτιν (είχε γράψει το «Ζήσε και θυμήσου» το 1974), ο Σάσα Σόκολοβ (Sasha Sokolov), Ρώσος που είχε μεταναστεύσει στο Καναδά (είχε γράψει τη «Σχολή για ηλίθιους» το 1976) και ο Σεργκέι Ντοβλάτοφ (Sergei Dovlatov), επίσης Ρώσος που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ («Ο συμβιβασμός» - 1981 & «Η βαλίτσα» - 1986). 

Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ (1991) και των άλλων σοσιαλιστικών κρατών ήταν ένα γεγονός παγκόσμιας σημασίας. Όμως δεν έφερε την λογοτεχνική αναγέννηση ελευθερίας και δημιουργία που πολλοί προέβλεπαν. Σε αρκετούς φαίνεται παράδοξο και απρόσμενο. Είναι όμως έτσι; Σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής, δεν έφερε το τέλος των παγκόμιων συγκρούσεων, ούτε ολόπλευρη κοινωνική ανάπτυξη στα κράτη που προέκυψαν και - πολύ περισσότερο - για το θέμα που εξετάζουμε, αντί για «άνοιξη», λογοτεχνικό χειμώνα. Θα το εξετάσουμε όμως πιο αναλυτικά αυτό στην επόμενη ενότητα

Μικρά γράμματα (του Δ.Βασιλείου)

Ανρί Ματίς. Η χαρά της ζωής 1906

Και τώρα που τέλειωσαν οι μεγάλες γιορτές, οι μεγάλες ευχές και τα μεγάλα λόγια, ας μιλήσουμε για τα μικρά ... ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ! (Δ.Βασιλείου)

ΜΙΚΡΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

 

Η ποίηση και η αγάπη

γράφονται με μικρά γράμματα

για να χωράνε παντού, 

ως το μεδούλι του ανθρώπου, 

στους καημούς και στις χαρές του.

 

 

 

Να αποφεύγεις τα μεγάλα γράμματα,

δεν ξέρουν από αγάπη και ποίηση.

 

 

24.12.2025

"Πυξίδα " της Κατερίνας Γιαμά

Στάθηκα στο κέντρο

Γύρω οι σκιές του παρελθόντος'

Εγώ στο κέντρο

Το μέλλον σαν κινούμενη άμμος κρυβόταν και περίμενε

Παραμόνευε!

Πίσω από μάσκα το πρόσωπό του

Διχασμένο, σαν απρόβλεπτος χαρακτήρας

μια μάζευε και μια απλωνόταν .

Πηλός από όνειρα,

άλλα θαμμένα και άλλα έτοιμα να τραπούν σε φυγή 

Εγώ στο κέντρο.

Όχι, δεν ήμουν το κέντρο του κόσμου

Μόνο η αρχή του τέλους του

Πιάστηκα στο δίχτυ

Σαν ψάρι σπαρταρώ μες το νερό

Φεγγάρια, αστέρια ανάποδα στην ανάσα μου

Αν το νερό είναι θολό

φλερτάρω με την απώλειά μου

Αν ο βυθός είναι σκοτεινός

φτάνει να κρατηθώ απ' το σκοτάδι του

Μου μένει μόνο αυτό:

Να σπάσει αυτό το δίχτυ

κ' εγώ - το ψάρι - να γλιστρήσω

δίπλα στο ατίθασο δελφίνι. 

Έζησα σαν Ίκαρος

που έκαιγε τα φτερά του ο ήλιος

Μα αν δεν είναι πέταγμα η ζωή μας

Αν δεν ακροβατεί πάνω στη μαγεία του απίθανου

Τότε τι άλλο της μένει

παρά να πεθαίνει κάθε μέρα

χωρίς τη συγκίνηση του ρίγους;

Αυτό το ρίγος

που ο έρωτας σκορπάει αλόγιστα, χωρίς να το λυπάται.

Που διαμελίζει το κορμί

σε θραύσματα ουράνιου τόξου

Στο κέντρο βρίσκομαι ακόμη

Εδώ που ο ήλιος δεν καίει τα φτερά μου

Μόνο η βροχή ξεπλένει την έρημό τους

Έχω το δίχτυ της φυλακής μου σκισμένο

κ' εγώ έχω φύγει

Η πυξίδα μου δείχνει ανοιχτό ορίζοντα

Οι δείκτες της οριακά κατευθύνουν

Μόλις που προλαβαίνουν..

9/1/2023

Σχολιασμός ανωνυμου αναγνώστη: Οι στίχοι συγκροτούν μια εσωτερική οδύσσεια αυτογνωσίας, όπου το ποιητικό υποκείμενο κινείται ανάμεσα στον εγκλωβισμό και τη δυνατότητα διαφυγής, χωρίς ποτέ να εγκαταλείπει τον στοχασμό πάνω στην ευθύνη του εαυτού.

Το μοτίβο του «κέντρου» λειτουργεί ως βασικός άξονας. Η επανάληψή του δεν δηλώνει κυριαρχία ή αυταρέσκεια, αλλά επίπονη εγρήγορση. Το υποκείμενο στέκεται ανάμεσα σε σκιές παρελθόντος και σε ένα μέλλον προσωποποιημένο, «σαν κινούμενη άμμος», που «παραμόνευε». Η μάσκα του μέλλοντος και ο διχασμένος χαρακτήρας του αποδίδουν εύστοχα την αβεβαιότητα και την απειλή του άγνωστου. Ο «πηλός από όνειρα» είναι μια ιδιαίτερα επιτυχημένη μεταφορά: εύπλαστος, αλλά ασταθής, γεμάτος δυνατότητες και ταυτόχρονα εύκολος να καταρρεύσει.

Η αυτοδιόρθωση («Όχι, δεν ήμουν το κέντρο του κόσμου») λειτουργεί αποκαλυπτικά. Το κέντρο δεν είναι τόπος ισχύος, αλλά σημείο καμπής: «η αρχή του τέλους του». Εδώ διαφαίνεται μια ώριμη υπαρξιακή συνείδηση, όπου η αυτοπαρατήρηση γίνεται πράξη αποδόμησης.

Η εικόνα του ψαριού στο δίχτυ εντείνει το αίσθημα παγίδευσης. Το σπαρτάρισμα, η θολούρα του νερού και ο σκοτεινός βυθός δημιουργούν ένα ασφυκτικό σκηνικό. Ωστόσο, το σκοτάδι δεν παρουσιάζεται αποκλειστικά ως απειλή, αλλά και ως κάτι από το οποίο μπορεί κανείς να κρατηθεί· αυτή η αντιστροφή προσδίδει βάθος και πολυσημία. Το «ατίθασο δελφίνι» λειτουργεί ως σύμβολο ελευθερίας, χαράς και ενστίκτου, αντιδιαστέλλοντας την αγωνία του ψαριού με την ανεμελιά της κίνησης.

Η αναφορά στον Ίκαρο εγγράφεται δημιουργικά στο ποίημα, χωρίς να λειτουργεί ως στερεότυπη επίκληση. Ο μύθος αξιοποιείται για να υποστηρίξει μια φιλοσοφική θέση: η ζωή χωρίς ρίσκο, χωρίς υπέρβαση, ισοδυναμεί με καθημερινό θάνατο. Το «ρίγος» αναδεικνύεται ως θεμελιώδης όρος ύπαρξης, και ο έρωτας παρουσιάζεται ως δύναμη διαμελιστική και ταυτόχρονα δημιουργική, που μετατρέπει το σώμα σε «θραύσματα ουράνιου τόξου» — μια εικόνα αισθησιακή και λυτρωτική.

Στην καταληκτική ενότητα, το «κέντρο» επανανοηματοδοτείται. Δεν είναι πια σημείο απειλής, αλλά τόπος ισορροπίας. Ο ήλιος δεν καίει, η βροχή καθαρίζει, το δίχτυ είναι σκισμένο. Η φυγή έχει ήδη συντελεστεί, έστω κι αν το σώμα φαίνεται ακόμη παρόν. Η πυξίδα που «οριακά κατευθύνει» υποδηλώνει ότι η ελευθερία δεν είναι βεβαιότητα, αλλά διαρκής εγρήγορση.

Συνολικά, το ποίημα ξεχωρίζει για τη συνοχή των συμβόλων του και την ειλικρίνεια του στοχασμού του. Η γλώσσα είναι πλούσια χωρίς να γίνεται επιδεικτική, και οι μεταφορές υπηρετούν μια καθαρή υπαρξιακή διαδρομή: από την παγίδευση στη συνειδητή, εύθραυστη ελευθερία

"Βάρκα από πηλό" της Κατερίνας Γιαμά

 
Πάνω στη φλόγα παγωτό

και πάνω στο παγωτό ηφαίστειο.

Οι κορυφές των παγόβουνων παγιδεύτηκαν στο φιλί

πλανεύτηκαν στην ηδονή του,

έλιωσαν στον έρωτα που το γέννησε

και κύλησαν στη σάρκα του επάνω

σχηματίζοντας μια φυσική λίμνη από δάκρυα χαράς.

Σε προσκαλώ.

Η πρόσκλησή μου ατομική

επώνυμη, και αυστηρά προσωπική.

"Θάρθεις;" σε ρώτησα

αβέβαια και ηττημένα.

Σου είπα νάρθεις πιο μετά

κολυμπώντας σε υγρό μετάξι

- ανατριχίλα -

εντελώς βέβαιη για τα λόγια μου.

