2013-2014: Έργα με καινοτομία φόρμας / περιεχομένου και επιρροή στο λογοτεχνικό κανόνα παρά στην αφηγηματική τελειότητα

Μεταχειρισμένος χρόνος (Σβετλάνα Αλεξίεβιτς - 2013) Είναι ένα εποπτικό πορτρέτο μιας χαμένης κοινωνίας, που αναδεικνύει την ανθρώπινη ψυχή πέρα από τις ιδεολογίες και τη μεταβατική εποχή. Έχει εφεύρει ένα νέο λογοτεχνικό είδος: τη "συναρπαστική χορωδία φωνών".  

Η Λευκορώσος νομπελίστας κατέγραψε χιλιάδες ώρες μαρτυριών από απλούς ανθρώπους για να δημιουργήσει αυτή την προφορική ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης και του τέλους της. Συγγραφείς, σερβιτόροι, γιατροί, στρατιώτες, πρώην μηχανόβιοι του Κρεμλίνου, επιζώντες των γκουλάγκ: δίνεται χώρος σε όλους να πουν τις ιστορίες τους, να μοιραστούν τον θυμό και την προδοσία τους και να εκφράσουν τις ανησυχίες τους για τη μετάβαση στον καπιταλισμό. Ένα αξέχαστο βιβλίο, που είναι ταυτόχρονα μια πράξη κάθαρσης και μια βαθιά επίδειξη ενσυναίσθησης.           

Το βιβλίο είναι μια πολυφωνική συνέντευξη για τη μετασοβιετική εποχή, αλλά η σύνθεση, ο ρυθμός και η συναισθηματική εστίαση του καθιστούν το αποτέλεσμα καθαρά λογοτεχνικό. Το 2015 της απένεμαν το Νόμπελ Λογοτεχνίας για αυτήν ακριβώς την καινοτομία ("πολυφωνικό γράψιμο, μνημείο για το πάθος και το θάρρος της εποχής μας"). Επηρέασε τον τρόπο που η λογοτεχνία πλησιάζει την ιστορική μνήμη.

Σαν τεκμήριο της εποχής και ως πρωτοποριακό είδος έγινε κλασσικό. Το Second-hand time δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμη στα ελληνικά.

Τα φώτα (Έλενορ Κάτον - 2013) Πολυσύνθετο ιστορικό μυθιστόρημα, με πειραματική αφήγηση, που ανανέωσε τη μορφή του κλασικού βικτωριανού μυθιστορήματος.

Βρισκόμαστε στο 1866 και ο Γουόλτερ, απογοητευμένος από τη ζωή του στην Αγγλία, καταφθάνει στη Νέα Ζηλανδία για να αναζητήσει την τύχη του στα χρυσωρυχεία. Το βράδυ της άφιξής του στην πόλη Χοκιτίκα, ύστερα από ένα περιπετειώδες ταξίδι και μια τρομακτική εμπειρία στο καράβι, θα διακόψει άθελά του μια μυστική συνάντηση δώδεκα ανδρών που λαμβάνει χώρα στο καπνιστήριο του ξενοδοχείου που διαμένει. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν συναντηθεί για να συζητήσουν μια σειρά γεγονότων και συμπτώσεων που έχουν ανησυχήσει το τελευταίο διάστημα την πόλη και στα οποία όλοι τους εμπλέκονται, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο. Καλείται όχι μόνο να ακούσει τη μυστήρια αυτή υπόθεση, αλλά και να συμμετάσχει ο ίδιος σ’ αυτό το απίθανο δίχτυ που υφαίνουν οι ζωές των προσώπων και η μοίρα των ανθρώπων.  Ένα αφήγημα που η πλοκή του θυμίζει τα καλύτερα μυθιστορήματα της βρετανικής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα και η τεχνική του τους μοντερνιστές συγγραφείς του 20ού αιώνα. Η αναπαράσταση της εποχής, η βικτωριανή κοινωνία των αποικιών, το κυνήγι του χρυσού στη Νέα Ζηλανδία, οι ιθαγενείς Μαορί, η ανθρώπινη απληστία, η αγάπη κι η αυτοθυσία, όλα αυτά ζωντανεύουν μέσα από την ευρηματική πλοκή, αλλά και τον υπαρξιακό στοχασμό της Κάτον, όταν σκιαγραφεί τους χαρακτήρες της ή αναλύει τα κίνητρα που διέπουν την ανθρώπινη συμπεριφορά.

Παρότι είναι αστυνομικό, εξερευνά θέματα πεπρωμένου, ελευθερίας, οικονομίας, και της δυνατότητας (ή όχι) να γνωρίζουμε τον άλλον. Είναι μια καινοτόμος αναβίωση του βικτωριανού μυθιστορήματος. Η καινοτομία του έγκειται στην οικοδόμηση ενός τεράστιου παζλ συνωμοσίας με μια μαθηματικά αυστηρή δομή: ο αριθμός και το μήκος των κεφαλαίων ακολουθούν τον αστρολογικό κύκλο και τον ζωδιακό χρόνο.

Η Eleanor Catton κέρδισε το Man Booker Prize σε ηλικία 28 ετών, αναδεικνύοντας μια νέα τάση λογοτεχνικού παιχνιδιού και δομικού πειραματισμού σε εμπορικό σκεύασμα. Επηρέασε τη συζήτηση για τη σχέση μορφής και περιεχομένου. Παραμένει ως ένα από τα πιο φιλόδοξα και τεχνικά αριστουργηματικά μυθιστορήματα των αρχών του ΧΧΙ αιώνα. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2015 από τις εκδόσεις Polaris.

Americanah (Τσιμαμάντα Αντίτσι – 2013) Ένα διεθνές κοινωνικό μυθιστόρημα για τη μετανάστευση, την αγάπη, και την ταυτότητα.

Η Ifemelu, νεαρή Νιγηριανή, μεταναστεύει στην Αμερική, ζώντας τα αδιέξοδα της φυλετικής ταυτότητας και της ενσωμάτωσης. Το έργο αποτελεί εξομολογητική κριτική της σύγχρονης Αμερικής και του τρόπου με τον οποίο κατασκευάζονται έμφυλες και φυλετικές ταυτότητες.

Είναι ένα βαθιά ανθρώπινο ιστορία αγάπης που ταυτόχρονα αποτελεί κοφτερή κοινωνιολογική μελέτη για τον ρατσισμό, την τάξη και την "επιστροφή".

Δεν είναι πειραματικό στη φόρμα, αλλά καινοτόμο στο εξειδικευμένο, πολιτικό λεξιλόγιο και την κοφτερή παρατήρηση που δημιουργεί. Η Αντίτσι καταγράφει τις αποχρώσεις της φυλής σε διαφορετικές κοινωνίες (Αμερική, Βρετανία, Νιγηρία) με μια ευκρίνεια που έγινε καθοριστική.

Έγινε πολιτισμικό φαινόμενο και αναγνωστικό κλασικό αμέσως. Ορίζει τον τρόπο που η σύγχρονη λογοτεχνία αντιμετωπίζει θέματα ταυτότητας, φυλής, φεμινισμού και διασποράς, επηρεάζοντας μια ολόκληρη γενιά αναγνωστριών και συγγραφέων.

Έχει ήδη την αντοχή του σύγχρονου κλασικού. Είναι ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα για τη μαύρη μεταναστευτική εμπειρία του 21ου αιώνα.

Ζωή μετά τη ζωή (Κέιτ Άτκινσον - 2013) Πολύ ενδιαφέρον πειραματισμός με τον χρόνο και τις εναλλακτικές πραγματικότητες, με σημαντικό θεματικό βάθος. Η Kate Atkinson εξετάζει την οικογένεια, την ιστορία και τη δύναμη της μυθοπλασίας καθώς αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας που γεννήθηκε το 1910 και στη συνέχεια την περιγράφει ξανά, ξανά και ξανά.

Σ` ένα χωριό της Αγγλίας, γεννιέται πρόωρα ένα κοριτσάκι. Καθώς τα χιόνια έχουν αποκλείσει τη χώρα, το μωρό πεθαίνει πριν προλάβει να φτάσει ο γιατρός. Τι θα γινόταν αν έφτανε ο γιατρός; Στην αμέσως επόμενη εκδοχή, η μικρή Ούρσουλα σώζεται από τον γιατρό, και μεγαλώνει μαζί με τα τέσσερα αδέλφια της σ` ένα ευτυχισμένο σπιτικό. Σε ηλικία τεσσάρων ετών, πνίγεται στη θάλασσα μαζί με την αδελφή της. Τι θα γινόταν αν ένας παραθεριστής την έσωζε; Θα μεγάλωνε και θα σπούδαζε και στη συνέχεια θα πήγαινε στη Γερμανία. Εκεί θα γνώριζε τον Χίτλερ και την Εύα Μπράουν, θα παντρευόταν και θα έκανε μια κόρη. Θα βρισκόταν στους βομβαρδισμούς του Βερολίνου από τους Συμμάχους και θα αυτοκτονούσε από απελπισία. Τι θα γινόταν αν δεν έμενε στη Γερμανία και γύριζε στην Αγγλία; Θα έπιανε δουλειά στο υπουργείο εθνικής άμυνας και θα ζούσε την κήρυξη του πολέμου και τους βομβαρδισμούς της πόλης από τη γερμανική αεροπορία. Θα σκοτωνόταν σ` ένα καταφύγιο μαζί με πολλούς άλλους; Τι θα γινόταν αν δεν σκοτωνόταν...

Όλο το βιβλίο διηγείται τη ζωή της Ούρσουλας, την οποία η συγγραφέας ανατέμνει και αλλάζει συνεχώς, δίνοντας διαφορετικές εκδοχές κι εξελίξεις σε όλα τα σημαντικά περιστατικά της ζωής της: ευχάριστα και δυσάρεστα. Αλλά αυτή η ιλιγγιώδης φανταστική κατασκευή βασίζεται σε τέτοια συναισθηματική νοημοσύνη που οι οδυνηροί αγώνες της ηρωίδας φαίνονται σχεδόν πάντα φανταστικά αληθινοί. Στη χώρα μα κυκλοφόρησε το 2013 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Καλή αντάμωση εκεί ψηλά (Πιέρ Λεμέτρ - 2013) Υψηλής λογοτεχνικής ποιότητας, αλλά κλασικό ιστορικό μυθιστόρημα.

Με τη λήξη του Α' Παγκοσμίου πολέμου δύο στρατιώτες επιστρέφουν από τα χαρακώματα φέροντας σοβαρά σωματικά και ψυχικά τραύματα. Θα προσπαθήσουν να επιβιώσουν σε μια Γαλλία που ξέρει να δοξάζει τους νεκρούς της, δεν μπορεί όμως να εξασφαλίσει μια αξιοπρεπή ζωή σε αυτούς που της χάρισαν τη νίκη. Οι δύο φίλοι - ο Αλμπέρ, ένας ταπεινής καταγωγής δημόσιος υπάλληλος, και ο Εντουάρ, ένας καλλιτέχνης, περιφρονημένος από τον αυταρχικό τραπεζίτη πατέρα του- ζουν περιθωριοποιημένοι και αφημένοι στη μοίρα τους. Καταφεύγουν στην απάτη και καταστρώνουν ένα άνευ προηγουμένου θεαματικό σχέδιο εθνικών διαστάσεων. Παράλληλα, ο πρώην αξιωματικός τους Ανρί, υπεύθυνος για τον θάνατο πολλών ανδρών του στο μέτωπο, προσπαθεί να πλουτίσει μετατρέποντας την οργάνωση των στρατιωτικών νεκροταφείων σε μια επιχείρηση αισχροκέρδειας.

Οι ζωές αυτών των πρωταγωνιστών θα συγκλίνουν δραματικά σε ένα αποκαλυπτικό, δυναμικό και λυτρωτικό φινάλε. Ο συγγραφέας με αριστοτεχνικό τρόπο αναπαριστά το παρελθόν και μεταφέρει τη βαριά ατμόσφαιρα μιας κοινωνίας όπου θριαμβεύουν αδίστακτοι καιροσκόποι και δειλοί που παριστάνουν τους ήρωες. Με αμείωτο σασπένς και αστυνομική πλοκή συνθέτει τη μεγάλη τραγωδία εκείνης της χαμένης γενιάς. Κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 2014 από τις εκδόσεις Μίνωας.

Τα φλογοβόλα (Ρέιτσελ Κούσνερ – 2013) Κριτικά αναγνωρισμένο και δυνατό μυθιστόρημα. Μια «φεμινιστική περιπέτεια δράσης, ένα σημείωμα αγάπης στην τελευταία δεκαετία πριν ο νεοφιλελευθερισμός στραγγαλίσει τον κόσμο. Ένα μνημείο απόλυτης οξυδέρκειας».

Πρόζα ακριβείας, στην οποία ισορροπεί αριστοτεχνικά η καλπάζουσα φαντασία με τη γείωση στην πραγματικότητα, που μας ταξιδεύει όχι μόνο στην Αμερική και στην Ιταλία της δεκαετίας του 1970, αλλά και στα γεγονότα που οδήγησαν στον κόσμο όπως τον ξέρουμε σήμερα, στις παραμονές του Πρώτου αλλά και στην καρδιά του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Μια νέα κοπέλα, η Ρίνο, βρίσκεται στην καρδιά των γεγονότων, στα παλμικά πεδία των απανωτών επαναστάσεων, των αδιάκοπων, έστω και σπασμωδικών, αναζητήσεων. Διψάει για ζωή, για έρωτα, για εμπειρίες, με μοτοσικλέτες ή με μολότοφ, σε αίθουσες τέχνης της πρωτοπορίας στη Νέα Υόρκη ή σε οδομαχίες στους εξεγερμένους δρόμους της Ρώμης. Ως προσωποποίηση της φλεγόμενης νιότης, δε θέλει να είναι οπαδός ή παθητικός θεατής της ζωής, αλλά να ορίζει εκείνη τα γεγονότα. Κυκλοφόρησε το 2014 από τις εκδόσεις Ίκαρος

Inferno (Νταν Μπράουν - 2013) Εμβαθύνει σε θέματα βιοηθικής και πληθυσμιακής πολιτικής, εμπνευσμένο από τη «Κόλαση» του Δάντη. Ο συμβολισμός και οι ιστορικές αναφορές του προσδίδουν ένα σοβαρό τόνο προβληματισμού.

