Λογοτεχνικά έργα των Άτγουντ, Σμιθ, Ντε Γουϊτ (και άλλων) στο κλείσιμο της χιλιετίας

Σπίτι από φύλλα (Μαρκ Ζ. Ντανιελέφσκι) Είναι, χωρίς αμφιβολία, ένα από τα πιο καινοτόμα και πειραματικά έργα της σύγχρονης λογοτεχνίας. Επαναπροσδιορίζει τα όρια του τι μπορεί να είναι ένα μυθιστόρημα.

Χρησιμοποιεί ένα σύστημα "αφήγησης μέσα στην αφήγηση" (ένας ταξιδιώτης ανακάλυψε τα ημερολόγια ενός τυφλού γέροντα, που σχολίαζε ένα ντοκιμαντέρ για έναν φωτογράφο..). Η σελιδοθέτηση, η τυπογραφία και η χρήση των χρωμάτων (το λέξημα "house" είναι πάντα μπλε) είναι μέρος της αφήγησης. Οι λέξεις σχηματίζουν σκηνές, τα σημεία στίξης εξαφανίζονται, οι σελίδες είναι σχεδόν κενές ή γεμάτες με πυκνές υποσημειώσεις που δημιουργούν αγωνία και σύγχυση, μιμούμενες την εμπειρία των χαρακτήρων. Η γλώσσα μεταβάλλεται συνεχώς, από ακαδημαϊκή κριτική τέχνης μέχρι απλό προφορικό λόγο και τρελά ημερολόγια.

Παρόλο που η φόρμα είναι εντυπωσιακή, τα θέματα είναι εξίσου βαθιά. Επικεντρώνεται στον τρόμο του απροσδιόριστου και του άγνωστου, στην ψυχολογία του φόβου, στη φύση της πραγματικότητας και στο πώς οι σχέσεις μας (ειδικά μέσα στην οικογένεια) μπορεί να γίνουν το πιο τρομακτικό "σπίτι" όλων. Εξετάζει επίσης τη διαδικασία της ερμηνείας και της εμμονής.

Το «House of Leaves» έγινε αμέσως καλτ και θεωρείται το κλασικό "μυθιστόρημα τρόμου μέσω της μορφής του". Ξέσπασε μια νέα πανίσχυρη τάση στην αμερικανική λογοτεχνία και ενέπνευσε μια ολόκληρη γενιά συγγραφέων να πειραματιστούν με τη φυσική δομή του βιβλίου. Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της λογοτεχνίας "ergodic", όπου ο αναγνώστης πρέπει να "εργαστεί" ενεργά για να κατασκευάσει την ιστορία.

Περισσότερο από 20 χρόνια μετά, το βιβλίο του Mark Z. Danielewski συνεχίζει να μελετάται σε ακαδημαϊκά πλαίσια, να αναλύεται σε online forum και να θεωρείται ένα σημαντικό σημείο αναφοράς. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 2006 από τις εκδόσεις Γράμματα

Ο Τυφλός Δολοφόνος (Μαργκαρετ Άτγουντ) Η Margaret Atwood είναι δασκάλα της αφηγηματικής δομής, και αυτό είναι ένα από τα πιο επιτυχημένα παραδείγματα της. Αντιπροσωπεύει την απόλυτη κορύφωση της αφηγηματικής τέχνης εντός μιας παραδοσιακής, αλλά εξαιρετικά περίπλοκης δομής.

Η παγωμένη, συγκρατημένη Ίρις και η θερμόαιμη αδερφή της Λόρα μεγαλώνουν εύπορες και προνομιούχες σε μια ψυχρή πόλη του Καναδά. Αλλά όταν η οικογενειακή περιουσία δοκιμάζεται στην Ύφεση, η Ίρις παντρεύεται έναν σκληρό βιομήχανο και η Λόρα πέφτει με το αυτοκίνητό της από μια γέφυρα, αφήνοντας πίσω της ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας (παρουσιάζεται παράλληλα με την κύρια πλοκή) που φαίνεται να περιέχει έναν κωδικοποιημένο, καλυμμένο οδηγό για τα μυστικά που κυβέρνησαν τη ζωή της και προκάλεσαν τον πρόωρο θάνατό της. Λέγεται με την εύθραυστη, οξεία φωνή της ηλικιωμένης Ίρις, η οποία έχει μείνει πίσω για να αποκωδικοποιήσει την κληρονομιά της Λόρας, το The Blind Assassin είναι μια περιοδεία ένθετων αφηγήσεων, λεπτών αποκαλύψεων και θαμμένων αναμνήσεων.                                                                

Το βιβλίο είναι ένα εμφωλευμένο μυθιστόρημα που περιλαμβάνει τόσο τις αναμνήσεις της ηλικιωμένης Ίριδας που αποκαλύπτει μια οικογενειακή ιστορία μυστηρίου και τραγωδίας, όσο και ένα άλλο μυθιστόρημα που δημοσιεύτηκε με το όνομα της αδερφής της και μέσα στο οποίο υπάρχει μια ρομαντική σχέση. Η ιδιοφυΐα έγκειται στο πώς αυτά τα στρώματα αλληλοεπιδρούν, αποκαλύπτοντας σταδιακά την αλήθεια και δημιουργώντας έναν συναρπαστικό γρίφο για τον αναγνώστη.

Το μυθιστόρημα ασκεί μια πλούσια και δριμεία κοινωνική κριτική. Εξετάζει τη θέση των γυναικών στον καναδικό κοινωνικό ιστό του 20ου αιώνα, τις ταξικές διακρίσεις, τη βιομηχανοποίηση, το ψέμα, την προδοσία και τον τρόπο με τον οποίο γράφεται και ξαναγράφεται η ιστορία. Είναι ένα ισχυρό έργο για τη φωνή, τη σιωπή και την αντοχή των γυναικών.