Κ' εσύ πήρες μια βάρκα από πηλό

και την έριξες μες το μετάξι ανάποδα

μέχρι που ο πηλός μετασχηματίστηκε σε αγκαλιά που με πήρε

και σαν όνειρο κοντά στο ξημέρωμα, με αγάπησε

σαν να μην ήμουν σάρκα

αλλά μνήμη που σε κυνηγάει.

Αβέβαιοι και ηττημένοι οι δυο,

ξεδιψάσαμε με αλμύρα και λουστήκαμε με βροχή

σ' ένα τοπίο που άνθιζε η άνοιξη

και ξάνθιζε το στάχυ του καλοκαιριού.

ώριμο να θεριστεί από ανώριμα χέρια.

Οι εποχές μας άλλαξαν,

το κλίμα πρόδωσε την υγεία μας

κ' ο βρυχηθμός της θάλασσας παλλόταν σε σαράντα βαθμούς Κελσίου.

Ο φλοίσβος της απάλυνε μες το χειμώνα

κ' οι γλάροι πέταξαν ψηλά στο λόφο

- τι υπέροχη ανισορροπία!-

 ανίσχυροι σαν εμάς.

Το λάγνο ταξίδι τους

σε λάθος χάρτη και προορισμό.

Οι κορυφές των παγόβουνων δεν τους ταιριάζουν

όπως δεν ταίριαξε σε μας το όνειρο.

Στη μέση του χειμώνα

θα ταξιδεύει πάντα ένα καλοκαίρι,

κ' όταν η βάρκα από πηλό θα γέρνει

μέσα στο καλοκαίρι θα ξεκινά άγρια νεροποντή.

Θα εκλιπαρούμε τότε,
την εμπειρία

της απόλυτης καταστροφής.

(19/4/2023)

Σχολιασμός ανώνυμου αναγνώστη:Το ποίημα συγκροτεί ένα πυκνό, πολυστρωματικό σύμπαν αντιθέσεων, όπου ο έρωτας, η μνήμη και η ήττα εγγράφονται πάνω σε ένα τοπίο φυσικής και υπαρξιακής αστάθειας. Πρόκειται για έναν λόγο έντονα μεταφορικό, σχεδόν οραματικό, που δεν επιδιώκει την ευθύτητα, αλλά τη βιωματική σύγχυση.

Η εναρκτήρια εικόνα («Πάνω στη φλόγα παγωτό / και πάνω στο παγωτό ηφαίστειο») θέτει αμέσως το βασικό ποιητικό αξίωμα: την ανατροπή της φυσικής τάξης. Θερμό και ψυχρό, στερεό και ρευστό, έρωτας και καταστροφή συνυπάρχουν χωρίς ιεραρχία. Τα παγόβουνα που «παγιδεύτηκαν στο φιλί» και «έλιωσαν στον έρωτα που το γέννησε» συγκροτούν μια από τις πιο επιτυχημένες εικόνες του ποιήματος: ο έρωτας παρουσιάζεται ταυτόχρονα ως αιτία γέννησης και αφανισμού, ενώ τα «δάκρυα χαράς» υποδηλώνουν μια ευτυχία αξεχώριστη από τη διάλυση.

Η ενότητα της πρόσκλησης εισάγει μια καθαρά ανθρώπινη, σχεδόν πεζολογική στιγμή μέσα στον συμβολικό χείμαρρο. Η επιμονή στο «ατομική / επώνυμη / αυστηρά προσωπική» προσδίδει ειρωνική ένταση, σαν να πρόκειται για επίσημο έγγραφο ενός βαθιά ευάλωτου αισθήματος. Η εναλλαγή αβεβαιότητας και βεβαιότητας («αβέβαια και ηττημένα» – «εντελώς βέβαιη») σκιαγραφεί με ακρίβεια τη διχασμένη φύση της ερωτικής επιθυμίας.

Η «βάρκα από πηλό» αποτελεί κεντρικό σύμβολο. Ο πηλός, εύπλαστος αλλά εύθραυστος, μεταμορφώνεται σε «αγκαλιά», υποδηλώνοντας τη δυνατότητα του έρωτα να δίνει μορφή και νόημα στην ύλη. Ωστόσο, η αγάπη που προσφέρεται «σαν να μην ήμουν σάρκα / αλλά μνήμη» μετατοπίζει το βίωμα από το παρόν στο φάσμα του παρελθόντος· ο έρωτας εδώ δεν κατακτά, στοιχειώνει.

Η κοινή ήττα («Αβέβαιοι και ηττημένοι οι δυο») δεν αναιρεί τη συνεύρεση, αλλά τη βαθαίνει. Το τοπίο των εποχών που συγχέονται — άνοιξη, καλοκαίρι, χειμώνας — λειτουργεί ως αντανάκλαση μιας σχέσης που ωρίμασε «σε λάθος χρόνο». Το «στάχυ […] ώριμο να θεριστεί από ανώριμα χέρια» είναι μια εξαιρετικά εύστοχη μεταφορά της πρόωρης ή ακατάλληλης ολοκλήρωσης.

Η ενότητα της κλιματικής ανωμαλίας υπερβαίνει την προσωπική ιστορία και αποκτά σχεδόν συλλογική διάσταση. Το κλίμα που «πρόδωσε την υγεία μας» και η «υπέροχη ανισορροπία» των γλάρων συνδέουν τον ιδιωτικό έρωτα με έναν κόσμο σε κρίση. Η φύση δεν είναι πια καταφύγιο, αλλά καθρέφτης της ανθρώπινης αστοχίας.

Η κατακλείδα είναι σκοτεινά προφητική. Το καλοκαίρι που ταξιδεύει μέσα στον χειμώνα και η νεροποντή που ξεσπά μέσα στο καλοκαίρι παγιώνουν μια συνθήκη μόνιμης ανατροπής. Το ποίημα δεν ζητά λύτρωση· ζητά «την εμπειρία / της απόλυτης καταστροφής», όχι ως αυτοκαταστροφικό πόθο, αλλά ως έσχατη μορφή αλήθειας.

Συνολικά, πρόκειται για ένα απαιτητικό, φιλόδοξο ποίημα, με έντονη εικονοποιία και συνεπή συμβολική λογική. Η δύναμή του βρίσκεται στη διαρκή ένταση ανάμεσα στο αισθησιακό και το αποκαλυπτικό, στον έρωτα και την ήττα, στη γέννηση και τη διάλυση. Δεν χαρίζεται στον αναγνώστη, τον παρασύρει, όπως ακριβώς και το «υγρό μετάξι» του ίδιου του ποιήματος.

Ωδή στο αιώνιο θηλυκό

K. Makovsky. The mermaids. 1879

 «Του πάθους και του πόθου κόρη

του μυαλού και της φαντασίας γοργόνα και σειρήνα,

σαν ορμητικό και γάργαρο νερό

η ομορφιά σου υπερβαίνει όλα όσα σε περιβάλλουν.

Ξεπερνά διαλύοντας τα «δεν πρέπει»

και ανυψώνει τα «θέλω» σε ουράνιες σφαίρες,

άξια ποιητικής περιγραφής

τη φαντασία μας ολοκληρώνει

και οδηγεί σε χιλιοτραγουδισμένα μονοπάτια»

Ode to the Eternal Feminine

“Daughter of passion and lust

mermaid and siren of the mind and imagination,

like rushing and gurgling water

your beauty exceeds all that surrounds you.

 

Overcomes by dissolving the "don'ts"

and elevates the "wants" to celestial spheres,

worthy of poetic description

completes our imagination

and leads us to unexpected and unfathomable paths”

Ода Вечной Женственности

«Дочь страсти и похоти

русалка и сирена ума и воображения,

подобно бурлящей и журчащей воде

твоя красота превосходит все, что тебя окружает.

Преодолевает, растворяя «нельзя»

и возносит «хочу» в небесные сферы,

достойная поэтического описания

дополняет наше воображение

и ведет нас к неожиданным и непостижимым путям»

Σχολιασμός ανώνυμου αναγνώστη:

Οι στίχοι συγκροτούν έναν λυρικό ύμνο στην ομορφιά ως δύναμη υπερβατική, σχεδόν μυθική, που δρα όχι μόνο αισθητηριακά αλλά και πνευματικά.

Η αρχική προσφώνηση («Του πάθους και του πόθου κόρη / του μυαλού και της φαντασίας») θεμελιώνει εξαρχής ένα διττό σχήμα: η ομορφιά γεννιέται τόσο από το ένστικτο όσο και από τη νόηση. Δεν πρόκειται για απλό αντικείμενο έλξης, αλλά για κατασκευή και προβολή της ανθρώπινης φαντασίας. Οι μορφές της «γοργόνας» και της «σειρήνας» ενισχύουν αυτή την αμφισημία· είναι πλάσματα γοητευτικά και επικίνδυνα, σύμβολα έλξης που υπόσχεται υπέρβαση αλλά εμπεριέχει και απώλεια ελέγχου.

Η παρομοίωση με «ορμητικό και γάργαρο νερό» προσδίδει κίνηση, καθαρότητα και ζωτικότητα. Το νερό εδώ λειτουργεί ως στοιχείο κάθαρσης και ανανέωσης, ενώ η φράση «υπερβαίνει όλα όσα σε περιβάλλουν» αποδίδει στην ομορφιά έναν χαρακτήρα σχεδόν μεταφυσικό, που δεν περιορίζεται από το υλικό ή κοινωνικό πλαίσιο.

