Το νέο βιβλίο του Γιάννη Γεωργάκη. "Γ.Κρόϊφ. Ο φιλόσοφος του ποδοσφαίρου".

Κυκλοφόρησε απο τις εκδόσεις "Ατέχνως", το νέο πόνημα του Γιάννη Γεωργάκη, για την προσωπικότητα και την ποδοσφαιρική φιλοσοσφία του Γιόχαν Κρόϊφ, ενός ποδοσφαιριστή και θεωρητικού του ποδοσφαίρου, που άλλαξε το "παιχνίδι", όχι μόνο στη χώρα του, αλλά και σε όλο το ποδοσφαιρικό στερέωμα. Οι μεγάλοι παίχτες - γράφει ο συγγραφέας - "άφησαν κληρονομιά στις νεότερες γενιές, εικόνες και βίντεο. Ο Κρόϊφ, άφησε επιπλέον εενα θεωρητικό έργο, η αξία του οποίου με τα χρόνια μεγαλώνει".

Στο βιβλίο θα βρείτε επιλεγμένες ρήσεις και αποφθέγματα, όχι μόνο ποδοσφαιριστών και προπονητών, αλλά και συγγραφέων, φιλοσόφων, ποιητών, καλλιτεχνών και πολιτικών, ακόμη και απο την αρχαία Ελλάδα. Αυτό γιατί ο συγγραφέας προσεγγίζει την σύγχρονη λογική της ποδασφαιρικής τεχνικής, αξιοποιώντας την πανανθρώπινη φιλοσοφική και τεχνική εμπειρία της ανάλυσης και δημιουργικής σύνθεσης. 

Θα μπορέσετε, να διαβάσετε επίσης, και να αναλογιστείτε το "Εγχειρίδιο για δράση" του Κρόϊφ. "Στην Ισπανία και οι 22 παίχτες, πριν βγουν στο γήπεδο κάνουν το σταυρό τους. Αν αυτό λειτουργούσε οι αγώνες θα τελείωνα πάντα ισόπαλοι". 

Επίσης τις αρχές παιχνιδιού για το Άγιαξ, που βρίσκονται σε απόφαση του Δ.Σ, της ομάδας. 

Καθώς και τους 14 κανόνες της ποδοσφαιρικής φιλοσοφίας του Κρόϊφ, που "στοχεύον να περάσουν στους εκκολαπτόμενους άσους της μπάλαςτο νόημα, ότι ο αθλητισμός και το παιχνίδι επι της ουσίας διδάσκουν την ίδια τη ζωή". και βέβαια, όχι μόνο τα παραπάνω, αλλά και μια υπέροχη - λογοτεχνικά και φιλοσοφικά - εισαγωγή στο θέμα ("Εν αρχή ην η σκέψη"). 

Τα επιμελώς αναπτυγμένα κεφάλαια, που αναλύουν και συνθέτουν την σκέψη του συγγραφέα για το θέμα και την προσωπικότητα του Γιόχαν Κρόϊφ .

Αρχίζουν με δομημένες σκέψεις και θέσεις για τη φιλοσοφία, τη θεατρική νοοτροπία και τη γεωμετρία του ποδοσφαιρικού παιχνιδιού. Συνεχίζουν και εμβαθύνους στα θέματα των "αρνητών των αξιών", της αρμονίας, της πεμπτουσίας και της σοφίας στο ποδόσφαιρο. Και ολοκληρώνουν με τους τίτλους "Η ελευθερία, το συναίσθημα και η λογική", 'Ο δρόμος", "Το πορτοφόλι". Τελειώνουν με ένα συμπερασματικό και βαθιά συνθετικο επίλογο - χαρακτηριστικό του συγγραφέα.

Το συστήνουμε με χαρά, σε όλους, όσους ασχολούνται ενεργητικά (παίκτες, προπονητές, διαιτητές και προσωπικό υποστήριξης). Επίσης, σε όλους τους σκεπτόμενους φιλάθλους, αλλά και σε "οπαδούς", που έχουν αρχίσει να καταλαβαίνουν ότι "κάτι" δεν πάει καλά στα πεπραγμένα του ποδοσφαίρου και αθλητισμού, γενικότερα στη χώρα μας. 

Η "παραλογική πραγματικότητα", από τους Πόε, Γιούνγκ και Μπόρχες, στους Μπάλλαρντ, Βαλέ και Κιλ

Uzo Egonu. Will knowledge safeguard freedom

Τα λογοτεχνικά μοτίβα, είναι επαναλαμβανόμενα στοιχεία – τμήμα ή στοιχείο ενός τοπίου, μια φράση ή σκέψη, ένα σύμβολο – σε ένα λογοτεχνικό δημιούργημα (πεζό ή ποίημα), που ενισχύουν την ανάπτυξη του κυρίου θέματος. Στόχος τους είναι να εμβαθύνουν την διήγηση, να ενισχύσουν το μυστήριο και την πλοκή και να αναδείξουν ιδιαίτερα στοιχεία των χαρακτήρων και της συνολικής προσέγγισης του έργου. Με άλλα λόγια είναι λογοτεχνικό εργαλείο, που ξεδιπλώνει, εμβαθύνει και νοηματοποιεί την αφήγηση. Δεν πρέπει να τα ταυτίζουμε με τα θέματα, που είναι τα κύρια μηνύματα ή κεντρική ιστορία του μυθιστορήματος. Τα μοτίβα υποβοηθούν και ενισχύουν την ανάπτυξη των θεμάτων στο έργο, για την  καλύτερη κατανόηση, ακόμη και αφομοίωση, από τους αναγνώστες.  Στο ποίημα του Πόε «Το κοράκι», ο ερωτευμένος, που θρηνεί το χαμό της αγαπημένης του, οδηγείται προς την παραφροσύνη, ακούγοντας την μονότονα, επαναλαμβανόμενη φράση του κορακιού «Ποτέ πια» (Nevermore).

Αρκετοί συγγραφείς, χαρακτηριστικά ξεχωρίζουμε μερικούς (επιλεγμένα έργα των οποίων παρουσιάζονται παρακάτω), παρά το γεγονός, ότι έζησαν σε διαφορετικές χρονικές και πολιτισμικές περιόδους, και ενώ ξεκινούν από διαφορετικές λογοτεχνικές αφετηρίες και ύφος, μοιράζονται ορισμένα, κοινά – τουλάχιστον περίεργα – θεματικά και αφηγηματικά μοτίβα. Εκτός από το θάνατο, την βία και την φθορά, την βαθιά ψυχολογία, το ταξίδι, την αναζήτηση νοήματος και την συμπεριφορά εκτός κανονικών προτύπων – που τα παρουσιάζουν και άλλοι συγγραφείς – επικεντρώνουν τα έργα τους σε συμβολικά και μεταφυσικά τοπία και καταστάσεις, σε παραδοξότητες και ανεξήγητα μυστήρια, σε σύμβολα που κυριαρχούν, και στις σχέσεις των χαρακτήρων τους, με το κυρίαρχο κοινωνικό και ψυχολογικό πλαίσιο. Το κοινό μοτίβο τους, είναι η εξερεύνηση των ορίων μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, με έμφαση σε ψυχολογικά, υπερφυσικά και παράλογα φαινόμενα που αμφισβητούν την κοινότυπη, «ορθολογική» αντίληψη του κόσμου. Κοινή συνισταμένη τους δεν είναι άλλη, από την εμβάθυνση στην ανθρώπινη συμπεριφορά και στην αμφίδρομη σχέση, με το ευρύτερο περιβάλλον, φυσικό, τεχνικό και κοινωνικό, μέσω «παράξενων», αφηγηματικών, μυθολογικών και συμβολικών παρουσιάσεων.

Η απαράμιλλη περιπέτεια του Χανς Πφαάλ. (Έντγκαρ Άλλαν Πόε – 1835) Το διήγημα θεωρείται προφητικό, γιατί περιγράφει ένα ταξίδι σε άλλο κόσμο (Σελήνη), με τεχνολογικό όχημα (αερόστατο υψηλής τεχνολογίας για την εποχή). Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Πόε, παρουσιάζει τις τεχνικές λεπτομέρειες, πρωτοδημοσιεύει μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας και ταχυδρομεί μια επιστολή από έναν “άλλον κόσμο”. Η δομή θυμίζει πολύ μεταγενέστερες αφηγήσεις εξωγήινης επαφής.

Η ιστορία ξεκινά με την παράδοση σε ένα πλήθος που συγκεντρώθηκε στο Ρότερνταμ ενός χειρόγραφου που περιγράφει λεπτομερώς το ταξίδι του Hans Pfaall προς τη Σελήνη. Η επιστολή μεταφέρεται με αερόστατο από έναν κάτοικο της Σελήνης. Είχε σταλεί από τον Pfaall από το Ρότερνταμ, για τον Δήμαρχο Superbus Von Underduk μετά από απουσία πέντε ετών. Το χειρόγραφο, το οποίο αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας, περιγράφει λεπτομερώς πώς ο Hans, ένας επισκευαστής φυσερών, κατάφερε να φτάσει στη Σελήνη χάρη σε ένα επαναστατικό νέο αερόστατο και μια συσκευή που συμπιέζει το κενό του διαστήματος σε ατμοσφαιρικό αέρα. Το ταξίδι του διαρκεί δεκαεννέα ημέρες. Κάνει δύο σημαντικές ανακαλύψεις για τη Σελήνη. Ότι υπάρχει ζωή στη Σελήνη και ότι είναι ενεργή με ηφαίστεια.

Ο Πφαάλ αποκρύπτει τις περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την επιφάνεια της Σελήνης και τους κατοίκους της, προκειμένου να διαπραγματευτεί μια χάρη από τον Δήμαρχο, για αρκετές δολοφονίες που διέπραξε στη Γη, για να ξεφύγει από τους πιστωτές του, οι οποίοι γίνονταν ενοχλητικοί. Οι αρχές της πόλης συμφωνούν ότι, στον Πφαάλ πρέπει να δοθεί χάρη, αλλά ο αγγελιοφόρος που τους έφερε το κείμενο, ένας κάτοικος της Σελήνης, ύψους 60 εκατοστών και χωρίς αυτιά, έχει εξαφανιστεί και δεν μπορούν να αποκαταστήσουν την επικοινωνία μαζί του. Εδώ, χρειάζεται να αξιολογήσουμε το γεγονός ότι, οι αρχές «παραβλέπουν» τα εγκλήματά του, επειδή αυτός τα διαπραγματεύεται επιτυχημένα, αξιοποιώντας ένα πολύ σημαντικότερο γεγονός για την κοινωνία συνολικά.

Το έργο αποτελεί μια μίξη επιστήμης και φαντασίας. Ο Πόε γράφει την ιστορία σαν ψευδοεπιστημονική αναφορά. Αυτό το υβριδικό ύφος (επιστήμη και αφήγηση) είναι ακριβώς το στυλ, που θα χρησιμοποιήσουν αργότερα, πολλοί συγγραφείς του είδους.

Στην ιστορία, εμφανίζεται ένας άγνωστος αγγελιαφόρος, που κατεβαίνει από τον ουρανό, για να μεταφέρει μήνυμα από τη Σελήνη. Η σκηνή, μοιάζει εντυπωσιακά, με μεταγενέστερες αφηγήσεις για: εξωγήινους αγγελιαφόρους, επισκέπτες από άλλους κόσμους και μηνύματα προς την ανθρωπότητα.

