Η "παραλογική πραγματικότητα", από τους Πόε, Γιούνγκ και Μπόρχες, στους Μπάλλαρντ, Βαλέ και Κιλ

Uzo Egonu. Will knowledge safeguard freedom

Τα λογοτεχνικά μοτίβα, είναι επαναλαμβανόμενα στοιχεία – τμήμα ή στοιχείο ενός τοπίου, μια φράση ή σκέψη, ένα σύμβολο – σε ένα λογοτεχνικό δημιούργημα (πεζό ή ποίημα), που ενισχύουν την ανάπτυξη του κυρίου θέματος. Στόχος τους είναι να εμβαθύνουν την διήγηση, να ενισχύσουν το μυστήριο και την πλοκή και να αναδείξουν ιδιαίτερα στοιχεία των χαρακτήρων και της συνολικής προσέγγισης του έργου. Με άλλα λόγια είναι λογοτεχνικό εργαλείο, που ξεδιπλώνει, εμβαθύνει και νοηματοποιεί την αφήγηση. Δεν πρέπει να τα ταυτίζουμε με τα θέματα, που είναι τα κύρια μηνύματα ή κεντρική ιστορία του μυθιστορήματος. Τα μοτίβα υποβοηθούν και ενισχύουν την ανάπτυξη των θεμάτων στο έργο, για την  καλύτερη κατανόηση, ακόμη και αφομοίωση, από τους αναγνώστες.  Στο ποίημα του Πόε «Το κοράκι», ο ερωτευμένος, που θρηνεί το χαμό της αγαπημένης του, οδηγείται προς την παραφροσύνη, ακούγοντας την μονότονα, επαναλαμβανόμενη φράση του κορακιού «Ποτέ πια» (Nevermore).

Αρκετοί συγγραφείς, χαρακτηριστικά ξεχωρίζουμε μερικούς (επιλεγμένα έργα των οποίων παρουσιάζονται παρακάτω), παρά το γεγονός, ότι έζησαν σε διαφορετικές χρονικές και πολιτισμικές περιόδους, και ενώ ξεκινούν από διαφορετικές λογοτεχνικές αφετηρίες και ύφος, μοιράζονται ορισμένα, κοινά – τουλάχιστον περίεργα – θεματικά και αφηγηματικά μοτίβα. Εκτός από το θάνατο, την βία και την φθορά, την βαθιά ψυχολογία, το ταξίδι, την αναζήτηση νοήματος και την συμπεριφορά εκτός κανονικών προτύπων – που τα παρουσιάζουν και άλλοι συγγραφείς – επικεντρώνουν τα έργα τους σε συμβολικά και μεταφυσικά τοπία και καταστάσεις, σε παραδοξότητες και ανεξήγητα μυστήρια, σε σύμβολα που κυριαρχούν, και στις σχέσεις των χαρακτήρων τους, με το κυρίαρχο κοινωνικό και ψυχολογικό πλαίσιο. Το κοινό μοτίβο τους, είναι η εξερεύνηση των ορίων μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, με έμφαση σε ψυχολογικά, υπερφυσικά και παράλογα φαινόμενα που αμφισβητούν την κοινότυπη, «ορθολογική» αντίληψη του κόσμου. Κοινή συνισταμένη τους δεν είναι άλλη, από την εμβάθυνση στην ανθρώπινη συμπεριφορά και στην αμφίδρομη σχέση, με το ευρύτερο περιβάλλον, φυσικό, τεχνικό και κοινωνικό, μέσω «παράξενων», αφηγηματικών, μυθολογικών και συμβολικών παρουσιάσεων.

Η απαράμιλλη περιπέτεια του Χανς Πφαάλ. (Έντγκαρ Άλλαν Πόε – 1835) Το διήγημα θεωρείται προφητικό, γιατί περιγράφει ένα ταξίδι σε άλλο κόσμο (Σελήνη), με τεχνολογικό όχημα (αερόστατο υψηλής τεχνολογίας για την εποχή). Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Πόε, παρουσιάζει τις τεχνικές λεπτομέρειες, πρωτοδημοσιεύει μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας και ταχυδρομεί μια επιστολή από έναν “άλλον κόσμο”. Η δομή θυμίζει πολύ μεταγενέστερες αφηγήσεις εξωγήινης επαφής.

Η ιστορία ξεκινά με την παράδοση σε ένα πλήθος που συγκεντρώθηκε στο Ρότερνταμ ενός χειρόγραφου που περιγράφει λεπτομερώς το ταξίδι του Hans Pfaall προς τη Σελήνη. Η επιστολή μεταφέρεται με αερόστατο από έναν κάτοικο της Σελήνης. Είχε σταλεί από τον Pfaall από το Ρότερνταμ, για τον Δήμαρχο Superbus Von Underduk μετά από απουσία πέντε ετών. Το χειρόγραφο, το οποίο αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας, περιγράφει λεπτομερώς πώς ο Hans, ένας επισκευαστής φυσερών, κατάφερε να φτάσει στη Σελήνη χάρη σε ένα επαναστατικό νέο αερόστατο και μια συσκευή που συμπιέζει το κενό του διαστήματος σε ατμοσφαιρικό αέρα. Το ταξίδι του διαρκεί δεκαεννέα ημέρες. Κάνει δύο σημαντικές ανακαλύψεις για τη Σελήνη. Ότι υπάρχει ζωή στη Σελήνη και ότι είναι ενεργή με ηφαίστεια.

Ο Πφαάλ αποκρύπτει τις περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την επιφάνεια της Σελήνης και τους κατοίκους της, προκειμένου να διαπραγματευτεί μια χάρη από τον Δήμαρχο, για αρκετές δολοφονίες που διέπραξε στη Γη, για να ξεφύγει από τους πιστωτές του, οι οποίοι γίνονταν ενοχλητικοί. Οι αρχές της πόλης συμφωνούν ότι, στον Πφαάλ πρέπει να δοθεί χάρη, αλλά ο αγγελιοφόρος που τους έφερε το κείμενο, ένας κάτοικος της Σελήνης, ύψους 60 εκατοστών και χωρίς αυτιά, έχει εξαφανιστεί και δεν μπορούν να αποκαταστήσουν την επικοινωνία μαζί του. Εδώ, χρειάζεται να αξιολογήσουμε το γεγονός ότι, οι αρχές «παραβλέπουν» τα εγκλήματά του, επειδή αυτός τα διαπραγματεύεται επιτυχημένα, αξιοποιώντας ένα πολύ σημαντικότερο γεγονός για την κοινωνία συνολικά.