Ενώ η Atwood είχε ήδη τεράστια επιρροή, αυτό το βιβλίο ενίσχυσε τη θέση της ως μιας από τις σημαντικότερες συγγραφείς της εποχής της και αναγνωρίστηκε ως κλασικό παράδειγμα του πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια πολύπλοκη αφηγηματική δομή όχι για εγωκεντρικό σκοπό, αλλά για να εμβαθύνει στο συναίσθημα και τα θέματα. Επηρέασε πολλούς συγγραφείς ιστοριών μυστηρίου και οικογενειακών δραμάτων.

Θεωρείται ένα από τα καλύτερα βιβλία της δεκαετίας του 2000. Η λογοτεχνική του αξία είναι αναμφισβήτητη και έχει εδραιωθεί στον κανόνα. Εκδόθηκε στα Ελληνικά το 2001.

Οι συναρπαστικές περιπέτειες των Κάβαλιερ & Κλέι (Μάικλ Τσάμπον)  Είναι ένα επικό έργο για την Αμερικανική ιστορία, τα κόμικς και την ταυτότητα, Η ιστορία ακολουθεί την ζωή του Τζο Κάβαλιερ και του Σαμ Κλέι, δύο Εβραίων ξαδέλφων – ο ένας τους έρχεται από την ναζιστοκρατούμενη Ευρώπη - που δημιουργούν μια επιτυχημένη σειρά κόμικς στη Νέα Υόρκη κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Κυκλοφόρησε στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Λευκά Δόντια (Ζάντι Σμιθ) Εμβληματικό μυθιστόρημα για τη διαπολιτισμική ζωή στο σύγχρονο Λονδίνο, το πρώτο βιβλίο της συγγραφέα. Παρακολουθεί τη φιλία δύο Λονδρέζων, ενός άντρα της εργατικής τάξης, τακτικό επισκέπτη παμπ ονόματι Άρτσι και του Σαμάντ, ενός μουσουλμάνου από το Μπαγκλαντές. Ο Άρτσι παντρεύεται έναν Τζαμαϊκανό. Ο Σαμάντ έχει δίδυμους γιους, ο ένας από τους οποίους γίνεται θρησκευτικός αγωνιστής, ο άλλος φανατικός Αγγλόφιλος. Οι αλληλεπικαλυπτόμενες τύχες των χαρακτήρων της Zadie Smith φαίνεται να εντοπίζουν τις νέες δομές της ζωής του 21ου αιώνα και δοκιμάζουν την στιβαρότητά τους ως πλαίσιο για ειρήνη και ευτυχία. Τόσο βαθιά Ντικενσιανό όσο και παιχνιδιάρικα μεταμοντέρνο, το White Teeth δεν ανταποκρίνεται στην ανεξέλεγκτη μυθιστορηματική πολυπλοκότητα ενός πολυπολιτισμικού κόσμου. Τον γλεντάει. Έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Καστανιώτη.                                                

Ο Τελευταίος Σαμουράι (Ελεν ντε Γουίτ) Ένα ποιητικό και διανοητικό μυθιστόρημα, αλλά με παραδοσιακή αφηγηματική δομή. «Παθιασμένη με την ιαπωνική κουλτούρα και τις ταινίες του Ακίρα Κουροσάβα, η Σίβυλλα είναι Αμερικανίδα γλωσσολόγος και ζει στο Λονδίνο. Πανέξυπνη και καλλιεργημένη, μεγαλώνει μονάχη το γιο της τον Λούντο. Τι παιδί όμως! Αληθινή μεγαλοφυΐα! Στα τέσσερα γνωρίζει κιόλας αραβικά, ελληνικά και γαλλικά, και στα πέντε του μαθαίνει γιαπωνέζικα. Η άλγεβρα είναι παιχνιδάκι για αυτόν, και διαβάζει τα πάντα. Τα χρόνια περνούν. Μητέρα και γιος διαβάζουν πολύ και βλέπουν ξανά και ξανά την ταινία ΕΦΤΑ ΣΑΜΟΥΡΑΪ. Οι συζητήσεις, οι σκέψεις τους αποκαλύπτουν τον κόσμο μέσα στον οποίο ζουν μαζί αλλά και ο καθένας μόνος του. Στα χέρια του Λούντο πέφτει το ημερολόγιο της μητέρας του. Ζητά από τη Σίβυλλα να του φανερώσει το όνομα του πατέρα του αλλά αυτή αρνείται. Εκείνος τότε επιδίδεται σε μια αναζήτηση που καταλήγει σε παιχνίδι. Δοκιμάζει με τέσσερις, πέντε διαφορετικούς άντρες και οι συναντήσεις του μαζί τους μας φέρνουν κοντά σ' ένα σωρό διαφορετικές κοσμοθεωρίες, πρακτικής και θεωρητικής φύσης. Από τον καθένα τους, ο Λούντο παίρνει και κάτι διαφορετικό. Άλλοτε γνώση, άλλοτε αίσθημα, άλλοτε κατανόηση. Πλουτίζει. Και προχωρά. Μόνος του, τελικά». (Απόσπασμα από το κείμενο στο οπισθόφυλλο της έκδοσης). Εκ πρώτης, ένα βιβλίο που υμνεί το εξαιρετικό και σπάνιο. Η γνώμη του Vulture είναι ότι το μυθιστόρημα της ντε Γουίτ πάει κόντρα στον ελιτισμό και πρεσβεύει ότι κάθε άνθρωπος έχει ικανότητες που συνήθως αποδίδονται σε ιδιοφυΐες. Έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη 

Άγγελοι και Δαίμονες (Νταν Μπράουν) Διασκεδαστικό μπεστ σέλερ θρίλερ, χωρίς ιδιαίτερη λογοτεχνική φιλοδοξία ή καινοτομία. Ως το πρώτο βιβλίο της σειράς με τον Robert Langdon, εισάγει στοιχεία συμβολισμού και θεωριών συνωμοσίας που γίνονται χαρακτηριστικά γνώρισμα του συγγραφέα. Η πλοκή περιλαμβάνει μυστικές αδελφότητες και επιστημονικά θέματα, προσφέροντας μια δυναμική αφήγηση. Δομή και ρυθμός: Το βιβλίο κρατά τον αναγνώστη συνεχώς αγχωμένο με ανατροπές και γρίφους, που είναι χαρακτηριστικό του ύφους του Μπράουν. Έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Ψυχογιός. 