Ένα ενδιαφέρον, ιστορικό, παράδοξο, είναι ότι ο Πόε δημοσίευσε την ιστορία 112 χρόνια πριν το περιστατικό της θέασης ΑΤΙΑ από τον Kenneth Arnold, δηλαδή, το γεγονός, που ουσιαστικά ξεκίνησε τη σύγχρονη φιλολογία των ATIA. Μερικοί ερευνητές θεωρούν ότι η λογοτεχνία του 19ου αιώνα - ιδιαίτερα των Ποε και Βερν - διαμόρφωσε το φαντασιακό, με το οποίο αργότερα οι άνθρωποι ερμήνευσαν παράξενα φαινόμενα στον ουρανό. Με άλλα λόγια, η μυθολογία των ATIA, ίσως να είναι εν μέρει, λογοτεχνική κατασκευή που προηγήθηκε της εμπειρίας.

Το βιβλίο των φανταστικών όντων (Χόρχε Λ. Μπόρχες – 1957) Το βιβλίο είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έντονης επιρροής, του Αργεντινού συγγραφέα, από διάφορες «παράξενες» ιδέες, όπως των πολλαπλών πραγματικοτήτων, άγνωστων νοημοσύνων που παρεμβαίνουν στον κόσμο και μυθολογιών που μετασχηματίζονται σε ιστορία.

Σε αυτό, συγκεντρώνει περιγραφές περισσότερων από 120 πλασμάτων από μύθους όλου του κόσμου. Αυτή η προσέγγιση θυμίζει πολύ την ιδέα του Jacques Vallée ότι τα ATIA ίσως είναι η σύγχρονη μορφή αρχαίων μυθολογικών εμφανίσεων. Εκδόθηκε αρχικά ως Εγχειρίδιο Φανταστικής Ζωολογίας στο Μεξικό, σε συνεργασία με τη Margarita Guerrero, και περιγράφει  παράξενα όντα που γεννήθηκαν από την ανθρώπινη νόηση. Μπορεί να παρατηρηθεί ότι, παρά τον χρόνο και τον χώρο, διάφοροι πολιτισμοί ή άτομα, μερικές φορές μοιράζονται επαναλαμβανόμενες και πολύ παρόμοιες ιδέες, για ορισμένα φανταστικά πλάσματα, πιθανότατα επειδή αυτά είναι συχνά προϊόντα ονείρων, επιθυμιών και φόβων που έχουμε μοιραστεί από την αρχή της ύπαρξής μας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο Borges, αναφέρει πραγματικές καταστάσεις, που μπορεί να έχουν οδηγήσει στον θρύλο ενός συγκεκριμένου φανταστικού όντος.

Το έργο, είναι μια σύγχρονη εκδοχή, του είδους των κτηνιατρικών κειμένων, δημοφιλές στον Μεσαίωνα. Τα θέματα των εγκυκλοπαιδειών, η οργάνωση της μνήμης και η αντιπαράθεση μυθοπλασίας και πραγματικότητας ήταν σημαντικά για τον Μπόρχες. Το βιβλίο, μπορεί να θεωρηθεί ως πρότυπο για τις ανθολογίες του Μπόρχες για το ανύπαρκτο (Το Βιβλίο του Ουρανού και της Κόλασης, Το Βιβλίο των Ονείρων κ.α.). Είναι δομημένο, ως συλλογή εγκυκλοπαιδικών άρθρων, που περιέχουν σύντομες περιγραφές πολλών μυθικών και άλλων φανταστικών πλασμάτων, πηγές και αναπαραστάσεις σχετικών μύθων.

Προβεβλημένο, ως αναφορά και πηγή πληροφοριών, για φανταστικά πλάσματα, το βιβλίο «παίζει» με τη μορφή της εγκυκλοπαίδειας, παρωδώντας την, συχνά αναδιαμορφώνοντας το κείμενο των αναφερόμενων πηγών, ακόμη και παραποιώντας το, αλλάζοντας το πλαίσιο και το νόημά τους, κάτι που είναι γενικά χαρακτηριστικό του δημιουργικού του στυλ. Στο έργο της «Ο Μπόρχες ο ταξινομιστής», η Άντζελα Κάρτερ, σημειώνει ότι, οι βιβλιογραφικές υποσημειώσεις που παρέχει ο Μπόρχες είναι συχνά απόκρυφες, αφού «αγαπά τα φανταστικά κλειδιά, τις ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, τις επινοημένες βιβλιογραφίες». Μεταξύ των θεμάτων, που διερευνά ο Μπόρχες στο βιβλίο του, είναι η ιδέα του τέρατος, ως ενός μοναδικού συνδυασμού αληθοφανών τμημάτων, και, άρα τις  δυνατότητες της συνδυαστικής, ως μεθόδου για τη δημιουργία νέων νοημάτων.

Ο κατάλογος διακρίνεται για την εκκεντρικότητά του και, σύμφωνα με τον συγγραφέα, είναι ένα είδος καλειδοσκοπίου, που προορίζεται να διαβάζεται τυχαία και για την ευχαρίστηση της άχρηστης πολυμάθειας. Η Britannica σημειώνει ότι το «Βιβλίο των Φανταστικών Όντων», μαζί με άλλα ύστερα έργα, σχεδόν σβήνει τα όρια μεταξύ πεζογραφίας και ποίησης.

Η γραφή του Borges επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο κάποιοι μελετητές σκέφτονται το φαινόμενο: ως λαβύρινθο συμβόλων και αφηγήσεων.

Αυτό το βιβλίο έχει χρησιμεύσει ως πηγή έμπνευσης για πολλούς συγγραφείς. Έχει εκδοθεί στα ελληνικά, σε μετάφραση του Γιώργου Βέη, από τις εκδόσεις Libro το 1982 (ανατ. 1991, 2005) και τις εκδόσεις Πατάκη το 2016.

Ιπτάμενοι δίσκοι: Ένας σύγχρονος μύθος (Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ – 1958) Σε αυτό το έργο ο Jung δεν προσπαθεί να αποδείξει ότι τα ATIA είναι εξωγήινα, αλλά αντίθετα τα μελετά ως ψυχολογικό και πολιτισμικό φαινόμενο. Υποστηρίζει ότι οι “ιπτάμενοι δίσκοι” λειτουργούν σαν σύγχρονα μυθολογικά σύμβολα σε μια εποχή επιστημονικής σκέψης. Όπως παλιότερα οι άνθρωποι έβλεπαν αγγέλους, ουράνια σημάδια και θεϊκές εμφανίσεις, έτσι στον 20ό αιώνα εμφανίζονται τεχνολογικά σύμβολα στον ουρανό.

Σημειώνει ότι πολλά ATIA περιγράφονται ως κυκλικά αντικείμενα. Ο κύκλος για την ψυχολογία του Jung είναι σύμβολο της ψυχικής ολοκλήρωσης, της τάξης μέσα στο χάος και του mandala (γεωμετρικού σχηματισμού συμβόλων, που αντιπροσωπεύει το σύμπαν, την ολότητα, την αρμονία και την ενότητα, με λειτουργίες οδηγού για την επίτευξη υψηλότερων καταστάσεων συνείδησης και θεραπευτικές ιδιότητες). Γι’ αυτό, πιστεύει, ότι το φαινόμενο των ΑΤΙΑ αντανακλά βαθιά αρχέτυπα του συλλογικού ασυνείδητου.

Επειδή το βιβλίο γράφτηκε μέσα στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου, ο Jung θεωρούσε ότι η ανθρωπότητα, ζώντας με τον φόβο πυρηνικού πολέμου, δημιουργούσε συμβολικές ουράνιες σύγχρονες εικόνες σωτηρίας ή απειλής.

Ο συγγραφέας, με το έργο αυτό, τεκμηριώνει την άποψή του, για τον σύγχρονο, ψυχολογικό μύθο των ΑΤΙΑ, και επηρέασε έμμεσα μεταγενέστερους στοχαστές, οι οποίοι, επίσης αντιμετώπισαν το φαινόμενο, όχι τόσο ως τεχνολογικό, όσο ως πολιτισμικό μυστήριο. Παρακάτω, θα αναφέρουμε έργα του Ζακ Βαλέ (που ανέπτυξε την συγκριτική μυθολογία για το θέμα) και του Τζον Κιλ (που υποστήριξε την θεωρία των πολλών διαστάσεων). 

Στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Σταγειρία το 1991

Η Πλημμύρα (James. G. Ballard – 1962) Έργο, στο οποίο, ο συγγραφέας δεν μένει μόνο στην φυσική καταστροφή, αλλά την χρησιμοποιεί για να εξερευνήσει κάτι πολύ πιο βαθύ, τις συλλογικές ασυνείδητες επιθυμίες των κεντρικών χαρακτήρων. Παρουσιάζει την ιδέα, ότι οι άνθρωποι διαμορφώνουν ασυνείδητα το εξωτερικό τους περιβάλλον, με τέτοιο τρόπο, ώστε να αντανακλά τις υποσυνείδητες παρορμήσεις τους.

Περίπου εβδομήντα χρόνια πριν από τη δράση του μυθιστορήματος, βίαιες και παρατεταμένες ηλιακές καταιγίδες διευρύνουν τη ζώνη ακτινοβολίας Van Allen, η οποία επιδεινώνει την ιονόσφαιρα της Γης. Η ηλιακή ακτινοβολία, αυξάνει τις επιφανειακές θερμοκρασίες, ανεβάζει τα επίπεδα των θαλασσών και έτσι δημιουργεί ένα τροπικό κλίμα στο μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη. Καθώς το μεγαλύτερο μέρος της Γης δεν είναι πλέον κατοικήσιμο από ανθρώπους, οι επιζώντες μεταναστεύουν στον Βόρειο και Νότιο Πόλο, τους οποίους το νέο κλίμα του πλανήτη έχει καταστήσει κατάλληλους για ανθρώπινη κατοίκηση.

Στο μυθιστόρημα, η φυσική καταστροφή, ωθεί τον πλανήτη να μετατραπεί σε ένα νέο, ονειρεμένο κόσμο, προκαλώντας την πνευματική κατάπτωση μερικών - όχι όλων – από τους χαρακτήρες του έργου. Ο J.G. Ballard παρουσιάζει εδώ, χαρακτήρες που εκμεταλλεύονται την κοινωνική και πολιτισμική κατάρρευση ως ευκαιρίες για να επιδιώξουν νέους τρόπους αντίληψης, ασυνείδητες παρορμήσεις και συστήματα νέου νοήματος.