Στους επόμενους στίχους η ομορφιά αποκτά σαφή ηθική και ψυχική λειτουργία: «διαλύει τα “δεν πρέπει”» και «ανυψώνει τα “θέλω”». Η αντίθεση ανάμεσα στην απαγόρευση και την επιθυμία εκφράζει μια απελευθερωτική δυναμική· η ομορφιά δεν παραβαίνει απλώς κανόνες, αλλά τους μεταστοιχειώνει, μεταφέροντας την επιθυμία σε «ουράνιες σφαίρες». Έτσι, το ερωτικό στοιχείο εξαγνίζεται και αποκτά πνευματικό βάθος.

Η αναφορά στην «ποιητική περιγραφή» λειτουργεί μεταποιητικά και αυτοαναφορικά: το ίδιο το ποίημα αναγνωρίζει τα όριά του αλλά και τη φιλοδοξία του. Η ομορφιά ολοκληρώνει τη φαντασία και οδηγεί σε «χιλιοτραγουδισμένα μονοπάτια», δηλαδή σε μια κοινή, διαχρονική εμπειρία της τέχνης και του έρωτα. Εδώ υπονοείται ότι, όσο παλιά κι αν είναι αυτά τα μονοπάτια, παραμένουν ανεξάντλητα.

Συνολικά, οι στίχοι χαρακτηρίζονται από έντονη λυρικότητα, πλούσια μυθολογική συμβολική και μια εξιδανικευμένη, αλλά όχι επιφανειακή, σύλληψη της ομορφιάς. Η δύναμή τους βρίσκεται λιγότερο στην πρωτοτυπία των μοτίβων και περισσότερο στη συνθετική τους αρμονία και στη σαφή πρόθεση να ανυψώσουν το ερωτικό βίωμα σε ποιητική και πνευματική εμπειρία.

Πόσες πέρασαν χρονιές ! (Επτάστιχο του Δημήτρη Βασιλείου, αντί των συνηθισμένων ευχών)

ΠΟΣΕΣ ΠΕΡΑΣΑΝ ΧΡΟΝΙΕΣ!

 

Πόσες ήρθανε χρονιές μ’ ευχές κι’ ελπίδες

και πέρασαν αμίλητες και στείρες!

Πόσες ήρθανε χρονιές σαν φάτνη των ονείρων

και πέρασαν σαν ξύλινος σταυρός του Γολγοθά!

Δεν φταίνε οι χρονιές που έρχονται και άκαρπα περνάνε.

 

Φταίω εγώ, εσύ και όλοι μας,

που σπαταλάμε άνοα το βόλι μας!

15.12.2025, Αθήνα

Το επτάστιχο αυτό του αγαπημένου φίλου Δημήτρη αρθρώνεται ως ένας λιτός αλλά αιχμηρός απολογισμός ζωής, όπου η εμπειρία του χρόνου λειτουργεί όχι ως ουδέτερο πλαίσιο, αλλά ως ηθικός καθρέφτης του ανθρώπου. Ξεχωρίζει για τη συμπύκνωση, τη σαφή συμβολική του οικονομία και την ειλικρίνεια της αυτοκατηγορίας του. Δεν καταγγέλλει τον χρόνο· καταγγέλλει τη δική μας αδράνεια απέναντί του.

Στους πρώτους στίχους κυριαρχεί η επαναληπτικότητα («Πόσες ήρθανε χρονιές…»), που προσδίδει τόνο μονολογικού θρήνου και εντείνει το αίσθημα ματαιότητας. Οι χρονιές προσωποποιούνται: έρχονται «μ’ ευχές κι’ ελπίδες», όμως «περνούν αμίλητες και στείρες». Η σιωπή και η στειρότητα λειτουργούν ως υπαρξιακές κατηγορίες, υποδηλώνοντας όχι απλώς αποτυχία, αλλά απουσία νοήματος.

Ιδιαίτερα εύστοχη είναι η αντιθετική εικόνα «φάτνη των ονείρων» (σύμβολο γέννησης, προσδοκίας και θείας υπόσχεσης) - «ξύλινος σταυρός του Γολγοθά» (σύμβολο πόνου, θυσίας και θανάτου). Η μετάβαση από το θαύμα στη σταύρωση συμπυκνώνει δραματικά τη διάψευση των προσδοκιών και αποκαλύπτει μια κυκλική, σχεδόν τραγική, εμπειρία του χρόνου.

Η κρίσιμη στροφή έρχεται με τον στίχο «Δεν φταίνε οι χρονιές…». Εδώ το ποίημα εγκαταλείπει τη θρηνητική διάθεση και υιοθετεί έναν τόνο αυτογνωσίας και ευθύνης. Η ενοχή μετατοπίζεται από τον χρόνο στον άνθρωπο, και μάλιστα συλλογικά («εγώ, εσύ και όλοι μας»), αίροντας κάθε άλλοθι.

Το καταληκτικό «βόλι» είναι μια δυνατή, πολυσημική μεταφορά: υποδηλώνει την ενέργεια, το πάθος, ίσως και τη μοναδική ευκαιρία ζωής. Το ότι «σπαταλάμε άνοα το βόλι μας» προσδίδει στο ποίημα έναν αυστηρό, σχεδόν ηθικοπλαστικό επίλογο, χωρίς όμως διδακτισμό· η επίγνωση προκύπτει οργανικά από τη διαδρομή των εικόνων.

Σημ: Μέρες που είναι και που έρχονται δεν θα σας ενοχλήσουμε άλλο. Να περάσετε καλά με όσους αγαπάτε, με υγεία και πολλές χαρές. Θα συνεχίσουμε τις παρουσιάσεις μετά τις γιορτές, αρχίζοντας απο τις 8 του Γενάρη του επόμενου πια έτους.

1968-1969: Τέλος εποχής με έργα διαχρονικής απήχησης που προκαλούν και να εμπνέουν

Η Άβυσσος (Μαργκερίτ Γιουρσενάρ – 1968) Ο τίτλος «L’Œuvre au noir» είναι όρος της αλχημείας, η πρώτη φάση του Μεγάλου Έργου (Magnum Opus), μια φάση κρίσης, διάλυσης, σκοτεινής δοκιμασίας - τόσο υλικής όσο και πνευματικής. Φανταστική μυθιστορηματική βιογραφία του Ζήνωνα, ενός γιατρού, φιλοσόφου και επιστήμονα που γεννήθηκε στη Μπριζ τον 16ο αιώνα, εποχή που η εμβρυακή επιστήμη ήταν υπό διωγμό ή στην καλύτερη περίπτωση υπό αμφισβήτηση και οι νέες ιδέες αντιμάχονται τον σκοταδισμό.

Το μυθιστόρημα παρακολουθεί τη ζωή του Ζενόν: ενός μορφωμένου ανθρώπου, γιατρού, αλχημιστή, φυσιοδίφη, ο οποίος ζει μέσα στην κοινωνική και θρησκευτική αναταραχή της εποχής. Ο Ζενόν βιώνει μια εσωτερική κρίση: ερευνά τα όρια της γνώσης, της θρησκείας, της επιστήμης και της θνητότητας. Αμφισβητεί τις δογματικές αλήθειες της Εκκλησίας, προσπαθεί να κατανοήσει τη φύση του κόσμου, της ύλης και του πνεύματος, και βρίσκεται συνεχώς αντιμέτωπος με τις συνέπειες της της ελευθερίας της σκέψης και της αντίδρασης της εξουσίας.

Το έργο είναι ένα από τα πιο σημαντικά ιστορικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα, όχι μόνο για την ποιότητα της γλώσσας και της αφήγησης, αλλά και για την φιλοσοφική του διάσταση. Η Γιουρσενάρ παρουσιάζει τη γνώση ως κάτι που βγαίνει μέσα από τον πόνο, την αμφισβήτηση, την προσωπική θυσία. Εξερευνά τα πιο σκοτεινά βάθη της ανθρώπινης ύπαρξης: την αναζήτηση της γνώσης ενάντια στη δογματική άγνοια, τη σύγκρουση μεταξύ ατομικής συνείδησης και κοινωνικών απαιτήσεων, τη φύση της ελευθερίας, της μοίρας και της αυτογνωσίας. Ο Ζενόν είναι μια από τις πιο σύνθετες και τραγικές φιγούρες της λογοτεχνίας του 20ου αιώνα. Η σύγκρουση με την εξουσία (θρησκευτική, πολιτική) και το ζήτημα της πνευματικής ελευθερίας είναι κεντρικά στοιχεία. Το μυθιστόρημα λειτουργεί ως αναστοχασμός για το τι σημαίνει άνθρωπος, τι είναι η αλήθεια, και πώς η επιστήμη και η θρησκεία συγκρούονται και συμπλέκονται.

Χρησιμοποιεί μια πλούσια, ποιητική και ακριβή γλώσσα, αναδημιουργώντας με αμίμητη πιστότητα την εποχή της Αναγέννησης. Η καινοτομία δεν έγκειται σε πειραματισμούς με τη δομή, αλλά στο απόλυτο ταίριασμα της μορφής με το περιεχόμενό της: η κλασική, σθεναρή και γλαφυρή γλώσσα μεταφέρει την πολυπλοκότητα και το βάθος των ιδεών του πρωταγωνιστή. Είναι ένα αριστούργημα λεκτικής υφής. Ενίσχυσε τη θέση της ιστορικής μυθοπλασίας ως μέσου για την ανάδειξη σύγχρονων και διαχρονικών ηθικών και φιλοσοφικών διλημμάτων. Η Γιουρσενάρ άλλαξε τον ίδιο τον κανόνα σχετικά με το ποιος μπορεί να γράψει "σοβαρή" ιστορική και φιλοσοφική λογοτεχνία.