1985-1986: Από τους Μάρκες, Κρασνοχορκάι και Ντελίλο στις Άτγουντ, Αλεξιέβιτς, Λέσινγκ και Ντζεμπάρ

Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας (Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες - 1985) Αν και δεν είναι τόσο ριζοσπαστικό στη δομή όσο το "Εκατό Χρόνια Μοναξιάς", αποτελεί το απόλυτο αριστούργημα του μαγικού ρεαλισμού στην ωριμότητα του συγγραφέα. Συνδυάζει την αφηγηματική λεπτότητα ενός "συμβατικού" μυθιστορήματος με μαγικά στοιχεία που αναδύονται φυσικά από την πραγματικότητα της Καραϊβικής.

Η χώρα είναι πιθανόν η Κολομβία. Μια φανταστική πόλη χωρίζεται σε τμήματα όπως η «Περιοχή των Αντιβασιλέων» και η «Στοά των γραφών». Το μυθιστόρημα λαμβάνει χώρα περίπου κατά τη διάρκεια μισού αιώνα μεταξύ 1880 και 1930. Μετά την κηδεία του συζύγου, ο Φλορεντίνο εκδηλώνει για μία ακόμη φορά την αγάπη του για τη Φερμίνα και της λέει ότι έχει παραμείνει πιστός σε αυτήν όλα αυτά τα χρόνια. Αρχικά δίσταζε, επειδή χήρευσε πρόσφατα, αλλά η Φερμίνα του δίνει τελικά μια δεύτερη ευκαιρία. Προσπαθούν να ζήσουν μαζί, έχοντας ζήσει δύο ζωές ξεχωριστά για πάνω από πέντε δεκαετίες.                                                             

Εξερευνά τον έρωτα σε όλες του τις μορφές – ρομαντικό, σωματικό, πλατωνικό, γεροντικό – όχι ως αφήγημα, αλλά ως μια κατάσταση ύπαρξης, μια ψύχωση, μια θεϊκή τρέλα. Είναι επίσης μια βαθιά κοινωνιολογική μελέτη της Λατινικής Αμερικής.

Εδραίωσε τον Γκαρσία Μάρκες ως έναν από τους μεγαλύτερους λογοτέχνες του 20ού αιώνα και επηρέασε γενιές συγγραφέων στον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορεί να μιλήσει για το πάθος και τον χρόνο. Παραμένει ένα από τα πιο δημοφιλή και αγαπημένα λογοτεχνικά βιβλία παγκοσμίως, με μια θέση που φαίνεται ασφαλής στον κανόνα.

Η Ιστορία της πορφυρής δούλης (Μάργκαρετ Άτγουντ - 1985) Φουτουριστικό δυστοπικό μυθιστόρημα. Διαδραματίζεται σε μια μελλοντική Νέα Αγγλία σε μια πατριαρχική, ολοκληρωτική θεοκρατική πολιτεία γνωστή ως Δημοκρατία της Γκιλιάντ, η οποία έχει ανατρέψει την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το έργο μάς μεταφέρει σε μια σκοτεινή μελλοντική κοινωνία, όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα δικαιώματά τους και ζουν κάτω από τον απόλυτο έλεγχο ενός αυταρχικού καθεστώτος. Οι γυναίκες - υπηρέτριες, όπως η πρωταγωνίστρια Offred – που είναι ο κεντρικός χαρακτήρας και αφηγητής -  έχουν ως μοναδικό σκοπό να τεκνοποιούν για τις ελίτ οικογένειες. Μέσα από την εσωτερική της αφήγηση, η Οφρεντ περιγράφει τις σκληρές συνθήκες ζωής, τις μνήμες της ελευθερίας που χάθηκε και τις μικρές πράξεις αντίστασης. Το μυθιστόρημα εστιάζει στη σύνδεση εξουσίας και ελέγχου του σώματος, στην καταπίεση των γυναικών και στη σημασία της μνήμης και της ελπίδας.

Η Atwood εμπνεύστηκε από πραγματικές ιστορικές περιόδους καταπίεσης και παραβίασης δικαιωμάτων, καθιστώντας το έργο της επίκαιρο και προειδοποιητικό. Διερευνά θέματα ανίσχυρων γυναικών σε μια πατριαρχική κοινωνία, απώλεια γυναικείας εξουσίας και ατομικότητας, καταστολή των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων και τα διάφορα μέσα με τα οποία οι γυναίκες αντιστέκονται και προσπαθούν να αποκτήσουν ανεξαρτησία. Ο τίτλος είναι επηρεασμένος από το "The Canterbury Tales" και ιστορίες όπως "The Merchant's Tale". 

Δεν εφηύρε τη δυστοπία, αλλά της έδωσε μια νέα, τρομακτικά ρεαλιστική και φεμινιστική διάσταση. Η χρήση της αφήγησης πρώτου προσώπου, των ιστορικών σημειωμάτων στο επίλογο και η εστίαση στο θηλυκό σώμα ως πεδίο πολιτικού ελέγχου ήταν πρωτοποριακά. Εξετάζει την πολιτική του σώματος, τη θρησκευτική θεοκρατία, την καταστολή των γυναικών και τον τρόπο με τον οποίο καθεστώτα, αιρέσεις και θεοκρατικές οργανώσεις χειραγωγούν τη γλώσσα και την ιστορία για να διατηρήσουν την εξουσία.

Ξεπέρασε τα όρια της λογοτεχνίας και έγινε πολιτισμικό και κοινωνικό φαινόμενο. Είναι το κεντρικό κείμενο του φεμινιστικού δυστοπικού κανόνα και έχει επηρεάσει αμέτρητα έργα σε διάφορα μέσα. Παραμένει αποτρόπαια επίκαιρο με την επικρατούσα πολιτική σε αρκετά κράτη.

Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας (Σβετλάνα Αλεξιέβιτς - 1985) Το έργο αυτό είναι μια συλλογή προφορικών μαρτυριών γυναικών που συμμετείχαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – ως νοσοκόμες, οδηγοί, μάχιμες, αντάρτισσες, και άλλες — και μέσα από τις αφηγήσεις τους ρίχνει φως σε μια πλευρά του πολέμου που συχνά μένει στο σκοτάδι: την εμπειρία των γυναικών, την ψυχολογική και σωματική βία, την ηρωική αλλά και την τραγική πλευρά, την αμφιθυμία, τη σύγκρουση μεταξύ υπέρβασης και απώλειας.

Το ιδιαίτερο ύφος της Αλεξιέβιτς, που κινείται μεταξύ τεκμηριωμένου ρεπορτάζ και λογοτεχνικής αφήγησης, επιτρέπει στον αναγνώστη να σκεφτεί τον πόλεμο με άλλους όρους - όχι ως μύθο ή αφηρημένο γεγονός, αλλά ως δράμα ανθρώπινων υπάρξεων με πρόσωπα, φόβους, χαρές, ενοχές, αμφιβολίες. Παρουσιάζει τον Β' ΠΠ από μια ριζικά διαφορετική οπτική: αυτή των Σοβιετικών γυναικών που πολέμησαν. Εξετάζει τη γυναικεία εμπειρία του πολέμου, τον τραυματισμό, τη μνήμη και τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία ξεχνά ή διαμορφώνει τις προσωπικές μαρτυρίες.

Λογοτεχνικά, αναδεικνύει τη φωνή του «απλού ανθρώπου», ιδίως τη γυναικεία φωνή, σε αντιπαράθεση με το κρατικό αφήγημα. Ο λόγος της, συχνά λιτός αλλά φορτισμένος, χρησιμοποιεί επανάληψη, διάλογο, αναδρομές. Η εμπειρία της μοιάζει ποιητική και δραματική χωρίς μελοδραματισμό. Το έργο είναι και ένα είδος ηθικής καταγραφής: τι σημαίνει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια εντός της φρίκης, τι μένει όταν έρχεται η νίκη και τελειώνουν οι πανηγυρισμοί, όταν η ηρωική αφήγηση σιωπά για τα καθημερινά, για τις πληγές που δεν επουλώνονται.

Η καινοτομία της βρίσκεται στην εφεύρεσή ενός νέου λογοτεχνικού είδους: του "μυθιστορήματος φωνών". Δεν είναι δημοσιογραφική αναφορά, ούτε συλλογή συνεντεύξεων. Είναι μια λογοτεχνική σύνθεση προσωπικών μαρτυριών, όπου η συγγραφέας δρα ως "συντονίστρια" και "μαέστρος" μιας πολυφωνικής χορωδίας, δημιουργώντας ένα συγκλονιστικό συλλογικό πορτρέτο.

Η μέθοδός της άνοιξε νέους δρόμους στη λογοτεχνική «μη λογοτεχνία» και επηρέασε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ιστορία "από κάτω". Είναι ένα θεμελιώδες κείμενο για την κατανόηση του 20ού αιώνα και μια μαρτυρία που δεν παύει να είναι συγκινητική και σχετική. Πρώτη ελληνική έκδοση: Από τις εκδόσεις Πατάκη, σε μετάφραση Ελένης Μπακοπούλου.

1st edition

Λευκός θόρυβος (Ντόναλντ - Ντον Ντελίλο - 1985) Αποτέλεσε τον ορισμό του "μεταμοντέρνου" μυθιστορήματος. Ο DeLillo καταγράφει την "λευκή θόρυβο" της σύγχρονης αμερικανικής ζωής – τα ΜΜΕ, τη βιομηχανία της ψυχαγωγίας, τη θεοποίηση της επιστήμης, την εμπορευματοποίηση του θανάτου – με έναν τρόπο που ήταν καινοτόμος τόσο στη θεματολογία όσο και στη ρυθμιστική του διάρθρωση.

Ο Τζακ Γκλάντνεϊ είναι καθηγητής σε ένα μικρό κολέγιο της Δυτικής Αμερικής, η ζωή του ανατρέπεται όταν μια θανατηφόρα χημική διαρροή κοντά στο σπίτι του δημιουργεί αυτό που οι αρχές ονομάζουν με «λεπτότητα» αερομεταφερόμενο τοξικό συμβάν. Ο Τζακ και η σύζυγος του Μπαμπέτ υποκύπτουν στον τρόμο και την παράνοια. Στο τρίτο μέρος του βιβλίου, «Dylarama», ο Τζακ ανακαλύπτει ότι η Μπαμπέτ τον απατά με έναν άντρα που αποκαλεί «κύριο Γκρέι» προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση σε ένα φανταστικό φάρμακο που ονομάζεται Ντίλαρ, μια πειραματική θεραπεία για τον τρόμο του θανάτου. Το μυθιστόρημα γίνεται ένας στοχασμός πάνω στον φόβο της σύγχρονης κοινωνίας για τον θάνατο και την εμμονή της με τις χημικές θεραπείες, καθώς ο Τζακ επιδιώκει να αποκτήσει τη δική του προμήθεια Ντίλαρ από τη μαύρη αγορά. Ωστόσο, το Ντίλαρ δεν λειτουργεί για την Μπαμπέτ και έχει πολλές παρενέργειες, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας της ικανότητας να «διακρίνει τις λέξεις από τα πράγματα», έτσι ώστε αν κάποιος έλεγε «σφαίρα», να πέφτει στο πάτωμα για να προφυλαχθεί. Ο Τζακ στη συνέχεια αποφασίζει να εντοπίσει και να σκοτώσει τον κύριο Γκρέι, του οποίου το πραγματικό όνομα, όπως έχει μάθει, είναι Γουίλι Μινκ. Μετά από μια σκηνή μαύρης κωμωδίας, όπου ο Τζακ οδηγεί και σκέφτεται, στο μυαλό του, διάφορους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να εξελιχθεί η συνάντησή τους, εντοπίζει και πυροβολεί με επιτυχία τον Γουίλι, ο οποίος εκείνη την εποχή βρίσκεται σε παραληρηματική κατάσταση που προκαλείται από τον δικό του εθισμό στον Ντίλαρ. Ο Τζακ βάζει το όπλο στο χέρι του Γουίλι για να κάνει τη δολοφονία να μοιάζει με αυτοκτονία, αλλά ο Γουίλι στη συνέχεια πυροβολεί τον Τζακ στο χέρι. Ξαφνικά συνειδητοποιώντας την άσκοπη απώλεια ζωής, ο Τζακ μεταφέρει τον Γουίλι σε ένα νοσοκομείο που διευθύνεται από Γερμανίδες καλόγριες που δεν πιστεύουν στον Θεό ή στη μετά θάνατον ζωή…