Ο Δρ. Robert Kerans συμμετέχει σε μια επιστημονική αποστολή που στάλθηκε για να καταγράψει τη χλωρίδα και την πανίδα της λιμνοθάλασσας που καλύπτει την πόλη του Λονδίνου. Κατά τη διάρκεια του επιστημονικού τους έργου, τα μέλη της αποστολής αρχίζουν να βλέπουν παράξενα όνειρα. Καθώς οι άλλοι κάτοικοι της λιμνοθάλασσας τελικά φεύγουν από το υπερθερμασμένο περιοχή και κατευθύνονται βόρεια, ο Κέρανς και δύο άλλοι επιστήμονες, η μοναχική Δρ. Μπέατρις Νταλ και ο Δρ. Άλαν Μπόντκιν, αποφασίζουν να παραμείνουν. Μια ομάδα πειρατών, φτάνει για να λεηλατήσει θησαυρούς από τα βαθιά νερά της λιμνοθάλασσας του Λονδίνου. Αφού αποξηραίνουν τη λιμνοθάλασσα, αποκαλύπτουν ένα μέρος της πόλης του Λονδίνου. Μετά από πολλές περιπέτειες ο  Δρ. Κέρανς, καταφέρνει να το ξαναπλημμυρίσει. Εδώ μοιάζει να συμφιλιώνεται με το φαινόμενο, αν όχι και να το επιδιώκει, αφού “βοηθά” να ξαναπλημμυρίσει η λιμνοθάλασσα. Τραυματισμένος και απογοητευμένος, τελικά φεύγει από τη λιμνοθάλασσα και κατευθύνεται νότια, σαν «ένας δεύτερος Αδάμ που αναζητά τους ξεχασμένους παραδείσους του αναγεννημένου ήλιου». Σε αντίθεση με πολλά έργα μετά-αποκαλυπτικής φαντασίας, το μυθιστόρημα παρουσιάζει έναν κεντρικό χαρακτήρα, ο οποίος αντί να είναι διαταραγμένος, από το τέλος του παλιού κόσμου, εμφανίζεται εκστασιασμένος από την χαοτική πραγματικότητα που τον έχει αντικαταστήσει.

Στο Humanities Review, ο συγγραφέας Travis Eldborough ανέφερε ότι τα λογοτεχνικά έργα του Ballard γενικά, και ιδιαίτερα το The Drowned World, επιτρέπουν στους αναγνώστες να «αναρωτηθούν αν η αίσθηση του Εαυτού μας – και του εαυτού ως ανεξάρτητου, κυρίαρχου, αμετάκλητου – είναι, η ίδια, μια [κοινωνική] κατασκευή και μια προσωρινή». Ο κριτικός Brian Baker ανέφερε ότι στα θέματα του μυθιστορήματος, ο Ballard «εξερευνά τις βαθιές επιπτώσεις του χρόνου, του χώρου, της ψυχολογίας και της εξελικτικής βιολογίας προκειμένου να διαλύσει τις ανθρωποκεντρικές αφηγήσεις και, με τη σειρά του, να ανοίξει εναλλακτικούς τρόπους βίωσης και αντίληψης της σύγχρονης ανθρώπινης υποκειμενικότητας». Ο ακαδημαϊκός Jim Clarke, ανέφερε ότι «οι μοναχικοί πρωταγωνιστές του Ballard διασχίζουν οριακές καταστάσεις, συχνά τόσο ψυχολογικές όσο και σωματικές, στις οποίες ο πολιτισμός υποχωρεί στο καθεστώς της μνήμης και η ύπαρξη κυριαρχείται και ορίζεται από το περιβάλλον».

Στα κείμενά άλλων έργων του συγγραφέα, εμφανίζονται συχνά ουράνια οράματα, παράξενες μορφές στον ορίζοντα και εμπειρίες που μοιάζουν με επαφή με το άγνωστο. Αντιμετωπίζει γενικά το “παράξενο”, όχι σαν απλή επιστημονική απορία, αλλά σαν καθρέφτη της ανθρώπινης συνείδησης, λογοτεχνικό σύμβολο και φιλοσοφικό πρόβλημα. Επίσης σημειώνουμε, ότι προσέγγιζε το φαινόμενο των ATIA, περισσότερο ως σύμβολα της ανθρώπινης ψυχής και της συλλογικής φαντασίας. Στα ελληνικά το μυθιστόρημα έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Αίολος το 1993.

Passport to Magonia (Ζακ Βαλέ -1969) Είναι το πιο πρωτότυπο έργο του συγγραφέα. Σε αυτό το βιβλίο, διατυπώνει μια ριζικά διαφορετική ερμηνεία του φαινομένου ATIA: ότι οι σύγχρονες μαρτυρίες μοιάζουν εντυπωσιακά με παλαιότερες παραδόσεις για νεράιδες, δαίμονες, αγγέλους ή “όντα” της λαϊκής φαντασίας. Η ιδέα του είναι ότι ίσως πρόκειται για το ίδιο πολιτισμικό φαινόμενο που αλλάζει μορφή ανά εποχή. Έχει τη μεγαλύτερη λογοτεχνική και διανοητική σημασία από τα έργα του και συνδυάζει επιστημονική έρευνα και συγκριτική μυθολογία.

Παραλληλίζει σύγχρονες αναφορές με μυθικές ιστορίες, υποστηρίζοντας ότι οι περιγραφές αυτών που ισχυρίζονται, ότι είδαν ATIA, αντικατοπτρίζουν διάφορες πολιτιστικές παραδόσεις και μύθους.  Η εργασία του είναι ερευνητική και αναλυτική, προσεγγίζοντας το φαινόμενο με ένα υβριδικό φιλοσοφικό και επιστημονικό πρίσμα. Συγκρίνει ιστορικά κείμενα, λαογραφία και σύγχρονες αναφορές, δημιουργώντας ένα έργο που βρίσκεται ανάμεσα σε δοκίμιο ιδεών, πολιτισμικής ανθρωπολογίας και φιλοσοφίας του παράδοξου. Μπορούμε να το δούμε ως μια τολμηρή κίνηση να ρίξει φως σε ένα περίπλοκο θέμα, προκαλώντας αναθεώρηση της αντίληψης μας για την ανθρώπινη εμπειρία και τη σύνδεση μας με το μυστηριώδες.

Η γραφή του Jacques Vallée, είναι στοχαστική και δοκιμιακή, όχι απλώς καταγραφική. Ο Vallée χτίζει ένα σχεδόν Μπορχικό σύμπαν παραδειγμάτων, ένα λαβύρινθο, όπου η ιστορία, η μυθολογία και οι σύγχρονες αφηγήσεις αλληλοκαθρεφτίζονται.

Είναι λιγότερο ένα βιβλίο για τα ATIA, και περισσότερο ένα δοκίμιο για τη σχέση μύθου, συνείδησης και πραγματικότητας. Θεωρείται από πολλούς σαν σημαντικότερη μελέτη του θέματος, επειδή μετατόπισε τη συζήτηση πέρα από την απλή «εξωγήινη υπόθεση».

Operation Trojan Horse  (Τζον Κιλ – 1970) Ο τίτλος αναφέρεται στον αρχαίο μύθο του Δούρειου Ίππου, υποδηλώνοντας, ότι οι επισκέπτες από το διάστημα, μπορεί να είναι στην πραγματικότητα δημιουργοί αποπλανητικών και παραπλανητικών φαινομένων.

Σε αυτό το βιβλίο – καθοριστικό για την φήμη και αναγνώρισή του στο είδος, αν και από το 1967, σε άρθρο του, στο περιοδικό Saga, επινόησε τον όρο "Men in Black" - ο Keel προτείνει μια πολύ παράξενη ιδέα, ότι τα ATIA ίσως είναι φαινόμενο μιας άγνωστης διάστασης ή νοημοσύνης που αλληλοεπιδρά με την ανθρώπινη κουλτούρα. Το έργο αγγίζει θέματα όπως λαογραφία, παραψυχολογία, θρησκευτικές εμφανίσεις και ιστορικές μαρτυρίες. Για πολλούς είναι σχεδόν φιλοσοφική πραγματεία για το παράδοξο.

Υποστηρίζει ότι οι αναφορές για ATIA και εξωγήινες επαφές,  δεν είναι απλώς πρόσφατα φαινόμενα, αλλά έχουν τις ρίζες τους, σε πολύ παλαιότερες παραδόσεις και μύθους. Ο Keel προσεγγίζει τη θεωρία ότι οι "εξωγήινοι" ή άλλες υπερφυσικές οντότητες πιθανόν να αποσκοπούν στη χειραγώγηση της ανθρώπινης πραγματικότητας μέσω της παραπληροφόρησης και της ψυχολογικής επιρροής.

Το βιβλίο, είναι ένας τολμηρός, κριτικός, και αρκετά προκλητικός, συλλογισμός πάνω στους εναλλακτικούς κόσμους, που δημιουργούνται γύρω από τις ATIA αναφορές. Η γραφή του Keel, γεμάτη ενθουσιασμό και αντιφάσεις, ενθαρρύνει τον αναγνώστη να σκεφτεί τις μορφές, που παίρνουν οι παραδόσεις και οι φόβοι στην ανθρώπινη ιστορία. Αν και ορισμένοι μπορεί να θεωρήσουν τις θεωρίες του υπερβολικές ή αμφισβητήσιμες, το βιβλίο παραμένει σημαντικό στον τομέα της έρευνας για τα παράξενα φαινόμενα, ενθαρρύνοντας μια άμεση και κριτική προσέγγιση στη διαχείριση των θεμάτων που αφορούν το άγνωστο.

Όπως έγραψε ο ίδιος ο Keel: «Εγκατέλειψα την εξωγήινη υπόθεση το 1967, όταν οι δικές μου έρευνες πεδίου αποκάλυψαν μια εκπληκτική επικάλυψη μεταξύ ψυχικών φαινομένων και ATIA... Τα αντικείμενα και οι εμφανίσεις δεν προέρχονται απαραίτητα από άλλον πλανήτη και μπορεί να μην υπάρχουν καν ως μόνιμες κατασκευές ύλης. Είναι πιο πιθανό, να βλέπουμε αυτό που θέλουμε να δούμε και να ερμηνεύουμε τέτοια οράματα, σύμφωνα με τις σύγχρονες πεποιθήσεις μας».

Υποστηρίζει, ότι μια μη ανθρώπινη ή πνευματική πηγή νοημοσύνης, έχει σκηνοθετήσει ολόκληρα γεγονότα, κατά τη διάρκεια μιας μακράς χρονικής περιόδου, προκειμένου να διαδώσει και να ενισχύσει ορισμένα εσφαλμένα συστήματα πεποιθήσεων. Για παράδειγμα, τέρατα, φαντάσματα και δαίμονες, η πίστη των νεράιδων της Μέσης Ευρώπης, θρύλοι βρικολάκων, μυστηριώδη αερόπλοια το 1897, μυστηριώδη αεροπλάνα της δεκαετίας του 1930, μυστηριώδη ελικόπτερα, ανώμαλες θεάσεις πλασμάτων, φαινόμενα «Πολτεργκάιστ», σφαίρες φωτός και άγνωστα ιπτάμενα αντικείμενα. Ο Keel υπέθεσε, ότι τελικά όλες αυτές οι ανωμαλίες αποτελούν κάλυψη για το πραγματικό φαινόμενο. Χρησιμοποίησε τον όρο «υπεργήινοι», για να περιγράψει τους επιβάτες ATIA που πίστευε ότι ήταν μη ανθρώπινες οντότητες, ικανές να πάρουν οποιαδήποτε μορφή επιθυμούν.

Ο Keel δεν ανέφερε καμία υπόθεση, σχετικά με τον τελικό σκοπό του φαινομένου, εκτός από το ότι η οντότητα των ATIA, φαίνεται να έχει μακροχρόνιο ενδιαφέρον για την αλληλεπίδραση με την ανθρώπινη φυλή.

Στο βιβλίο του «Ο Στοιχειωμένος Πλανήτης μας», ο Keel προχωρά και άλλο και συζητά τη σπάνια θεωρούμενη πιθανότητα, ότι οι εξωγήινοι «επισκέπτες» στη Γη, δεν είναι καθόλου επισκέπτες, αλλά ένας προηγμένος γήινος πολιτισμός, ο οποίος μπορεί να είναι ή να μην είναι ανθρώπινος. Εξετάζει επίσης, την δυνατότητα ζωής σε διαφορετικές διαστάσεις.