Το έργο αποτελεί μια μίξη επιστήμης και φαντασίας. Ο Πόε γράφει την ιστορία σαν ψευδοεπιστημονική αναφορά. Αυτό το υβριδικό ύφος (επιστήμη και αφήγηση) είναι ακριβώς το στυλ, που θα χρησιμοποιήσουν αργότερα, πολλοί συγγραφείς του είδους.

Στην ιστορία, εμφανίζεται ένας άγνωστος αγγελιαφόρος, που κατεβαίνει από τον ουρανό, για να μεταφέρει μήνυμα από τη Σελήνη. Η σκηνή, μοιάζει εντυπωσιακά, με μεταγενέστερες αφηγήσεις για: εξωγήινους αγγελιαφόρους, επισκέπτες από άλλους κόσμους και μηνύματα προς την ανθρωπότητα.

Ένα ενδιαφέρον, ιστορικό, παράδοξο, είναι ότι ο Πόε δημοσίευσε την ιστορία 112 χρόνια πριν το περιστατικό της θέασης ΑΤΙΑ από τον Kenneth Arnold, δηλαδή, το γεγονός, που ουσιαστικά ξεκίνησε τη σύγχρονη φιλολογία των ATIA. Μερικοί ερευνητές θεωρούν ότι η λογοτεχνία του 19ου αιώνα - ιδιαίτερα των Ποε και Βερν - διαμόρφωσε το φαντασιακό, με το οποίο αργότερα οι άνθρωποι ερμήνευσαν παράξενα φαινόμενα στον ουρανό. Με άλλα λόγια, η μυθολογία των ATIA, ίσως να είναι εν μέρει, λογοτεχνική κατασκευή που προηγήθηκε της εμπειρίας.

Το βιβλίο των φανταστικών όντων (Χόρχε Λ. Μπόρχες – 1957) Το βιβλίο είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έντονης επιρροής, του Αργεντινού συγγραφέα, από διάφορες «παράξενες» ιδέες, όπως των πολλαπλών πραγματικοτήτων, άγνωστων νοημοσύνων που παρεμβαίνουν στον κόσμο και μυθολογιών που μετασχηματίζονται σε ιστορία.

Σε αυτό, συγκεντρώνει περιγραφές περισσότερων από 120 πλασμάτων από μύθους όλου του κόσμου. Αυτή η προσέγγιση θυμίζει πολύ την ιδέα του Jacques Vallée ότι τα ATIA ίσως είναι η σύγχρονη μορφή αρχαίων μυθολογικών εμφανίσεων. Εκδόθηκε αρχικά ως Εγχειρίδιο Φανταστικής Ζωολογίας στο Μεξικό, σε συνεργασία με τη Margarita Guerrero, και περιγράφει  παράξενα όντα που γεννήθηκαν από την ανθρώπινη νόηση. Μπορεί να παρατηρηθεί ότι, παρά τον χρόνο και τον χώρο, διάφοροι πολιτισμοί ή άτομα, μερικές φορές μοιράζονται επαναλαμβανόμενες και πολύ παρόμοιες ιδέες, για ορισμένα φανταστικά πλάσματα, πιθανότατα επειδή αυτά είναι συχνά προϊόντα ονείρων, επιθυμιών και φόβων που έχουμε μοιραστεί από την αρχή της ύπαρξής μας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο Borges, αναφέρει πραγματικές καταστάσεις, που μπορεί να έχουν οδηγήσει στον θρύλο ενός συγκεκριμένου φανταστικού όντος.

Το έργο, είναι μια σύγχρονη εκδοχή, του είδους των κτηνιατρικών κειμένων, δημοφιλές στον Μεσαίωνα. Τα θέματα των εγκυκλοπαιδειών, η οργάνωση της μνήμης και η αντιπαράθεση μυθοπλασίας και πραγματικότητας ήταν σημαντικά για τον Μπόρχες. Το βιβλίο, μπορεί να θεωρηθεί ως πρότυπο για τις ανθολογίες του Μπόρχες για το ανύπαρκτο (Το Βιβλίο του Ουρανού και της Κόλασης, Το Βιβλίο των Ονείρων κ.α.). Είναι δομημένο, ως συλλογή εγκυκλοπαιδικών άρθρων, που περιέχουν σύντομες περιγραφές πολλών μυθικών και άλλων φανταστικών πλασμάτων, πηγές και αναπαραστάσεις σχετικών μύθων.

Προβεβλημένο, ως αναφορά και πηγή πληροφοριών, για φανταστικά πλάσματα, το βιβλίο «παίζει» με τη μορφή της εγκυκλοπαίδειας, παρωδώντας την, συχνά αναδιαμορφώνοντας το κείμενο των αναφερόμενων πηγών, ακόμη και παραποιώντας το, αλλάζοντας το πλαίσιο και το νόημά τους, κάτι που είναι γενικά χαρακτηριστικό του δημιουργικού του στυλ. Στο έργο της «Ο Μπόρχες ο ταξινομιστής», η Άντζελα Κάρτερ, σημειώνει ότι, οι βιβλιογραφικές υποσημειώσεις που παρέχει ο Μπόρχες είναι συχνά απόκρυφες, αφού «αγαπά τα φανταστικά κλειδιά, τις ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, τις επινοημένες βιβλιογραφίες». Μεταξύ των θεμάτων, που διερευνά ο Μπόρχες στο βιβλίο του, είναι η ιδέα του τέρατος, ως ενός μοναδικού συνδυασμού αληθοφανών τμημάτων, και, άρα τις  δυνατότητες της συνδυαστικής, ως μεθόδου για τη δημιουργία νέων νοημάτων.

Ο κατάλογος διακρίνεται για την εκκεντρικότητά του και, σύμφωνα με τον συγγραφέα, είναι ένα είδος καλειδοσκοπίου, που προορίζεται να διαβάζεται τυχαία και για την ευχαρίστηση της άχρηστης πολυμάθειας. Η Britannica σημειώνει ότι το «Βιβλίο των Φανταστικών Όντων», μαζί με άλλα ύστερα έργα, σχεδόν σβήνει τα όρια μεταξύ πεζογραφίας και ποίησης.

Η γραφή του Borges επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο κάποιοι μελετητές σκέφτονται το φαινόμενο: ως λαβύρινθο συμβόλων και αφηγήσεων.