Αν και εκφράζεται σε ένα επίπεδο παραλογισμού ελαφρώς υψηλότερο από αυτό της πραγματικής ζωής, το White Noise αποτυπώνει την ποιότητα της καθημερινής ύπαρξης στην κορεσμένη από τα μέσα ενημέρωσης, υπερκαπιταλιστική μεταμοντέρνα Αμερική με τόση ακρίβεια, που δεν ξέρεις αν πρέπει να γελάσεις ή να κλάψεις.                                                                

Επηρέασε βαθιά μια ολόκληρη γενιά Αμερικανών συγγραφέων (όπως ο David Foster Wallace, ο Jonathan Franzen) στον τρόπο σκέψης για την τεχνολογία, το φόβο και την πραγματικότητα.

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα για τον φόβο του θανάτου στην εποχή της κυριαρχίας της μαζικής παραγωγής και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Εξετάζει πώς η πληροφορία (και η παραπληροφόρηση) διαμορφώνουν τη ζωή και τη ταυτότητά μας. Η προφητική του δύναμη για την "δηλητηριώδη ατμόσφαιρα" της σύγχρονης ζωής το κάνει πιο επίκαιρο χρόνο με το χρόνο.

Το άρωμα (Πάτρικ Ζίσκιντ - 1985) Η καινοτομία του έγκειται στην αισθητηριακή του προσέγγιση. Είναι ένα μυθιστόρημα που βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην αίσθηση της όσφρησης. Ο Patrick Süskind χρησιμοποιεί μια κλασική, σχεδόν ρομαντική αφηγηματική τεχνική για να διηγηθεί μια σκοτεινή και υπερφυσική ιστορία, δημιουργώντας μια μοναδική ατμόσφαιρα.

Η ιστορία ακολουθεί τον Jean-Baptiste Grenouille, ένα ανέραστο ορφανό στη Γαλλία του 18ου αιώνα που γεννιέται με μια εξαιρετική όσφρηση, ικανή να διακρίνει μια τεράστια γκάμα αρωμάτων στον κόσμο γύρω του. Ο Grenouille γίνεται αρωματοποιός, αλλά αργότερα εμπλέκεται σε φόνο όταν συναντά ένα νεαρό κορίτσι με ένα αξεπέραστο θαυμάσιο άρωμα. Η πραγματική ιστορία του Ισπανού κατά συρροή δολοφόνου Manuel Blanco Romasanta (1809-1863), γνωστού και ως «Tallow-Man», ο οποίος σκότωσε πολλές γυναίκες και παιδιά, πούλησε τα ρούχα τους και απέσπασε το λίπος του σώματός τους για να φτιάξει σαπούνι, μοιάζει κατά κάποιο τρόπο με τις μεθόδους του Grenouille. Το όνομα του Jean-Baptiste Grenouille μπορεί να είναι εμπνευσμένο από τον Γάλλο αρωματοποιό Paul Grenouille, ο οποίος άλλαξε το όνομά του σε Grenoville όταν άνοιξε τον πολυτελή οίκο αρωμάτων του το 1879.

Εξετάζει τη φύση της ερωτικής έλξης, την απόλυτη μοναξιά, την αναζήτηση της τελειότητας και τη σχέση μεταξύ της γοητείας και της διαφθοράς. Ο Grenouille είναι ένας μοναδικός αντι-ήρωας χωρίς συναίσθημα που αναζητά το απόλυτο άρωμα.

Ήταν ένα φαινόμενο παγκόσμιας κριτικής επιτυχίας που επέκτεινε τα όρια του ιστορικού μυθιστορήματος και έδειξε ότι ένα "ευρωπαϊκό", λογοτεχνικά απαιτητικό βιβλίο μπορούσε να γίνει τεράστιο μπεστ σέλερ..

Παραμένει ένα πολιτισμικά αξιοθαύμαστο και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα γερμανόφωνα μυθιστορήματα της μεταπολεμικής εποχής.

Το τανγκό του Σατανά (Λάσλο Κρασναχορκάι  - 1985) Πολλοί το θεωρούν το θεμελιώδες έργο που όρισε από την αρχή το ύφος και τα ενδιαφέροντά του συγγραφέα. Είναι η πρωτότυπη και πιο δομημένη έκφραση της κοσμοαντίληψής του. Είναι το μυθιστόρημα που "γέννησε" τον Κρασναχορκάι και ένα από τα πιο εμβληματικά της ανατολικοευρωπαϊκής μεταμοντέρνας λογοτεχνίας.

Περιγράφει την αποσύνθεση μιας αγροτικής κοινότητας που προσπαθεί να επιβιώσει μετά την πτώση μιας κολεκτίβας, ενώ ένας μυστηριώδης άνδρας υπόσχεται «σωτηρία». Η ιστορία ενός απέλπιδα, βρόμικου και βυθισμένου στη λάσπη αγροτικού οικισμού, του οποίου οι κάτοικοι περιμένουν να αποκτήσουν μια μικρή περιουσία από την πώληση κάποιου τμήματος. Η ισορροπία ανατρέπεται με την εμφάνιση ενός απατεώνα, μιας μεσσιανικής φιγούρας, που τους οδηγεί σε μια νέα, ακόμη πιο μεγάλη ψευδαίσθηση.