Η φράση «ψάξε και θα βρεις» βασανίζει τον Ρόμπερτ Λάνγκτον, που ξυπνά σε ένα θάλαμο νοσοκομείου, ανήμπορος να θυμηθεί πώς ακριβώς κατέληξε εκεί. Ο ίδιος και η νεαρή γιατρός Σιένα μπλέκουν σε μια ανελέητη καταδίωξη στους δρόμους της Φλωρεντίας. Με οδηγό στίχους του Δάντη πρέπει να αποκρυπτογραφήσουν μια σειρά από κώδικες που κρύβονται σε περίφημα αναγεννησιακά έργα τέχνης - γλυπτά, πίνακες και κτίρια. Μόνο με αυτό τον τρόπο μπορούν να βρουν τις απαντήσεις σε ένα γρίφο που ίσως τους βοηθήσει να σώσουν τον κόσμο από μια τρομερή απειλή... 

Τα θέματα που ασχολείται το βιβλίο το κάνουν ιδιαίτερα επίκαιρο.  Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός το 2013

Τα βιβλία του Ιακώβ (Όλγα Τοκάρτσουκ - 2014) Αυτό το επικό σε μέγεθος και εμβέλεια μυθιστόρημα διαπραγματεύεται την ιστορία μέσα από τα μάτια μιας μεγάλης ποικιλίας χαρακτήρων, θρησκειών και πολιτισμικών συγκρούσεων στην Ανατολική Ευρώπη του 18ου αιώνα.  

Η Τοκάρτσουκ δημιουργεί ένα ογκώδες, απαιτητικό, αλλά συναρπαστικό, πολυεπίπεδο αφήγημα, με ζωντανές ιστορικές αναφορές αλλά και φανταστικές παρεμβάσεις, το οποίο αμφισβητεί γραμμικές αφηγήσεις της ιστορίας, φωτίζει περιθωριακές φωνές και εξετάζει πώς οι προσωπικές και συλλογικές ταυτότητες διαμορφώνονται υπό το βάρος των πολιτισμικών, θρησκευτικών και πολιτικών ιδεών και προσεγγίσεων.

Επαναπροσδιορίζει το ιστορικό μυθιστόρημα, χρησιμοποιώντας μια πολυφωνική, ελλειπτική αφήγηση που "σπάει" τη γραμμική ιστορία. Η δομή θυμίζει πολύτιμα κομμάτια χειρόγραφων που ανασυνδέονται από τον αναγνώστη. Εξερευνά με αιχμηρό τρόπο το πώς κατασκευάζουμε την ιστορία, τη μυθολογία, την πίστη, τη σχέση μας με τους "ξένους" και τον συλλογικό θρήνο.

Εξασκει έντονη επιρροή στον σύγχρονο ευρωπαϊκό λόγο, αναδεικνύοντας νέες δυνατότητες αφήγησης για τα τραύματα της ιστορίας. Το βραβείο Nobel της Τοκάρτσουκ το 2018 το επιβεβαίωσε ως καθοριστικό έργο.

Είναι ήδη ένα έργο – σταθμός της σύγχρονης λογοτεχνίας, που θα μελετάται για δεκαετίες. Παρά την υψηλή δυσκολία ανάγνωσης λόγω του μεγάλου όγκου, της πολυφωνίας και των ιστορικών αναφορών προτείνεται αν θέλεις να βουτήξεις βαθιά στη λογοτεχνία, να «χαθείς» σε ένα πολυσύνθετο έργο και να αγαπήσεις τις λεπτομέρειες της ιστορίας. Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτης το 2022

Η σύντομη ιστορία επτά φόνων (Μάρλον Τζέιμς - 2014) Ένα παλλόμενο μυθιστόρημα για την πολιτική βία, τη μουσική και την ταυτότητα στην Καραϊβική.

Με επίκεντρο μια αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του Μπομπ Μάρλεϊ ο συγγραφέας χτίζει ένα μυθιστόρημα που ούτε σύντομο είναι ούτε μόνο επτά φόνους αφορά. Στη πλοκή εμφανίζονται πολλή μουσική και πολλοί ετερόκλητοι και μυστηριώδεις αφηγητές. Ο συγγραφέας γράφει για όλα αυτά, και για πολλά άλλα με αριστοτεχνικό τρόπο και μας παραδίδει ένα αριστούργημα.

Μια εκρηκτική, μπαρόκ, βίαιη πολυφωνία (με δεκάδες αφηγητές, συμπεριλαμβανομένου ενός φαντάσματος). Η χρήση της Τζαμαϊκανής κρεολής και οι πειραματισμοί με τη διάλεκτο είναι ριζοσπαστικά στοιχεία του έργου.

Εξερευνά τη βία, την πολιτική, τη μουσική (ρεγγέ), τη διαφθορά και τη διασπορά μέσα από το πρίσμα μιας Τζαμαϊκανής προσέγγισης. Το έργο έσπασε τα όρια του αφηγηματικού κανόνα της αγγλόφωνης λογοτεχνίας, δείχνοντας έναν νέο, μετα-αποικιοκρατικά προβληματισμένο και μουσικό τρόπο να αφηγηθείς την ιστορία.

Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αγγλόφωνα μυθιστορήματα του 21ου αιώνα. Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αίολος το 2016

Τριλογία (Ρέιτσελ Κασκ, 2014 - 2018) Μια ριζοσπαστική απόσυρση του παραδοσιακού "εγώ" από την αφήγηση. Η πρωταγωνίστρια λειτουργεί ως "κένο κέντρο" γύρω από το οποίο άλλοι εκφέρουν τις ιστορίες, τις αντιφάσεις και τις φιλοσοφίες τους. Επανιδρύει την αυτοβιογραφική μυθοπλασία.

Σημείωσε εμπορική και καλλιτεχνική αναγνώριση, με τρία «ήσυχα» βιβλία και μια κεντρική ηρωίδα, η οποία στις συναναστροφές της προτιμάει να ακούει τους συνομιλητές της, παρά να μιλάει η ίδια. Αναλύει με αιχμηρή λεπτότητα τη δομή του εαυτού, τη μητρότητα, τη δημιουργία, τη διάλυση των σχέσεων και τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζουμε τις ιστορίες μας.

Στο «Περίγραμμα» (2014) η αφηγήτρια δεν θέλει να μας μιλήσει για τον εαυτό της, όμως τον σκιαγραφεί μέσα από δέκα συνομιλίες με ανθρώπους που συναντά. Διδάσκει δημιουργική γραφή ένα καλοκαίρι στην Αθήνα, κολυμπά σ’ ένα ξερονήσι κοντά στην Αττική και γευματίζει με συγγραφείς. Οι συνομιλητές της δεν διστάζουν να της αποκαλύψουν φαντασιώσεις, αγωνίες, επιθυμίες, λανθασμένες επιλογές τους. Απο τις αντιδράσεις της σχηματίζεται σταδιακά το πορτρέτο μιας γυναίκας που μαθαίνει να αντιμετωπίζει την απώλεια ως συνθήκη της ζωής.

Στη «Μετάβαση» (2016) μετά το χωρισμό, η συγγραφέας που γνωρίσαμε στο Περίγραμμα,
αντιμετωπίζει την απώλεια και αποφασίζει ν' αλλάξει την πραγματικότητά της. Μετακομίζει στο Λονδίνο με τους έφηβους γιούς της και τολμά να έρθει πρόσωπο με πρόσωπο με ό, τι μέχρι τότε απέφευγε. Ανακαινίζει το σπίτι της, συγκρούεται με τον ένα της γιο, επανασυνδέεται με παλιούς φίλους, γνωρίζει καινούργια άτομα, συναντάει άλλους συγγραφείς και ερωτεύεται ξανά. Κάθε εξωτερική της αλλαγή απηχεί και μια εσωτερική. Βλέπουμε τον αγώνα μιας γυναίκας ν' αγαπήσει τον εαυτό της και να ξαναπιστέψει στη ζωή.

Στο «Κύδος» (2018) σε ένα ρευστό κοσμο, όπου προσωπικές, κοινωνικές και πολιτικές βεβαιότητες συνθλίβονται, μια γυναίκα μεταμορφώνει το τραύμα σε αφετηρία για μια νέα ζωή. Η συγγραφέας έχει ολοκληρώσει τη μετάβασή της από ένα διαζύγιο σε έναν νέο γάμο και μια καινούργια ζωή. Πιο κατασταλαγμένη, εκφράζει τις απόψεις της για την αγάπη, την οικογένεια, την ταυτότητα και κυρίως για την απώλεια ως τροχοπέδη αλλά και ως πηγή ανασυγκρότησης. 

Με την τριλογία της, έφερε ξανά στο λογοτεχνικό προσκήνιο την έννοια του autofiction και άνοιξε (γι' άλλη μια φορά) μια συζήτηση για τα όρια της πεζογραφίας με τη ζωή. Έχει επηρεάσει βαθύτατα τη σύγχρονη λογοτεχνία της μνήμης και του ρομαντισμού, προκαλώντας έντονο κριτικό και ακαδημαϊκό διάλογο για τη φύση της αφήγησης, της θηλυκότητας και της δημιουργίας. Η τριλογία της Rachel Cusk είναι ήδη ένα σύγχρονο κλασικό και ένα αναγκαίο σημείο αναφοράς για τη μορφή του σύγχρονου μυθιστορήματος. 

Όλα τα έργα της τριλογίας έχουν κυκλοφορήσει στη χώρα μας από τις εκδόσεις Gutenberg το 2019

Όλο το φως που δεν μπορούμε να δούμε (Άντονυ Ντορ - 2014) Απολύτως αριστούργημα αφήγησης και συναισθηματικής πλοκής, αλλά παραδοσιακό στη φόρμα και τη γλώσσα.

Η Μαρί Λορ ζει με τον πατέρα της στο Παρίσι, στα έξι της τυφλώνεται κι ο πατέρας της φτιάχνει την τέλεια μινιατούρα της γειτονιάς τους για να της μάθει τον δρόμο για το σπίτι τους. Όταν εισβάλλουν οι Γερμανοί φεύγουν για το Σαιν Μαλό, μεταφέροντας ένα επικίνδυνο μυστικό. Ο Βέρνερ είναι ένα ορφανό αγόρι από τη Γερμανία που προορίζεται να δουλέψει στο ίδιο ανθρακωρυχείο που σκοτώθηκε ο πατέρας του. Όμως βρίσκει και επιδιορθώνει ένα χαλασμένο ραδιόφωνο και ξαφνικά η ζωή του αλλάζει. Χάρη στο ταλέντο του κερδίζει μια θέση σε μια από τις καλύτερες στρατιωτικές ακαδημίες, μπορεί όμως να κυνηγήσει το όνειρό του όποιο κι αν είναι το τίμημα; Εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, σε μια οχυρωμένη πόλη δίπλα στη θάλασσα, ένας γέρος ακούει μια φωνή χαμένη από καιρό και ανακαλύπτει νέους κόσμους χωρίς ποτέ να βγαίνει από το σπίτι του. Αλλά ο επικείμενος κίνδυνος δε θα του επιτρέψει να μείνει κλεισμένος μέσα για πάντα. Με φόντο μια Ευρώπη - που την καταπίνει σιγά σιγά ο Β΄ΠΠ - στην οποία οι ζωές συγκρούονται απρόβλεπτα, το βιβλίο παρουσιάζει ότι παρά τις δυσκολίες και τους κίνδυνους οι άνθρωποι προσπαθούν να κάνουν το καλό. Πρόκειται για μια συναρπαστική ιστορία θάρρους και θυσίας και για μια συγκλονιστική ελεγεία της αθωότητας.

«Ο Ντορ ζωγραφίζει με πλούσια παλέτα, χρησιμοποιώντας μια γραφή που αντηχεί βαθιά και μεταδίδει τόσο τα εφήμερα της καθημερινής ζωής όσο και το υψηλό δράμα, τη θλίψη και την ελπίδα...»  (Daily Mail) - «Ζεις μέσα του, μαθαίνεις απ’ αυτό και δε θέλεις με τίποτα να τελειώσει…»  (Booklist) - «Ένα εντυπωσιακό, επικό μυθιστόρημα. Ο Άντονυ Ντορ γράφει πανέμορφα για το μυθικό και το προσωπικό, για σαλιγκάρια σε παραλίες και στρατούς που προελαύνουν, για τη μοίρα και την αγάπη και την ιστορία, και για όλες εκείνες τις αβάσταχτες στιγμές που κόβουν την ανάσα, όπου όλα αυτά συγκρούονται». (Jess Walter). Κυκλοφόρησε στη χώρα μας από τις εκδόσεις Πατάκη το 2016.

1996 - 1997: Μια διετία με αριστουργήματα που μαρτυρούν την ακμή και την πολυμορφία της παγκόσμιας λογοτεχνίας

Pavlos Samios. 2013

Infinite Jest (Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας– 1996) Ένα εκτεταμένο και σύνθετο έργο που διαδραματίζεται σε μια ημι-παρωδική εκδοχή μιας μελλοντικής Αμερικής και αγγίζει μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων. Ο τίτλος του μυθιστορήματος προέρχεται από την πρώτη σκηνή της πέμπτης πράξης του Άμλετ, στην οποία ο Άμλετ κρατά το κρανίο του γελωτοποιού της αυλής και αναφωνεί: «Αλίμονο, καημένε Γιόρικ!» «Τον γνώριζα, τον Οράτιο. έναν άνθρωπο με άπειρο χιούμορ, έναν πολύ υπέροχο εφευρέτη, με έχει κουβαλήσει στην πλάτη του χίλιες φορές. και τώρα - πόσο αηδιαστικό είναι για μένα να το σκέφτομαι».