Αυτό το βιβλίο έχει χρησιμεύσει ως πηγή έμπνευσης για πολλούς συγγραφείς. Έχει εκδοθεί στα ελληνικά, σε μετάφραση του Γιώργου Βέη, από τις εκδόσεις Libro το 1982 (ανατ. 1991, 2005) και τις εκδόσεις Πατάκη το 2016.

Ιπτάμενοι δίσκοι: Ένας σύγχρονος μύθος (Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ – 1958) Σε αυτό το έργο ο Jung δεν προσπαθεί να αποδείξει ότι τα ATIA είναι εξωγήινα, αλλά αντίθετα τα μελετά ως ψυχολογικό και πολιτισμικό φαινόμενο. Υποστηρίζει ότι οι “ιπτάμενοι δίσκοι” λειτουργούν σαν σύγχρονα μυθολογικά σύμβολα σε μια εποχή επιστημονικής σκέψης. Όπως παλιότερα οι άνθρωποι έβλεπαν αγγέλους, ουράνια σημάδια και θεϊκές εμφανίσεις, έτσι στον 20ό αιώνα εμφανίζονται τεχνολογικά σύμβολα στον ουρανό.

Σημειώνει ότι πολλά ATIA περιγράφονται ως κυκλικά αντικείμενα. Ο κύκλος για την ψυχολογία του Jung είναι σύμβολο της ψυχικής ολοκλήρωσης, της τάξης μέσα στο χάος και του mandala (γεωμετρικού σχηματισμού συμβόλων, που αντιπροσωπεύει το σύμπαν, την ολότητα, την αρμονία και την ενότητα, με λειτουργίες οδηγού για την επίτευξη υψηλότερων καταστάσεων συνείδησης και θεραπευτικές ιδιότητες). Γι’ αυτό, πιστεύει, ότι το φαινόμενο των ΑΤΙΑ αντανακλά βαθιά αρχέτυπα του συλλογικού ασυνείδητου.

Επειδή το βιβλίο γράφτηκε μέσα στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου, ο Jung θεωρούσε ότι η ανθρωπότητα, ζώντας με τον φόβο πυρηνικού πολέμου, δημιουργούσε συμβολικές ουράνιες σύγχρονες εικόνες σωτηρίας ή απειλής.

Ο συγγραφέας, με το έργο αυτό, τεκμηριώνει την άποψή του, για τον σύγχρονο, ψυχολογικό μύθο των ΑΤΙΑ, και επηρέασε έμμεσα μεταγενέστερους στοχαστές, οι οποίοι, επίσης αντιμετώπισαν το φαινόμενο, όχι τόσο ως τεχνολογικό, όσο ως πολιτισμικό μυστήριο. Παρακάτω, θα αναφέρουμε έργα του Ζακ Βαλέ (που ανέπτυξε την συγκριτική μυθολογία για το θέμα) και του Τζον Κιλ (που υποστήριξε την θεωρία των πολλών διαστάσεων). 

Στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Σταγειρία το 1991

Η Πλημμύρα (James. G. Ballard – 1962) Έργο, στο οποίο, ο συγγραφέας δεν μένει μόνο στην φυσική καταστροφή, αλλά την χρησιμοποιεί για να εξερευνήσει κάτι πολύ πιο βαθύ, τις συλλογικές ασυνείδητες επιθυμίες των κεντρικών χαρακτήρων. Παρουσιάζει την ιδέα, ότι οι άνθρωποι διαμορφώνουν ασυνείδητα το εξωτερικό τους περιβάλλον, με τέτοιο τρόπο, ώστε να αντανακλά τις υποσυνείδητες παρορμήσεις τους.

Περίπου εβδομήντα χρόνια πριν από τη δράση του μυθιστορήματος, βίαιες και παρατεταμένες ηλιακές καταιγίδες διευρύνουν τη ζώνη ακτινοβολίας Van Allen, η οποία επιδεινώνει την ιονόσφαιρα της Γης. Η ηλιακή ακτινοβολία, αυξάνει τις επιφανειακές θερμοκρασίες, ανεβάζει τα επίπεδα των θαλασσών και έτσι δημιουργεί ένα τροπικό κλίμα στο μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη. Καθώς το μεγαλύτερο μέρος της Γης δεν είναι πλέον κατοικήσιμο από ανθρώπους, οι επιζώντες μεταναστεύουν στον Βόρειο και Νότιο Πόλο, τους οποίους το νέο κλίμα του πλανήτη έχει καταστήσει κατάλληλους για ανθρώπινη κατοίκηση.

Στο μυθιστόρημα, η φυσική καταστροφή, ωθεί τον πλανήτη να μετατραπεί σε ένα νέο, ονειρεμένο κόσμο, προκαλώντας την πνευματική κατάπτωση μερικών - όχι όλων – από τους χαρακτήρες του έργου. Ο J.G. Ballard παρουσιάζει εδώ, χαρακτήρες που εκμεταλλεύονται την κοινωνική και πολιτισμική κατάρρευση ως ευκαιρίες για να επιδιώξουν νέους τρόπους αντίληψης, ασυνείδητες παρορμήσεις και συστήματα νέου νοήματος.

Ο Δρ. Robert Kerans συμμετέχει σε μια επιστημονική αποστολή που στάλθηκε για να καταγράψει τη χλωρίδα και την πανίδα της λιμνοθάλασσας που καλύπτει την πόλη του Λονδίνου. Κατά τη διάρκεια του επιστημονικού τους έργου, τα μέλη της αποστολής αρχίζουν να βλέπουν παράξενα όνειρα. Καθώς οι άλλοι κάτοικοι της λιμνοθάλασσας τελικά φεύγουν από το υπερθερμασμένο περιοχή και κατευθύνονται βόρεια, ο Κέρανς και δύο άλλοι επιστήμονες, η μοναχική Δρ. Μπέατρις Νταλ και ο Δρ. Άλαν Μπόντκιν, αποφασίζουν να παραμείνουν. Μια ομάδα πειρατών, φτάνει για να λεηλατήσει θησαυρούς από τα βαθιά νερά της λιμνοθάλασσας του Λονδίνου. Αφού αποξηραίνουν τη λιμνοθάλασσα, αποκαλύπτουν ένα μέρος της πόλης του Λονδίνου. Μετά από πολλές περιπέτειες ο  Δρ. Κέρανς, καταφέρνει να το ξαναπλημμυρίσει. Εδώ μοιάζει να συμφιλιώνεται με το φαινόμενο, αν όχι και να το επιδιώκει, αφού “βοηθά” να ξαναπλημμυρίσει η λιμνοθάλασσα. Τραυματισμένος και απογοητευμένος, τελικά φεύγει από τη λιμνοθάλασσα και κατευθύνεται νότια, σαν «ένας δεύτερος Αδάμ που αναζητά τους ξεχασμένους παραδείσους του αναγεννημένου ήλιου». Σε αντίθεση με πολλά έργα μετά-αποκαλυπτικής φαντασίας, το μυθιστόρημα παρουσιάζει έναν κεντρικό χαρακτήρα, ο οποίος αντί να είναι διαταραγμένος, από το τέλος του παλιού κόσμου, εμφανίζεται εκστασιασμένος από την χαοτική πραγματικότητα που τον έχει αντικαταστήσει.