The Mothman Prophecies (Τζον Κιλ - 1975) Ένα, από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα του John Keel, σχεδόν μεταφυσικό χρονικό, που περιγράφει μια σειρά παράξενων γεγονότων. Παρουσιάζει τις αναφορές, για την εμφάνιση ενός μυστηριώδους πλάσματος που ονομάζεται Μothman, κατά τη δεκαετία του 1960 σε μια μικρή πόλη των ΗΠΑ. Η ατμόσφαιρα είναι τόσο έντονη, που το έργο διαβάζεται σαν υπαρξιακό θρίλερ, για την ανθρώπινη αντίληψη της πραγματικότητας.  

Το έργο, συνδυάζει στοιχεία δημοσιογραφίας, προσωπικής εμπειρίας και έρευνας πάνω σε διάφορους μεταφυσικούς θρύλους και φαινόμενα, καταγράφοντας επίσης τις σύνθετες αναδρομές του Keel στην περιοχή αυτή. Το βιβλίο, συνταιριάζει ATIA, προφητικές εμπειρίες, μυστηριώδη επικοινωνία και παράξενα πλάσματα. Ο Mothman, με τα μεγάλα του φτερά και την ικανότητά του να προκαλεί περιέργεια και φόβο, έγινε σύμβολο και προκαλούσε ανησυχίες για μια σειρά παράξενων γεγονότων που συνδέονταν με την επερχόμενη καταστροφή της Γέφυρας Silver Bridge το 1967.

Η δύναμη του βιβλίου, έγκειται στη συμμόρφωση του Keel με την κοινωνική και ψυχολογική διάσταση των φαινομένων που διερευνά. Η αναγνώριση της σύνδεσης ανάμεσα στις παραφυσικές εμφανίσεις και τις συλλογικές φόβους των ανθρώπων, αποτελεί μια μοναδική και διαφωτιστική ανάγνωση. Κριτικοί και αναγνώστες έχουν επισημάνει την ικανότητα του συγγραφέα, να χρησιμοποιεί τις ιστορίες του για να προκαλέσει σκέψη, και να δημιουργήσει μια ατμόσφαιρα μυστηρίου, ξεπερνώντας τον απλό τρόμο προς κάτι βαθύτερο και πιθανώς μεταφυσικό.

Στο τεύχος Μαΐου/Ιουνίου 2002 του Skeptical Inquirer, ο δημοσιογράφος John C. Sherwood, πρώην συνεργάτης του ερευνητή ATIA Gray Barker, δημοσίευσε μια ανάλυση ιδιωτικών επιστολών που ανταλλάχθηκαν μεταξύ του Keel και του Barker κατά την περίοδο της έρευνας του Keel. Στο άρθρο με τίτλο "Gray Barker's Book of Bunk", ο Sherwood ανέφερε ότι βρήκε σημαντικές διαφορές μεταξύ αυτών που έγραψε ο Keel κατά τη διάρκεια της έρευνάς του και αυτών που έγραψε στο πρώτο του βιβλίο σχετικά με τις αναφορές για τον Mothman, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την ακρίβεια του βιβλίου. Ο Sherwood ανέφερε επίσης ότι ο Keel, ο οποίος ήταν γνωστός για τη συγγραφή χιουμοριστικών και εξωφρενικών επιστολών σε φίλους και συνεργάτες, δεν τον βοήθησε να διευκρινίσει τις διαφορές.

"Messengers of Deception" (Ζακ Βαλέ -1979) Έργο, που θεωρείται σαν το πιο ανατρεπτικό και «θεωρητικά επικίνδυνο», για την κλασική αντίληψη των ATIA. Αμφισβητεί την «εύκολη» εξωγήινη εξήγηση. Ο Vallée υποστηρίζει ότι το φαινόμενο ΑΤΙΑ μπορεί να λειτουργεί και ως σύστημα επιρροής πάνω στην ανθρώπινη κοινωνία. Δεν αποκλείει την ύπαρξη άγνωστων φαινομένων, αλλά προειδοποιεί ότι οι αφηγήσεις γύρω από αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κοινωνικό πειραματισμό, ιδεολογική χειραγώγηση και ακόμη για τη δημιουργία νέων κινημάτων «θρησκευτικού» τύπου.

Στο βιβλίο αυτό, ο Vallée εξερευνά την έννοια της παραπληροφόρησης και των «παραπλανητικών» ενδεχόμενων στις αναφορές για ATIA και εξωγήινες επαφές. Αναλύει τις ψυχολογικές, κοινωνικές και πνευματικές επιπτώσεις, που μπορεί να έχει η πιστοποίηση και η αναγνώριση τέτοιων φαινομένων, εστιάζοντας στην πιθανότητα ότι δεν είναι μόνο οι εξωγήινες επαφές που είναι σημαντικές, αλλά και οι άνθρωποι που προβαίνουν σε αυτές τις εμπειρίες.

Συζητά τις θεωρίες συνομωσίας και τις παραπλανήσεις, που περιβάλλουν το φαινόμενο των ΑΤΙΑ. Υποστηρίζει ότι κάποιοι από τους «αγγελιοφόρους, ή τις οργανώσεις που υποτίθεται ότι προσφέρουν γνώσεις ή επαφές με εξωγήινους, μπορεί να είναι μέρος ενός μεγαλύτερου σχεδίου, που έχει στόχο να κρατήσει την κοινωνία σε σύγχυση. Η εργασία του αναλύει πώς οι ανθρώπινες πεποιθήσεις και οι κοινωνικές δομές, μπορούν να επηρεαστούν από τέτοια φαινόμενα, περνώντας ένα πολύ σημαντικό μήνυμα, για την ανάγκη κριτικής σκέψης και προσοχής, προς τις πηγές πληροφόρησης.

Προσεγγίζει το θέμα με μια εξερευνητική και κριτική διάθεση, ανησυχώντας για τις συνέπειες της παραπληροφόρησης και τονίζει ότι η σωστή κατανόηση της φύσης των ΑΤΙΑ και των επαφών μαζί τους είναι κρίσιμη.

Μελετά τα ΑΤΙΑ ως κοινωνικό φαινόμενο και εξετάζει την εμφάνιση λατρειών και ομάδων επαφής που ισχυρίζονται ότι επικοινωνούν με εξωγήινους. Ο Vallée δείχνει πώς τέτοιες ομάδες μπορούν να διαμορφώσουν νέες μυθολογίες. Συνδέει την ψυχολογία και την πολιτική, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον προς την κοινωνιολογία των πεποιθήσεων, την μαζική ψυχολογία και τις τις πιθανές χρήσεις σύγχρονων μύθων για πολιτικούς σκοπούς. Για αυτό πολλοί αναγνώστες, το θεωρούν περισσότερο βιβλίο για την ανθρώπινη νοοτροπία παρά για ΑΤΙΑ. Το έργο απευθύνεται σε όσους ενδιαφέρονται για την επιστήμη, την ψυχολογία και την κοινωνιολογία, προσφέροντας μια διαφορετική οπτική για το φαινόμενο των ATIA, πέρα από τις συμβατικές αναφορές.

Έχει σχεδόν προφητική διάσταση, αφού προβλέπει σύγχρονα φαινόμενα όπως τις θεωρίες συνωμοσίας, τις διαδικτυακές κοινότητες πεποιθήσεων και τις νέες μορφές ψηφιακής μυθολογίας.

Dimensions: A Casebook of Alien Contact (Ζακ Βαλέ - 1985) Αν και παρουσιάζεται ως ερευνητικό συχνά θεωρείται το πιο “ατμοσφαιρικό” και σχεδόν μυθιστορηματικό του έργο.

Συγκεντρώνει διάφορες μαρτυρίες και αναφορές για επαφές με εξωγήινους, επισημαίνοντας τη σημασία της υποκειμενικής εμπειρίας και δείχνοντας πώς οι πολιτισμικές και κοινωνικές παράμετροι επηρεάζουν αυτές τις εκδηλώσεις. Η ανάλυσή του σύγκρουσης και συγχώνευσης ερμηνειών, ενισχύει την ιδέα ότι οι εξωγήινες επαφές μπορεί να είναι πολυδιάστατες και πολύπλοκες. Η αξιολόγηση αυτού του έργου έγκειται στην ικανότητά του να προκαλεί ερωτήσεις και να ανοίγει διάλογο σχετικά με την ερμηνεία των ανεξήγητων φαινόμενων.

Μοιάζει με μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας γιατί έχει αφηγηματική δομή. Δεν είναι μια ψυχρή μελέτη. Αφηγείται περιστατικά σαν ιστορίες, παράξενες συναντήσεις, ανεξήγητα φαινόμενα, μαρτυρίες που περιγράφουν εμπειρίες στα όρια του ονείρου. Η δομή θυμίζει σειρά από αφηγήσεις μυστηρίου που συνδέονται μεταξύ τους. Ο Vallée δημιουργεί μια αίσθηση, ότι το φαινόμενο δεν είναι απλώς εξωγήινο, αλλά κάτι πολύ πιο αινιγματικό, σχεδόν μεταφυσικό.

Η γραφή του καλλιεργεί την αίσθηση του κοσμικού παράδοξου, παρόμοια με τη λογοτεχνική ατμόσφαιρα του H. P. Lovecraft, αν και χωρίς το στοιχείο του τρόμου.  Δείχνει ότι παρόμοια φαινόμενα εμφανίζονται σε διαφορετικές εποχές με διαφορετικά «πρόσωπα»: νεράιδες, δαίμονες, εξωγήινοι. Αυτή η ιδέα δημιουργεί μια σχεδόν φιλοσοφική πλοκή μέσα στο βιβλίο. Η γλώσσα είναι πυκνή, στοχαστική και γεμάτη εικόνες, όχι απλώς τεχνική. Για αυτό πολλοί αναγνώστες το διαβάζουν σαν δοκιμιακό μυθιστόρημα ιδεών.

Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια, ο συγγραφέας υπήρξε σύμβουλος του σκηνοθέτη Steven Spielberg στην ταινία Στενές επαφές τρίτου τύπου

Forbidden Science (Ζακ Βαλέ -1992) Το έργο του Jacques Vallée που βρίσκεται πιο κοντά στη καθαρή λογοτεχνία, με την έννοια της προσωπικής αφήγησης, του στοχαστικού ύφους και της σχεδόν μυθιστορηματικής ατμόσφαιρας.

Περιλαμβάνει προσωπικά ημερολόγια και σημειώσεις, που καλύπτουν την επιστημονική του πορεία για δεκαετίες (από τη δεκαετία του 1950 έως τον 21ο αιώνα). Αντικειμενική και προσωπική, αυτή η εργασία αναδεικνύει τα ταραχώδη ζητήματα του επιστημονικού κόσμου γύρω από την έρευνα των ATIA και την αντίσταση που αντιμετώπισε. Η γραφή του είναι ειλικρινής και τεκμηριωμένη, αποκαλύπτοντας το πάθος του για την αναζήτηση της αλήθειας. Είναι επιδραστικό έργο, γιατί προτείνει ότι υπάρχουν «απαγορευμένες» αλήθειες στον χώρο της επιστήμης που πρέπει να διερευνηθούν, ενθαρρύνοντας τη διαρκή αναζήτηση.