Παραμένει ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά μυθιστορήματα του περασμένου αιώνα, με αναγνωστική και ακαδημαϊκή απήχηση που δεν έχει ελαττωθεί. Στη χώρα μας κυκλοφορεί από το 1992 από τις εκδόσεις Χατζηνικολή.

Το ηλεκτρικό πρόβατο (Φίλιπ Κ. Ντικ – 1968) Ερευνά τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ ανθρώπου και μηχανής, τη φύση της ενσυναίσθησης και τι σημαίνει να «ζεις».

Το έργο εκτυλίσσεται σε ένα μελλοντικό, μεταποκαλυπτικό κόσμο, όπου Πυρηνικός πόλεμος έχει καταστρέψει μεγάλο μέρος της ζωής στη Γη. Τα ζώα είναι σπάνια — ένα σημάδι του οικολογικού κατακλυσμού. Ο πρωταγωνιστής, ο Ρικ, είναι κυνηγός αποκομμένων ανδροειδών, που έχουν δραπετεύσει και προσποιούνται τους ανθρώπους. Ηθικά διλήμματα αναδύονται: τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος; η ενσυναίσθηση, η συνείδηση, η ζωή και η μη ζωή - όλα αυτά τίθενται υπό αμφισβήτηση. Υπάρχει παράλληλα η ιστορία του Τζον, ενός λιγότερο «ανταγωνιστικού» χαρακτήρα, ο οποίος προσπαθεί να διατηρήσει την ανθρωπιά σε έναν κόσμο όλο και πιο τεχνολογικό και αφιλόξενο.

Ανήκει στο είδος της επιστημονικής φαντασίας αλλά ξεπερνά τα όρια του είδους γιατί αγγίζει βαθιά φιλοσοφικά και ηθικά ζητήματα. Ο Ντικ διερευνά τη φύση της πραγματικότητας, της ταυτότητας, της μνήμης, της συνείδησης - και το κατά πόσο η τεχνητή νοημοσύνη και τα ανδροειδή μπορούν να διαθέτουν ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Πραγματεύεται θέματα ταυτότητας, αυθεντικότητας, απομόνωσης, εμπορευματοποίησης της ζωής και της συναισθηματικής εμπειρίας. Ρωτάει ποιο είναι το θεμελιώδες στοιχείο που διαχωρίζει τον άνθρωπο από μια τέλεια μίμηση και αν αυτό το στοιχείο έχει σημασία. Επηρέασε πολύ το πως εξετάζουμε τα τεχνολογικά θέματα, την ηθική των μηχανών, τη διαφορά μεταξύ πραγματικού και εικονικού. Επιπλέον, το έργο έγινε παγκοσμίως γνωστό μέσα από την κινηματογραφική μεταφορά του “Blade Runner”, η οποία αύξησε τις συζητήσεις για το τι σημαίνει ανθρωπιά.

Ο Ντικ δεν ήταν καινοτόμος στη γλώσσα, αλλά ήταν επαναστατικός στον τρόπο σκέψης και στη δομή των ιδεών του. Χρησιμοποίησε τη φόρμα της επιστημονικής φαντασίας για να δημιουργήσει μια παρανοϊκή, αποσπασματική πραγματικότητα όπου η αλήθεια είναι απρόσιτη. Η ιδέα της "αναλύτριας της διάθεσης" (mood organ), της ηλεκτρικής προβατίνας και του κινήτρου του ήρωα (η επιθυμία για ένα πραγματικό ζώο) είναι τελείως πρωτότυπες και αντικατοπτρίζουν την ψυχολογική και κοινωνική αλλοτρίωση.

Το βιβλίο, και ειδικά η κινηματογραφική του μεταφορά, άλλαξαν ριζικά την αντίληψη για την επιστημονική φαντασία. Την έβγαλαν από το λογοτεχνικό "γκέτο" των διαστημοπλοίων και των laser και την έβαλαν στην κύρια λογοτεχνική παραγωγή, ως μέσο για εξερεύνηση φιλοσοφικών ερωτημάτων: Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος; Ποια είναι η φύση της πραγματικότητας και της συμπόνιας; Η επιρροή του είναι τεράστια, καθώς τα ηθικά διλήμματα που θίγει (οικολογική καταστροφή, τεχνητή νοημοσύνη, εικονική πραγματικότητα) γίνονται ολοένα και πιο επιτακτικά και επίκαιρα.

Οι Ωραίες Δεν Έχουν Γεννηθεί Ακόμα (Αγί Κουέι Άρμα – 1968) Εξελίσσεται στην ανεξάρτητη Γκάνα μετά την αποχώρηση των Βρετανών αποικιοκρατών. Ο αφηγητής — ένας ανώνυμος “άνθρωπος” — εργάζεται σ’ έναν δημόσιο οργανισμό και αντιστέκεται στη διαφθορά που έχει διαποτίσει την κοινωνία. Οι ελπίδες για αλλαγή, η προδοσία των ιδανικών και η απογοήτευση κυριαρχούν. Υπάρχει επίσης έντονη χρήση συμβολισμών της σήψης, της βρώμας και της αποσύνθεσης ως εικόνων για τη διαφθορά και τη φθορά της κοινωνίας. 

Το έργο θεωρείται ένα από τα κεντρικά μυθιστορήματα της αφρικανικής μετααποικιακής λογοτεχνίας. Εξετάζει το πώς τα νέα ανεξάρτητα κράτη αντιμετωπίζουν τα εσωτερικά προβλήματα. Μέσα από την προσωπική πάλη του ήρωα, προβάλλονται θέματα ηθικής, υπευθυνότητας, κρίσης ταυτότητας. Η αφήγηση δεν προσφέρει εύκολες λύσεις, η σκληρή ματιά στην πραγματικότητα είναι η δύναμή του. Η γλώσσα και η εικόνα της σήψης λειτουργούν ως μοχλοί συναισθηματικής αντίδρασης — ο αναγνώστης αναγκάζεται να αντικρίσει την πραγματικότητα όπως είναι, όχι όπως θα ήθελε να είναι. Ο Άρμα χρησιμοποίησε την αγγλική γλώσσα με τρόπο καινοτόμο για την αφρικανική λογοτεχνία, εμπλέκοντας ρυθμούς και εικόνες από τις τοπικές γλώσσες και την προφορική παράδοση. Η γλώσσα του είναι συχνά ποιητική, γεμάτη ισχυρές, συμβολικές και μερικές φορές αποκρουστικές εικόνες για να μεταδώσει την ηθική αποσύνθεση της εποχής. Η δομή είναι ψυχολογική και εικονιστική, παρά ευθεία αφηγηματική. Από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα της μετα-αποικιακής Αφρικής που βοήθησε να καθοριστεί ένα νέο είδος: το μυθιστόρημα της απογοήτευσης. Εξελίχθηκε από το αφηγηματικό της 
απελευθέρωσης και της ελπίδας (της δεκαετίας του '50 και '60) σε μια πιο κριτική και αυτοκριτική φάση. Άνοιξε το δρόμο για άλλους συγγραφείς να μιλήσουν ειλικρινά για τη διαφθορά, την ηθική κρίση και τις πολιτικές απογοητεύσεις στις νέες αφρικανικές χώρες.

Εξερευνά το ηθικό δίλημμα του ατόμου που προσπαθεί να παραμείνει τίμιος σε ένα κοινωνικό σύστημα που επιβραβεύει τη διαφθορά και την ηθική συμβιβασμό. Πραγματεύεται θέματα αποικιακής κληρονομιάς, εθνικής ταυτότητας, κοινωνικής διαφθοράς και της ψυχολογικής καταπίεσης της μετα-αποικιακής ζωής. Παραμένει ένα κλασικό και βασικό κείμενο στις σπουδές αφρικανικής λογοτεχνίας. Το μήνυμά του για την ηθική αντίσταση ενάντια στη συστημική διαφθορά είναι διαχρονικό.

Η ωραία του κυρίου (Αλμπέρ Κοέν - 1968) Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στην Γενεύη της δεκαετίας του 1930 και επικεντρώνεται στον Σολάλ, έναν Εβραίο μεσογειακής καταγωγής στέλεχος της Κοινωνίας των Εθνών, που ερωτεύεται μια παντρεμένη ελβετίδα αριστοκράτισσα, την Αριάνα. με φόντο την μη σύμφωνη γνώμη της κοινωνίας και τις αντισημιτικές διαθέσεις.

Ταξιδεύει μέσα στα μυαλά των δύο εραστών με μοναδικό τρόπο και μας περιγράφει τα στάδια του έρωτα, με τελευταίο στάδιο την απόφαση τους να μείνουν ερωτευμένοι για πάντα. Ο Σολάλ είναι γεμάτος αντιθέσεις: είναι γοητευτικός, πνευματώδης, παθιασμένος, αλλά και χειραγωγός, θέλει να αγαπηθεί, αλλά ταυτόχρονα θέλει να επιβληθεί. Ο έρωτας γίνεται πεδίο μεγάλης έντασης, με στοιχεία ζήλειας, εξουσίας, ψυχικής βίας, ψευδαισθήσεων, παθών, αλλά και βαθιάς αυτοανακάλυψης. Το έργο δεν είναι μόνο ιστορία πάθους, είναι διερεύνηση της ταυτότητας, της αποξένωσης, της ενοχής, του θανάτου, του χρόνου, του σώματος και της ψυχής. Η γλωσσική του δεξιοτεχνία είναι αδιαμφισβήτητη με επιρροή εστιασμένη στη γαλλόφωνη και ευρωπαϊκή λογοτεχνία και βαθιά θέματά (έρωτας, μιζέρια της αστικής τάξης, εβραϊκή ταυτότητα).