Στο Humanities Review, ο συγγραφέας Travis Eldborough ανέφερε ότι τα λογοτεχνικά έργα του Ballard γενικά, και ιδιαίτερα το The Drowned World, επιτρέπουν στους αναγνώστες να «αναρωτηθούν αν η αίσθηση του Εαυτού μας – και του εαυτού ως ανεξάρτητου, κυρίαρχου, αμετάκλητου – είναι, η ίδια, μια [κοινωνική] κατασκευή και μια προσωρινή». Ο κριτικός Brian Baker ανέφερε ότι στα θέματα του μυθιστορήματος, ο Ballard «εξερευνά τις βαθιές επιπτώσεις του χρόνου, του χώρου, της ψυχολογίας και της εξελικτικής βιολογίας προκειμένου να διαλύσει τις ανθρωποκεντρικές αφηγήσεις και, με τη σειρά του, να ανοίξει εναλλακτικούς τρόπους βίωσης και αντίληψης της σύγχρονης ανθρώπινης υποκειμενικότητας». Ο ακαδημαϊκός Jim Clarke, ανέφερε ότι «οι μοναχικοί πρωταγωνιστές του Ballard διασχίζουν οριακές καταστάσεις, συχνά τόσο ψυχολογικές όσο και σωματικές, στις οποίες ο πολιτισμός υποχωρεί στο καθεστώς της μνήμης και η ύπαρξη κυριαρχείται και ορίζεται από το περιβάλλον».

Στα κείμενά άλλων έργων του συγγραφέα, εμφανίζονται συχνά ουράνια οράματα, παράξενες μορφές στον ορίζοντα και εμπειρίες που μοιάζουν με επαφή με το άγνωστο. Αντιμετωπίζει γενικά το “παράξενο”, όχι σαν απλή επιστημονική απορία, αλλά σαν καθρέφτη της ανθρώπινης συνείδησης, λογοτεχνικό σύμβολο και φιλοσοφικό πρόβλημα. Επίσης σημειώνουμε, ότι προσέγγιζε το φαινόμενο των ATIA, περισσότερο ως σύμβολα της ανθρώπινης ψυχής και της συλλογικής φαντασίας. Στα ελληνικά το μυθιστόρημα έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Αίολος το 1993.

Passport to Magonia (Ζακ Βαλέ -1969) Είναι το πιο πρωτότυπο έργο του συγγραφέα. Σε αυτό το βιβλίο, διατυπώνει μια ριζικά διαφορετική ερμηνεία του φαινομένου ATIA: ότι οι σύγχρονες μαρτυρίες μοιάζουν εντυπωσιακά με παλαιότερες παραδόσεις για νεράιδες, δαίμονες, αγγέλους ή “όντα” της λαϊκής φαντασίας. Η ιδέα του είναι ότι ίσως πρόκειται για το ίδιο πολιτισμικό φαινόμενο που αλλάζει μορφή ανά εποχή. Έχει τη μεγαλύτερη λογοτεχνική και διανοητική σημασία από τα έργα του και συνδυάζει επιστημονική έρευνα και συγκριτική μυθολογία.

Παραλληλίζει σύγχρονες αναφορές με μυθικές ιστορίες, υποστηρίζοντας ότι οι περιγραφές αυτών που ισχυρίζονται, ότι είδαν ATIA, αντικατοπτρίζουν διάφορες πολιτιστικές παραδόσεις και μύθους.  Η εργασία του είναι ερευνητική και αναλυτική, προσεγγίζοντας το φαινόμενο με ένα υβριδικό φιλοσοφικό και επιστημονικό πρίσμα. Συγκρίνει ιστορικά κείμενα, λαογραφία και σύγχρονες αναφορές, δημιουργώντας ένα έργο που βρίσκεται ανάμεσα σε δοκίμιο ιδεών, πολιτισμικής ανθρωπολογίας και φιλοσοφίας του παράδοξου. Μπορούμε να το δούμε ως μια τολμηρή κίνηση να ρίξει φως σε ένα περίπλοκο θέμα, προκαλώντας αναθεώρηση της αντίληψης μας για την ανθρώπινη εμπειρία και τη σύνδεση μας με το μυστηριώδες.

Η γραφή του Jacques Vallée, είναι στοχαστική και δοκιμιακή, όχι απλώς καταγραφική. Ο Vallée χτίζει ένα σχεδόν Μπορχικό σύμπαν παραδειγμάτων, ένα λαβύρινθο, όπου η ιστορία, η μυθολογία και οι σύγχρονες αφηγήσεις αλληλοκαθρεφτίζονται.

Είναι λιγότερο ένα βιβλίο για τα ATIA, και περισσότερο ένα δοκίμιο για τη σχέση μύθου, συνείδησης και πραγματικότητας. Θεωρείται από πολλούς σαν σημαντικότερη μελέτη του θέματος, επειδή μετατόπισε τη συζήτηση πέρα από την απλή «εξωγήινη υπόθεση».

Operation Trojan Horse  (Τζον Κιλ – 1970) Ο τίτλος αναφέρεται στον αρχαίο μύθο του Δούρειου Ίππου, υποδηλώνοντας, ότι οι επισκέπτες από το διάστημα, μπορεί να είναι στην πραγματικότητα δημιουργοί αποπλανητικών και παραπλανητικών φαινομένων.

Σε αυτό το βιβλίο – καθοριστικό για την φήμη και αναγνώρισή του στο είδος, αν και από το 1967, σε άρθρο του, στο περιοδικό Saga, επινόησε τον όρο "Men in Black" - ο Keel προτείνει μια πολύ παράξενη ιδέα, ότι τα ATIA ίσως είναι φαινόμενο μιας άγνωστης διάστασης ή νοημοσύνης που αλληλοεπιδρά με την ανθρώπινη κουλτούρα. Το έργο αγγίζει θέματα όπως λαογραφία, παραψυχολογία, θρησκευτικές εμφανίσεις και ιστορικές μαρτυρίες. Για πολλούς είναι σχεδόν φιλοσοφική πραγματεία για το παράδοξο.