Θεωρείται το πιο “λογοτεχνικό” γιατί είναι μια αφηγηματική καταγραφή εμπειριών, συναντήσεων και σκέψεων, γραμμένη με προσωπικό τόνο. Στα ημερολόγια εμφανίζονται πραγματικές μορφές της επιστήμης και της κουλτούρας των ATIA και παρουσιάζονται μέσα από σκηνές, διαλόγους και στιγμές, σχεδόν όπως σε αφήγηση μυθιστορήματος. Έχει στοχασμό και εσωτερικό μονόλογο για την επιστήμη και τα όριά της, την φύση του μυστηρίου και την σχέση μύθου και πραγματικότητας.

Μοιάζει με τα προσωπικά σημειωματάρια μεγάλων διανοητών με φιλοσοφικό και λογοτεχνικό τόνο. Τέλος, δίνει το ιστορικό χρονικό μιας εποχής και είναι μια μαρτυρία της επιστημονικής κουλτούρας του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, από την αστρονομία, τη NASA και το ARPANET (πρόδρομο του σημερινού διαδικτύου), μέχρι τη Silicon Valley.

Κλείνοντας το παρόν, επισημαίνουμε, ότι ο Borges, στα έργα του, παίζει με άπειρα σύμπαντα, τα όνειρα και τις εναλλακτικές πραγματικότητες. Από τους πιο σύγχρονους ο Ballard, εξερευνά ψυχοπαθολογικές διαταραχές και τεχνολογικές εισβολές στην ψυχική πραγματικότητα, ενώ οι Vallée και Keel, επικεντρώνονται σε παράξενα γεγονότα, προτείνοντας, ότι αυτά συνδέονται με όνειρα, μύθους και φαντασία, είναι ψυχοκοινωνικά ή πολυδιαστασιακά, και όχι απλά εξωγήινα.

Αυτό το μοτίβο της "παραλογικής πραγματικότητας" (paranormal reality) ενώνει λογοτεχνικές κατευθύνσεις, όπως ο ρομαντισμός, ο νατουραλισμός, η ψυχανάλυση, η μεταφυσική φαντασία και η σύγχρονη ουφολογία. 

Κομμουνάροι (του Δημ.Βασιλείου)

 «Το Παρίσι των εργατών με την Κομμούνα του, θα γιορτάζεται πάντα σαν δοξασμένος  προάγγελος μιας νέας κοινωνίας.» (Καρλ Μαρξ - "Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία".)

ΚΟΜΜΟΥΝΑΡΟΙ

 

 

Μικρό το σύμπαν!

Πώς να χωρέσει την αγάπη μας;

Γι’ αυτό, στους αιώνες την μοιράζουμε

για ν’ αντέξει, το σύμπαν,

την απεραντοσύνη της!

 

Όπως οι κομμουνάροι,

που τη μεγάλη τους καρδιά

σ’ όλο τον κόσμο την εμοίρασαν,

σαν φυλαχτό απ’ τ’ άδικο

κι’ υπόσχεση για νίκη!

Κίεβο, 22/10/2010 - Από την συλλογή "ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΠΕΡΠΑΤΗΣΑΝ ΣΤΗ ΓΗ", Εκδόσεις "ΑΠΑΡΣΙΣ", Αθήνα, 2020.

Υ.Γ. Από την εισαγωγή του Φρίντριχ Ένγκελς στην γερμανική έκδοση του έργου του Καρλ Μαρξ "Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία", (1891).
"...στον οικονομικό τομέα η Κομμούνα παράλειψε αρκετά πράγματα που, κατά τη σημερινή μας αντίληψη, έπρεπε να τα είχε κάνει. Δυσκολότερα βέβαια απ’ όλα μπορεί να κατανοηθεί το γεγονός ότι η Κομμούνα στάθηκε ευλαβικά, με ιερό σεβασμό μπροστά στις πόρτες της τράπεζας της Γαλλίας. Αυτό ήταν επίσης σοβαρό πολιτικό λάθος.".......
"... όταν η εργατική τάξη έρθει πια στην εξουσία, δεν μπορεί να εξακολουθεί να διοικεί με την παλιά κρατική μηχανή ... πρέπει, από τη μια, να παραμερίσει όλη την παλιά καταπιεστική μηχανή που ως τότε είχε χρησιμοποιηθεί εναντίον της, κι από την άλλη να εξασφαλίσει τον εαυτό της από τους ίδιους της τους βουλευτές και υπαλλήλους, ορίζοντας ότι όλοι, δίχως καμιά εξαίρεση, μπορούν να ανακληθούν σ’ οποιαδήποτε στιγμή". (Για την αντιγραφή - ΔΒ)

1990-1991: Από τον 'Μεγάλο Ανατολικό" στις "Τρεις κόρες της Κίνας"

ChatGPT Image

Ο Μεγάλος Ανατολικός (Ανδρέας Εμπειρίκος, 1990-1992) Δεν είναι απλώς μυθιστόρημα·, είναι ένα κοσμοείδωλο, μια ποιητική προφητεία για την απελευθέρωση του ανθρώπου. Είναι το όραμα του Εμπειρίκου για έναν κόσμο όπου ο Έρωτας, η Ελευθερία και η Ποίηση κυριαρχούν πάνω στην Καταπίεση, τον Φόβο και τη Μοναξιά. Περιγραφόμενο ως το «έργο ζωής» του συγγραφέα και ως το πιο τολμηρό ελληνικό μυθιστόρημα, έχει γίνει δεκτό με αχαλίνωτο ενθουσιασμό και σκληρή κριτική. Είναι το μεγαλύτερο νεοελληνικό μυθιστόρημα, περιλαμβάνει στην τελική του μορφή πέντε μέρη και εκτείνεται σε πάνω από εκατό κεφάλαια. Η συγγραφή του διήρκεσε από το 1945 έως το 1951, αν και ο συγγραφέας συνέχισε να εργάζεται πάνω στο έργο μέχρι που η τελική του έκδοση τυποποιήθηκε γύρω στο 1970. Το βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά σε οκτώ τόμους, δεκαπέντε χρόνια μετά τον θάνατο του συγγραφέα.

Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στο παρθενικό ταξίδι του βρετανικού υπερωκεάνιου «Great Eastern» που απέπλευσε από το Λίβερπουλ της Αγγλίας προς τις Ηνωμένες Πολιτείες τον Μάιο του 1867. Επιβάτες διαφόρων κοινωνικών υποβάθρων και εθνικοτήτων ξεκινούν ένα δεκαήμερο ταξίδι στον Ατλαντικό, κατά το οποίο εγκαταλείπουν όλες τις ηθικές τους προδιαθέσεις και κάθε αίσθηση ηθικού περιορισμού. Ο Εμπειρίκος, χρησιμοποιώντας το ταξίδι ως μεταφορά, δημιουργεί έναν χώρο όπου καταργούνται οι συμβάσεις, οι απαγορεύσεις και τα όρια της αστικής ηθικής. Το πλοίο μετατρέπεται σε έναν παράδεισο του ερωτισμού, της ελευθερίας, της ψυχικής και σωματικής πληρότητας, όπου ο έρωτας βιώνεται σε όλες του τις μορφές — ετεροφυλόφιλες, ομοφυλόφιλες, παιδικές, πολυσυντροφικές — χωρίς ενοχή ή καταναγκασμό. Ο ρόλος του Έλληνα ποιητή Ανδρέα Σπερχή, ενός από τους λίγους Έλληνες χαρακτήρες στο πλοίο, αναγνωρίζεται κατά γενική ομολογία ως εν μέρει αυτοβιογραφικός. Η ακόλαστη φύση του και το έντονα ερωτικό του περιεχόμενο προκάλεσαν αντιδράσεις, επιτρέποντάς του να συγκριθεί με άλλα γνωστά έργα ερωτικής λογοτεχνίας, όπως του Μαρκησίου ντε Σαντ.

Το κείμενο είναι γραμμένο κυρίως στην ελληνική καθαρεύουσα του τέλους του 19ου αιώνα, αν και περιλαμβάνει και άλλα γλωσσικά στυλ. Το όραμα μίας ερωτικής και πολιτικής ουτοπίας του Εμπειρίκου, θεωρώντας πως συνυπάρχουν το ποιητικό και πολιτικό πρόγραμμα με το στοχαστικό δοκίμιο και το «μεσσιανικό όραμα για μια μέλλουσα ανθρωπότητα», με σκοπό την πραγμάτωση μιας «ουτοπίας», που κατά τον Ελύτη είναι «ανώτερη του πλέον ευφάνταστου Φουριέ» και στην οποία ο κόσμος θα μετασχηματιστεί σε μία νέα Εδέμ, μια «ιμερική πολιτεία του πανελεύθερου έρωτα, χωρίς εκμετάλλευση και χωρίς τάξεις». Κατά τον Ελύτη, ο Εμπειρίκος κατορθώνει να μετατρέψει με τα ίδια υλικά, την «ακατονόμαστη Κόλαση» του ντε Σαντ σε έναν «επί γης Παράδεισο». Επίσης κατά τον ίδιο: η απώτερη αξία του Μεγάλου Ανατολικού βρίσκεται έξω από τα περιγραφόμενα γεγονότα, ειδικότερα στην «παναγαθοσύνη του ποιητή που διαχέεται επάνω στους χαρακτήρες και στις πράξεις και εκπέμπεται αδιάκοπα στον αναγνώστη σαν ένα είδος ευλογίας», επισημαίνοντας παράλληλα πως το έργο «ναυπηγήθηκε με τα υλικά του ψυχαναλυτή στις δεξαμενές ενός οραματιστή και προφήτη».

Η αφηγηματική τεχνική του Εμπειρίκου είναι πολυεπίπεδη και συχνά αποσπασματική. Δεν υπάρχει μια ενιαία πλοκή με την παραδοσιακή έννοια· αντίθετα, το έργο οργανώνεται γύρω από διαδοχικά επεισόδια, περιγραφές και ονειρικές σκηνές. Ο συγγραφέας υιοθετεί τον ελεύθερο συνειρμό της υπερρεαλιστικής γραφής, όπου η λογική και η χρονολογική ακολουθία υποχωρούν μπροστά στην εσωτερική ροή της φαντασίας. Ο «Μεγάλος Ανατολικός» είναι ένα κείμενο χωρίς «λογοκρισία» του ασυνείδητου - πρόκειται για μια ψυχαναλυτική ουτοπία, στην οποία οι επιθυμίες, οι φαντασιώσεις και τα όνειρα εκδηλώνονται ανοιχτά, μετατρέποντας την ερωτική πράξη σε μέσο αυτογνωσίας και καθολικής συμφιλίωσης.

Από λογοτεχνικής άποψης, το έργο είναι κορυφαίο δείγμα υπερρεαλισμού στην Ελλάδα. Η γλώσσα του Εμπειρίκου είναι πλούσια, ποιητική, αρχαιοπρεπής και ταυτόχρονα τολμηρά νεωτερική, γεμάτη νεολογισμούς, λυρικές εξάρσεις, ασύνδετες εικόνες και συμβολικές αναφορές. Ο συγγραφέας αντλεί από τη γαλλική υπερρεαλιστική παράδοση (Μπρετόν, Ελυάρ), αλλά προσδίδει στο έργο του μια ελληνική διάσταση, ενσωματώνοντας στοιχεία από τη ναυτική ζωή, την αρχαία μυθολογία, τη βυζαντινή παράδοση και το δημοτικό τραγούδι. Ο λόγος του δεν είναι ποτέ απλώς αισθησιακός - είναι λειτουργικός, τελετουργικός, σαν προσευχή προς τον Έρωτα.