Είναι ένα αριστούργημα της καινοτομίας (με τις μακριές, υπερρεαλιστικές προτάσεις του) και τη δομή του, βασισμένη σε έξι βήματα μπροστά και έξι βήματα πίσω (όπως στο χορό του τανγκό). Ανακατεύει την χρονολογία, επαναλαμβάνει γεγονότα από διαφορετικές οπτικές γωνίες και προσεγγίσεις και δημιουργεί μια αίσθηση κύκλου και αναπόφευκτης μοίρας. Ο συγγραφέας εισάγει στο έργο τα αρχέτυπα που θα ακολουθήσει σε όλη του τη μετέπειτα δημιουργία του: τον απατεώνα-σωτήρα, την συλλογική ηλιθιότητα, την παρακμή και την αναζήτηση για νόημα σε έναν κόσμο χωρίς Θεό.

Η παγκόσμια αναγνώριση και επιρροή του ήρθαν λίγο αργότερα, κυρίως τον 21ο αιώνα. Σήμερα θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους συγγραφείς. Κυκλοφόρησε στη χώρα μας το 2018 από τις εκδόσεις Πόλις

Σημείωση: Ήταν η βάση για την πρώτη ταινία του Μπέλα Ταρρ, «Ο Σατανάς του Τανγκό» (1994), διάρκειας πάνω από 7 ώρες, η οποία είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία του κινηματογράφου και εισήγαγε το λογοτεχνικό έργο του Κρασναχορκάι σε ένα ευρύτερο ακροατήριο.

Η Καλή Τρομοκράτισσα (Ντόρις Λέσινγκ - 1985): Πολύπλοκο και έξυπνο μυθιστόρημα για την πολιτική στράτευση, την ένοπλη δράση και τα όρια της ηθικής και της ιδεολογίας, εμπνευσμένο από τη θητεία της συγγραφέα στην Αριστερά, το πολιτικό και οικονομικό κλίμα της θατσερικής Αγγλίας, καθώς και τη δράση του IRA τη δεκαετία του ’80.

Η πλοκή περιστρέφεται γύρω από μια ομάδα ανθρώπων αστικής καταγωγής που επιλέγουν να ζουν εκτός της συμβατικής ζωής - σε καταλήψεις και κοινοβιακές μορφές με ατέρμονες αναζητήσεις και επαναστατικά ιδεώδη. Η πρωταγωνίστρια, η Άλις, προσκολλάται στην ιδέα της πολιτικής ως υπέρβαση, ως διαμαρτυρία, ως δράση, αλλά καθώς η ομάδα εμπλέκεται όλο και πιο ενεργά σε πράξεις που συνεπάγονται ένοπλη βία, θύματα και αβεβαιότητα, τίθεται το ερώτημα: πού σταματά η επανάσταση και πού αρχίζει το προσωπικό κόστος; Η αφήγηση αποδομεί τις ιδεολογίες, δείχνει την υποκρισία, το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης, και την ανθρώπινη αμφιθυμία.

Λογοτεχνικά, το έργο διακρίνεται για το σαρκαστικό και ειρωνικό ύφος, για τον ρεαλισμό στις σχέσεις εντός της ομάδας, την ανάλυση της ψυχολογίας των χαρακτήρων - όχι ως ηρωικών, αλλά ως ανθρώπων με αμφιταλαντεύσεις. Η Doris  Lessing αναλύει πώς οι ιδέες μπορούν να γίνουν παγίδες, πώς η πολιτική ταυτότητα γίνεται φορτίο, πώς η επιθυμία για το καλό μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή όταν χάσει την επαφή με την ηθική αυτοσυνείδηση.

Εκδόθηκε στα ελληνικά το 2007 από τον εκδοτικό οίκο Οδυσσέας, σε μετάφραση Τρισεύγενης Παπαϊωάννου. 

L’Amour, la fantasia (Ασσιά Ντζεμπάρ - 1985) Σπουδαίο έργο μετα-αποικιακής λογοτεχνίας και φεμινισμού της Αλγερινής Φατιμά-Ζοχρά Ιμαλχαγιέν, που συνδυάζει ιστορία, αυτοβιογραφία και μυθοπλασία. Ο τίτλος “fantasia” παραπέμπει τόσο στην παράδοση (τις φαντασίες / τελετουργίες / συναντήσεις) όσο και στην ελευθερία της φαντασίας, της ζωής, της γλώσσας και της δημιουργίας. Η καινοτομία του είναι μεγάλη, αλλά η διεθνής του διάδοση πιο περιορισμένη.

Το κορίτσι, που μεγαλώνει στην παλιά ρωμαϊκή παραθαλάσσια πόλη Σερσέλ, βλέπει τη ζωή της σε αντίθεση με αυτή μιας γειτονικής γαλλικής οικογένειας και λαχταρά περισσότερα από όσα της επιτρέπουν ο νόμος και η παράδοση. Ισχυρή και παθιασμένη, δραπετεύει από την απομονωμένη ζωή της οικογένειάς της για να ενταχθεί στον αγώνα κατά της γαλλικής κυριαρχίας. Οι εξαιρετικές περιγραφικές ικανότητες της Ντζεμπάρ ζωντανεύουν τις εμπειρίες κοριτσιών και γυναικών που βρίσκονται παγιδευμένες στον διπλό αγώνα για ανεξαρτησία - τόσο τη δική τους όσο και της Αλγερίας.

Το μυθιστόρημα της Assia Djebar συνδυάζει ιστορία, μνήμη και αυτοβιογραφία. Η συγγραφέας αναμειγνύει την προσωπική της εμπειρία με την ιστορική αφήγηση της αποικιοκρατίας της Αλγερίας, της γαλλικής κατάκτησης, της αντίστασης και του πολέμου της ανεξαρτησίας. Παράλληλα, διερευνά τον ρόλο των γυναικών στην κοινωνία, στη λογοτεχνία, στην πολιτική, την παράδοση και τη γλώσσα - πώς η γυναικεία ταυτότητα διαμορφώνεται, περιορίζεται αλλά και ξεπερνιέται.