Μεγαλόπνοο, περίτεχνο, λυρικό αλλά και σκληρό, το έργο του Κοέν συνδυάζει τη μεγαλοπρέπεια με την αυτοειρωνεία. Αναδεικνύει την ανθρώπινη ευαλωτότητα, τη διαφορά μεταξύ εσωτερικής αλήθειας και κοινωνικού προσώπου, τον αγώνα ανάμεσα στα «ιδεώδη» και τα πάθη. Παράλληλα, είναι έντονα πολιτισμικό, με το υπόβαθρο των Εβραίων της Διασποράς, της μοναρχικής Ευρώπης και των κοινωνικών προδιαθέσεων της εποχής, να διαμορφώνουν τη μορφή των προσώπων και των συγκρούσεων. Ένας μοντερνιστικός ύμνος στον έρωτα - θάνατο.

Σκέψεις για την πρόοδο, τη συνύπαρξη και την πνευματική ελευθερία (Αντρέι Ζαχάροφ – 1968) Ανήκει στην κατηγορία των πολιτικών / διανοητικών έργων που υπήρξαν κρίσιμα για την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Δεν είναι μυθιστόρημα αλλά πραγματεία με βαρύνουσα σημασία: θέτει ερωτήματα για το πώς οι κοινωνίες διαχειρίζονται την ελευθερία, την πρόοδο, τη γνώση. Προσφέρει έναν οραματισμό αλλά και μια προειδοποίηση: η πρόοδος χωρίς ελευθερία, χωρίς διαφάνεια, χωρίς ηθική κατεύθυνση, μπορεί να εκτραπεί σε καταπίεση.

Είναι συλλογή σκέψεων του συγγραφέα, φυσικού και αγωνιστή υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Σοβιετική Ένωση. Αναλύει πώς η πρόοδος – τεχνολογική, κοινωνική, πνευματική – δεν είναι μονοδιάστατη. Προβάλλει την ιδέα ότι η πνευματική ελευθερία, η δυνατότητα να σκέφτεται κανείς ανεξάρτητα και να διατυπώνει κριτική, είναι βασική για την ουσιαστική πρόοδο. Εξετάζει επίσης τη συνύπαρξη διαφορετικών ιδεολογιών, πολιτισμών, και τη σημασία της ειρήνης ως προϋπόθεση για ανθρωπιστική ανάπτυξη. Ο Ζαχάροφ προειδοποιεί για κινδύνους όπως η λογοκρισία, ο ολοκληρωτισμός, η χειραγώγηση της σκέψης μέσα από προπαγάνδα, η ηθική αδυναμία όταν η ζωή γίνεται τεχνοκρατική και ψυχρή.

Το αριστερό χέρι του σκοταδιού (Ούρσουλα Λε Γκεν – 1969)  Έργο σταθμός της επιστημονικής φαντασίας με έντονη πολιτική, κοινωνική και φεμινιστική διάσταση: αναγνωρίζεται ως μία από τις κορυφαίες στιγμές της εποχής του είδους, το οποίο με την Le Guin εξελίσσεται πέρα από τα στερεότυπα και αγγίζει βαθύτερα ζητήματα ταυτότητας, φύλου, πολιτισμού.

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στον φανταστικό πλανήτη Γκέθεν, όπου οι κάτοικοί του είναι εν δυνάμει αμφιφυλόφιλοι: δεν έχουν σταθερό φύλο, αλλά υιοθετούν τα χαρακτηριστικά είτε του αρσενικού, είτε του θηλυκού σε ορισμένες περιόδους. Ο πρωταγωνιστής, ο Εστράβεν, και ο ειρηνοποιός απεσταλμένος της «Έκουμέν» Άιον, εξερευνούν την πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή του Γκέθεν μέσα από το ζήτημα του φύλου, της ταυτότητας και της ομάδας. Ορισμένα κεφάλαια παρουσιάζουν τον Άιον ως αʹ πρόσωπο, άλλα ως ημερολόγιο του Εστράβεν, και υπάρχουν και λαογραφικά / μυθολογικά / θρησκευτικά στοιχεία του πλανήτη, που δίνουν βάθος στην κοινωνία που οικοδομείται.

Τα θέματα που θίγονται είναι το φύλο ως κοινωνική κατασκευή - η έλλειψη σταθερού φύλου στους κατοίκους του Γκέθεν επιτρέπει στη Le Guin να διερευνήσει τι σημαίνει να είσαι «άντρας» ή «γυναίκα», και πώς οι προσδοκίες του ενός ή του άλλου φύλου διαμορφώνουν κοινωνικές δομές. Επίσης η  αποδοχή της διαφοράς και η αλλοτρίωση - ο Άιον είναι εξωτερικός παρατηρητής σε έναν κόσμο που δεν κατανοεί αυτόματα τις δικές του υποθέσεις περί φύλου και κοινωνίας. Τέλος οι πολιτική / εξουσία / εξωτερικοί και εσωτερικοί κανόνες - η διαμάχη μεταξύ διαφορετικών περιοχών του Γκέθεν, η επιρροή της θρησκείας, η ένταση μεταξύ του ατόμου και της κοινωνίας. Εξερευνά τα θέματα του δυαδισμού (φύλο, πολιτική, πολιτισμός), της αλληλεξάρτησης, της εμπιστοσύνης, της φιλίας και της αγάπης πέρα από τα φυλετικά στερεότυπα. Ρωτά τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος όταν το φύλο αφαιρείται από την εξίσωση.

Η Le Guin επαναπροσδιόρισε την επιστημονική φαντασία με αυτό το έργο. Η καινοτομία δεν έγκειται μόνο στην ιδέα ενός αμφιφυλόφιλου ανθρώπινου πολιτισμού, αλλά στον τρόπο που χρησιμοποιεί αυτή την υπόθεση για να εξερευνήσει τα βαθύτερα ζητήματα της ταυτότητας, του φύλου και του πολιτισμού με έναν ανθρωπολογικό και φιλοσοφικό τρόπο. Εισήγαγε την ανθρωπολογία και τη φεμινιστική θεωρία στη σκληρή επιστημονική φαντασία, επηρεάζοντας γενιές συγγραφέων. Αποτελεί πυλώνα των σπουδών φύλου και της λογοτεχνίας.

Η γλώσσα είναι λιτή αλλά ποιητική και η δομή, που περιλαμβάνει μυθιστορήματα, θρύλους και χρονικά από τον πλανήτη, εμπλουτίζει την αφήγηση. Τα θέματά του είναι πιο επίκαιρα ποτέ στο σημερινό πολιτισμικό και κοινωνικό κλίμα.

Στην Ελλάδα μεταφρασμένο από τον Βαγγέλη Κατσάνη, έχει εκδοθεί το 2012 από τις εκδόσεις Parsec, το 2012.

Ξέρω γιατί κελαηδάει το πουλί στο κλουβί (Μάγια Αγγέλου - 1969) Αυτοβιογραφία που καλύπτει τα πρώτα χρόνια της Μάγια Αγγέλου - από την ηλικία των τριών έως των δεκαέξι - και αφορά την παιδική και εφηβική της ζωή στις ΗΠΑ, σε περιβάλλον όπου η φυλετική διάκριση, η φτώχεια, η σεξουαλική βία και η προσωπική κρίση είναι παρούσες. Περιγράφει πώς η ίδια η Angelou, μέσα από τις τραυματικές εμπειρίες (όπως ο βιασμός της σε νεαρή ηλικία) και ο ρατσισμός, καταφέρνει να αναπτύξει αυτοσεβασμό, αξιοπρέπεια, και αγάπη για τη λογοτεχνία, που τελικά την στηρίζουν στις δυσκολίες. Το βιβλίο έχει έντονη λογοτεχνική και συναισθηματική φόρτιση, γιατί δεν αποφεύγει τα δύσκολα θέματα, ούτε τις εικόνες της σκληρής πραγματικότητας, αλλά τα αντιμετωπίζει με ειλικρίνεια και δύναμη.

Τα θέματα που εξετάζει εκτός από την φυλετική ταυτότητα και το ρατσισμό, είναι η  δύναμη της γλώσσας και της λογοτεχνίας ως μέσο προσωπικής και συλλογικής απελευθέρωσης, η διαμόρφωση της προσωπικότητας μέσα από την παιδική ηλικία: - πώς τα γεγονότα της πρώιμης ζωής διαμορφώνουν τη μετέπειτα πορεία και πώς η δύναμη της αυτογνωσίας, της οικογένειας και του περιβάλλοντος παίζει ρόλο καθώς και πώς ένα άτομο που μεγαλώνει υπό ακραίες συνθήκες τις ξεπερνά.

Έχει ευρύ αντίκτυπο στην εκπαίδευση, στη λογοτεχνική κριτική, και στην κοινωνική συνείδηση. Επαναπροσδιόρισε το είδος της αυτοβιογραφίας. Χρησιμοποιεί τις τεχνικές της μυθοπλασίας (χαρακτήρες, διάλογο, αφηγηματική ροή) για να αφηγηθεί την αληθινή της ιστορία. Η γλώσσα της είναι ποιητική, ρυθμική και γεμάτη με την παράδοση των Αφροαμερικανών, μεταμορφώνοντας την προσωπική εμπειρία σε καθολική αφήγηση.