Υποστηρίζει ότι οι αναφορές για ATIA και εξωγήινες επαφές,  δεν είναι απλώς πρόσφατα φαινόμενα, αλλά έχουν τις ρίζες τους, σε πολύ παλαιότερες παραδόσεις και μύθους. Ο Keel προσεγγίζει τη θεωρία ότι οι "εξωγήινοι" ή άλλες υπερφυσικές οντότητες πιθανόν να αποσκοπούν στη χειραγώγηση της ανθρώπινης πραγματικότητας μέσω της παραπληροφόρησης και της ψυχολογικής επιρροής.

Το βιβλίο, είναι ένας τολμηρός, κριτικός, και αρκετά προκλητικός, συλλογισμός πάνω στους εναλλακτικούς κόσμους, που δημιουργούνται γύρω από τις ATIA αναφορές. Η γραφή του Keel, γεμάτη ενθουσιασμό και αντιφάσεις, ενθαρρύνει τον αναγνώστη να σκεφτεί τις μορφές, που παίρνουν οι παραδόσεις και οι φόβοι στην ανθρώπινη ιστορία. Αν και ορισμένοι μπορεί να θεωρήσουν τις θεωρίες του υπερβολικές ή αμφισβητήσιμες, το βιβλίο παραμένει σημαντικό στον τομέα της έρευνας για τα παράξενα φαινόμενα, ενθαρρύνοντας μια άμεση και κριτική προσέγγιση στη διαχείριση των θεμάτων που αφορούν το άγνωστο.

Όπως έγραψε ο ίδιος ο Keel: «Εγκατέλειψα την εξωγήινη υπόθεση το 1967, όταν οι δικές μου έρευνες πεδίου αποκάλυψαν μια εκπληκτική επικάλυψη μεταξύ ψυχικών φαινομένων και ATIA... Τα αντικείμενα και οι εμφανίσεις δεν προέρχονται απαραίτητα από άλλον πλανήτη και μπορεί να μην υπάρχουν καν ως μόνιμες κατασκευές ύλης. Είναι πιο πιθανό, να βλέπουμε αυτό που θέλουμε να δούμε και να ερμηνεύουμε τέτοια οράματα, σύμφωνα με τις σύγχρονες πεποιθήσεις μας».

Υποστηρίζει, ότι μια μη ανθρώπινη ή πνευματική πηγή νοημοσύνης, έχει σκηνοθετήσει ολόκληρα γεγονότα, κατά τη διάρκεια μιας μακράς χρονικής περιόδου, προκειμένου να διαδώσει και να ενισχύσει ορισμένα εσφαλμένα συστήματα πεποιθήσεων. Για παράδειγμα, τέρατα, φαντάσματα και δαίμονες, η πίστη των νεράιδων της Μέσης Ευρώπης, θρύλοι βρικολάκων, μυστηριώδη αερόπλοια το 1897, μυστηριώδη αεροπλάνα της δεκαετίας του 1930, μυστηριώδη ελικόπτερα, ανώμαλες θεάσεις πλασμάτων, φαινόμενα «Πολτεργκάιστ», σφαίρες φωτός και άγνωστα ιπτάμενα αντικείμενα. Ο Keel υπέθεσε, ότι τελικά όλες αυτές οι ανωμαλίες αποτελούν κάλυψη για το πραγματικό φαινόμενο. Χρησιμοποίησε τον όρο «υπεργήινοι», για να περιγράψει τους επιβάτες ATIA που πίστευε ότι ήταν μη ανθρώπινες οντότητες, ικανές να πάρουν οποιαδήποτε μορφή επιθυμούν.

Ο Keel δεν ανέφερε καμία υπόθεση, σχετικά με τον τελικό σκοπό του φαινομένου, εκτός από το ότι η οντότητα των ATIA, φαίνεται να έχει μακροχρόνιο ενδιαφέρον για την αλληλεπίδραση με την ανθρώπινη φυλή.

Στο βιβλίο του «Ο Στοιχειωμένος Πλανήτης μας», ο Keel προχωρά και άλλο και συζητά τη σπάνια θεωρούμενη πιθανότητα, ότι οι εξωγήινοι «επισκέπτες» στη Γη, δεν είναι καθόλου επισκέπτες, αλλά ένας προηγμένος γήινος πολιτισμός, ο οποίος μπορεί να είναι ή να μην είναι ανθρώπινος. Εξετάζει επίσης, την δυνατότητα ζωής σε διαφορετικές διαστάσεις.

The Mothman Prophecies (Τζον Κιλ - 1975) Ένα, από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα του John Keel, σχεδόν μεταφυσικό χρονικό, που περιγράφει μια σειρά παράξενων γεγονότων. Παρουσιάζει τις αναφορές, για την εμφάνιση ενός μυστηριώδους πλάσματος που ονομάζεται Μothman, κατά τη δεκαετία του 1960 σε μια μικρή πόλη των ΗΠΑ. Η ατμόσφαιρα είναι τόσο έντονη, που το έργο διαβάζεται σαν υπαρξιακό θρίλερ, για την ανθρώπινη αντίληψη της πραγματικότητας.  

Το έργο, συνδυάζει στοιχεία δημοσιογραφίας, προσωπικής εμπειρίας και έρευνας πάνω σε διάφορους μεταφυσικούς θρύλους και φαινόμενα, καταγράφοντας επίσης τις σύνθετες αναδρομές του Keel στην περιοχή αυτή. Το βιβλίο, συνταιριάζει ATIA, προφητικές εμπειρίες, μυστηριώδη επικοινωνία και παράξενα πλάσματα. Ο Mothman, με τα μεγάλα του φτερά και την ικανότητά του να προκαλεί περιέργεια και φόβο, έγινε σύμβολο και προκαλούσε ανησυχίες για μια σειρά παράξενων γεγονότων που συνδέονταν με την επερχόμενη καταστροφή της Γέφυρας Silver Bridge το 1967.

Η δύναμη του βιβλίου, έγκειται στη συμμόρφωση του Keel με την κοινωνική και ψυχολογική διάσταση των φαινομένων που διερευνά. Η αναγνώριση της σύνδεσης ανάμεσα στις παραφυσικές εμφανίσεις και τις συλλογικές φόβους των ανθρώπων, αποτελεί μια μοναδική και διαφωτιστική ανάγνωση. Κριτικοί και αναγνώστες έχουν επισημάνει την ικανότητα του συγγραφέα, να χρησιμοποιεί τις ιστορίες του για να προκαλέσει σκέψη, και να δημιουργήσει μια ατμόσφαιρα μυστηρίου, ξεπερνώντας τον απλό τρόμο προς κάτι βαθύτερο και πιθανώς μεταφυσικό.