Το μυθιστόρημα περιλαμβάνει 388 αριθμημένες υποσημειώσεις (μερικές από τις οποίες έχουν και τις δικές τους υποσημειώσεις) που εξηγούν ή αναλύουν συγκεκριμένες στιγμές της ιστορίας. Ο David Foster Wallace χαρακτηρίζει αυτήν την τεχνική ως έναν τρόπο υπονόμευσης της γραμμικότητας του κειμένου, διατηρώντας παράλληλα την ακεραιότητα της αφήγησης. Χρησιμοποιεί ένα ευρύ και απαιτητικό λεξιλόγιο που κυμαίνεται από την επιστημονική ορολογία μέχρι την αργκό, και μια δομή που μιμείται την ίδια την "ψυχαγωγία" που κριτικάρει. Είναι ένα έργο-ορόσημο του Ψυχρού Μοντερνισμού (Hysterical Realism).

Η δράση λαμβάνει χώρα στη Βοστώνη σε δύο ξεχωριστούς αλλά παράξενα παρόμοιους χώρους - μια ελίτ ακαδημία τένις και μια εγκατάσταση απεξάρτησης από τα ναρκωτικά - σε ένα εγγύς μέλλον όπου τα ημερολογιακά έτη είναι διαθέσιμα για εταιρική χορηγία (the Year of the Depend Adult Undergarment κ.λπ.). 

Το "Infinite Jest" άλλαξε το τοπίο της σύγχρονης Αμερικανικής λογοτεχνίας, εμπνέοντας μια γενιά συγγραφέων να αναλάβουν μεγάλες, φιλόδοξες και πειραματικές μορφές. Έγινε ένα σύμβολο της λογοτεχνικής και πνευματικής απασχόλησης της εποχής του με θέματα όπως ο εθισμός, η βαναυσότητα και η αναζήτηση νοήματος. Παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα και σημαντικά μυθιστορήματα των τελευταίων δεκαετιών, με μια αφοσιωμένη διεθνή κοινότητα αναγνωστών και μελετητών.

Το Αρχέγονο και άλλοι καιροί (Όλγκα Τοκάρτσουκ – 1996) Είναι το έργο που ουσιαστικά καθιέρωσε την Τοκάρτσουκ ως μια από τις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης πολωνικής λογοτεχνίας. Αναφέρεται σε μια φανταστική κοινότητα που καθρεφτίζει την πορεία της σύγχρονης ιστορίας.

Διαδραματίζεται σε ένα φανταστικό χωριό, το «Αρχέγονο», το οποίο φυλάσσουν τέσσερις άγγελοι. Από τις δικές τους οπτικές βλέπουμε την ιστορία της  κοινότητας και την εξέλιξη των ανθρώπων, των σχέσεων, των επιδιώξεων και των τραυμάτων μέσα στον 20ό αιώνα. Επικεντρώνεται σε οντολογικά ερωτήματα: Τι είναι ο χρόνος; Τι είναι η πραγματικότητα; Πώς η Ιστορία διαβρώνει την αθωότητα και καταστρέφει τις μικρές κοινωνίες; Εξερευνά τη σχέση του μικρόκοσμού (του χωριού) με τον μακρόκοσμο (τις κρατικές διενέξεις, τους πολέμους, τις πολιτικές ιδεολογίες).

Η Τοκάρτσουκ χρησιμοποιεί μια μοναδική, πολυφωνική δομή που μοιάζει με παραμύθι, αλλά είναι βαθιά ρεαλιστική και φιλοσοφική. Το βιβλίο είναι χτισμένο από σύντομα, εικονογραφημένα κεφάλαια που αφορούν διάφορους χαρακτήρες, αντικείμενα και ιδέες, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό της πολωνικής ιστορίας του 20ου αιώνα. Η γλώσσα της είναι ποιητική και παραστατική. Το ύφος σχεδόν παραμυθένιο, λυρικό, με στοιχεία μαγικού ρεαλισμού. Η αφήγηση είναι «παραδοσιακή», αλλά γεμάτη με συμβολισμούς.

Σκύλος από τερακότα (Αντρέα Καμιλλέρι – 1996) Ο Καμιλλέρι συνθέτει τρία είδη μυθιστορήματος (αστυνομικό, ιστορικό και ανθρωπολογικό) σε ένα έργο και ταυτόχρονα δημιουργεί ένα νέο λογοτεχνικό κανόνα στην Ιταλία (και όχι μόνο) για το αστυνομικό μυθιστόρημα.

Ο Μονταλμπάνο ερευνά ένα προφανές μαφιόζικο έγκλημα. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ανακαλύπτει μια σπηλιά έξω από τη Βιγκατά, όπου βρίσκονται τα πτώματα δύο εραστών που φαίνεται να έχουν θυσιαστεί κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η σκηνή είναι σχεδιασμένη τελετουργικά, με την παρουσία ενός σκύλου από τερακότα. Ο Μονταλμπάνο προσπαθεί να αποκρυπτογραφήσει τον συμβολισμό της τελετουργίας και να ταυτοποιήσει τα θύματα. Σταδιακά ξεδιπλώνεται πως πρόκειται για ένα τοπικό ρομαντικό δράμα, με δόσεις πατρικής βίας και πολλά μυστικά που δίχασαν γενιές .

Κριτικά, θεωρείται από πολλούς το καλύτερο της σειράς, με δυσκολότερη και συναισθηματικά φορτισμένη πλοκή που δημιουργεί έντονες συγκινήσεις. Η αφήγηση ισορροπεί ανάμεσα στην ένταση και τη δόση μεσογειακού χιούμορ, με απολαυστική χρήση διαλόγων και ανθρώπινων «αδυναμιών» - φαγητά, σχέσεις, προσωπικά δίκτυα. Είναι ένα κυρίαρχο δείγμα ενδοσκοπικού αστυνομικού μυστηρίου, συγκινεί και καθηλώνει με την ανθρωπιά και το πνεύμα του.

Η καινοτομία του έγκειται στην αναβίωση του ιστορικού μυθιστορήματος με έναν πολύ συγκεκριμένο τόπο και εποχή (Σικελία, 19ος αιώνας) και στη δημιουργία ενός από τους πιο αξέχαστους detectives, του Επιθεωρητή Μονταλμπάνο. Η επιρροή και η διάρκειά του είναι αδιαμφισβήτητες, αλλά σε ένα πιο "θεματικό" πλαίσιο.

Ο Τσαπαγιεφ και το κενό (Βίκτορ Πελέβιν – 1996) Συχνά θεωρείται το αριστούργημά του. Ο Πελέβιν μπλέκει την ιστορία του θρυλικού μπολσεβίκου στρατηγού Τσαπάγιεβ με τον κόσμο ενός σύγχρονου ψυχιατρικού ασύλου. Το έργο είναι φιλοσοφική αναζήτηση για το «κενό», την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας και την αναζήτηση νοήματος, με έντονες βουδιστικές και μυστικιστικές αναφορές.

Έχει χαρακτηριστεί το πρώτο μεταμοντέρνο ρωσικό μυθιστόρημα που πραγματικά ενσωματώνει φιλοσοφικές αναζητήσεις σε μια αφήγηση με πολλαπλά επίπεδα. Ο Πελέβιν πραγματικά κινείται ανάμεσα σε δύο άκρα — από τη σάτιρα της κοινωνίας μέχρι τις πιο βαθιές φιλοσοφικές αναζητήσεις για την ύπαρξη. Ο ήρωας ταλαντεύεται ανάμεσα στην δυναμική της επανάστασης και στο ψυχιατρείο. Ο συγγραφέας εισάγει τη φιλοσοφική διάσταση ανάμεσά τους  (βουδισμός, κενό, ψευδαίσθηση πραγματικότητας) και εξερευνά τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και ψευδαίσθησης, την κρίση της ταυτότητας στη μετα-σοβιετική εποχή, την κληρονομιά του μπολσεβικισμού, την αναζήτηση πνευματικής απελευθέρωσης μέσα στο απόλυτο κενό και την αυταπάτη της συνείδησης. Είναι μια πνευματική αναζήτηση μέσα στο χάος.

Συνδυάζει αφήγηση ονείρου, ιστορική φάρσα, φιλοσοφικό δόγμα και σατιρική επιστολή για τη Ρωσία της μετα-Σοβιετικής εποχής. Η δομή του είναι προκλητικά μη-γραμμική και παίζει με την έννοια της πραγματικότητας, θυμίζοντας έναν λογοτεχνικό ισοδύναμο του κύβου του Έσερ.

Έγινε αμέσως κλασικό και καθοριστικό για τη νέα γενιά Ρώσων συγγραφέων. Ο Πελέβιν έγινε ο κύριος ερμηνευτής της "ρωσικής ιδέας" στην εποχή του καπιταλισμού, και το έργο του επηρέασε βαθιά το πώς γράφεται η σάτιρα και η φιλοσοφική φαντασία στη σύγχρονη Ρωσία. Παραμένει το πιο γνωστό και σημαντικό έργο του Πελέβιν και ένα από τα πιο χαρακτηριστικά βιβλία της δεκαετίας του 1990 παγκοσμίως.

McOndo (Αλμπέρτο Φουγκουέτ – 1996) Πολύ σημαντικό ως μανιφέστο και συλλογή που απέρριπτε το "μαγικό ρεαλισμό" ως την κυρίαρχη μορφή της Λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας και πρότεινε μια πιο αστική, παγκοσμιοποιημένη και μέσα στη μαζική κουλτούρα αισθητική. Η επιρροή του στον κανόνα ήταν μεγάλη, κυρίως ως καταλύτης για μια νέα γενιά συγγραφέων.

Το «McOndo» είναι ένα ισπανοαμερικανικό λογοτεχνικό κίνημα που αναδύθηκε τη δεκαετία του 1990 ως αντίδραση στην επιρροή του μαγικού ρεαλισμού, ο οποίος είχε κυριαρχήσει στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία από τη δεκαετία του 1960. Ονομάστηκε από τη φανταστική πόλη που χρησιμεύει ως το κύριο σκηνικό για το μυθιστόρημα του Márquez "Εκατό Χρόνια Μοναξιάς". Η ορθογραφία αντιστοιχεί σε ένα σκωτσέζικο-γαελικό επώνυμο, αλλά δεν υπάρχουν επώνυμα με "O" μετά το πρόθεμα "M(a)c-". Το κίνημα διακρίνεται από μια ρεαλιστική άποψη για τη ζωή που ούτε υπερβάλλει, ούτε τονίζει τον αναμενόμενο εξωτισμό και τη λατινοαμερικανική χροιά της λογοτεχνικής παράδοσης. Η λογοτεχνία του Macondo ευνοεί μια αστική ατμόσφαιρα με αναφορές στην ποπ κουλτούρα και την καθημερινή ζωή στη Λατινική Αμερική στα τέλη του 20ού αιώνα. Το υπόβαθρο του Macondo είναι απολιτικό και ατομικιστικό, υποβιβάζοντας την σκόπιμη επιδίωξη των λατινοαμερικανικών στερεοτύπων σε δεύτερο πλάνο.

Το αναφερόμενο έργο είναι ανθολογία μυθοπλασίας — επιμελημένη από τον Alberto Fuguet και τον Sergio Gómez — που όρισε ένα είδος «κίνησης» στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία, αντιπαραθέτοντας τον μύθο του «Μακόντο» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες με τη σύγχρονη, αστικοποιημένη, μαζική κουλτούρα της Λατινικής Αμερικής, τεχνολογία, τηλεόραση, εμπορικά κέντρα, κ.λπ.

Λογοτεχνικά, η σημασία του έργου έγκειται στο ότι έφερε στο προσκήνιο το «άρνηση του μαγικού ρεαλισμού» ως μοναδικού εκφραστικού τύπου για τη λατινοαμερικανική μυθοπλασία - και την εισαγωγή μιας πιο «ρεαλιστικής», σύγχρονης, μεταμοντέρνας αισθητικής, μια λογοτεχνία που αναγνωρίζει τις διεθνείς διασυνδέσεις, τα brand names, τα μέσα ενημέρωσης και τη μετα-παραδοσιακή πραγματικότητα.

Το έργο αυτό, ως συλλογικό εγχείρημα, αποτελεί ένα λογοτεχνικό μανιφέστο τόσο για συγγραφείς όσο και για αναγνώστες, θέτοντας ερωτήματα για το τι σημαίνει «λατινοαμερικανικό» σήμερα, σε μια εποχή παγκοσμιοποίησης της κουλτούρας. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2001 από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Χ. Κατσάνη

By Gabrielalilien

Έρευνα πεδίου για το ουκρανικό σεξ (Οκσάνα Ζαμπούζσκο - 1996) Επίκαιρο και σημαντικό, ένα ορόσημο της Ουκρανικής λογοτεχνίας που "σπάει" τα ταμπού. Είναι πιο πολύ μια φωνή πολιτικής και φεμινιστικής απελευθέρωσης, με θεματική βαθύτητα, αλλά η καινοτομία του στη φόρμα είναι λιγότερο προφανής σε παγκόσμια κλίμακα.

Το μυθιστόρημα παρουσιάζει την αφηγήτρια Οκσάνα, ποιήτρια και ακαδημαϊκή, η οποία, ενώ βρίσκεται ως επισκέπτρια καθηγήτρια στις ΗΠΑ, ανασυνθέτει τη σχέση της με τον Μυκόλα, Ουκρανό καλλιτέχνη — και ταυτόχρονα αναστοχάζεται τη γυναικεία σεξουαλικότητα, την ταυτότητα της Ουκρανίας και το παρελθόν της μετά τη Σοβιετική Ένωση.