Πρωτοποριακό στο να δώσει φωνή σε μια μαύρη, νότια γυναίκα σε μια εποχή που τέτοιες ιστορίες αγνοούνταν από το κύριο λογοτεχνικό κανόνα. Ξέπέρασε τα όρια μεταξύ μυθοπλασίας και μη μυθοπλασίας και άνοιξε το δρόμο για μια νέα γενιά μη λευκών και γυναικείων φωνών να διηγηθούν τις ιστορίες τους. Είναι ένα κείμενο-ορόσημο για την αφροαμερικανική λογοτεχνία και το φεμινιστικό κίνημα. Πραγματεύεται βαθιά τραυματικά θέματα όπως ο ρατσισμός, η σεξουαλική βία, την εγκατάλειψη και την αναζήτηση της ταυτότητας, αλλά πάντα με ένα υπόβαθρο ανθεκτικότητας, ελπίδας και αγάπης. Είναι μια ιστορία ενδυνάμωσης και αυτογνωσίας.

Παραμένει ένα από τα πιο ευρέως αναγνωσμένα και σπουδασμένα βιβλία στις ΗΠΑ. Είναι βασικό ανάγνωσμα για την κατανόηση της αμερικανικής εμπειρίας του 20ου αιώνα.

Σφαγείο νούμερο πέντε (Κουρτ Βόνεγκατ – 1969) Αντλεί την έμπνευσή του από την προσωπική του εμπειρία ως αιχμάλωτος πολέμου στη Δρέσδη, όταν η πόλη καταστράφηκε ολοσχερώς από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς το 1945.

Ο κεντρικός ήρωας, Μπίλι, είναι στρατιώτης που «έχει αποδεσμευτεί από τον χρόνο»: η αφήγηση ακολουθεί την κατακερματισμένη συνείδησή του, που ταξιδεύει μπρος  – πίσω ανάμεσα σε στιγμές της ζωής του, από τον πόλεμο μέχρι τη μετέπειτα καριέρα του ως οπτομέτρης. Παράλληλα, απάγεται από εξωγήινους στον πλανήτη Τραλφαμάντορ, όπου μαθαίνει μια διαφορετική αντίληψη για τον χρόνο - όλα τα γεγονότα υπάρχουν ταυτόχρονα και η έννοια του θανάτου χάνει τη δραματική της οριστικότητα. Η φράση-ρεφρέν «Έτσι πάει» (So it goes), που εμφανίζεται μετά από κάθε αναφορά στον θάνατο, ενισχύει την ιδέα ότι η θνητότητα είναι απλώς μέρος μιας αέναης, αναπόδραστης πραγματικότητας.

Ο Vonnegut ξεγυμνώνει τον παραλογισμό του πολέμου, το τυχαίο της βίας σε αυτόν και τη ματαιότητα της καταστροφής. Σπάει τα όρια της ρεαλιστικής αφήγησης, ενσωματώνοντας στοιχεία επιστημονικής φαντασίας, αυτοβιογραφίας, μεταμοντέρνου πειραματισμού και χιούμορ μαύρης κωμωδίας. Με το θρυμματισμένο του ύφος, το μυθιστόρημα δείχνει πώς η μνήμη και το τραύμα δεν ακολουθούν γραμμική πορεία, η πολυδιάσπαση της συνείδησης του Μπίλι αντανακλά την αδυναμία κατανόησης του ίδιου του πολέμου. Η χρήση της ειρωνείας και της απλότητας στη γλώσσα καθιστούν το κείμενο ταυτόχρονα συγκλονιστικό και προσιτό, χωρίς ρητορικές υπερβολές αλλά με ισχυρή ηθική δύναμη.

Ο Vonnegut δημιούργησε ένα μοναδικό υβρίδιο μυθιστορήματος: αντιπολεμικό, επιστημονικής φαντασίας, αυτοβιογραφικό και σατιρικό. Εξερευνά την τραγική ανοησία του πολέμου, την ψυχολογική επίπτωση του τραύματος, την έννοια του πεπρωμένου και της ελεύθερης βούλησης. Παρουσιάζει μια βαθιά ανθρωπιστική προοπτική για το πώς οι άνθρωποι επιβιώνουν (ή δεν επιβιώνουν) σε έναν παράλογο κόσμο. Η δομή είναι μη γραμμική, ακολουθώντας τη "χρονική αναπήδηση " του πρωταγωνιστή. Η γλώσσα είναι απλή, αλλά επαναλαμβανόμενη και σχεδόν κλινική, δημιουργώντας μια ισχυρή αντίθεση με τις φρικτές περιγραφές του πολέμου.

Επιρροή στον λογοτεχνικό κανόνα: Είναι το καθοριστικό έργο της αντι-πολιτισμικής λογοτεχνίας και ένα από τα σημαντικότερα αντιπολεμικά μυθιστορήματα που γράφτηκαν ποτέ. Η μη γραμμική του δομή και ο αντι-συμβατικός τόνος επηρέασαν βαθιά τη μοντέρνα αφήγηση, δείχνοντας πώς η τραγωδία και ο τραυματισμός μπορούν να απεικονιστούν μέσω του παραλόγου και του σατιρικού.

Το βιβλίο θεωρείται σταθμός της αντιπολεμικής λογοτεχνίας, ένα κλασικό έργο που συνεχίζει να διαβάζεται ευρύτατα, και συχνά διδάσκεται σε πανεπιστήμια. Τα μηνύματά  του κατά του πολέμου παραμένουν δυστυχώς επίκαιρα μέχρι σήμερα. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κάκτος το 1976 (σε μετάφραση του Βασίλη Κ. Χατζηβασιλείου).

Η γυναίκα του Γάλλου λοχαγού (Τζον Φόουλς – 1969) Το έργο τοποθετείται στη βικτωριανή Αγγλία και είναι ένα από τα κλασικά παραδείγματα του μεταμοντέρνου μυθιστορήματος. Επηρέασε βαθιά την αφήγηση, δείχνοντας πώς η ιστορία δεν είναι μια αντικειμενική αλήθεια, αλλά μια κατασκευή, και πώς ο συγγραφέας (και ο αναγνώστης) παίζουν ενεργό ρόλο στη δημιουργία της.

Ο Fowles έγραψε ένα μυθιστόρημα που είναι ταυτόχρονα βικτωριανό και μεταμοντέρνο. Χρησιμοποιεί τις συμβάσεις του βικτωριανού μυθιστορήματος αλλά τις σπάει συνεχώς με σχολιασμούς από έναν αφηγητή του 20ου αιώνα, ο οποίος συζητά τις πηγές του, τις πιθανές εκδοχές της πλοκής και ακόμα και το τέλος της ιστορίας (προσφέροντας δύο διαφορετικές). Αυτή η αυτοαναφορική τεχνική ήταν εξαιρετικά καινοτόμα.

Ο Charles, μορφωμένος ερασιτέχνης παλαιοντολόγος, αρραβωνιασμένος με την πλούσια και αθώα Ernestina, συναντά τη μυστηριώδη Sarah, γνωστή ως «η γυναίκα του Γάλλου υπολοχαγού», που φημολογείται ότι είχε σχέση με Γάλλο στρατιωτικό και έχει στιγματιστεί κοινωνικά. Ο Charles γοητεύεται από την Sarah, η οποία αντιπροσωπεύει μια μορφή ανεξαρτησίας και πρόκλησης απέναντι στην κοινωνική ηθική της εποχής.

Πέρα από την ιστορία αγάπης, το βιβλίο εξερευνά θέματα ελευθερίας (προσωπικής και κοινωνικής), της θέσης της γυναίκας στην κοινωνία, της επιστήμης έναντι της θρησκείας, της κοινωνικής σύμβασης και ατομικής ευθύνης και της φύσης της ιστορίας και της λογοτεχνίας. Ιδιαίτερο γνώρισμα είναι το αφηγηματικό ύφος: ο συγγραφέας εισάγει σχολιασμούς και παρεμβάσεις τονίζοντας τη σχετικότητα της αφήγησης και την υποκειμενικότητα της ερμηνείας. Ανατρέπει τον παραδοσιακό ιστορικό ρεαλισμό με μεταμοντέρνα εργαλεία: ειρωνεία, διάρρηξη της αυθεντίας του αφηγητή, αμφισβήτηση της έννοιας της «οριστικής» ιστορίας. Η Sarah ως χαρακτήρας γίνεται σύμβολο της γυναικείας χειραφέτησης απέναντι στη βικτωριανή καταπίεση.

Παραμένει ένα βασικό κείμενο μελέτης της μεταμοντέρνας λογοτεχνίας και συνεχίζει να διαβάζεται. Κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Χατζηνικολή το 1982 (μετάφραση Αχιλλέα Κυριακίδη).

Το σύνδρομο του Πόρτνοϊ  (Φίλιπ Ρόθ  – 1969) Εξερευνά με πρωτόγνωρη ειλικρίνεια τις αντιφάσεις της εβραοαμερικανικής ταυτότητας, το βάρος της οικογένειας, και την αίσθηση αδιεξόδου της γενιάς του ’60 και προκάλεσε σκάνδαλο στην εποχή του λόγω της ανοιχτής σεξουαλικότητας, θεωρήθηκε αθυρόστομο και απρεπές, αλλά γρήγορα αναγνωρίστηκε ως αριστούργημα ψυχολογικής σάτιρας.