Αφηγηματικά, το έργο είναι πολυφωνικό: υπάρχει εναλλαγή χρόνων και χώρων (από τον 19ο αιώνα της κατάκτησης, μέχρι τη σύγχρονη εποχή), από την εξωτερική ιστορική λεγεώνα σε βαθιές εσωτερικές αναμνήσεις. Υπάρχει παιχνίδι με τη γλώσσα, με τις αφηγήσεις που μένουν ανολοκλήρωτες, με το κρυμμένο, με τη σιωπή, με το σώμα. Το έργο έχει μεγάλη σημασία γιατί αμφισβητεί τη μονοφωνία της ιστορίας, φέρνει στο προσκήνιο τις γυναίκες ως αφηγήτριες και ως φορείς μνήμης.

Ματωμένος μεσημβρινός (Κόρμακ Μακ Κάρθυ - 1986) Το έργο έχει τον χαρακτήρα του τοπίου που περιγράφει: Σκληρό και αγνό, σαν να το είχε σμιλέψει ο άνεμος και η άμμος, σαν φυσικό φαινόμενο. Πολύ βίαιο αλλά και συμπονετικό, Προκλητικό και ρεαλιστικό ανατρέπει όλα τα παραμύθια για την «Άγρια Δύση». Σπάνια η λογοτεχνία παρουσίασε τόσα και τέτοια θέματα βίας πιο ακραία ή λιγότερο άσκοπα.

Ένα μνημειώδες έργο για τη βία και την αθλιότητα που ακολούθησαν την κατάκτηση του Φαρ Ουέστ μετά το 1840. Βασίζεται σε γεγονότα που γίνονταν στα σύνορα με το Μεξικό και εξιστορεί  τις άγριες περιπέτειες ενός νεαρού αγοριού που εντάσσεται σε μια ομάδα ακραίων που κυνηγούν και δολοφονούν αυτόχθονες, υπό την ηγεσία ενός ανήθικου, αλμπίνο τέρατος γνωστού ως Judge.

Εξετάζει την ουσιαστική φύση του κακού, τη βία και το πόλεμο ως τη μόνη σταθερά της ανθρωπότητας, και τη σύγκρουση μεταξύ πολιτισμού και βαναυσότητας. Ο "Κριτής" Χόλντεν είναι ένας από τους πιο τρομακτικούς και βαθιά  φιλοσοφικούς αντί-ήρωες της σύγχρονης λογοτεχνίας.

Μια επαναστατική γλωσσική δημιουργία, αφού ο McCarthy ανασυνθέτει την αγγλική γλώσσα με βιβλικές προτάσεις, λεξιλόγιο από τον 19ο αιώνα και δημιουργεί ένα απάνθρωπο, επικό τοπίο που μοιάζει να γράφτηκε από κάποιο αρχαίο προφήτη. Η βία δεν είναι θεαματική, αλλά κοσμολογική και μεταφυσική.

Θεωρείται το αριστούργημα του συγγραφέα και επηρέασε βαθιά τη σύγχρονη αμερικανική πεζογραφία. "Το βιβλίο διαβάζεται σαν ένας συνδυασμός της "Ιλιάδας", της "Κόλασης" του Δάντη και του "Μόμπι Ντικ". Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι ο δεν μοιάζει με τίποτα από όσα έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια και ότι, κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο που σου κόβει την ανάσα. Είναι το αριστούργημα του Μακ Κάρθυ".(Τζον Μπάνβιλ). Στην Ελλάδα έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Καστανιώτη και Gutenberg

Η βαλίτσα (Σεργκέι Ντοβλάτοφ Sergei Dovlatov - 1986) Συλλογή από οκτώ μικρές ιστορίες ή διηγήματα που συνδέονται με τα μικροαντικείμενα που ο αφηγητής έφερε μαζί του όταν έφυγε από την ΕΣΣΔ και μετανάστευσε. Κάθε αντικείμενο λειτουργεί ως καταλύτης μνήμης, όλα έχουν ιστορίες, συνδέουν τον αφηγητή με πρόσωπα, καταστάσεις, με τη ζωή στην πατρίδα, με το καθεστώς, με τις καθημερινές μικροτραγωδίες και τις μικρές αστείες και πικρές στιγμές. Ο παραλογισμός της ζωής στη Σοβιετική Ένωση είναι το κύριο μοτίβο του έργου. Ο τίτλος έχει κάτι περισσότερο από μια απλή έννοια - γίνεται σεντούκι αναμνήσεων αυτοψυχολόγησης του αφηγητή.