Προκάλεσε σημαντική διαμάχη μεταξύ κριτικών και αναγνωστών. Αυτή η καινοτόμος και σύνθετη φεμινιστική γραφή ήταν μια νέα εμπειρία για το ουκρανικό αναγνωστικό κοινό και την πνευματική κοινότητα. Η συγγραφέας ενδιαφέρεται για δύο θέματα - την ταυτότητα μιας γυναίκας και την εθνική ταυτότητα. Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στην ουκρανική εθνική αυτοσυνείδηση ​​και στις σκέψεις της συγγραφέως για την έλλειψη ανάγνωσης της ουκρανικής λογοτεχνίας, για την έλλειψη συνειδητοποίησης στον ουκρανικό λαό. Η Oksana Zabuzhko, με τη φωνή της ηρωίδας της, παραδέχεται ότι αν είχε γράψει, για παράδειγμα, στα ρωσικά ή τα αγγλικά, τα βιβλία της δεν θα είχαν μείνει για χρόνια στα ράφια των βιβλιοπωλείων του Κιέβου. Ένα άτομο σε μια μετα-αποικιακή κοινωνία βιώνει φόβο και η «έκθεση του σώματος» αποτελεί απελευθέρωση από τον φόβο. Η Oksana Zabuzhko παρουσιάζει μια νέα αντίληψη για τη σεξουαλικότητα και την προσωπικότητα μιας γυναίκας, η οποία διαμορφώθηκε με βάση τις φεμινιστικές απόψεις. Στο έργο της, η συγγραφέας δημιούργησε έναν νέο τύπο γυναικείου χαρακτήρα που είναι διανοούμενη και αντιμετωπίζει διαφορετικά τα ζητήματα φύλου. Ο χαρακτήρας είναι μια διανοούμενη, ανεξάρτητη, αυτάρκης γυναίκα, που είναι ικανή να μιλήσει.

Η λογοτεχνική σημασία έγκειται στο ότι αποτέλεσε «το πιο επιδραστικό ουκρανικό βιβλίο για τα πρώτα 15 χρόνια της ανεξαρτησίας» της χώρας. Η αφήγηση διαμορφώνεται ως εσωτερικός μονόλογος, με έντονο προσωπικό και πολιτικό στοιχείο, όπου το φύλο, η σεξουαλικότητα και η εθνική ταυτότητα συμπλέκονται. Καταγράφει ένα «είδος έρευνας πεδίου» της γυναικείας εμπειρίας στην Ουκρανία, που συνυπάρχει με την πολιτική και ιστορική της κατάσταση.

Το ύφος είναι αντισυμβατικό, με αποσπασματικές σκέψεις, ποιητικές εικόνες, αλλά και καθημερινές εξομολογήσεις, κάτι που της προσδίδει δυναμική φωνή απελευθέρωσης και σύγκρουσης. Η συγγραφέας αποδομεί την αντίληψη της σεξουαλικότητας του γυναικείου σώματος και τη σύνδεσή της με ιστορικά και κοινωνικά τραύματα. Είναι πλέον το πιο μεταφρασμένο κομμάτι νέας ουκρανικής πεζογραφίας σε όλο τον κόσμο, με μεταφράσεις διαθέσιμες σε 15 γλώσσες. Συχνά περιλαμβάνεται σε λίστες ανάγνωσης και θεωρείται σύγχρονο κλασικό της ανατολικοευρωπαϊκής λογοτεχνίας.

Ο κλέφτης σνακ (Αντρέα Καμιλλέρι – 1996) Το έργο αυτό μετέτρεψε τη σειρά από αστυνομικού μυθιστορήματος σε βαθιά ανθρώπινη και συγκλονιστική διεθνή κοινωνική αλληγορία που «δένει» το τοπικό με το παγκόσμιο, αναδεικνύει θέματα μετανάστευσης, οικονομικής εκμετάλλευσης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Ξεκινώντας με τη βίαιη επιδρομή και δολοφονία σ’ ένα ιταλικό αλιευτικό σκάφος από Τυνησιακό στρατιωτικό πλοίο, ο Μονταλμπάνο ανακαλύπτει δύο, φαινομενικά ανεξάρτητα περιστατικά: δολοφονία ενός επιχειρηματία και εξαφάνιση μιας Τυνήσιας καθαρίστριας, της Καρίμα. Η εξαφανισμένη συνοδευόταν από τον γιο της, τον Φρανσουά, που έκλεβε σνακ. Ο Μονταλμπάνο πλήττεται προσωπικά, καθώς αντιμετωπίζει την ανθρώπινη πλευρά του δράματος: μια μητέρα και ένα παιδί εξαφανίζονται, η εξουσία αποφεύγει να απονείμει στοιχειώδη έστω δικαιοσύνη. Η έρευνα μπλέκει εθνικά, πολιτικά, κοινωνικά και ανθρώπινα θέματα, με τον Μονταλμπάνο να ανακαλύπτει τρομακτικά σύνθετες διασυνδέσεις. Δεν πρόκειται μόνο για φόνο αλλά για διεθνές δίκτυο εκμετάλλευσης και επίσημη αδιαφορία . Σε αυτό το σημείο, ο Καμιλλέρι ενσωματώνει τη διεθνή διάσταση. Η Καρίμα και ο Φρανσουά έγιναν χαρακτήρες που συγκινούν και θυμώνουν. Παράλληλα ο  Μονταλμπάνο έρχεται σε σύγκρουση με το ίδιο του το παρελθόν - η σχέση του με τον πατέρα του προσφέρει μια βαθιά συναισθηματική νότα .

Ο συγγραφέας κάνει διάφανη χρήση της αστυνομικής φόρμας ως δημιουργικό όχημα κριτικής για σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα. Το ύφος παραμένει ζωντανό και πικάντικο, γεμάτο μεσογειακό χιούμορ, αλλά με λύπη αντανακλά την πολιτική και κοινωνική κατάσταση: απροκάλυπτη κυβερνητική διαφθορά, εκμετάλλευση ξένων εργατών, διάτρητα σύνορα.

Ο Καμιλλέρι εμβαθύνει στην αφήγηση: δεν είναι μόνο μυθιστόρημα, είναι κραυγή για ανάγκη ανθρωπιστικής πολιτικής και συνείδησης. Ο Guardian χαρακτήρισε ενδιαφέρον το βιβλίο, επαινώντας τον βαθύ προβληματισμό πάνω στο "πολύ προσωπικό αίσθημα δικαιοσύνης" του Μονταλμπάνο.

Ο Θεός των Μικρών Πραγμάτων (Αρουντάτι Ρόι  - 1997) Το πρώτο βιβλίο που την καθιέρωσε αμέσως ως μείζον λογοτεχνικό φαινόμενο. Έδωσε μια νέα φωνή και μια νέα αφηγηματική οπτική γωνία (από τη νότια Ινδία, μέσα από τα μάτια δίδυμων παιδιών) στην αγγλόφωνη λογοτεχνία, επηρεάζοντας βαθιά τον τρόπο με τον οποίο κανείς μπορεί να αφηγηθεί μια ιστορία.

Είναι μια ιστορία για τις παιδικές εμπειρίες διδύμων των οποίων οι ζωές καταστρέφονται από τους «νόμους της αγάπης» που επικρατούσαν στην  Ινδία. Διερευνά πως μικρά, φαινομενικά ασήμαντα περιστατικά και αποφάσεις διαμορφώνουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων με βαθιά σημαντικούς τρόπους. Καθώς και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της «κάστας» στην Ινδία, προσφέροντας μια πολιτισμικά συγκεκριμένη κριτική της βρετανικής αποικιοκρατίας. Εξερευνά επίσης με τρομερή ευαισθησία τα θέματα της απαγόρευσης αγάπης, του σεξισμού, του πολιτικού βιασμού και της καταστροφικής οικογενειακής νοοτροπίας. Είναι μια οδυνηρή μελέτη για το πώς οι νόμοι της αγάπης συγκρούονται με τους νόμους της κοινωνίας.

Χρησιμοποιεί μια ιδιαίτερα ποιητική και συγκινησιακή γλώσσα, σπάζοντας συνειδητά τις γραμματικές και συντακτικές συμβάσεις. Η χρονική δομή είναι μη γραμμική, κινούμενη εμπρός και πίσω, αποκαλύπτοντας σταδιακά την τραγική κορύφωση.

 Έχει γίνει σύγχρονο κλασικό και διδάσκεται σε μαθήματα λογοτεχνίας παγκοσμίως.          

Αμερικάνικο ειδύλλιο   (Φίλιπ Ροθ – 1997) Το πρώτο βιβλίο της λεγόμενης "Δεύτερης Τριλογίας" του Roth (American Trilogy) θεωρείται από πολλούς το αριστούργημά του. Ενίσχυσε τη θέση του Phillip Roth ως ενός από τους πιο σημαντικούς Αμερικανούς μυθιστοριογράφους του 20ού αιώνα και επηρέασε το τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορεί να αντιμετωπίσει τις μεγάλες κοινωνικό-πολιτικές αναταραχές της Αμερικής.

Ο εμφανίσιμος, εύπορος Σουηδός, που έχει κληρονομήσει το εργοστάσιο γαντιών του πατέρα του και παντρεύτηκε μια πρώην βασίλισσα της ομορφιάς, δεν είναι ανόητος, αλλά πληρώνει την ανεπάρκειά του να κατανοήσει τις ταραχές του Νιούαρκ του 1967 ή τη μεταμόρφωση της αγαπημένης του κόρης σε ριζοσπαστική αγωνίστρια ικανή για βίαιες πράξεις. Τα μέσα του Ροθ είναι υπεραρκετά. Ένας συγγραφέας που δεν φοβάται να μείνει στο μυαλό των εξαγριωμένων ανδρών, μας οδηγεί άφοβα στη θλίψη, τη σύγχυση και την οργή αυτού του ανθρώπου. Είναι μια δραματική και ρεαλιστική απεικόνιση των ΗΠΑ στη δεκαετία του 60, μιας κοινωνίας που αναβράζει και αναδιαμορφώνει κάθε μέλος της, καθώς όλοι προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τα προσωπικά αδιέξοδα τους και να επουλώσουν τα ψυχολογικά τους τραύματα και ενοχές.

Ενώ η γλώσσα του Roth είναι κλασικά ρεαλιστική, η καινοτομία έγκειται στην αφηγηματική δομή (μέσα από τον Nathan Zuckerman, το alter ego του συγγραφέα) και στην καταπληκτική ψυχολογική εμβάθυνση. Είναι ένα έπος που αποδομεί το αμερικανικό όνειρο με τρόπο που συνδυάζει τη προσωπική με τη πολιτική προσέγγιση.

Εξερευνά την πτώση του αμερικανικού ιδεώδους, τη σύγκρουση των γενεών κατά τη δεκαετία του 1960, τις επιπτώσεις του πολέμου του Βιετνάμ, την εθνοτική ετερότητα και την απώλεια της αθωότητας. Είναι μια βαθιά μελέτη για το πώς η ιστορία καταστρέφει την ατομική ζωή. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αμερικανικά μυθιστορήματα της δεκαετίας του '1990 και κλασικό της σύγχρονης λογοτεχνίας.                             

By Neuro Traveler 

Φωνές από το Τσερνόμπιλ (Σβετλάνα Αλεξιέβιτς – 1997) Η συγγραφέας δημιούργησε ένα εντελώς νέο λογοτεχνικό είδος, την "ομαδική αφήγηση" ή τη "συναρμολογημένη μυθοπλασία". Δεν είναι δημοσιογραφία με τη κλασσική έννοια, αλλά μια λογοτεχνική σύνθεση πραγματικών μαρτυριών. Η φόρμα της - η συλλογή και η ποιητική δομή ανθρώπινων φωνών - είναι η ίδια η καινοτομία.

Το έργο έχει μεγάλη θεματική βαθύτητα. Αγγίζει την ανθρώπινη τραγωδία, την ηρωισμό και τη δειλία, την οικολογική καταστροφή, την πολιτική ψευδολογία και την ίδια την έννοια της μνήμης και του τραύματος με αφορμή τη πυρηνική καταστροφή στο Τσερνόμπιλ.. Είναι ένα μνημείο για τους ανθρώπους που χάθηκαν, για όσους υπέφεραν και υποφέρουν και μια προφητική προειδοποίηση.

Το έργο της Αλεξιέβιτς, που κορυφώθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας (2015), έχει επηρεάσει βαθύτατα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη μη-μυθοπλασία και τα όρια μεταξύ ιστορίας, δημοσιογραφίας και λογοτεχνίας. Έχει δημιουργήσει έναν νέο κανόνα για το πώς η ιστορία μπορεί να καταγραφεί από κάτω προς τα πάνω.

Το βιβλίο έχει γίνει ακόμα πιο επίκαιρο με το πέρασμα του χρόνου και τα πιο πρόσφατα πυρηνικά ατυχήματα. Είναι ένα αιώνιο και τρομακτικό έγγραφο για τη σύγχρονη ανθρώπινη κατάσταση.

Out (Νατσούο Κιρίνο – 1997) Εξαιρετικό και καινοτόμο ως σκοτεινό, φεμινιστικό αστυνομικό μυθιστόρημα από την Ιαπωνία. Η θεματική του βαθύτητα για τις γυναίκες της εργατικής τάξης είναι μεγάλη, και η επιρροή του στον κανόνα του είδους είναι αδιαμφισβήτητη, αλλά σε ένα πιο ειδικό πλαίσιο.