Στο τεύχος Μαΐου/Ιουνίου 2002 του Skeptical Inquirer, ο δημοσιογράφος John C. Sherwood, πρώην συνεργάτης του ερευνητή ATIA Gray Barker, δημοσίευσε μια ανάλυση ιδιωτικών επιστολών που ανταλλάχθηκαν μεταξύ του Keel και του Barker κατά την περίοδο της έρευνας του Keel. Στο άρθρο με τίτλο "Gray Barker's Book of Bunk", ο Sherwood ανέφερε ότι βρήκε σημαντικές διαφορές μεταξύ αυτών που έγραψε ο Keel κατά τη διάρκεια της έρευνάς του και αυτών που έγραψε στο πρώτο του βιβλίο σχετικά με τις αναφορές για τον Mothman, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την ακρίβεια του βιβλίου. Ο Sherwood ανέφερε επίσης ότι ο Keel, ο οποίος ήταν γνωστός για τη συγγραφή χιουμοριστικών και εξωφρενικών επιστολών σε φίλους και συνεργάτες, δεν τον βοήθησε να διευκρινίσει τις διαφορές.

"Messengers of Deception" (Ζακ Βαλέ -1979) Έργο, που θεωρείται σαν το πιο ανατρεπτικό και «θεωρητικά επικίνδυνο», για την κλασική αντίληψη των ATIA. Αμφισβητεί την «εύκολη» εξωγήινη εξήγηση. Ο Vallée υποστηρίζει ότι το φαινόμενο ΑΤΙΑ μπορεί να λειτουργεί και ως σύστημα επιρροής πάνω στην ανθρώπινη κοινωνία. Δεν αποκλείει την ύπαρξη άγνωστων φαινομένων, αλλά προειδοποιεί ότι οι αφηγήσεις γύρω από αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κοινωνικό πειραματισμό, ιδεολογική χειραγώγηση και ακόμη για τη δημιουργία νέων κινημάτων «θρησκευτικού» τύπου.

Στο βιβλίο αυτό, ο Vallée εξερευνά την έννοια της παραπληροφόρησης και των «παραπλανητικών» ενδεχόμενων στις αναφορές για ATIA και εξωγήινες επαφές. Αναλύει τις ψυχολογικές, κοινωνικές και πνευματικές επιπτώσεις, που μπορεί να έχει η πιστοποίηση και η αναγνώριση τέτοιων φαινομένων, εστιάζοντας στην πιθανότητα ότι δεν είναι μόνο οι εξωγήινες επαφές που είναι σημαντικές, αλλά και οι άνθρωποι που προβαίνουν σε αυτές τις εμπειρίες.

Συζητά τις θεωρίες συνομωσίας και τις παραπλανήσεις, που περιβάλλουν το φαινόμενο των ΑΤΙΑ. Υποστηρίζει ότι κάποιοι από τους «αγγελιοφόρους, ή τις οργανώσεις που υποτίθεται ότι προσφέρουν γνώσεις ή επαφές με εξωγήινους, μπορεί να είναι μέρος ενός μεγαλύτερου σχεδίου, που έχει στόχο να κρατήσει την κοινωνία σε σύγχυση. Η εργασία του αναλύει πώς οι ανθρώπινες πεποιθήσεις και οι κοινωνικές δομές, μπορούν να επηρεαστούν από τέτοια φαινόμενα, περνώντας ένα πολύ σημαντικό μήνυμα, για την ανάγκη κριτικής σκέψης και προσοχής, προς τις πηγές πληροφόρησης.

Προσεγγίζει το θέμα με μια εξερευνητική και κριτική διάθεση, ανησυχώντας για τις συνέπειες της παραπληροφόρησης και τονίζει ότι η σωστή κατανόηση της φύσης των ΑΤΙΑ και των επαφών μαζί τους είναι κρίσιμη.

Μελετά τα ΑΤΙΑ ως κοινωνικό φαινόμενο και εξετάζει την εμφάνιση λατρειών και ομάδων επαφής που ισχυρίζονται ότι επικοινωνούν με εξωγήινους. Ο Vallée δείχνει πώς τέτοιες ομάδες μπορούν να διαμορφώσουν νέες μυθολογίες. Συνδέει την ψυχολογία και την πολιτική, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον προς την κοινωνιολογία των πεποιθήσεων, την μαζική ψυχολογία και τις τις πιθανές χρήσεις σύγχρονων μύθων για πολιτικούς σκοπούς. Για αυτό πολλοί αναγνώστες, το θεωρούν περισσότερο βιβλίο για την ανθρώπινη νοοτροπία παρά για ΑΤΙΑ. Το έργο απευθύνεται σε όσους ενδιαφέρονται για την επιστήμη, την ψυχολογία και την κοινωνιολογία, προσφέροντας μια διαφορετική οπτική για το φαινόμενο των ATIA, πέρα από τις συμβατικές αναφορές.

Έχει σχεδόν προφητική διάσταση, αφού προβλέπει σύγχρονα φαινόμενα όπως τις θεωρίες συνωμοσίας, τις διαδικτυακές κοινότητες πεποιθήσεων και τις νέες μορφές ψηφιακής μυθολογίας.

Dimensions: A Casebook of Alien Contact (Ζακ Βαλέ - 1985) Αν και παρουσιάζεται ως ερευνητικό συχνά θεωρείται το πιο “ατμοσφαιρικό” και σχεδόν μυθιστορηματικό του έργο.

Συγκεντρώνει διάφορες μαρτυρίες και αναφορές για επαφές με εξωγήινους, επισημαίνοντας τη σημασία της υποκειμενικής εμπειρίας και δείχνοντας πώς οι πολιτισμικές και κοινωνικές παράμετροι επηρεάζουν αυτές τις εκδηλώσεις. Η ανάλυσή του σύγκρουσης και συγχώνευσης ερμηνειών, ενισχύει την ιδέα ότι οι εξωγήινες επαφές μπορεί να είναι πολυδιάστατες και πολύπλοκες. Η αξιολόγηση αυτού του έργου έγκειται στην ικανότητά του να προκαλεί ερωτήσεις και να ανοίγει διάλογο σχετικά με την ερμηνεία των ανεξήγητων φαινόμενων.