Η θεματική του έργου ξεπερνά τον ερωτισμό με τη στενή έννοια, ο Εμπειρίκος οραματίζεται την απελευθέρωση του ανθρώπου από κάθε μορφή καταπίεσης - κοινωνική, θρησκευτική, ψυχολογική. Στον «Μεγάλο Ανατολικό» ο έρωτας γίνεται σύμβολο της ελευθερίας και της ενότητας: ενότητας των φύλων, των κοινωνικών τάξεων, των εθνών. Όλοι οι επιβάτες, μέσα από την εμπειρία της σωματικής και ψυχικής επαφής, ανυψώνονται σε μια κοσμική αδελφότητα όπου κυριαρχεί η χαρά, η ομορφιά και η αγάπη. Το ταξίδι του πλοίου μετατρέπεται έτσι σε μια μυσταγωγία, ένα συμβολικό ταξίδι προς την Εδέμ, προς έναν κόσμο εξαγνισμένο από τη βία και την ενοχή.

Είναι όχι μόνο το μνημειώδες έργο του Εμπειρίκου, αλλά και μια ουτοπία της αγάπης και της επιθυμίας, ένα ποιητικό μανιφέστο για την απελευθέρωση του ανθρώπινου πνεύματος. Παρότι για πολλούς θεωρήθηκε προκλητικός ή ακόμη και σκανδαλώδης, σήμερα αναγνωρίζεται ως μια από τις πιο σημαντικές και πρωτότυπες συνεισφορές της ελληνικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα - ένα έργο που, όπως και το ίδιο του το πλοίο, συνεχίζει να ταξιδεύει πέρα από τα όρια της εποχής και της λογοτεχνίας

Οι βασικοί δημιουργικοί άξονες του έργου είναι:

Το Ταξίδι - Το ταξίδι του πλοίου από το Λίβερπουλ στη Νέα Υόρκη λειτουργεί ως αλληγορία της μετάβασης από τον παλαιό, καταπιεστικό κόσμο σε έναν νέο, ελεύθερο και αρμονικό. Το πλοίο συγκεντρώνει ανθρώπους όλων των τάξεων και εθνών, συμβολίζοντας την παγκοσμιότητα και την ενότητα του ανθρώπινου είδους. Το ταξίδι είναι και εσωτερικό – μια ψυχολογική, ερωτική και πνευματική περιπλάνηση προς τη λύτρωση και την αυτογνωσία.

Ο Έρωτας – Η κινητήρια δύναμη του έργου. Παρουσιάζεται πολύμορφος και χωρίς ταμπού: ετεροφυλικός, ομόφυλος, πολυερωτικός, ακόμη και παιδικός, πάντα ως πράξη καθαρής επικοινωνίας και ενότητας. Ο ερωτισμός θεωρείται φυσική και ιερή έκφραση της ψυχής. Λειτουργεί ως μέσο αναγέννησης, λύτρωσης και ένωσης όλων των αντιθέτων: σώμα–πνεύμα, άνδρας–γυναίκα, άτομο–σύνολο.

Η Ουτοπία της Ελευθερίας - Το πλοίο γίνεται ουτοπικός χώρος χωρίς κοινωνικές ιεραρχίες, νόμους ή ενοχές. Ο Εμπειρίκος οραματίζεται έναν κόσμο όπου η αγάπη και η χαρά έχουν αντικαταστήσει τη βία και την ενοχή. Η ουτοπία δεν είναι στατική: είναι εν εξελίξει, μια συνεχής διαδικασία αυτογνωσίας και δημιουργίας. Ο άνθρωπος εδώ παρουσιάζεται ως θεϊκό ον, ικανό να υπερβεί τα όρια της ύλης και να ζήσει σε πλήρη αρμονία με τη φύση και το σύμπαν.

Η Θάλασσα - Είναι σύμβολο του ασυνείδητου, του άπειρου και της ελευθερίας. Το πλοίο, ως κινούμενος μικρόκοσμος, λειτουργεί σαν εργαστήρι μεταμόρφωσης. Εκεί συντελείται η αλχημική μεταμόρφωση του ανθρώπου: από το δεσμευμένο ον της καθημερινότητας στο ελεύθερο ον του ονείρου. Η θαλάσσια περιπέτεια αντηχεί αρχαίους μύθους (Οδυσσέας, Αργοναύτες), συνδέοντας τον υπερρεαλισμό με την ελληνική μυθολογική παράδοση.

Η Γλώσσα και το Ύφος - Χρησιμοποιεί μια υπερχειλίζουσα, ρυθμική, ποιητική γλώσσα, γεμάτη λεκτικούς νεολογισμούς και απροσδόκητες εικόνες. Ο λόγος έχει τελετουργικό χαρακτήρα – μοιάζει με ύμνο ή προσευχή προς τον Έρωτα και τη Ζωή. Η γλωσσική πλημμύρα αντικατοπτρίζει τη ροή του ασυνείδητου, τον ελεύθερο συνειρμό και την υπερρεαλιστική πίστη στη δύναμη του λόγου να δημιουργεί πραγματικότητα. Ο συγγραφέας καταργεί τα όρια ανάμεσα στην ποίηση και την πεζογραφία, το έργο του είναι ταυτόχρονα αφήγημα, ποίημα και μανιφέστο.

Η Ψυχαναλυτική και Φιλοσοφική Διάσταση - Ο Εμπειρίκος, ψυχαναλυτής ο ίδιος, μεταφέρει στο έργο τις φροϋδικές και υπερρεαλιστικές αντιλήψεις, ότι η καταπίεση της επιθυμίας οδηγεί στη δυστυχία και η απελευθέρωσή της οδηγεί στη χαρά και στη δημιουργία. Το έργο προβάλλει μια νέα ηθική: η ηδονή δεν είναι αμαρτία, αλλά μορφή γνώσης. Η φιλοσοφική του βάση είναι ανθρωπιστική και αισιόδοξη, πίστη στην εσωτερική καλοσύνη και δύναμη του ανθρώπου.

ΕΛΣ-Η-χρυσή-εποχή-φωτό-Β. Κεχαγιάς

Η Καθολική Ενότητα - Ο Εμπειρίκος πιστεύει πως μέσα από την αγάπη και τη φαντασία ο άνθρωπος μπορεί να υπερβεί κάθε διαχωρισμό, φύλου, σώματος / νοοτροπίας, ύλης / άυλου, παρόντος / αιωνιότητας. Το έργο είναι μια λειτουργία καθολικής ενότητας, όπου το άτομο ταυτίζεται με το σύμπαν.

Ο Μεγάλος Ανατολικός αποτελεί όχι μόνο το κορύφωμα της δημιουργίας του Ανδρέα Εμπειρίκου, αλλά και μια πνευματική διακήρυξη για τον άνθρωπο και την ελευθερία του. Στο έργο αυτό, ο συγγραφέας δεν επιδιώκει απλώς να προκαλέσει ή να σκανδαλίσει, επιδιώκει να θεραπεύσει. Μέσα από την απελευθέρωση του έρωτα και της φαντασίας, επιχειρεί να επανασυνδέσει τον άνθρωπο με την πρωταρχική του αθωότητα, πριν από τους περιορισμούς της κοινωνίας και της ηθικής. Το πλοίο γίνεται σύμβολο ενός κόσμου που θα μπορούσε να υπάρξει, όπου η ηδονή και η αγάπη δεν είναι ενοχές αλλά τρόποι γνώσης. Ο Εμπειρίκος, με τόλμη και πίστη, μας υπενθυμίζει πως ο έρωτας και η ποίηση είναι οι ύψιστες μορφές της ανθρώπινης ελευθερίας

Αγριόκυκνοι: τρεις κόρες της Κίνας (Γιούνγκ Τσανγκ – 1991) Μια συναρπαστική καταγραφή της ιστορικής δυναμικής της κοινωνίας της Κίνας τον ΧΧ αιώνα, ένα ασυνήθιστο παράθυρο γυναικείας εμπειρίας στον σύγχρονο κόσμο και μια εμπνευσμένη ιστορία θάρρους και αγάπης. Η ιστορία τριών γενεών γυναικών – γιαγιάς, μητέρας και εγγονής - στην Κίνα του εικοστού αιώνα γραμμένη από την εγγονή, που συνδυάζει την οικειότητα της οικογενειακής μνήμης με την πανοραμική επισκόπηση της ιστορίας της χώρας. Αν και είναι εξαιρετικά αξιόπιστο από ιστορική άποψη δεν είναι σε καμία περίπτωση ακαδημαϊκό δοκίμιο. Αντίθετα, διαβάζεται σαν μυθοπλασία, αφού οι εμπειρίες των τριών γυναικών είναι συγκλονιστικές και περιπετειώδεις.

Η ιστορία συνδυάζει την οικειότητα της οικογενειακής μνήμης με την πανοραμική επισκόπηση της ιστορίας της χώρας. Αν και είναι εξαιρετικά αξιόπιστο από ιστορική άποψη δεν είναι σε καμία περίπτωση ακαδημαϊκό δοκίμιο. Αντίθετα, διαβάζεται σαν μυθοπλασία, αφού οι εμπειρίες των τριών γυναικών είναι συγκλονιστικές και περιπετειώδεις. Η Γιούνγκ Τσανγκ περιγράφει τις εξαιρετικές ζωές και τις εμπειρίες των μελών της οικογένειάς της: της γιαγιάς της - παλλακίδας ενός πολέμαρχου, τους αγώνες της μητέρας της ως νεαρής κομμουνίστριας και την εμπειρία των γονιών της ως μέλη της κομμουνιστικής ελίτ, τη δοκιμασία τους κατά τη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης. Από Κόκκινος Φρουρός για λίγο σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών, στη συνέχεια αγρότης, μετά «ξυπόλητος γιατρός», εργάτης χάλυβα και ηλεκτρολόγος. Καθώς η ιστορία κάθε γενιάς ξετυλίγεται, η Chang αποτυπώνει με συναρπαστικές, συγκινητικές – και τελικά αναζωογονητικές – λεπτομέρειες τους κύκλους του βίαιου δράματος που έζησε η ίδια η οικογένειά της και εκατομμύρια άλλοι που παγιδεύτηκαν στον ανεμοστρόβιλο της ιστορίας. Το ιδιαίτερο μήνυμα της ιστορίας των αγριόκυκνων είναι ότι το παν είναι να δίνεις ολοκληρωτικά τον εαυτό σου, ώστε να ξεπεράσεις οποιαδήποτε όρια χρειάζεται για να προστατεύσεις αυτούς που νοιάζεσαι και αγαπάς.

Η Τσανγκ διερευνά βαθιά θέματα: τη θέση της γυναίκας σε μια πατριαρχική και πολιτικά ολοκληρωτική κοινωνία, τη διάβρωση της οικογένειας υπό την πίεση της ιδεολογίας και τη σύγκρουση ανάμεσα στην ατομική αξιοπρέπεια και τη συλλογική υποταγή. Η πολύμορφη θεματική - ιδιωτικό τραύμα, ιστορική βία, επιβίωση και μνήμη - προσδίδει στο βιβλίο ψυχολογικό και ηθικό βάθος που υπερβαίνει το καθαρά ιστορικό ντοκουμέντο. Πρόκειται για έργο που γεφυρώνει ιστορία, μνήμη και λογοτεχνία, συνδυάζοντας τεκμηρίωση με συγκινησιακή καθαρότητα.