Το «Out» είναι ένα καθηλωτικό κοινωνικό θρίλερ που αφηγείται την ιστορία τεσσάρων γυναικών στην Τα­κασάκι (προάστιο του Τόκιο) -  εργαζόμενων νυχτερινής βάρδιας σε εργοστάσιο - που όταν μια γυναίκα δολοφονεί τον σύζυγό της, μαζί προσπαθούν να διαχειριστούν το πτώμα και να καλύψουν το έγκλημα·, ενώ παράλληλα έρχονται αντιμέτωπες με έναν τοκογλύφο / λαθρέμπορο συνδεδεμένο με τη τοπική μαφία. Το έργο εξετάζει την ανισότητα των φύλων, την κοινωνική καταπίεση και τις σκοτεινές όψεις της ανθρώπινης φύσης, ενώ συνδυάζει έντονη ένταση με βαθιά  ψυχολογική ανάλυση.

Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στο ότι αποσπά τον αφήγημα «του έγκλημα και τιμωρία» από το ανδρικό μάτι και τοποθετεί γυναίκες ως πρωταγωνίστριες πάνω στην άκρη της κοινωνίας: εργαζόμενες, καταπιεσμένες, εκμεταλλευόμενες. Η Natsuo Kirino υφαίνει έντονα κοινωνικά στοιχεία με στοιχεία noir και διερευνά τη θηλυκή φιλία, την απελπισία, την εκδίκηση και το εγκληματικό υπόβαθρο της ιαπωνικής οικονομίας στη σύγχρονη εποχή. Η αφήγηση είναι αδρή, ασφυκτική, με μεταφορές που υπογραμμίζουν την «κοιλιά» της κοινωνίας - μια λογοτεχνία του περιθωρίου. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Γωγώς Αρβανίτη.

Τα τετράδια του δον Ριγοβέρτο (Μάριο Βάργκας Λιόσα - 1997)  Ένα σημαντικό έργο που συνδυάζει την ερωτική φαντασίωση με την οικογενειακή αφήγηση, από έναν ήδη καθιερωμένο Νομπελίστα, που εξερευνά τα όρια μεταξύ ερωτισμού, τέχνης και πραγματικότητας με μεγάλη ευφυΐα. 

Η πλοκή της ιστορίας βασίζεται σε μια σειρά κειμένων που έγραψε ο Rigoberto, διευθυντής ασφαλιστικής εταιρείας στα τετράδιά του για τις σεξουαλικές φαντασιώσεις του για τη δεύτερη σύζυγό του, τη Λουκρέσια, και για τον γιο του από τη θανούσα πρώτη γυναίκα του, τον Αλφόνσο - ο οποίος έχει εμμονή με τον ζωγράφο Έγκον Σίλε και βλέπει τη μητριά του με έναν ιδιαίτερο, αισθησιακό τρόπο. Ο γιος θέλει να μιμηθεί τον Αυστριακό ζωγράφο σε όλα, επιθυμεί να ζωγραφίσει τη θετή του μητέρα όπως ζωγράφιζε ο αγαπημένος του ζωγράφος. Όλα τα γραπτά βασίζονται σε έργα τέχνης, τόσο εικαστικά, μουσικά όσο και λογοτεχνικά, τα οποία λειτουργούν ως έμπνευση. Μεταξύ αυτών είναι: The Origin of the World και Sloth and Lust, του Gustave Courbet; Γυμνό με τη γάτα, από τον Balthus; Η Νταϊάνα και οι σύντροφοί της, από τον Γιοχάνες Βερμέερ. La Priére και Kiki de Montparnasse's Back by Man Ray, τα ερωτικά χαρακτικά του Utamaro ή Το Τουρκικό λουτρό του Jean Auguste Dominique Ingres.

Λογοτεχνικά, το μυθιστόρημα αναδεικνύει το παιχνίδι της φαντασίας, της επιθυμίας και της ποπ κουλτούρας με τον «σοβαρό» κόσμο της υψηλής κοινωνίας και της τέχνης. Το έργο λειτουργεί ως μελέτη της ερωτικής φαντασίωσης, της τέχνης, της σύγχρονης κοινωνίας και της οικογενειακής δομής - με τη χαρακτηριστική ικανότητα του Vargas Llosa να συνδυάζει χιούμορ, παραξενιά, αφήγηση και πολιτισμική διαστροφή. Η λογοτεχνική σημασία του έγκειται στην ωριμότητα ενός ήδη καταξιωμένου συγγραφέα που πειραματίζεται με μορφές φαντασίας και θαυμασμού της τέχνης ως καταλύτη για επιθυμίες και παθογένειες. Στα Ελληνικά κυκλοφόρησε το 2001 από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Βιβής Φωτοπούλου.

Αναμνήσεις μιας γκέισας (Άρθουρ Γκόλντεν – 1997) Πολύ δημοφιλές και καλογραμμένο βιβλίο, αλλά κυρίως εμπορικό λογοτεχνικό μυθιστόρημα. Δεν προσφέρει κάποια καινοτομία στη φόρμα ή τη γλώσσα, και έχει επικριθεί για την πολιτισμική του ανακρίβεια.

Το μυθιστόρημα, ειπωμένο σε πρώτο πρόσωπο, αφηγείται την ιστορία της Sayuri και τις πολλές δοκιμασίες που αντιμετωπίζει στο δρόμο για να γίνει και να εργαστεί ως γκέισα στο Κιότο της Ιαπωνίας, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον Β΄ΠΠ. Μεγάλο μέρος του μυθιστορήματος διαδραματίζεται στη δημοφιλή περιοχή γκέισας της Γκιόν στο Κιότο και περιέχει αναφορές σε πραγματικά μέρη που συχνάζουν οι γκέισες και οι θαμώνες τους, όπως το Ichiriki Ochaya. Μέρος της ιστορίας διαδραματίζεται επίσης στα νησιά Amami. Η αφήγησή της υπό το πρίσμα των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών αλλαγών στην Ιαπωνία (πριν, κατά και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο) αποκαλύπτει τις αντιφάσεις της παράδοσης, της αισθητικής, της υποταγής και της ελευθερίας.

Ο Arthur Golden δημιούργησε ένα διεθνές μπεστ-σέλερ που συνδύασε την ιστορική μυθοπλασία, την πολιτισμική έρευνα και ένα ψυχολογικό πορτρέτο γυναικείας ζωής σε ένα κόσμο που μεταμορφώνεται. Παρά τις κριτικές περί «Orientalism», το έργο παραμένει σημαντικό για τη διάδοση της Ιαπωνικής κουλτούρας μέσω της λογοτεχνίας και της δυναμικής της αφήγησης. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 1998 από τις εκδόσεις Λιβάνη.

1989: Από την απόγνωση της Ανατ. Ευρώπης, στις αναζητήσεις της Ασίας και στη νοσταλγία της «Δύσης»

Η μελαγχολία της αντίστασης (Λάσλο Κρασναχορκάι – 1989) Θεωρείται ευρέως το αριστούργημά του και η πιο ουσιαστική εισαγωγή στον κόσμο του. Είναι η πιο ώριμη και ολοκληρωμένη πραγμάτευση των ίδιων θεμάτων που παρουσίασε ήδη στο «Τανγκό του Σατανά» και το μυθιστόρημα που τον καθιέρωσε διεθνώς. Έχει χαρακτηριστεί ως "ο προφήτης της Αποκαλυπτικής Μελαγχολίας".

Αναπτύσσει το θέμα της αντίστασης - όχι μόνον πολιτικής ή κοινωνικής, αλλά εσωτερικής, υπαρξιακής - απέναντι στην κατάρρευση των δημόσιων και προσωπικών αξιών. Αρκετοί κριτικοί το εκθειάζουν γιατί αναπτύσσει θέματα παρακμής, πολιτικής και πνευματικής σήψης στην ύστερη κομμουνιστική Ευρώπη, την αναζήτηση νοήματος σε έναν «κόσμο χωρίς θεό», και στην ίδια την ανθρώπινη φύση έναντι της βίας και της ιστορίας.

Τοποθετείται σε μια πόλη που βιώνει τη διάλυση - η διοικητική αναποτελεσματικότητα, η κοινωνική αποσύνθεση και η απειλή ενός τσίρκου που φέρνει μια φάλαινα ως μοναδικό είδος «αξιοθέατου» δημιουργούν μία ατμόσφαιρα συγκλονιστικής αβεβαιότητας και σχεδόν αποκαλυπτικής έντασης. Η φάλαινα, το τσίρκο, η πόλη που μπάζει από παντού, γίνονται μεταφορές για τον κόσμο που χάνει τον έλεγχο, για την κοινότητα που δεν μπορεί να αντιδράσει αποτελεσματικά. Εξερευνά θέματα όπως η παρακμή, ο φόβος, η μαζική υστερία και η αδυναμία του ανθρώπου να αντισταθεί στο χάος.

Η λογοτεχνική σημασία έγκειται στο ότι δεν είναι απλώς μυθιστόρημα κοινωνικής αποσύνθεσης, είναι ένα όραμα απολύτρωσης και αποκαλυπτικής δυτικής / ανατολικο-ευρωπαϊκής πραγματικότητας, γραμμένο με τρόπο που θυμίζει μύθους και αποκαλύψεις με σχεδόν θρησκευτική γλώσσα. Χρησιμοποιεί εμβριθείς, ατέλειωτες προτάσεις (το λεγόμενο "κύμα της απόγνωσης") που δημιουργούν μια αίσθηση κλονισμένου ρυθμού, παρατεταμένου χρόνου και επικείμενης καταστροφής. Η γλώσσα του δεν είναι απλά ένα εργαλείο αφήγησης, είναι η ίδια η υπόσταση της εμπειρίας του αναγνώστη. Η απομάκρυνση από την «κανονική» αφήγηση – η ένταση, η αναμονή της καταστροφής, η αίσθηση ότι κάτι «έρχεται» – το καθιστούν έργο - σταθμό. Η μοναδική μου παρατήρηση (για τους κριτικούς και όχι για το συγγραφέα) έχει χαρακτήρα ερωτημάτων: Αλήθεια, γιατί για να βρει ο άνθρωπος νόημα στη ζωή του χρειάζεται ένα θεό; Ποιοι από τους «υπάρχοντες θεούς, πνευματικούς ή υλικούς» πάψανε να βασανίζουν ανθρώπινες υπάρξεις, σταμάτησαν τις αδικίες, πολέμους, βάσανα της ανθρωπότητας και άλλαξαν την πορεία της με ορθολογισμό, σοφία και δικαιοσύνη;

Το έργο χαρακτήρισε τον Κρασναχορκάι ως έναν από τους πιο απαιτητικούς και οριακούς συγγραφείς της σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας: η γλώσσα του είναι πυκνή, οι περίοδοι μακρές, η ένταση συναισθηματική και υπαρξιακή. Έχει επηρεάσει μια ολόκληρη γενιά συγγραφέων που πειραματίζονται με τη δομή και το ρυθμό. Η προφητική του οξυδέρκεια για τον αναδυόμενο εθνικισμό και την παρακμή το κάνουν δυστυχώς επίκαιρο. Σε μετάφραση της Ιωάννας Αβραμίδου κυκλοφόρησε το 2016 από τις εκδόσεις «Πόλις».

Τα Απομεινάρια μιας Μέρας (Καζούο Ισιγκούρο - 1989) Το μυθιστόρημα έχει ως αφηγητή τον Stevens, έναν ηλικιωμένο μπάτλερ μιας βρετανικής εξοχικής έπαυλης, ο οποίος το καλοκαίρι του 1956 ξεκινά ένα ταξίδι στον αγγλικό ύπαιθρο που τον οδηγεί στο να αναστοχαστεί τη ζωή του. Καθώς αφηγείται την ιστορία του, ο Στίβενς αναλογίζεται τις επιλογές του και τις αποφάσεις του σχετικά με την αφοσίωση και την πίστη στην εργασία του, ενώ παράλληλα ανακαλύπτει τις προσωπικές του αποτυχίες και τα λάθη του. Το έργο συνδυάζει τη μνήμη και την ηθική με την ανασκόπηση του παρελθόντος.

Το έργο αναδεικνύει θέματα όπως η αξιοπρέπεια, η πίστη στην υπηρεσία, η υποταγή σε ιδεώδη και η σταδιακή συνειδητοποίηση ότι η «υπηρεσία» μπορεί να σημαίνει και αποξένωση, ότι η «αξιοπρέπεια» μπορεί να είναι παγίδα. Η σκηνή με τις μεταβατικές δεκαετίες ανάμεσα στους δύο παγκόσμιους πολέμους και η δόμηση του χαρακτήρα του Stevens συνδυάζουν ιστορικό και ψυχολογικό βάθος.

Η λογοτεχνική σημασία είναι σημαντική όχι μόνο για τη διεθνή του αναγνώριση αλλά γιατί αποδεικνύει την ικανότητα του Ishiguro να χειρίζεται αφηγηματικά την εσωτερική σιωπή, τις αναστοχαστικές ματιές και την αποτυχία της πράξης στο όνομα ενός υψηλότερου σκοπού. Επικεντρώνεται στην ατομική και συλλογική ηθική, στην τάξη έναντι του πάθους, στη νοσταλγία, στις πληγές του πολέμου και στην τραγωδία μιας εξαπατημένης ζωής. Με άλλα λόγια, το βιβλίο λειτουργεί ως καθρέφτης της μεταπολεμικής βρετανικής κοινωνίας, αλλά και, πιο γενικά, της ανθρώπινης κατάστασης: τι σημαίνει να ζεις «καλά», τι σημαίνει να έχεις κάνει τη «σωστή» επιλογή.