Μοιάζει με μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας γιατί έχει αφηγηματική δομή. Δεν είναι μια ψυχρή μελέτη. Αφηγείται περιστατικά σαν ιστορίες, παράξενες συναντήσεις, ανεξήγητα φαινόμενα, μαρτυρίες που περιγράφουν εμπειρίες στα όρια του ονείρου. Η δομή θυμίζει σειρά από αφηγήσεις μυστηρίου που συνδέονται μεταξύ τους. Ο Vallée δημιουργεί μια αίσθηση, ότι το φαινόμενο δεν είναι απλώς εξωγήινο, αλλά κάτι πολύ πιο αινιγματικό, σχεδόν μεταφυσικό.

Η γραφή του καλλιεργεί την αίσθηση του κοσμικού παράδοξου, παρόμοια με τη λογοτεχνική ατμόσφαιρα του H. P. Lovecraft, αν και χωρίς το στοιχείο του τρόμου.  Δείχνει ότι παρόμοια φαινόμενα εμφανίζονται σε διαφορετικές εποχές με διαφορετικά «πρόσωπα»: νεράιδες, δαίμονες, εξωγήινοι. Αυτή η ιδέα δημιουργεί μια σχεδόν φιλοσοφική πλοκή μέσα στο βιβλίο. Η γλώσσα είναι πυκνή, στοχαστική και γεμάτη εικόνες, όχι απλώς τεχνική. Για αυτό πολλοί αναγνώστες το διαβάζουν σαν δοκιμιακό μυθιστόρημα ιδεών.

Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια, ο συγγραφέας υπήρξε σύμβουλος του σκηνοθέτη Steven Spielberg στην ταινία Στενές επαφές τρίτου τύπου

Forbidden Science (Ζακ Βαλέ -1992) Το έργο του Jacques Vallée που βρίσκεται πιο κοντά στη καθαρή λογοτεχνία, με την έννοια της προσωπικής αφήγησης, του στοχαστικού ύφους και της σχεδόν μυθιστορηματικής ατμόσφαιρας.

Περιλαμβάνει προσωπικά ημερολόγια και σημειώσεις, που καλύπτουν την επιστημονική του πορεία για δεκαετίες (από τη δεκαετία του 1950 έως τον 21ο αιώνα). Αντικειμενική και προσωπική, αυτή η εργασία αναδεικνύει τα ταραχώδη ζητήματα του επιστημονικού κόσμου γύρω από την έρευνα των ATIA και την αντίσταση που αντιμετώπισε. Η γραφή του είναι ειλικρινής και τεκμηριωμένη, αποκαλύπτοντας το πάθος του για την αναζήτηση της αλήθειας. Είναι επιδραστικό έργο, γιατί προτείνει ότι υπάρχουν «απαγορευμένες» αλήθειες στον χώρο της επιστήμης που πρέπει να διερευνηθούν, ενθαρρύνοντας τη διαρκή αναζήτηση.

Θεωρείται το πιο “λογοτεχνικό” γιατί είναι μια αφηγηματική καταγραφή εμπειριών, συναντήσεων και σκέψεων, γραμμένη με προσωπικό τόνο. Στα ημερολόγια εμφανίζονται πραγματικές μορφές της επιστήμης και της κουλτούρας των ATIA και παρουσιάζονται μέσα από σκηνές, διαλόγους και στιγμές, σχεδόν όπως σε αφήγηση μυθιστορήματος. Έχει στοχασμό και εσωτερικό μονόλογο για την επιστήμη και τα όριά της, την φύση του μυστηρίου και την σχέση μύθου και πραγματικότητας.

Μοιάζει με τα προσωπικά σημειωματάρια μεγάλων διανοητών με φιλοσοφικό και λογοτεχνικό τόνο. Τέλος, δίνει το ιστορικό χρονικό μιας εποχής και είναι μια μαρτυρία της επιστημονικής κουλτούρας του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, από την αστρονομία, τη NASA και το ARPANET (πρόδρομο του σημερινού διαδικτύου), μέχρι τη Silicon Valley.

Κλείνοντας το παρόν, επισημαίνουμε, ότι ο Borges, στα έργα του, παίζει με άπειρα σύμπαντα, τα όνειρα και τις εναλλακτικές πραγματικότητες. Από τους πιο σύγχρονους ο Ballard, εξερευνά ψυχοπαθολογικές διαταραχές και τεχνολογικές εισβολές στην ψυχική πραγματικότητα, ενώ οι Vallée και Keel, επικεντρώνονται σε παράξενα γεγονότα, προτείνοντας, ότι αυτά συνδέονται με όνειρα, μύθους και φαντασία, είναι ψυχοκοινωνικά ή πολυδιαστασιακά, και όχι απλά εξωγήινα.

Αυτό το μοτίβο της "παραλογικής πραγματικότητας" (paranormal reality) ενώνει λογοτεχνικές κατευθύνσεις, όπως ο ρομαντισμός, ο νατουραλισμός, η ψυχανάλυση, η μεταφυσική φαντασία και η σύγχρονη ουφολογία. 

Κομμουνάροι (του Δημ.Βασιλείου)

 «Το Παρίσι των εργατών με την Κομμούνα του, θα γιορτάζεται πάντα σαν δοξασμένος  προάγγελος μιας νέας κοινωνίας.» (Καρλ Μαρξ - "Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία".)

ΚΟΜΜΟΥΝΑΡΟΙ

 

 

Μικρό το σύμπαν!

Πώς να χωρέσει την αγάπη μας;

Γι’ αυτό, στους αιώνες την μοιράζουμε

για ν’ αντέξει, το σύμπαν,

την απεραντοσύνη της!

 

Όπως οι κομμουνάροι,

που τη μεγάλη τους καρδιά

σ’ όλο τον κόσμο την εμοίρασαν,

σαν φυλαχτό απ’ τ’ άδικο

κι’ υπόσχεση για νίκη!

Κίεβο, 22/10/2010 - Από την συλλογή "ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΠΕΡΠΑΤΗΣΑΝ ΣΤΗ ΓΗ", Εκδόσεις "ΑΠΑΡΣΙΣ", Αθήνα, 2020.