Στις «Φινλανδικές κάλτσες» όντας σε δύσκολη οικονομική κατάσταση δέχτηκε την προσφορά ενός γνωστού μαυραγορίτη να "επενδύσει" και να αγοράσει μια παρτίδα φινλανδικών καλτσών, οι οποίες είχαν μεγάλη ζήτηση και μπορούσαν να πουληθούν σε χονδρεμπόρους για τρία ρούβλια το ζευγάρι. Αυτό το σχέδιο άμεσου πλουτισμού ματαιώθηκε από τη κρατική βιομηχανία, η οποία ξαφνικά πλημμύρισε τα καταστήματα με παρόμοια προϊόντα για ογδόντα καπίκια. Οι φινλανδικές κάλτσες από ελλιπείς και κερδοφόρες έγιναν βάρος. Στα «Παπούτσια» ο ήρωας βρέθηκε σε μια ομάδα λιθοξόων που είχαν αναλάβει να σκαλίσουν μια ανάγλυφη εικόνα του Λομονόσοφ για έναν νέο σταθμό του μετρό του Λένινγκραντ. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, πραγματοποιήθηκε ένα συμπόσιο. Ο αφηγητής, βρισκόμενος στο ίδιο τραπέζι με τον «Δήμαρχο», παρατήρησε ότι αυτός μεθυσμένος πιά είχε βγάλει τα ακριβά παπούτσια του. Τραβώντας τα προς το μέρος του τα πήρε κρυφά. Στο «Αξιοπρεπές σταυρωτό κοστούμι» ένας άγνωστος Άρθουρ συνάντησε τον αφηγητή στο γραφείο σύνταξης, με τον οποίο μετά πήγαν για καφέ και γεύμα. Την επόμενη μέρα, ο Ντοβλάτοφ προσκλήθηκε στο γραφείο του συντάκτη, όπου ήταν παρών ένας ταγματάρχης της κρατικής ασφάλειας. Αποδείχθηκε ότι ο Άρθουρ ήταν κατάσκοπος. Ο ταγματάρχης πρότεινε στον δημοσιογράφο να συνεχίσουν τη γνωριμία τους πηγαίνοντας στο θέατρο με τον Άρθουρ. Για αυτή την περίσταση, ο συντάκτης παρήγγειλε να αγοραστεί ένα εισαγόμενο σταυρωτό κοστούμι για τον «Σύντροφο Ντοβλάτοφ». Στο «Πουκάμισο από ποπλίνα» την ημέρα των εκλογών, τον επισκέφτηκε μια εργαζόμενη στην καμπάνια, η Έλενα. Αντί να πάνε όμως στο εκλογικό τμήμα, πήγαν στο κινηματογράφο και από εκεί στο Σπίτι των Συγγραφέων. Έτσι ξεκίνησε η ιστορία της οικογένειας Ντοβλάτοφ. Η Έλενα πρώτη μίλησε για μετανάστευση. Ο αφηγητής, που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν συμφωνούσε αποφάσισε να μείνει. Πριν φύγει, η σύζυγός του έδωσε ένα ρουμανικό πουκάμισο από ποπλίνα. Στο «Χειμωνιάτικο Καπέλο» μαζί με τον αδελφό του ο αφηγητής πήγε στο ξενοδοχείο Sovetskaya, όπου ένα κινηματογραφικό συνεργείο γύριζε ένα ντοκιμαντέρ. Στο γλέντι που ακολούθησε, μία ηθοποιός η Ρίτα, του ζήτησε να τη συνοδεύσει στο αεροδρόμιο για να συναντήσει τον σκηνοθέτη της ταινίας. Ξέσπασε καβγάς με άλλους άντρες σε μια πιάτσα ταξί. Η περιπέτεια συνεχίστηκε στην αστυνομία, στα επείγοντα και σε ένα εστιατόριο. Το αποτέλεσμα ήταν ο Ντοβλάτοφ να αποκτήσει ένα νέο καπέλο από δέρμα φώκιας. Στα «Γάντια του Οδηγού» συμφώνησε να παίξει τον ρόλο του Μεγάλου Πέτρου σε μια ερασιτεχνική ταινία σε σκηνοθεσία ενός άλλου  δημοσιογράφου. Ένα σακάκι, ένα καπέλο και μια μαύρη περούκα βρέθηκαν από τα είδη σκηνοθεσίας του στούντιο. Μια σκηνή επρόκειτο να γυριστεί κοντά σε ένα περίπτερο μπύρας. Οι φόβοι του ήρωα ότι θα τον περνούσαν για ηλίθιο με τέτοια ενδυμασία αποδείχθηκαν αβάσιμοι: η ουρά του κόσμου θεώρησε δεδομένη την εμφάνιση του Μεγάλου Πέτρου.

Το ύφος του Dovlatov είναι διακριτικά ειρωνικό, με λεπτό χιούμορ, αυτοσαρκασμό, χωρίς να θρηνεί ούτε να ηρωοποιεί, αλλά με έναν τρόπο που η νοσταλγία δεν γίνεται μελαγχολία, αλλά απεικόνιση της πραγματικής ζωής ως σύνθεση μικρών στιγμών που καθορίζουν ποιος είσαι. Σύμφωνα με τον συγγραφέα ακόμη και ο πιο αδύναμος είναι πιο αγνός στο πνεύμα από εκείνους «που θεωρούν τις απόψεις τους αληθινές, χωρίς να τις τεκμηριώνουν».

The Sportswriter (Ρίτσαρντ Φορντ – 1986) Είναι και το πρώτο μέρος της σειράς με πρωταγωνιστή τον Frank Bascombe, ο οποίος συνεχίζει σε άλλα έργα του Ford, και έχει μεγάλο αντίκτυπο στην αμερικανική πεζογραφία των “σύγχρονων μυθιστορημάτων κοινωνικής ανάλυσης”.

Ο Φρανκ είναι ουσιαστικά εκτός επαφής με τον εαυτό του. Συντετριμμένος από τον θάνατο του μικρού γιου του, χωρισμένος τώρα από τη σύζυγό του, οδεύει προς την κατάθλιψη, χρησιμοποιώντας τη δουλειά για να διώξει τις σκέψεις του, αυτοθεραπευόμενος με μια σκληρά επιδιωκόμενη κανονικότητα. Έχει εγκαταλείψει τη συγγραφή λογοτεχνικών έργων και εργάζεται ως αρθρογράφος αθλητικών ειδήσεων.

Το μυθιστόρημα διερευνά την προσωπική κρίση, την απώλεια (μεταξύ των οποίων η θλίψη για το παιδί του), τον μεταίχμιο μεταξύ πετυχημένης εξωτερικά ζωής και εσωτερικής κενότητας ή υπαρξιακής ανησυχίας. Ο Φορντ εστιάζει στην αμερικανική μεσαία τάξη, στις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις, στις βαθύτερες επιθυμίες πίσω από τις “κανονικές” ζωές. Λογοτεχνικά, το έργο ξεχωρίζει για τη λιτότητα του ύφους, την ακρίβεια στις παρατηρήσεις, τον εσωτερικό μονόλογο, και την αίσθηση μιας θλίψης αλλά και του ανοίγματος - πώς οι μικρές αλλαγές, τα γεγονότα της καθημερινότητας, οι αποτυχίες και οι απώλειες διαμορφώνουν την προσωπική ταυτότητα. Αριστοτεχνικά περιγράφει τις σκληρές και επισφαλείς συναισθηματικές ισορροπίες ενός ανθρώπου που μπορεί κάποιοι από τους αναγνώστες να αναγνωρίσουν ως δικές τους. Είναι το πορτρέτο ενός ανθρώπου που παλεύει με την απόγνωση και που αρνείται στο τέλος να παραμείνει έτσι. Αυτό το βιβλίο οδήγησε σε μια όχι λιγότερο λαμπρή συνέχεια, την «Ημέρα της Ανεξαρτησίας».