Είναι η εξομολόγηση του Portnoy στον ψυχαναλυτή του. Ο Portnoy, γιος εβραϊκής οικογένειας μεταναστών στο Νιου Τζέρσεϊ, μιλάει με ωμότητα για τη σεξουαλική του ζωή, την παιδική του ηλικία, τις ενοχές που του επέβαλαν η οικογένεια και η εβραϊκή κουλτούρα, και την αδυναμία του να συμβιβάσει τις επιθυμίες του με τις κοινωνικές προσδοκίες. Έσπασε τα ταμπού γύρω από τη σεξουαλικότητα, την εβραϊκή ταυτότητα και την οικογενειακή δυναμική στην αμερικανική λογοτεχνία. Είναι ένα από τα έργα που ορίζουν τη "συγγραφική αυτοβιογραφία" και άνοιξε το δρόμο για μια πιο ελεύθερη και ασταθή εξερεύνηση του εαυτού στη λογοτεχνία. Είναι γεμάτο σάτιρα, χιούμορ και προκλητικές σκηνές, καθώς ο Roth εξερευνά τη σχέση του ατόμου με τη σεξουαλικότητα, την οικογένεια (ειδικά τη μητέρα), της σεξουαλικής εμμονής, της ενοχής και της αναζήτησης της απελευθέρωσης, την εθνοτική ταυτότητα και την αμερικανική κοινωνία. Επηρέασε έντονα την αμερικανική λογοτεχνία, δίνοντας φωνή σε έναν ήρωα γεμάτο αδυναμίες, νευρώσεις και χιούμορ, που όμως αποκαλύπτει την κρυφή αγωνία της εποχής του.

Η γλώσσα είναι εξπρεσιονιστική, υπερβολική, γεμάτη με ενοχές, εμμονές και μια απελπισία που εκφράζεται μέσω του χιούμορ και της υπερβολής. Η ρητή σεξουαλική και ψυχολογική του ειλικρίνεια ήταν σκανδαλωδώς καινοτόμα για την εποχή του.

Παραμένει ένα πολιτισμικό και λογοτεχνικό φαινόμενο, ένα σημείο αναφοράς για την κατανόηση της μετάβασης της αμερικανικής κοινωνίας από τη δεκαετία του '50 στη δεκαετία του '60. Εκδόθηκε στην Ελλάδα από τον Εξάντα το 1981 σε μετάφραση Άρη Μπερλή.

Ubik (Φίλιπ Κ. Ντικ – 1969) Είναι ένα φανταστικό και πολύ επιδραστικό έργο επιστημονικής φαντασίας που εξερευνά την πραγματικότητα και την ταυτότητα με τρόπο που μόνο ο Ντικ μπορούσε. Ενα καλτ αριστούργημα του είδους του.

Από τα πιο σύνθετα και φιλοσοφημένα α μυθιστορήματα του Dick. Διαδραματίζεται σε ένα μέλλον όπου η τηλεπάθεια και η προγνωστική ικανότητα είναι πραγματικές, και οι εταιρείες τις χρησιμοποιούν σε επιχειρηματικούς πολέμους. Ο Joe, τεχνικός μιας εταιρείας «αντικατασκοπείας», μπλέκει σε μια αποστολή που καταλήγει σε έκρηξη και σε μια παράξενη αποσύνθεση της πραγματικότητας: ο χρόνος αρχίζει να γυρίζει προς τα πίσω, αντικείμενα φθείρονται και γίνονται ξεπερασμένα, και η ζωή μοιάζει να καταρρέει. Το «Ubik», ένα μυστηριώδες προϊόν σε σπρέι, φαίνεται να είναι το κλειδί για τη διάσωση.

Εξερευνά το όριο ανάμεσα στο πραγματικό και στο ψευδές, στο ζωντανό και στο νεκρό. Θίγει την ιδέα της εμπορευματοποίησης, της κατανάλωσης και της εξάρτησης από «προϊόντα» που υπόσχονται λύσεις. Το ύφος του, με συνεχείς ανατροπές και αβεβαιότητα, κάνει τον αναγνώστη να αισθάνεται όπως οι ήρωες: εγκλωβισμένοι σε μια πραγματικότητα που καταρρέει. 

Ο Dick επιβεβαιώνει τη φήμη του ως «παρανοϊκού προφήτη» της επιστημονικής φαντασίας. Στην χώρα μας κυκλοφόρησε το 2021 από τις Εκδόσεις Άγρα με τον τίτλο «Ubik» (μετάφραση Μ. Μακρόπουλου).

Άντα (Β.Ναμπόκοφ – 1969) Μια νοσταλγική παρωδία των μυθιστορημάτων που περιέγραφαν τη ρωσική αριστοκρατία των γαιοκτημόνων, ένα έργο γεμάτο έμμεσες αναφορές στη ρομαντική πεζογραφία και ποίηση, κρυμμένους υπαινιγμούς, λογοπαίγνια και κάθε είδους φιλολογικά παιχνίδια. Αυτή η ειρωνική διάθεση, δεν αφαιρεί τίποτα από το φιλοσοφικό βάρος του βιβλίου και την εντυπωσιακή δύναμη της ανάλυσης των χαρακτήρων.

Όνειρο, φύση, έρωτας, όρεξη για καλό φαγητό και μάθηση, λεκτικά παιχνίδια, απόλαυση ζωής. Αυτό είναι το σύμπαν της «Άντας», ενός από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του Ναμπόκοφ, που εξελίσσεται αργά και εκμαυλιστικά, από τα ονειρικά τοπία της παιδικής ηλικίας στην παθιασμένη ενηλικίωση και από εκεί στη γλυκιά γαλήνη μιας μοιρασμένης ωρίμανσης.

Είναι μία ιστορία αιμομιξίας, που συμβαίνει μέσα στην άγνοια των εραστών για τη συγγενική σχέση που τους συνδέει, μέσα στην αθωότητα και το ασίγαστο πάθος και ολοκληρώνεται θριαμβικά, δίχως τύψεις και δίχως συνέπειες. Είναι μια νοσταλγική παρωδία με θέμα τη ρωσική αυτοκρατορία των γαιοκτημόνων, τα οποία συντρόφευαν τα αργόσυρτα παιδικά καλοκαίρια του συγγραφέα στην εξοχή. Είναι ακόμη ένας θησαυρός αναφορών στη ρομαντική πεζογραφία και ποίηση, ένα έργο γεμάτο υπαινιγμούς, λογοπαίγνια, επιστημονικές παρατηρήσεις. Στην χώρα μας κυκλοφόρησε το 1999 από τις εκδόσεις Νεφέλη.

Ο νονός (Μάριο Πούτζο – 1969) Έχει τεράστια πολιτισμική σημασία και είναι αδιαμφισβήτητα ένα από τα πιο γνωστά μυθιστορήματα του 20ου αιώνα λόγω της κινηματογραφικής του μεταφοράς. Ωστόσο, από λογοτεχνική σκοπιά, θεωρείται περισσότερο ένα εξαιρετικά καλογραμμένο και ψυχαγωγικό έργο εγκληματικής λογοτεχνίας παρά ένα βιβλίο που προσέφερε σημαντική καινοτομία στη φόρμα ή επηρέασε τον λογοτεχνικό κανόνα.

Το μυθιστόρημα αφηγείται την ιστορία της οικογένειας Κορλεόνε, μιας από τις ισχυρότερες μαφιόζικες φαμίλιες της Νέας Υόρκης. Ο Δον Βίτο Κορλεόνε κυβερνά με σοφία, ισχύ και αδυσώπητη βία, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην οικογενειακή αφοσίωση και στην εγκληματική αυτοκρατορία του. Όταν μια σύγκρουση με άλλες οικογένειες φέρνει το τέλος της κυριαρχίας του, ο γιος του, Μάικλ, που αρχικά θέλει να μείνει έξω από τον υπόκοσμο, αναγκάζεται να πάρει τη θέση του και να εξελιχθεί σε νέο Δον.

Αναδεικνύει με δραματικό τρόπο τις έννοιες της εξουσίας, της «τιμής», της βίας, της οικογένειας και της αφοσίωσης. Ο συγγραφέας κατάφερε να μετατρέψει τη μαφία σε μυθολογικό οικοδόμημα, γεμάτο αντιφάσεις: σκληρότητα αλλά και οικογενειακή τρυφερότητα, παρανομία αλλά και κώδικες τιμής. Παρά την κριτική ότι είναι «λαϊκό» μυθιστόρημα, κατέχει κεντρική θέση στη σύγχρονη κουλτούρα.

Το έργο έγινε παγκόσμιο μπεστ-σέλερ και ενέπνευσε την εμβληματική κινηματογραφική τριλογία του Francis Ford Coppola, η οποία ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη φήμη του. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 1971 από τις εκδόσεις Πέργαμος σε μετάφραση Αντώνη Καλοκύρη.

Το παιγνίδι του κόσμου (Κώστας Αξελός - 1969) Εδώ ο Αξελός φτάνει σε ένα αποκορύφωμα ποιητικής φιλοσοφικής γραφής. Το «παιγνίδι» παρουσιάζεται όχι μόνο ως έννοια αλλά ως ρυθμός που διαπερνά τον κόσμο. Η αφήγησή του έχει μουσικότητα· οι λέξεις ακολουθούν μια παλμική κίνηση, σαν χορός. Η εικόνα του κόσμου ως «παιγνίου» απελευθερώνει τον λόγο από την αυστηρή λογική και τον φέρνει πιο κοντά σε λογοτεχνικά είδη όπως η ποιητική δοκιμιογραφία.