Η καινοτομία του Ishiguro βρίσκεται στην αφηγηματική φωνή. Ο αφηγητής είναι αξιόπιστος μόνο στην αφήγηση των γεγονότων, αλλά εντελώς αναξιόπιστος (και στον εαυτό του) στην κατανόηση των συναισθημάτων και της σημασίας των γεγονότων. Η γλώσσα είναι τέλεια μετρημένη, ευγενής και γεμάτη αξιοπρεπεισμό, δημιουργώντας μια σπαρακτική αναγνωστική εμπειρία όπου το απροσδιόριστο και το ανείπωτο είναι πιο ισχυρά από αυτά που λέγονται.

Είναι ένα από τα πιο μελετημένα μυθιστορήματα της σύγχρονης αγγλικής γλώσσας και έχει μπει ανεπιφύλακτα στον λογοτεχνικό κανόνα. Η τεχνική του "αναξιόπιστου αφηγητή" που κρύβει τα συναισθήματα του είναι μοντέλο για πολλούς συγγραφείς. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2005 από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

The Strahov Library Prague

Οι Μολυβένιοι Στρατιώτες (Σβετλάνα Αλεξιέβιτς – 1989) Το έργο είναι θεμελιώδους σημασίας, αλλά ανήκει σε ένα διαφορετικό είδος. Δεν είναι μυθιστόρημα, αλλά συλλογή προφορικών μαρτυριών. Η καινοτομία και η επιρροή της Αλεξιέβιτς βρίσκονται ακριβώς στη δημιουργία αυτού του νέου λογοτεχνικού είδους, της "συμφωνίας ανθρώπινων φωνών". Πρόκειται για ένα ντοκουμέντο λογοτεχνίας στο οποίο συγκεντρώνονται μαρτυρίες στρατιωτών, οικογενειών, γιατρών και πολιτών από τον Σοβιετικό-αφγανικό πόλεμο. Ο τίτλος “μολυβένιοι στρατιώτες” παραπέμπει στα κλειστά, ψυχρά «μολυβένια» φέρετρα που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά των νεκρών προς τη Σοβιετική Ένωση - μια εικόνα σκληρή και συμβολική.

Ο τρόπος γραφής της Αλεξιέβιτς, που συνδυάζει δημοσιογραφική τεκμηρίωση με λογοτεχνική ροή, φέρνει στη λογοτεχνία τη φωνή των ηττημένων και των «μικρών» ανθρώπων - κάτι που μέχρι τότε στην σοβιετική λογοτεχνία ήταν σχεδόν αδιανόητο. Η σημασία του έργου έγκειται στο ότι ανοίγει το πεδίο της συλλογικής μνήμης και της φωνής εκείνων που δεν εμφανιζόντουσαν στις «επίσημες» αφηγήσεις, προσφέρει μια αντί-ηρωική, ρεαλιστική αλλά και πικρή γραφή του πολέμου.

Είναι ένα από τα έργα που κατά τον χρόνο τους προκάλεσαν αίσθηση και αμφισβήτηση. Η θεματική της βαθύτητα για την τραγωδία του πολέμου στο Αφγανιστάν είναι σπουδαία. Όχι μόνο αυτό, αλλά όλα τα έργα της με βάση κυρίως λογοτεχνικά κριτήρια (φόρμα, γλώσσα), έχουν μια διαφορετική, πιο παραδοσιακή "λογοτεχνική" επιρροή.

Ανακατασκευή Δρ. Bernice Jones, μινωικής τοιχογραφίας

Μια προσευχή για τον Όουεν Μίνι (Τζον Ίρβινγκ - 1989) Ένα υπέροχο, δημοφιλές έργο, γραμμένο με μεγάλη δεξιοτεχνία. Ωστόσο, είναι παραδοσιακό στην αφήγηση και τη γλώσσα. Είναι περισσότερο ευπώληπτο, παρά αξιόλογο για τον λογοτεχνικό κανόνα. Είναι επίσης ένας φόρος τιμής στο διάσημο μυθιστόρημα του Günter Grass, «The Tin Drum». Ο Γκρας ήταν μεγάλη επιρροή για τον συγγραφέα. Οι κύριοι χαρακτήρες και των δύο μυθιστορημάτων, ο Owen Meany και ο Oskar Matzerath, έχουν τα ίδια αρχικά καθώς και ορισμένα άλλα χαρακτηριστικά, και οι ιστορίες τους δείχνουν μερικούς παραλληλισμούς. Ο Irving επιβεβαίωσε τις ομοιότητες, ωστόσο, ακολουθεί μια ανεξάρτητη και ξεχωριστή πλοκή.

Το μυθιστόρημα κινείται γύρω από τη φιλία δύο αγοριών, του John και του Owen Meany, σε μια μικρή πόλη του New Hampshire. Ο Owen είναι ένα μυστηριώδες αγόρι με παράξενη φωνή, που πιστεύει ότι είναι «όργανο του Θεού», αφού ένα ατύχημα στο οποίο ενεπλάκη σηματοδοτεί τη ζωή του και τους γύρω του. Το έργο αναμειγνύει ιστορικά γεγονότα (Vietnam, πολιτική αμερικανική πραγματικότητα) με υπαρξιακές και θρησκευτικές αναζητήσεις: η αμφιβολία, η πίστη, η τύχη, ο ρόλος του διεφθαρμένου κόσμου, η παιδική αθωότητα που προσκρούει στην ωριμότητα. Οι χαρακτήρες είναι πλήρεις, συγκινητικοί, και η αφήγηση διαπλέκει το προσωπικό με το συλλογικό, το παράδοξο με το ειλικρινές. Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στο ότι μεταφέρει το σχήμα του αμερικανικού μυθιστορήματος φιλίας και ενηλικίωσης σε ένα πλαίσιο που είναι συγχρόνως ποιητικό, κοινωνικό και μεταφυσικό. Για πολλούς αναγνώστες αποτελεί κορυφαίο έργο του Irving.

1985-1986: Από τους Μάρκες, Κρασνοχορκάι και Ντελίλο στις Άτγουντ, Αλεξιέβιτς, Λέσινγκ και Ντζεμπάρ

Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας (Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες - 1985) Αν και δεν είναι τόσο ριζοσπαστικό στη δομή όσο το "Εκατό Χρόνια Μοναξιάς", αποτελεί το απόλυτο αριστούργημα του μαγικού ρεαλισμού στην ωριμότητα του συγγραφέα. Συνδυάζει την αφηγηματική λεπτότητα ενός "συμβατικού" μυθιστορήματος με μαγικά στοιχεία που αναδύονται φυσικά από την πραγματικότητα της Καραϊβικής.

Η χώρα είναι πιθανόν η Κολομβία. Μια φανταστική πόλη χωρίζεται σε τμήματα όπως η «Περιοχή των Αντιβασιλέων» και η «Στοά των γραφών». Το μυθιστόρημα λαμβάνει χώρα περίπου κατά τη διάρκεια μισού αιώνα μεταξύ 1880 και 1930. Μετά την κηδεία του συζύγου, ο Φλορεντίνο εκδηλώνει για μία ακόμη φορά την αγάπη του για τη Φερμίνα και της λέει ότι έχει παραμείνει πιστός σε αυτήν όλα αυτά τα χρόνια. Αρχικά δίσταζε, επειδή χήρευσε πρόσφατα, αλλά η Φερμίνα του δίνει τελικά μια δεύτερη ευκαιρία. Προσπαθούν να ζήσουν μαζί, έχοντας ζήσει δύο ζωές ξεχωριστά για πάνω από πέντε δεκαετίες.                                                             

Εξερευνά τον έρωτα σε όλες του τις μορφές – ρομαντικό, σωματικό, πλατωνικό, γεροντικό – όχι ως αφήγημα, αλλά ως μια κατάσταση ύπαρξης, μια ψύχωση, μια θεϊκή τρέλα. Είναι επίσης μια βαθιά κοινωνιολογική μελέτη της Λατινικής Αμερικής.

Εδραίωσε τον Γκαρσία Μάρκες ως έναν από τους μεγαλύτερους λογοτέχνες του 20ού αιώνα και επηρέασε γενιές συγγραφέων στον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορεί να μιλήσει για το πάθος και τον χρόνο. Παραμένει ένα από τα πιο δημοφιλή και αγαπημένα λογοτεχνικά βιβλία παγκοσμίως, με μια θέση που φαίνεται ασφαλής στον κανόνα.

Η Ιστορία της πορφυρής δούλης (Μάργκαρετ Άτγουντ - 1985) Φουτουριστικό δυστοπικό μυθιστόρημα. Διαδραματίζεται σε μια μελλοντική Νέα Αγγλία σε μια πατριαρχική, ολοκληρωτική θεοκρατική πολιτεία γνωστή ως Δημοκρατία της Γκιλιάντ, η οποία έχει ανατρέψει την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το έργο μάς μεταφέρει σε μια σκοτεινή μελλοντική κοινωνία, όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα δικαιώματά τους και ζουν κάτω από τον απόλυτο έλεγχο ενός αυταρχικού καθεστώτος. Οι γυναίκες - υπηρέτριες, όπως η πρωταγωνίστρια Offred – που είναι ο κεντρικός χαρακτήρας και αφηγητής -  έχουν ως μοναδικό σκοπό να τεκνοποιούν για τις ελίτ οικογένειες. Μέσα από την εσωτερική της αφήγηση, η Οφρεντ περιγράφει τις σκληρές συνθήκες ζωής, τις μνήμες της ελευθερίας που χάθηκε και τις μικρές πράξεις αντίστασης. Το μυθιστόρημα εστιάζει στη σύνδεση εξουσίας και ελέγχου του σώματος, στην καταπίεση των γυναικών και στη σημασία της μνήμης και της ελπίδας.

Η Atwood εμπνεύστηκε από πραγματικές ιστορικές περιόδους καταπίεσης και παραβίασης δικαιωμάτων, καθιστώντας το έργο της επίκαιρο και προειδοποιητικό. Διερευνά θέματα ανίσχυρων γυναικών σε μια πατριαρχική κοινωνία, απώλεια γυναικείας εξουσίας και ατομικότητας, καταστολή των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων και τα διάφορα μέσα με τα οποία οι γυναίκες αντιστέκονται και προσπαθούν να αποκτήσουν ανεξαρτησία. Ο τίτλος είναι επηρεασμένος από το "The Canterbury Tales" και ιστορίες όπως "The Merchant's Tale". 

Δεν εφηύρε τη δυστοπία, αλλά της έδωσε μια νέα, τρομακτικά ρεαλιστική και φεμινιστική διάσταση. Η χρήση της αφήγησης πρώτου προσώπου, των ιστορικών σημειωμάτων στο επίλογο και η εστίαση στο θηλυκό σώμα ως πεδίο πολιτικού ελέγχου ήταν πρωτοποριακά. Εξετάζει την πολιτική του σώματος, τη θρησκευτική θεοκρατία, την καταστολή των γυναικών και τον τρόπο με τον οποίο καθεστώτα, αιρέσεις και θεοκρατικές οργανώσεις χειραγωγούν τη γλώσσα και την ιστορία για να διατηρήσουν την εξουσία.

Ξεπέρασε τα όρια της λογοτεχνίας και έγινε πολιτισμικό και κοινωνικό φαινόμενο. Είναι το κεντρικό κείμενο του φεμινιστικού δυστοπικού κανόνα και έχει επηρεάσει αμέτρητα έργα σε διάφορα μέσα. Παραμένει αποτρόπαια επίκαιρο με την επικρατούσα πολιτική σε αρκετά κράτη.

Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας (Σβετλάνα Αλεξιέβιτς - 1985) Το έργο αυτό είναι μια συλλογή προφορικών μαρτυριών γυναικών που συμμετείχαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – ως νοσοκόμες, οδηγοί, μάχιμες, αντάρτισσες, και άλλες — και μέσα από τις αφηγήσεις τους ρίχνει φως σε μια πλευρά του πολέμου που συχνά μένει στο σκοτάδι: την εμπειρία των γυναικών, την ψυχολογική και σωματική βία, την ηρωική αλλά και την τραγική πλευρά, την αμφιθυμία, τη σύγκρουση μεταξύ υπέρβασης και απώλειας.

Το ιδιαίτερο ύφος της Αλεξιέβιτς, που κινείται μεταξύ τεκμηριωμένου ρεπορτάζ και λογοτεχνικής αφήγησης, επιτρέπει στον αναγνώστη να σκεφτεί τον πόλεμο με άλλους όρους - όχι ως μύθο ή αφηρημένο γεγονός, αλλά ως δράμα ανθρώπινων υπάρξεων με πρόσωπα, φόβους, χαρές, ενοχές, αμφιβολίες. Παρουσιάζει τον Β' ΠΠ από μια ριζικά διαφορετική οπτική: αυτή των Σοβιετικών γυναικών που πολέμησαν. Εξετάζει τη γυναικεία εμπειρία του πολέμου, τον τραυματισμό, τη μνήμη και τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία ξεχνά ή διαμορφώνει τις προσωπικές μαρτυρίες.

Λογοτεχνικά, αναδεικνύει τη φωνή του «απλού ανθρώπου», ιδίως τη γυναικεία φωνή, σε αντιπαράθεση με το κρατικό αφήγημα. Ο λόγος της, συχνά λιτός αλλά φορτισμένος, χρησιμοποιεί επανάληψη, διάλογο, αναδρομές. Η εμπειρία της μοιάζει ποιητική και δραματική χωρίς μελοδραματισμό. Το έργο είναι και ένα είδος ηθικής καταγραφής: τι σημαίνει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια εντός της φρίκης, τι μένει όταν έρχεται η νίκη και τελειώνουν οι πανηγυρισμοί, όταν η ηρωική αφήγηση σιωπά για τα καθημερινά, για τις πληγές που δεν επουλώνονται.