Το έργο δεν καινοτομεί πρωτίστως σε επίπεδο πειραματικής φόρμας ή ύφους, η αφήγηση είναι ρεαλιστική, χρονολογικά γραμμική και γλωσσικά διαυγής. Ωστόσο, η καινοτομία του εντοπίζεται στη σύνθεση ιδιωτικής και συλλογικής ιστορίας, ώστε η προσωπική μνήμη να λειτουργεί ως όχημα κατανόησης ενός αιώνα κινεζικής ιστορίας. Η αφηγηματική απλότητα, σχεδόν δημοσιογραφική, αποκτά δύναμη από τη συναισθηματική ακρίβεια και την ηθική διαύγεια του βλέμματος.

Το έργο συνέβαλε αποφασιστικά στη διεθνοποίηση της κινεζικής εμπειρίας μέσα από γυναικεία οπτική και άνοιξε τον δρόμο για τη διεθνή αναγνώριση κινεζικών αφηγήσεων στη Δύση, ειδικά ως πολιτισμικές μαρτυρίες με λογοτεχνικό κύρος. Στον αγγλόφωνο χώρο θεωρείται πλέον ορόσημο της μετα-μαοϊκής μυθιστορίας και έχει εμπνεύσει δεκάδες έργα μαρτυρίας ή ιστορικής μυθοπλασίας.

Παραμένει σημείο αναφοράς για τη μελέτη της κινεζικής κοινωνίας, για τη φεμινιστική κριτική αλλά και για τη λογοτεχνία της μαρτυρίας. Διαβάζεται ακόμα ευρέως, έχει μεταφραστεί σε δεκάδες γλώσσες και επανεκδίδεται σταθερά. Η διαχρονικότητά του οφείλεται στην καθολικότητα των θεμάτων του και στη συναισθηματική του ένταση. Πρωτοεκδόθηκε στη χώρα μας το 2010 από τις εκδόσεις Εστία.

Ebook - Κάθε βιβλίο είναι ένα τρένο. 1η διαδρομή: από την αρχαϊκή εποχή στο Μεσαίωνα

Το ζητούσατε και έγινε πράξη. Κυκλοφόρησε η 1η διαδρομή σε Ebook απο τις εκδόσεις https://www.bookstars.gr

Ξεκίνησα μια περιπλάνηση στο χρόνο και σε διαφορετικές ηπείρους και τόπους, που είναι αφιερωμένη σε 76 έργα – σταθμούς από την Αρχαϊκή – προφορική περίοδο και μέχρι το Μεσαίωνα, που άφησαν ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στην παγκόσμια λογοτεχνία. Δεν είμαι κριτικός ούτε λογοτέχνης, αλλά απλός αναγνώστης που συγκινείται, ονειρεύεται και ταξιδεύει με ένα βιβλίο. Τελικός σταθμός δεν υπάρχει, αλλά μόνο συνεχές ταξίδι, με στάσεις, σταθμούς, εκπλήξεις και περιπλανήσεις. Αυτές είναι και οι προσδοκίες μου. Προσδοκίες που ίσως συναντιόνται με κάποιες από τις δικές σας.

Έτσι αρχίζει η εξιστόρησή των λογοτεχνικών αναγνώσεων μου:

" Οι πρώτες μου λογοτεχνικές αναζητήσεις έγιναν νωρίς, τότε που η οικογενειακή βιβλιοθήκη έμοιαζε με άγνωστη ήπειρο. Ανάμεσα σε ράφια γεμάτα Ροΐδη, Παπαδιαμάντη, Μυριβήλη, Τσβάιχ, Ρολάν, Ώστεν, Δουμά, Ουγκώ, Γκόρκι, Χεμινγουέι και τόσους άλλους, άρχισα να ψηλαφώ έναν κόσμο που δεν κατανοούσα πάντα, ούτε με γοήτευε πάντοτε. Το παιδικό μου βλέμμα αναζητούσε μάχες και ηρωισμούς· συχνά έβρισκε εσωτερικές συγκρούσεις και σιωπηλές εντάσεις. Όμως ο σπόρος είχε ήδη φυτευτεί. Αργότερα, σε βιβλιοθήκες συγγενών (ιδιαίτερα των Κωνσταντίνου και Λέλας Μπαλογιάννη και του Γιάννη και Φλωρεντίας Μακρυνικόλα) και κατόπιν στις δικές μου αγορές, το ταξίδι συνεχίστηκε πιο συνειδητά, ώσπου η ανάγνωση έγινε προσωπική υπόθεση και σταθερή συντροφιά".

Και έτσι τελειώνει:

" Παρουσιάσαμε στη πρώτη μας διαδρομή 76 λογοτεχνικούς σταθμούς έργων ανώνυμων και επώνυμων δημιουργών από τον τότε γνωστό κόσμο.  Η εξέλιξη της παγκόσμιας λογοτεχνίας από την αρχαϊκή προφορική περίοδο μέχρι το 1400 χαρακτηρίζεται από τη μετάβαση από προφορικές αφηγήσεις σε γραπτά κείμενα, με αλλαγές στη φόρμα, το περιεχόμενο και τα μοτίβα που αντανακλούν τις οικονομικές, κοινωνικές και θρησκευτικές μεταβολές.​ Η αρχική προφορική φόρμα βασιζόταν σε επαναληπτικές φόρμουλες, ρυθμό και απαγγελία για μνήμη και παρουσίαση. Με την εφεύρεση γραφής (Μεσοποταμία ~3200 π.Χ., Κίνα ~1250 π.Χ.), εμφανίστηκαν ποιητικά μέτρα όπως εξάμετρο και καταλόγοι, ενώ στο Μεσαίωνα κυριάρχησαν επικά ποιήματα και ρίμες σε λαϊκές γλώσσες. Μέχρι το 1400, η λογοτεχνία ενσωματώνει πεζά και δράματα, προετοιμάζοντας τη κυριαρχία του  μυθιστορήματος.​

Στην προφορική εποχή, κυριαρχούν μύθοι, ηρωικές πράξεις, θεοί και ηθικές διδαχές. Στην κλασική αρχαιότητα, εστιάζουν στην ανθρώπινη μοίρα και στους πολέμους, ενώ στο Μεσαίωνα εμφανίζονται μοτίβα αγάπης, αμαρτίας και ιπποτισμού δίπλα σε άλλα της υπαίθρου, της φύσης και αποκρυφισμού. Κοινά μοτίβα παραμένουν ο ηρωισμός, η εκδίκηση και η κοινωνική συνοχή.​

Από τις κοινοτικές, τελετουργικές προοπτικές της αρχαϊκής περιόδου, η λογοτεχνία γίνεται ατομική και φιλοσοφική στη κλασσική αρχαιότητα, εξερευνώντας τη ταυτότητα και το μεταφυσικό. Στο Μεσαίωνα, μετατοπίζεται σε ηθική καθοδήγηση και τη φεουδαρχική ταυτότητα, που αργότερα μετά από δεκάδες πολεμικές συγκρούσεις οδήγησε στην εθνική «ταυτότητα», διαμέσου του εμπορίου, των λαϊκών γλωσσών και της αύξησης της καλλιτεχνικής έκφρασης.

Τις επερχόμενες αλλαγές θα τις ψηλαφίσουμε στις επόμενες διαδρομές που είναι:

1400 – 1850: Από την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό στον Ρομαντισμό

1850 – 1945: Από τον Ρεαλισμό του 19ου αιώνα στον Μοντερνισμό του 20ου

1946 – 1969: Η ατομική εποχή 

1970 – 1991: Ο πολυπολιτισμικός μεταμοντερνισμός

1992 – σήμερα: Ο διασυνδεδεμένος υβριδικός κόσμος ".

Μπορείτε να το προμηθευτείτε online απο το https://www.bookstars.gr αναζητώντας το στα Ebooks με το τίτλο ή το όνομα του συγγραφέα.

1990: Μια πραγματικά δημιουργική χρονιά για τη λογοτεχνία.

Το βουνό της ψυχής (Γκάο Σινγκτζιάν – 1990) Συνδυάζει διαφορετικά λογοτεχνικά είδη και χρησιμοποιεί αφήγηση από διαφορετικές «φωνές». Είναι ένα έργο που ξεφεύγει από κάθε παραδοσιακή αφηγηματική δομή. Αναφέρθηκε ειδικότερα από την επιτροπή των Βραβείων Νόμπελ ως «μία από αυτές τις ξεχωριστές και ιδιόμορφες λογοτεχνικές δημιουργίες που φαίνεται ακατόρθωτο το να συγκριθούν με οτιδήποτε άλλο εκτός από τον εαυτό τους».

Ο Gao Xingjian παρασύρει τον αναγνώστη σε μια ατέλειωτη περιήγηση στην άγνωστη Κίνα, Το έργο περιγράφει τα ταξίδια του από την επαρχία Sichuan μέχρι τη θάλασσα, καθώς και τη ζωή με τις Κινεζικές μειονότητες όπως τους Κιανγκ, τους Μιάο και τους Γι, που είναι στο περιθώριο του κινεζικού πολιτισμού των Χαν. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα - καθαρό αλλά και πειραματικό - που συνδυάζει τα στοιχεία ταξιδιωτικής αφήγησης, μυθοπλασίας, στοχασμού και αυτοβιογραφίας. Ο Gao σκηνοθετεί μια πορεία στην ενδοχώρα της Κίνας και του εαυτού του, με την αφήγηση να μετακινείται ανάμεσα στο «εγώ», στο «εσύ», στο «αυτός / αυτή», δημιουργώντας ένα διαλογισμό για την ταυτότητα. Το «ιερό βουνό» λειτουργεί ως σύμβολο αναζήτησης - πνευματικής, υπαρξιακής, καλλιτεχνικής, σαν μια περιήγηση ανεξάντλητου πλούτου: αναζήτηση ερωτική και πνευματική, έρευνα των απαρχών του ανθρώπου και του κινέζικου πολιτισμού, αναζήτηση της αλήθειας, της σοφίας και της αγνότητας, επιστροφής στην παιδική ηλικία.

Omeros (Ντέρεκ Γουόλκοτ – 1990) Επικό ποίημα, χωρισμένο σε επτά «βιβλία» που περιέχουν συνολικά εξήντα τέσσερα κεφάλαια. Πολλοί κριτικοί το θεωρούν ως το καλύτερο έργο του Walcott.