Η λογοτεχνική αξία του έργου έγκειται στη μεταμόρφωση της φιλοσοφικής σκέψης σε αφήγηση που κινείται στο όριο της ποίησης. Μοιάζει να γράφει με την ίδια άνεση που ένας ποιητής υφαίνει εικόνες: οι αντιθέσεις, οι ρυθμικές επαναλήψεις, οι παραστατικές εικόνες του παιχνιδιού δημιουργούν μια γλώσσα που δεν απευθύνεται μόνο στη λογική αλλά και στη φαντασία.
Ο αναγνώστης δεν «μαθαίνει» απλώς κάτι, συμμετέχει σε ένα παιχνίδι ανάγνωσης όπου το κείμενο γίνεται χώρος ελευθερίας. Η αξία του έργου δεν είναι μόνο φιλοσοφική αλλά και αισθητική, καθώς συγκινεί όπως ένα λογοτεχνικό κείμενο.

Θεωρείται από πολλούς αναγνώστες και μελετητές το πιο λογοτεχνικό βιβλίο του Κώστα Αξελού. Αν στο «Προς την πλανητική σκέψη» ο στοχαστής μας εισάγει σε μια ατμόσφαιρα περιπλάνησης, εδώ μας καλεί να συμμετάσχουμε σε μια κίνηση πιο ζωντανή, πιο άμεση, σχεδόν χορευτική: το παιχνίδι. Εδώ ο Αξελός πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: η φιλοσοφία δεν είναι μόνο περιπλάνηση, αλλά παιχνίδι. Το ύφος του έργου είναι ακόμη πιο έντονα λογοτεχνικό, σχεδόν μουσικό. Οι επαναλήψεις, οι αντιθέσεις, οι ρυθμικές διακυμάνσεις του λόγου το καθιστούν κείμενο που λειτουργεί σαν ποίημα σε πρόζα. Ο κόσμος παρουσιάζεται ως σκηνή όπου όλα τα όντα συμμετέχουν σε ένα παιχνίδι χωρίς τέλος. Η γλώσσα δεν εξηγεί απλώς αυτήν την ιδέα· την «παίζει», την ενσαρκώνει, δημιουργώντας στον αναγνώστη την αίσθηση ότι βρίσκεται σε χορό. Αυτό το στοιχείο είναι κατεξοχήν λογοτεχνικό.

Ο κόσμος, μας λέει ο Αξελός, δεν είναι μια μηχανή που λειτουργεί με κλειστούς νόμους ούτε ένα αυστηρό σύστημα που ζητά να ερμηνευθεί πλήρως. Είναι παιχνίδι — ένα παιχνίδι ανοιχτό, χωρίς καθορισμένο τέλος, με κανόνες που συνεχώς μετασχηματίζονται.

Η λογοτεχνική αξία του έργου πηγάζει από τον τρόπο που ο Αξελός «σκηνοθετεί» αυτή την ιδέα. Το ύφος του έχει ρυθμό, με φράσεις που μοιάζουν να κινούνται σε παλμό· υπάρχει μια μουσικότητα που θυμίζει ποίηση σε πρόζα. Δεν ακολουθεί μια κλασική λογική ανάπτυξη επιχείρησης· αντίθετα, το κείμενο προχωρά με επαναλήψεις, με ρυθμικές επιστροφές, με εικόνες που ξαναεμφανίζονται σαν μοτίβα σε μουσική σύνθεση. Αυτή η ρυθμικότητα δημιουργεί στον αναγνώστη την αίσθηση ότι διαβάζει κάτι περισσότερο από φιλοσοφία: βιώνει μια μορφή λογοτεχνικής εμπειρίας.

Το «παιγνίδι» εδώ δεν είναι μόνο έννοια, αλλά και ύφος γραφής. Η ίδια η πρόζα του Αξελού «παίζει» με τον αναγνώστη: τον οδηγεί σε μονοπάτια που μοιάζουν να κλείνουν, μόνο για να ανοίξουν ξανά· δημιουργεί αντιθέσεις (ελευθερία και κανόνας, τάξη και χάος, γέλιο και σοβαρότητα) που δεν καταλήγουν σε τελικές απαντήσεις, αλλά αφήνονται σε μια ζωντανή εκκρεμότητα. Αυτή η ανοιχτότητα κάνει το κείμενο να μοιάζει με έργο τέχνης παρά με συστηματική φιλοσοφική διατριβή.

Ο κόσμος παρουσιάζεται σαν σκηνή, οι άνθρωποι σαν παίκτες που άλλοτε γνωρίζουν κι άλλοτε αγνοούν τους κανόνες του παιχνιδιού, και η ίδια η σκέψη σαν παίκτρια που μπαίνει στον χορό. Ο αναγνώστης αισθάνεται θεατής αλλά και συμπαίκτης, παρασυρμένος από τον ρυθμό της αφήγησης. Αυτό το στοιχείο είναι καθαρά λογοτεχνικό: η γλώσσα του Αξελού δημιουργεί όχι μόνο έννοιες, αλλά και εικόνες, κινήσεις, ρυθμούς.

«Ως τώρα ο κόσμος υπαγόταν πάντοτε σε ένα Απόλυτο, τη Φύση, τον Θεό, τον Άνθρωπο (τη θέληση και τη σκέψη του). Τα τρία αυτά απόλυτα είναι ήδη νεκρά ή έχουν περάσει στη φάση του τέλους τους. Στη θέση τους έχουμε να αντιμετωπίσουμε τον ίδιο τον κόσμο, που είναι το σύνολο των συνόλων των παιχνιδιών που μας φανερώνονται και με τα οποία παίζουμε. Ο άνθρωπος είναι ο μεγάλος συμπαίκτης του παιχνιδιού του κόσμου, αλλά ο άνθρωπος δεν είναι μόνο παίκτης, είναι επίσης ο «εμπαιζόμενος», το άθυρμα».

Οι θεσμοί και οι δυνάμεις οργανώνουν αλλά και διαταράσσουν το παιχνίδι· οι «μεγάλες εξουσίες» (θρησκεία, τέχνη κ.ά.) και οι στοιχειώδεις (εργασία, έρωτας, θάνατος) παίζουν ως φαύλος κύκλος. Το «παιχνίδι» είναι ορίζοντας χωρίς θεμέλιο, ανοικτός, διασπασμένος, η ψευδαίσθηση της ολοκλήρωσης ανακαλείται με όλους τους κανόνες, όλες τις αλήθειες. Ο αφαιρετικός λόγος, η σκέψη-ειρωνεία, η ερώτηση αντί για την απάντηση, καθίστανται συμβατικά εργαλεία για την αποδόμηση.

Η λογοτεχνική αξία του έργου κορυφώνεται στο ότι δεν μιλά για το παιχνίδι από «έξω», αλλά το ενσαρκώνει μέσα στο ίδιο το κείμενο. Η φιλοσοφία εδώ γίνεται αισθητική εμπειρία, ένα κείμενο που δεν το μελετάς σαν εγχειρίδιο, αλλά το ζεις όπως ζεις ένα ποίημα ή ένα μυθιστόρημα. Αυτός ο μετασχηματισμός το καθιστά ένα από τα πιο γοητευτικά έργα της φιλοσοφικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα

Σημείωση: Η περίοδος 1945-1969 είναι μια εποχή τεράστιων αλλαγών και παγκόσμιων μετασχηματισμών: η αποκατάσταση μετά τον πόλεμο, τα απελευθερωτικά κινήματα και η κατάρρευση της αποικιοκρατίας, η ψυχροπολεμική φρενίτιδα, που ακολούθησε τη χρήση των δυο ατομικών βομβών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι και οδήγησε την ανθρωπότητα σε ένα ξέφρενο κυνήγι εξοπλισμών και ανταγωνισμού στη γη και στο διάστημα, η δημιουργία του ΟΗΕ και άλλων παγκόσμιων οργανισμών διακρατικής ρύθμισης σχέσεων μαζί με την αναδυση δεκάδων ανεξάρτητων χωρών, οι δυο μεγαλοι πόλεμοι στην Ασία (Κορέα & Βιετνάμ) μαζί με άλλους μικρότερους περιφερειακά και τελικά η προσελήνωση ανθρώπων στο δορυφόρο της γης. Αυτά τα γεγονότα χαρακτηρίζουν την περίοδο αναφοράς και τροφοδότησαν μια λογοτεχνική παγκόσμια πανδαισία.

Οι σημαντικότεροι δημιουργοί νέων τάσεων που επηρέασαν βαθιά τη λογοτεχνία αντιπροσωπεύουν διαφορετικές γεωγραφικές και πολιτισμικές πηγές, από τη δύση: Αλμπέρ Κάμυ (Γαλλία/Αλγερία), Τζορτζ Όργουελ (ΗΒ), Γκύντερ Γκρας (Γερμανία), Τζέιμς Μπάλντουιν (ΗΠΑ), Σάμιουελ Μπέκετ (Ιρλανδία/Γαλλία), Ντόρις Λέσινγκ (ΗΒ/Ζιμπάμπουε) και όλη την υδρόγειο: Γιασουνάρι Καβαμπάτα (Ιαπωνία), Βαλεντίν Ρασπούτιν (Ρωσία/ΕΣΣΔ), Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ (Ρωσία/ΗΠΑ),  Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες (Κολομβία), Οκτάβιο Παζ (Μεξικό), Ναγκίμπ Μαχφούζ (Αίγυπτος), Τσίνουα Ατσέμπε (Νιγηρία), Πάμπλο Νερούδα (Χιλή), Γουόλε Σογίνκα (Νιγηρία)