Η καινοτομία της βρίσκεται στην εφεύρεσή ενός νέου λογοτεχνικού είδους: του "μυθιστορήματος φωνών". Δεν είναι δημοσιογραφική αναφορά, ούτε συλλογή συνεντεύξεων. Είναι μια λογοτεχνική σύνθεση προσωπικών μαρτυριών, όπου η συγγραφέας δρα ως "συντονίστρια" και "μαέστρος" μιας πολυφωνικής χορωδίας, δημιουργώντας ένα συγκλονιστικό συλλογικό πορτρέτο.

Η μέθοδός της άνοιξε νέους δρόμους στη λογοτεχνική «μη λογοτεχνία» και επηρέασε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ιστορία "από κάτω". Είναι ένα θεμελιώδες κείμενο για την κατανόηση του 20ού αιώνα και μια μαρτυρία που δεν παύει να είναι συγκινητική και σχετική. Πρώτη ελληνική έκδοση: Από τις εκδόσεις Πατάκη, σε μετάφραση Ελένης Μπακοπούλου.

1st edition

Λευκός θόρυβος (Ντόναλντ - Ντον Ντελίλο - 1985) Αποτέλεσε τον ορισμό του "μεταμοντέρνου" μυθιστορήματος. Ο DeLillo καταγράφει την "λευκή θόρυβο" της σύγχρονης αμερικανικής ζωής – τα ΜΜΕ, τη βιομηχανία της ψυχαγωγίας, τη θεοποίηση της επιστήμης, την εμπορευματοποίηση του θανάτου – με έναν τρόπο που ήταν καινοτόμος τόσο στη θεματολογία όσο και στη ρυθμιστική του διάρθρωση.

Ο Τζακ Γκλάντνεϊ είναι καθηγητής σε ένα μικρό κολέγιο της Δυτικής Αμερικής, η ζωή του ανατρέπεται όταν μια θανατηφόρα χημική διαρροή κοντά στο σπίτι του δημιουργεί αυτό που οι αρχές ονομάζουν με «λεπτότητα» αερομεταφερόμενο τοξικό συμβάν. Ο Τζακ και η σύζυγος του Μπαμπέτ υποκύπτουν στον τρόμο και την παράνοια. Στο τρίτο μέρος του βιβλίου, «Dylarama», ο Τζακ ανακαλύπτει ότι η Μπαμπέτ τον απατά με έναν άντρα που αποκαλεί «κύριο Γκρέι» προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση σε ένα φανταστικό φάρμακο που ονομάζεται Ντίλαρ, μια πειραματική θεραπεία για τον τρόμο του θανάτου. Το μυθιστόρημα γίνεται ένας στοχασμός πάνω στον φόβο της σύγχρονης κοινωνίας για τον θάνατο και την εμμονή της με τις χημικές θεραπείες, καθώς ο Τζακ επιδιώκει να αποκτήσει τη δική του προμήθεια Ντίλαρ από τη μαύρη αγορά. Ωστόσο, το Ντίλαρ δεν λειτουργεί για την Μπαμπέτ και έχει πολλές παρενέργειες, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας της ικανότητας να «διακρίνει τις λέξεις από τα πράγματα», έτσι ώστε αν κάποιος έλεγε «σφαίρα», να πέφτει στο πάτωμα για να προφυλαχθεί. Ο Τζακ στη συνέχεια αποφασίζει να εντοπίσει και να σκοτώσει τον κύριο Γκρέι, του οποίου το πραγματικό όνομα, όπως έχει μάθει, είναι Γουίλι Μινκ. Μετά από μια σκηνή μαύρης κωμωδίας, όπου ο Τζακ οδηγεί και σκέφτεται, στο μυαλό του, διάφορους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να εξελιχθεί η συνάντησή τους, εντοπίζει και πυροβολεί με επιτυχία τον Γουίλι, ο οποίος εκείνη την εποχή βρίσκεται σε παραληρηματική κατάσταση που προκαλείται από τον δικό του εθισμό στον Ντίλαρ. Ο Τζακ βάζει το όπλο στο χέρι του Γουίλι για να κάνει τη δολοφονία να μοιάζει με αυτοκτονία, αλλά ο Γουίλι στη συνέχεια πυροβολεί τον Τζακ στο χέρι. Ξαφνικά συνειδητοποιώντας την άσκοπη απώλεια ζωής, ο Τζακ μεταφέρει τον Γουίλι σε ένα νοσοκομείο που διευθύνεται από Γερμανίδες καλόγριες που δεν πιστεύουν στον Θεό ή στη μετά θάνατον ζωή…

Αν και εκφράζεται σε ένα επίπεδο παραλογισμού ελαφρώς υψηλότερο από αυτό της πραγματικής ζωής, το White Noise αποτυπώνει την ποιότητα της καθημερινής ύπαρξης στην κορεσμένη από τα μέσα ενημέρωσης, υπερκαπιταλιστική μεταμοντέρνα Αμερική με τόση ακρίβεια, που δεν ξέρεις αν πρέπει να γελάσεις ή να κλάψεις.                                                                

Επηρέασε βαθιά μια ολόκληρη γενιά Αμερικανών συγγραφέων (όπως ο David Foster Wallace, ο Jonathan Franzen) στον τρόπο σκέψης για την τεχνολογία, το φόβο και την πραγματικότητα.

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα για τον φόβο του θανάτου στην εποχή της κυριαρχίας της μαζικής παραγωγής και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Εξετάζει πώς η πληροφορία (και η παραπληροφόρηση) διαμορφώνουν τη ζωή και τη ταυτότητά μας. Η προφητική του δύναμη για την "δηλητηριώδη ατμόσφαιρα" της σύγχρονης ζωής το κάνει πιο επίκαιρο χρόνο με το χρόνο.

Το άρωμα (Πάτρικ Ζίσκιντ - 1985) Η καινοτομία του έγκειται στην αισθητηριακή του προσέγγιση. Είναι ένα μυθιστόρημα που βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην αίσθηση της όσφρησης. Ο Patrick Süskind χρησιμοποιεί μια κλασική, σχεδόν ρομαντική αφηγηματική τεχνική για να διηγηθεί μια σκοτεινή και υπερφυσική ιστορία, δημιουργώντας μια μοναδική ατμόσφαιρα.

Η ιστορία ακολουθεί τον Jean-Baptiste Grenouille, ένα ανέραστο ορφανό στη Γαλλία του 18ου αιώνα που γεννιέται με μια εξαιρετική όσφρηση, ικανή να διακρίνει μια τεράστια γκάμα αρωμάτων στον κόσμο γύρω του. Ο Grenouille γίνεται αρωματοποιός, αλλά αργότερα εμπλέκεται σε φόνο όταν συναντά ένα νεαρό κορίτσι με ένα αξεπέραστο θαυμάσιο άρωμα. Η πραγματική ιστορία του Ισπανού κατά συρροή δολοφόνου Manuel Blanco Romasanta (1809-1863), γνωστού και ως «Tallow-Man», ο οποίος σκότωσε πολλές γυναίκες και παιδιά, πούλησε τα ρούχα τους και απέσπασε το λίπος του σώματός τους για να φτιάξει σαπούνι, μοιάζει κατά κάποιο τρόπο με τις μεθόδους του Grenouille. Το όνομα του Jean-Baptiste Grenouille μπορεί να είναι εμπνευσμένο από τον Γάλλο αρωματοποιό Paul Grenouille, ο οποίος άλλαξε το όνομά του σε Grenoville όταν άνοιξε τον πολυτελή οίκο αρωμάτων του το 1879.

Εξετάζει τη φύση της ερωτικής έλξης, την απόλυτη μοναξιά, την αναζήτηση της τελειότητας και τη σχέση μεταξύ της γοητείας και της διαφθοράς. Ο Grenouille είναι ένας μοναδικός αντι-ήρωας χωρίς συναίσθημα που αναζητά το απόλυτο άρωμα.

Ήταν ένα φαινόμενο παγκόσμιας κριτικής επιτυχίας που επέκτεινε τα όρια του ιστορικού μυθιστορήματος και έδειξε ότι ένα "ευρωπαϊκό", λογοτεχνικά απαιτητικό βιβλίο μπορούσε να γίνει τεράστιο μπεστ σέλερ..

Παραμένει ένα πολιτισμικά αξιοθαύμαστο και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα γερμανόφωνα μυθιστορήματα της μεταπολεμικής εποχής.

Το τανγκό του Σατανά (Λάσλο Κρασναχορκάι  - 1985) Πολλοί το θεωρούν το θεμελιώδες έργο που όρισε από την αρχή το ύφος και τα ενδιαφέροντά του συγγραφέα. Είναι η πρωτότυπη και πιο δομημένη έκφραση της κοσμοαντίληψής του. Είναι το μυθιστόρημα που "γέννησε" τον Κρασναχορκάι και ένα από τα πιο εμβληματικά της ανατολικοευρωπαϊκής μεταμοντέρνας λογοτεχνίας.

Περιγράφει την αποσύνθεση μιας αγροτικής κοινότητας που προσπαθεί να επιβιώσει μετά την πτώση μιας κολεκτίβας, ενώ ένας μυστηριώδης άνδρας υπόσχεται «σωτηρία». Η ιστορία ενός απέλπιδα, βρόμικου και βυθισμένου στη λάσπη αγροτικού οικισμού, του οποίου οι κάτοικοι περιμένουν να αποκτήσουν μια μικρή περιουσία από την πώληση κάποιου τμήματος. Η ισορροπία ανατρέπεται με την εμφάνιση ενός απατεώνα, μιας μεσσιανικής φιγούρας, που τους οδηγεί σε μια νέα, ακόμη πιο μεγάλη ψευδαίσθηση.

Είναι ένα αριστούργημα της καινοτομίας (με τις μακριές, υπερρεαλιστικές προτάσεις του) και τη δομή του, βασισμένη σε έξι βήματα μπροστά και έξι βήματα πίσω (όπως στο χορό του τανγκό). Ανακατεύει την χρονολογία, επαναλαμβάνει γεγονότα από διαφορετικές οπτικές γωνίες και προσεγγίσεις και δημιουργεί μια αίσθηση κύκλου και αναπόφευκτης μοίρας. Ο συγγραφέας εισάγει στο έργο τα αρχέτυπα που θα ακολουθήσει σε όλη του τη μετέπειτα δημιουργία του: τον απατεώνα-σωτήρα, την συλλογική ηλιθιότητα, την παρακμή και την αναζήτηση για νόημα σε έναν κόσμο χωρίς Θεό.

Η παγκόσμια αναγνώριση και επιρροή του ήρθαν λίγο αργότερα, κυρίως τον 21ο αιώνα. Σήμερα θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους συγγραφείς. Κυκλοφόρησε στη χώρα μας το 2018 από τις εκδόσεις Πόλις

Σημείωση: Ήταν η βάση για την πρώτη ταινία του Μπέλα Ταρρ, «Ο Σατανάς του Τανγκό» (1994), διάρκειας πάνω από 7 ώρες, η οποία είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία του κινηματογράφου και εισήγαγε το λογοτεχνικό έργο του Κρασναχορκάι σε ένα ευρύτερο ακροατήριο.

Η Καλή Τρομοκράτισσα (Ντόρις Λέσινγκ - 1985): Πολύπλοκο και έξυπνο μυθιστόρημα για την πολιτική στράτευση, την ένοπλη δράση και τα όρια της ηθικής και της ιδεολογίας, εμπνευσμένο από τη θητεία της συγγραφέα στην Αριστερά, το πολιτικό και οικονομικό κλίμα της θατσερικής Αγγλίας, καθώς και τη δράση του IRA τη δεκαετία του ’80.

Η πλοκή περιστρέφεται γύρω από μια ομάδα ανθρώπων αστικής καταγωγής που επιλέγουν να ζουν εκτός της συμβατικής ζωής - σε καταλήψεις και κοινοβιακές μορφές με ατέρμονες αναζητήσεις και επαναστατικά ιδεώδη. Η πρωταγωνίστρια, η Άλις, προσκολλάται στην ιδέα της πολιτικής ως υπέρβαση, ως διαμαρτυρία, ως δράση, αλλά καθώς η ομάδα εμπλέκεται όλο και πιο ενεργά σε πράξεις που συνεπάγονται ένοπλη βία, θύματα και αβεβαιότητα, τίθεται το ερώτημα: πού σταματά η επανάσταση και πού αρχίζει το προσωπικό κόστος; Η αφήγηση αποδομεί τις ιδεολογίες, δείχνει την υποκρισία, το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης, και την ανθρώπινη αμφιθυμία.

Λογοτεχνικά, το έργο διακρίνεται για το σαρκαστικό και ειρωνικό ύφος, για τον ρεαλισμό στις σχέσεις εντός της ομάδας, την ανάλυση της ψυχολογίας των χαρακτήρων - όχι ως ηρωικών, αλλά ως ανθρώπων με αμφιταλαντεύσεις. Η Doris  Lessing αναλύει πώς οι ιδέες μπορούν να γίνουν παγίδες, πώς η πολιτική ταυτότητα γίνεται φορτίο, πώς η επιθυμία για το καλό μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή όταν χάσει την επαφή με την ηθική αυτοσυνείδηση.

Εκδόθηκε στα ελληνικά το 2007 από τον εκδοτικό οίκο Οδυσσέας, σε μετάφραση Τρισεύγενης Παπαϊωάννου. 

L’Amour, la fantasia (Ασσιά Ντζεμπάρ - 1985) Σπουδαίο έργο μετα-αποικιακής λογοτεχνίας και φεμινισμού της Αλγερινής Φατιμά-Ζοχρά Ιμαλχαγιέν, που συνδυάζει ιστορία, αυτοβιογραφία και μυθοπλασία. Ο τίτλος “fantasia” παραπέμπει τόσο στην παράδοση (τις φαντασίες / τελετουργίες / συναντήσεις) όσο και στην ελευθερία της φαντασίας, της ζωής, της γλώσσας και της δημιουργίας. Η καινοτομία του είναι μεγάλη, αλλά η διεθνής του διάδοση πιο περιορισμένη.