Αυτό το υπέροχο σύγχρονο έπος του ποιητή και θεατρικού συγγραφέα, ακολουθεί τις περιπλανήσεις ενός σύγχρονου Οδυσσέα και τα απαρηγόρητα βάσανα όσων εκτοπίζονται και ταξιδεύουν με δυσκολίες προς τα σπίτια τους. Γραμμένο σε επτά βιβλία, το ποίημα φωτίζει το κλασικό παρελθόν και τα μοτίβα του μέσα από ένα εξαιρετικό καστ σύγχρονων χαρακτήρων από το νησί της Σάντα Λουκία: τους ταπεινούς ψαράδες Αχιλλέα, Φιλοκτήτη και Έκτορα, μια φανταστικά όμορφη οικιακή βοηθό, την Ελένη, που υποκινεί τον δικό της Τρωικό Πόλεμο, μια ντόπια μάντισσα, τις Επτά Θάλασσες, και τον ίδιο τον αφηγητή, που περιπλανιέται στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ευρώπη και πίσω, αν και ξέρει, «όσο πιο κοντά στο σπίτι, τόσο πιο βαθιά αυξάνονται οι φόβοι μας, / ότι κανένα σπίτι δεν θα έρθει να μας συναντήσει στην ακτή μας». Μοναδικά φιλόδοξο και τόσο συγκινητικό όσο τα έργα του ομώνυμου κλασσικού, το Όμηρος παραμένει προσιτό παρά την πολυπλοκότητά του και τις αποκλίνουσες τάσεις του, που περιλαμβάνουν τις στερήσεις των ιθαγενών Αμερικανών και Αφρικανών και των εξόριστων Άγγλων αποίκων. Εξερευνά βαθιά θέματα: την κληρονομιά της δουλείας, την αναζήτηση της ταυτότητας σε έναν διαιρεμένο κόσμο, τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, τον αγώνα μεταξύ ιστορίας και μύθου, και τη δυναμική του τουρισμού και της αποικιακής εκμετάλλευσης. 

First edition UK

Possession (Αντωνία Σ. Μπάιατ - 1990) Ο τίτλος «Κτήση» αναδεικνύει πολλά από τα κύρια θέματα του μυθιστορήματος: ζητήματα ιδιοκτησίας και ανεξαρτησίας μεταξύ εραστών, την πρακτική της συλλογής ιστορικά σημαντικών πολιτιστικών αντικειμένων και το αίσθημα ιδιοκτησίας που νιώθουν οι βιογράφοι απέναντι στα θέματά τους.

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται τόσο στη σημερινή όσο και στη βικτωριανή εποχή, αντιπαραβάλλοντας τις δύο χρονικές περιόδους, ενώ παράλληλα αναδεικνύει ομοιότητες και σατιρίζει τον σύγχρονο ακαδημαϊκό χώρο και τις τελετουργίες ζευγαρώματος. Η δομή του μυθιστορήματος ενσωματώνει πολλά διαφορετικά στυλ, όπως μυθιστορηματικές καταχωρήσεις ημερολογίου, επιστολές και ποίηση, και χρησιμοποιεί αυτά τα στυλ και άλλα μέσα για να διερευνήσει τις μεταμοντέρνες ανησυχίες για την αυθεντία των αφηγήσεων κειμένου.

Ο Ρολάντ είναι μεταπτυχιακός φοιτητής που εργάζεται στη Βρετανική Βιβλιοθήκη. Η ηρωίδα μας, η Μοντ, είναι μια ψυχρή, καταπιεσμένη καθηγήτρια σε ένα επαρχιακό αγγλικό πανεπιστήμιο. Τυχαία σκοντάφτουν από κοινού σε μια κρύπτη από καυτά ερωτικά γράμματα από έναν διάσημο (αν και φανταστικό) βικτωριανό ποιητή που ονομάζεται Randolph Ash. Η ανακάλυψή τους περιπλανεί τόσο σε ένα λογοτεχνικό μυστήριο όσο και στο δικό τους αργά αναπτυσσόμενο ρομάντζο, το οποίο συνδυάζεται επιδέξια με την ιστορία της ερωτικής σχέσης του Ash. 

Paul Cezanne, Οι μεγάλες λουόμενες, 1906 Φιλαδέλφεια, Museum of Art

Γυναίκες και σκλάβες (Σου Τονγκ - 1990) Το πρώτο κινεζικό μυθιστόρημα που αποδομεί την πατριαρχία μέσα από τη πολυγαμία. Οι γυναίκες γίνονται θέατρο πολέμου – ανταγωνίζονται, σκοτώνουν, σκοτώνονται. Το βιβλίο είναι μια πικρή σάτιρα για την πατριαρχία, τη σκληρότητα την ομοφυλοφιλία και τον ανταγωνισμό.

Το μυθιστόρημα αυτό είναι μια σκοτεινή και αλληγορική ιστορία που διαδραματίζεται στην Κίνα των αρχών του 20ού αιώνα. Ο πλούσιος αριστοκράτης Zuoqian επιστρέφει στην πατρική του έπαυλη με την τέταρτη και νεαρότερη σύζυγό του, τη πρώην φοιτήτρια Lotus, που ο κατεστραμμένος οικονομικά πατέρας της, την «πούλησε» σε αυτόν. Η άφιξή της ανατρέπει την ήδη δηλητηριώδη ισορροπία μεταξύ των τριών προηγούμενων συζύγων, των υπηρετριών και των παλλακίδων. Ο αγώνας για εύνοια, εξουσία, προσοχή και επιβίωση μετατρέπει την έπαυλη σε ένα μικρόκοσμο βίαιων συγκρούσεων, δηλητηριάσεων, μανίας και έντονου ερωτικού πόθου. Η Λωτός προσπαθεί να προσελκύσει την προσοχή του Φέιπου, μεγαλύτερου γιού του άνδρα της, αλλά αυτός φοβάται τις γυναίκες, οπότε δεν ενδιαφέρεται και έχει ομοφυλοφιλική σχέση με τον νεαρό Δάσκαλο Γκου. Η πλοκή ξετυλίγεται μέσα από ένα δίκτυο προδοσιών και μίσους, όπου κανείς δεν είναι αθώος και όλοι είναι, στην ουσία, σκλάβοι των παθών, των θέσεων και των περιστάσεών τους.

Ο Χορός των Εφτά Πέπλων (Τομ Ρόμπινς – 1990) Ο Ρόμπινς είναι ένας μεγάλος καινοτόμος της γλώσσας και αγαπημένος συγγραφέας. Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο από λογοτεχνικά πυροτεχνήματα και θεματικό φιλοσοφικό παιχνίδι. Εμπλέκει την τελετουργία της τέχνης, του έρωτα, της θρησκείας, της πολιτικής και των κοινωνικών ρόλων σε έναν «χορό» όπου τα πάντα είναι διασυνδεδεμένα και ταυτόχρονα αποσυνδεδεμένα.

Στον πυρήνα του βρίσκεται ένα ζευγάρι, μια νεαρή καλλιτέχνιδα) και ένας "ροκάς", ξεκινούν ένα υπερρεαλιστικό ταξίδι από τη Νέα Υόρκη προς την Ιερουσαλήμ. Παράλληλα, το βιβλίο δίνει ζωή σε μια σειρά από μη ανθρώπινους αφηγητές: ένα κουτάλι, μια κάλτσα, μια κονσέρβα και μια μπάλα μπιλιάρδου, τα οποία ξεκινούν το δικό τους Οδυσσειακό ταξίδι για να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, εισάγοντας στοιχεία σουρεαλισμού, χιούμορ και μεταμοντέρνας αφήγησης. Τα ίδια στοιχεία εισάγονται από τη κοινή επιχειρηματική δραστηριότητα ενός εβραίου και ενός Άραβα που ανοίγουν εστιατόριο απέναντι από το κτήριο του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη (όταν ο Τραμπ έκανε ακόμη τα πρώτα του βήματα). Αυτές οι ιστορίες συναντιούνται και συντηχούν μεταξύ τους, διερευνώντας θέματα πίστης, σεξουαλικότητας, πολιτικής και πολιτισμικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Η γλώσσα είναι λυρική, ρητορική, χορευτική – σαν χορός των εφτά πέπλων. Το βιβλίο είναι ύμνος για το άδειο πέπλο – άδειο πέπλο που γίνεται θεά, ζωγραφική, χορός, ποίηση.

Το μυθιστόρημα είναι ένα φιλόδοξο, γεμάτο πνεύμα και ευρηματικό έργο που προσεγγίζει τα μεγάλα ζητήματα της ανθρωπότητας (θρησκεία, πολιτική, τέχνη, έρωτας) μέσα από ένα πρίσμα μαγικού ρεαλισμού και λυρικής γραφής. Η σημασία του έγκειται στο ότι αναδεικνύει την αίσθηση της αντίφασης, της πολλαπλής οπτικής, της υπαρξιακής ελευθερίας αλλά και της υπαρξιακής αποδιοργάνωσης - χαρακτηριστικά που τείνουν να γίνουν καθοριστικά στο σύγχρονο κόσμο και τη λογοτεχνία . Η απόφαση του Ρόμπινς να εμψυχώσει καθημερινά αντικείμενα είναι μια γενναία λογοτεχνική πράξη, που καλεί τον αναγνώστη να δει τον κόσμο με νέα ματιά και να αναθεωρήσει τις έννοιες της πνευματικότητας και της συνείδησης.

Αποτελεί μια πανκ-ροκ, αντί-συμβατική εξερεύνηση της ανθρώπινης εμπειρίας, προωθώντας ένα μήνυμα αισιοδοξίας, αμφισβήτησης των δογμάτων και εορτασμού της πολυπλοκότητας και της πολυμορφίας της ζωής. Είναι ένα έπος για τη δύναμη της αφήγησης και τη μαγεία που κρύβεται στο κοινό και το καθημερινό. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 1999 από τις εκδόσεις Αίολος

Guttuso Renato. Spes contra spem. 1982

Καλοί οιωνοί (Νηλ Γκάιμαν και Τέρι Πρατσέτ – 1990) Ένας άγγελος και ένας δαίμονας συνεργάζονται για να αποτρέψουν την Αποκάλυψη, κινούμενοι από διαφορετικά συμφέροντα. Το πρώτο αγγλικό μυθιστόρημα που αποδομεί την Αποκάλυψη μέσα από κωμωδία, σάτιρα, χιούμορ.

Κωμωδία για τη γέννηση του γιου του Σατανά και τον ερχομό των Εσχάτων Καιρών. Η πλοκή παρωδεί την υπερφυσική ταινία τρόμου του Ρίτσαρντ Ντόνερ του 1976 The Omen, με τον κύριο χαρακτήρα, τον Άνταμ Γιανγκ, να στέκεται ως μια κωμική εκδοχή του Ντέμιαν, του κακού παιδιού Αντίχριστου στην ταινία. Ωστόσο, ο άγγελος Aziraphale και ο δαίμονας Crowley, έχουν αναπτύξει μια άνετη συμβίωση με τις ανθρώπινες απολαύσεις και δεν βλέπουν με καλό μάτι τον επερχόμενο Αρμαγεδδώνα. Αποφασίζουν, λοιπόν, να συνεργαστούν και να παρεμβούν μυστικά, οδηγώντας σε μια κωμική και χαοτική προσπάθεια για να σώσουν τον κόσμο που τόσο αγαπούν.

Μια δευτερεύουσα πλοκή περιλαμβάνει μια σύγχυση στο μικρό εξοχικό νοσοκομείο την ημέρα της γέννησης και την ανάπτυξη του Αντίχριστου, Αδάμ, που μεγαλώνει με λάθος οικογένεια, σε ένα χωριό σε λάθος χώρα. Μια άλλη υποπλοκή αφορά την κλήση των τεσσάρων ιππέων της Αποκάλυψης.

Ένα εξαιρετικό, πολιτιστικά σημαντικό και επιδραστικό έργο. Η επιρροή του στον χώρο της φαντασίας και της σάτιρας είναι αδιαμφισβήτητη. Κυκλοφόρησε το 2016 σε νέα έκδοση από τις εκδόσεις Selini.