Το κορίτσι, που μεγαλώνει στην παλιά ρωμαϊκή παραθαλάσσια πόλη Σερσέλ, βλέπει τη ζωή της σε αντίθεση με αυτή μιας γειτονικής γαλλικής οικογένειας και λαχταρά περισσότερα από όσα της επιτρέπουν ο νόμος και η παράδοση. Ισχυρή και παθιασμένη, δραπετεύει από την απομονωμένη ζωή της οικογένειάς της για να ενταχθεί στον αγώνα κατά της γαλλικής κυριαρχίας. Οι εξαιρετικές περιγραφικές ικανότητες της Ντζεμπάρ ζωντανεύουν τις εμπειρίες κοριτσιών και γυναικών που βρίσκονται παγιδευμένες στον διπλό αγώνα για ανεξαρτησία - τόσο τη δική τους όσο και της Αλγερίας.

Το μυθιστόρημα της Assia Djebar συνδυάζει ιστορία, μνήμη και αυτοβιογραφία. Η συγγραφέας αναμειγνύει την προσωπική της εμπειρία με την ιστορική αφήγηση της αποικιοκρατίας της Αλγερίας, της γαλλικής κατάκτησης, της αντίστασης και του πολέμου της ανεξαρτησίας. Παράλληλα, διερευνά τον ρόλο των γυναικών στην κοινωνία, στη λογοτεχνία, στην πολιτική, την παράδοση και τη γλώσσα - πώς η γυναικεία ταυτότητα διαμορφώνεται, περιορίζεται αλλά και ξεπερνιέται.

Αφηγηματικά, το έργο είναι πολυφωνικό: υπάρχει εναλλαγή χρόνων και χώρων (από τον 19ο αιώνα της κατάκτησης, μέχρι τη σύγχρονη εποχή), από την εξωτερική ιστορική λεγεώνα σε βαθιές εσωτερικές αναμνήσεις. Υπάρχει παιχνίδι με τη γλώσσα, με τις αφηγήσεις που μένουν ανολοκλήρωτες, με το κρυμμένο, με τη σιωπή, με το σώμα. Το έργο έχει μεγάλη σημασία γιατί αμφισβητεί τη μονοφωνία της ιστορίας, φέρνει στο προσκήνιο τις γυναίκες ως αφηγήτριες και ως φορείς μνήμης.

Ματωμένος μεσημβρινός (Κόρμακ Μακ Κάρθυ - 1986) Το έργο έχει τον χαρακτήρα του τοπίου που περιγράφει: Σκληρό και αγνό, σαν να το είχε σμιλέψει ο άνεμος και η άμμος, σαν φυσικό φαινόμενο. Πολύ βίαιο αλλά και συμπονετικό, Προκλητικό και ρεαλιστικό ανατρέπει όλα τα παραμύθια για την «Άγρια Δύση». Σπάνια η λογοτεχνία παρουσίασε τόσα και τέτοια θέματα βίας πιο ακραία ή λιγότερο άσκοπα.

Ένα μνημειώδες έργο για τη βία και την αθλιότητα που ακολούθησαν την κατάκτηση του Φαρ Ουέστ μετά το 1840. Βασίζεται σε γεγονότα που γίνονταν στα σύνορα με το Μεξικό και εξιστορεί  τις άγριες περιπέτειες ενός νεαρού αγοριού που εντάσσεται σε μια ομάδα ακραίων που κυνηγούν και δολοφονούν αυτόχθονες, υπό την ηγεσία ενός ανήθικου, αλμπίνο τέρατος γνωστού ως Judge.

Εξετάζει την ουσιαστική φύση του κακού, τη βία και το πόλεμο ως τη μόνη σταθερά της ανθρωπότητας, και τη σύγκρουση μεταξύ πολιτισμού και βαναυσότητας. Ο "Κριτής" Χόλντεν είναι ένας από τους πιο τρομακτικούς και βαθιά  φιλοσοφικούς αντί-ήρωες της σύγχρονης λογοτεχνίας.

Μια επαναστατική γλωσσική δημιουργία, αφού ο McCarthy ανασυνθέτει την αγγλική γλώσσα με βιβλικές προτάσεις, λεξιλόγιο από τον 19ο αιώνα και δημιουργεί ένα απάνθρωπο, επικό τοπίο που μοιάζει να γράφτηκε από κάποιο αρχαίο προφήτη. Η βία δεν είναι θεαματική, αλλά κοσμολογική και μεταφυσική.

Θεωρείται το αριστούργημα του συγγραφέα και επηρέασε βαθιά τη σύγχρονη αμερικανική πεζογραφία. "Το βιβλίο διαβάζεται σαν ένας συνδυασμός της "Ιλιάδας", της "Κόλασης" του Δάντη και του "Μόμπι Ντικ". Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι ο δεν μοιάζει με τίποτα από όσα έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια και ότι, κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο που σου κόβει την ανάσα. Είναι το αριστούργημα του Μακ Κάρθυ".(Τζον Μπάνβιλ). Στην Ελλάδα έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Καστανιώτη και Gutenberg

Η βαλίτσα (Σεργκέι Ντοβλάτοφ Sergei Dovlatov - 1986) Συλλογή από οκτώ μικρές ιστορίες ή διηγήματα που συνδέονται με τα μικροαντικείμενα που ο αφηγητής έφερε μαζί του όταν έφυγε από την ΕΣΣΔ και μετανάστευσε. Κάθε αντικείμενο λειτουργεί ως καταλύτης μνήμης, όλα έχουν ιστορίες, συνδέουν τον αφηγητή με πρόσωπα, καταστάσεις, με τη ζωή στην πατρίδα, με το καθεστώς, με τις καθημερινές μικροτραγωδίες και τις μικρές αστείες και πικρές στιγμές. Ο παραλογισμός της ζωής στη Σοβιετική Ένωση είναι το κύριο μοτίβο του έργου. Ο τίτλος έχει κάτι περισσότερο από μια απλή έννοια - γίνεται σεντούκι αναμνήσεων αυτοψυχολόγησης του αφηγητή.

Στις «Φινλανδικές κάλτσες» όντας σε δύσκολη οικονομική κατάσταση δέχτηκε την προσφορά ενός γνωστού μαυραγορίτη να "επενδύσει" και να αγοράσει μια παρτίδα φινλανδικών καλτσών, οι οποίες είχαν μεγάλη ζήτηση και μπορούσαν να πουληθούν σε χονδρεμπόρους για τρία ρούβλια το ζευγάρι. Αυτό το σχέδιο άμεσου πλουτισμού ματαιώθηκε από τη κρατική βιομηχανία, η οποία ξαφνικά πλημμύρισε τα καταστήματα με παρόμοια προϊόντα για ογδόντα καπίκια. Οι φινλανδικές κάλτσες από ελλιπείς και κερδοφόρες έγιναν βάρος. Στα «Παπούτσια» ο ήρωας βρέθηκε σε μια ομάδα λιθοξόων που είχαν αναλάβει να σκαλίσουν μια ανάγλυφη εικόνα του Λομονόσοφ για έναν νέο σταθμό του μετρό του Λένινγκραντ. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, πραγματοποιήθηκε ένα συμπόσιο. Ο αφηγητής, βρισκόμενος στο ίδιο τραπέζι με τον «Δήμαρχο», παρατήρησε ότι αυτός μεθυσμένος πιά είχε βγάλει τα ακριβά παπούτσια του. Τραβώντας τα προς το μέρος του τα πήρε κρυφά. Στο «Αξιοπρεπές σταυρωτό κοστούμι» ένας άγνωστος Άρθουρ συνάντησε τον αφηγητή στο γραφείο σύνταξης, με τον οποίο μετά πήγαν για καφέ και γεύμα. Την επόμενη μέρα, ο Ντοβλάτοφ προσκλήθηκε στο γραφείο του συντάκτη, όπου ήταν παρών ένας ταγματάρχης της κρατικής ασφάλειας. Αποδείχθηκε ότι ο Άρθουρ ήταν κατάσκοπος. Ο ταγματάρχης πρότεινε στον δημοσιογράφο να συνεχίσουν τη γνωριμία τους πηγαίνοντας στο θέατρο με τον Άρθουρ. Για αυτή την περίσταση, ο συντάκτης παρήγγειλε να αγοραστεί ένα εισαγόμενο σταυρωτό κοστούμι για τον «Σύντροφο Ντοβλάτοφ». Στο «Πουκάμισο από ποπλίνα» την ημέρα των εκλογών, τον επισκέφτηκε μια εργαζόμενη στην καμπάνια, η Έλενα. Αντί να πάνε όμως στο εκλογικό τμήμα, πήγαν στο κινηματογράφο και από εκεί στο Σπίτι των Συγγραφέων. Έτσι ξεκίνησε η ιστορία της οικογένειας Ντοβλάτοφ. Η Έλενα πρώτη μίλησε για μετανάστευση. Ο αφηγητής, που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν συμφωνούσε αποφάσισε να μείνει. Πριν φύγει, η σύζυγός του έδωσε ένα ρουμανικό πουκάμισο από ποπλίνα. Στο «Χειμωνιάτικο Καπέλο» μαζί με τον αδελφό του ο αφηγητής πήγε στο ξενοδοχείο Sovetskaya, όπου ένα κινηματογραφικό συνεργείο γύριζε ένα ντοκιμαντέρ. Στο γλέντι που ακολούθησε, μία ηθοποιός η Ρίτα, του ζήτησε να τη συνοδεύσει στο αεροδρόμιο για να συναντήσει τον σκηνοθέτη της ταινίας. Ξέσπασε καβγάς με άλλους άντρες σε μια πιάτσα ταξί. Η περιπέτεια συνεχίστηκε στην αστυνομία, στα επείγοντα και σε ένα εστιατόριο. Το αποτέλεσμα ήταν ο Ντοβλάτοφ να αποκτήσει ένα νέο καπέλο από δέρμα φώκιας. Στα «Γάντια του Οδηγού» συμφώνησε να παίξει τον ρόλο του Μεγάλου Πέτρου σε μια ερασιτεχνική ταινία σε σκηνοθεσία ενός άλλου  δημοσιογράφου. Ένα σακάκι, ένα καπέλο και μια μαύρη περούκα βρέθηκαν από τα είδη σκηνοθεσίας του στούντιο. Μια σκηνή επρόκειτο να γυριστεί κοντά σε ένα περίπτερο μπύρας. Οι φόβοι του ήρωα ότι θα τον περνούσαν για ηλίθιο με τέτοια ενδυμασία αποδείχθηκαν αβάσιμοι: η ουρά του κόσμου θεώρησε δεδομένη την εμφάνιση του Μεγάλου Πέτρου.

Το ύφος του Dovlatov είναι διακριτικά ειρωνικό, με λεπτό χιούμορ, αυτοσαρκασμό, χωρίς να θρηνεί ούτε να ηρωοποιεί, αλλά με έναν τρόπο που η νοσταλγία δεν γίνεται μελαγχολία, αλλά απεικόνιση της πραγματικής ζωής ως σύνθεση μικρών στιγμών που καθορίζουν ποιος είσαι. Σύμφωνα με τον συγγραφέα ακόμη και ο πιο αδύναμος είναι πιο αγνός στο πνεύμα από εκείνους «που θεωρούν τις απόψεις τους αληθινές, χωρίς να τις τεκμηριώνουν».

The Sportswriter (Ρίτσαρντ Φορντ – 1986) Είναι και το πρώτο μέρος της σειράς με πρωταγωνιστή τον Frank Bascombe, ο οποίος συνεχίζει σε άλλα έργα του Ford, και έχει μεγάλο αντίκτυπο στην αμερικανική πεζογραφία των “σύγχρονων μυθιστορημάτων κοινωνικής ανάλυσης”.

Ο Φρανκ είναι ουσιαστικά εκτός επαφής με τον εαυτό του. Συντετριμμένος από τον θάνατο του μικρού γιου του, χωρισμένος τώρα από τη σύζυγό του, οδεύει προς την κατάθλιψη, χρησιμοποιώντας τη δουλειά για να διώξει τις σκέψεις του, αυτοθεραπευόμενος με μια σκληρά επιδιωκόμενη κανονικότητα. Έχει εγκαταλείψει τη συγγραφή λογοτεχνικών έργων και εργάζεται ως αρθρογράφος αθλητικών ειδήσεων.

Το μυθιστόρημα διερευνά την προσωπική κρίση, την απώλεια (μεταξύ των οποίων η θλίψη για το παιδί του), τον μεταίχμιο μεταξύ πετυχημένης εξωτερικά ζωής και εσωτερικής κενότητας ή υπαρξιακής ανησυχίας. Ο Φορντ εστιάζει στην αμερικανική μεσαία τάξη, στις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις, στις βαθύτερες επιθυμίες πίσω από τις “κανονικές” ζωές. Λογοτεχνικά, το έργο ξεχωρίζει για τη λιτότητα του ύφους, την ακρίβεια στις παρατηρήσεις, τον εσωτερικό μονόλογο, και την αίσθηση μιας θλίψης αλλά και του ανοίγματος - πώς οι μικρές αλλαγές, τα γεγονότα της καθημερινότητας, οι αποτυχίες και οι απώλειες διαμορφώνουν την προσωπική ταυτότητα. Αριστοτεχνικά περιγράφει τις σκληρές και επισφαλείς συναισθηματικές ισορροπίες ενός ανθρώπου που μπορεί κάποιοι από τους αναγνώστες να αναγνωρίσουν ως δικές τους. Είναι το πορτρέτο ενός ανθρώπου που παλεύει με την απόγνωση και που αρνείται στο τέλος να παραμείνει έτσι. Αυτό το βιβλίο οδήγησε σε μια όχι λιγότερο λαμπρή συνέχεια, την «Ημέρα της Ανεξαρτησίας».