Υ.Γ. Από την εισαγωγή του Φρίντριχ Ένγκελς στην γερμανική έκδοση του έργου του Καρλ Μαρξ "Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία", (1891).
"...στον οικονομικό τομέα η Κομμούνα παράλειψε αρκετά πράγματα που, κατά τη σημερινή μας αντίληψη, έπρεπε να τα είχε κάνει. Δυσκολότερα βέβαια απ’ όλα μπορεί να κατανοηθεί το γεγονός ότι η Κομμούνα στάθηκε ευλαβικά, με ιερό σεβασμό μπροστά στις πόρτες της τράπεζας της Γαλλίας. Αυτό ήταν επίσης σοβαρό πολιτικό λάθος.".......
"... όταν η εργατική τάξη έρθει πια στην εξουσία, δεν μπορεί να εξακολουθεί να διοικεί με την παλιά κρατική μηχανή ... πρέπει, από τη μια, να παραμερίσει όλη την παλιά καταπιεστική μηχανή που ως τότε είχε χρησιμοποιηθεί εναντίον της, κι από την άλλη να εξασφαλίσει τον εαυτό της από τους ίδιους της τους βουλευτές και υπαλλήλους, ορίζοντας ότι όλοι, δίχως καμιά εξαίρεση, μπορούν να ανακληθούν σ’ οποιαδήποτε στιγμή". (Για την αντιγραφή - ΔΒ)

1990: Μια πραγματικά δημιουργική χρονιά για τη λογοτεχνία.

Το βουνό της ψυχής (Γκάο Σινγκτζιάν – 1990) Συνδυάζει διαφορετικά λογοτεχνικά είδη και χρησιμοποιεί αφήγηση από διαφορετικές «φωνές». Είναι ένα έργο που ξεφεύγει από κάθε παραδοσιακή αφηγηματική δομή. Αναφέρθηκε ειδικότερα από την επιτροπή των Βραβείων Νόμπελ ως «μία από αυτές τις ξεχωριστές και ιδιόμορφες λογοτεχνικές δημιουργίες που φαίνεται ακατόρθωτο το να συγκριθούν με οτιδήποτε άλλο εκτός από τον εαυτό τους».

Ο Gao Xingjian παρασύρει τον αναγνώστη σε μια ατέλειωτη περιήγηση στην άγνωστη Κίνα, Το έργο περιγράφει τα ταξίδια του από την επαρχία Sichuan μέχρι τη θάλασσα, καθώς και τη ζωή με τις Κινεζικές μειονότητες όπως τους Κιανγκ, τους Μιάο και τους Γι, που είναι στο περιθώριο του κινεζικού πολιτισμού των Χαν. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα - καθαρό αλλά και πειραματικό - που συνδυάζει τα στοιχεία ταξιδιωτικής αφήγησης, μυθοπλασίας, στοχασμού και αυτοβιογραφίας. Ο Gao σκηνοθετεί μια πορεία στην ενδοχώρα της Κίνας και του εαυτού του, με την αφήγηση να μετακινείται ανάμεσα στο «εγώ», στο «εσύ», στο «αυτός / αυτή», δημιουργώντας ένα διαλογισμό για την ταυτότητα. Το «ιερό βουνό» λειτουργεί ως σύμβολο αναζήτησης - πνευματικής, υπαρξιακής, καλλιτεχνικής, σαν μια περιήγηση ανεξάντλητου πλούτου: αναζήτηση ερωτική και πνευματική, έρευνα των απαρχών του ανθρώπου και του κινέζικου πολιτισμού, αναζήτηση της αλήθειας, της σοφίας και της αγνότητας, επιστροφής στην παιδική ηλικία.

Omeros (Ντέρεκ Γουόλκοτ – 1990) Επικό ποίημα, χωρισμένο σε επτά «βιβλία» που περιέχουν συνολικά εξήντα τέσσερα κεφάλαια. Πολλοί κριτικοί το θεωρούν ως το καλύτερο έργο του Walcott.

Αυτό το υπέροχο σύγχρονο έπος του ποιητή και θεατρικού συγγραφέα, ακολουθεί τις περιπλανήσεις ενός σύγχρονου Οδυσσέα και τα απαρηγόρητα βάσανα όσων εκτοπίζονται και ταξιδεύουν με δυσκολίες προς τα σπίτια τους. Γραμμένο σε επτά βιβλία, το ποίημα φωτίζει το κλασικό παρελθόν και τα μοτίβα του μέσα από ένα εξαιρετικό καστ σύγχρονων χαρακτήρων από το νησί της Σάντα Λουκία: τους ταπεινούς ψαράδες Αχιλλέα, Φιλοκτήτη και Έκτορα, μια φανταστικά όμορφη οικιακή βοηθό, την Ελένη, που υποκινεί τον δικό της Τρωικό Πόλεμο, μια ντόπια μάντισσα, τις Επτά Θάλασσες, και τον ίδιο τον αφηγητή, που περιπλανιέται στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ευρώπη και πίσω, αν και ξέρει, «όσο πιο κοντά στο σπίτι, τόσο πιο βαθιά αυξάνονται οι φόβοι μας, / ότι κανένα σπίτι δεν θα έρθει να μας συναντήσει στην ακτή μας». Μοναδικά φιλόδοξο και τόσο συγκινητικό όσο τα έργα του ομώνυμου κλασσικού, το Όμηρος παραμένει προσιτό παρά την πολυπλοκότητά του και τις αποκλίνουσες τάσεις του, που περιλαμβάνουν τις στερήσεις των ιθαγενών Αμερικανών και Αφρικανών και των εξόριστων Άγγλων αποίκων. Εξερευνά βαθιά θέματα: την κληρονομιά της δουλείας, την αναζήτηση της ταυτότητας σε έναν διαιρεμένο κόσμο, τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, τον αγώνα μεταξύ ιστορίας και μύθου, και τη δυναμική του τουρισμού και της αποικιακής εκμετάλλευσης. 

First edition UK

Possession (Αντωνία Σ. Μπάιατ - 1990) Ο τίτλος «Κτήση» αναδεικνύει πολλά από τα κύρια θέματα του μυθιστορήματος: ζητήματα ιδιοκτησίας και ανεξαρτησίας μεταξύ εραστών, την πρακτική της συλλογής ιστορικά σημαντικών πολιτιστικών αντικειμένων και το αίσθημα ιδιοκτησίας που νιώθουν οι βιογράφοι απέναντι στα θέματά τους.

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται τόσο στη σημερινή όσο και στη βικτωριανή εποχή, αντιπαραβάλλοντας τις δύο χρονικές περιόδους, ενώ παράλληλα αναδεικνύει ομοιότητες και σατιρίζει τον σύγχρονο ακαδημαϊκό χώρο και τις τελετουργίες ζευγαρώματος. Η δομή του μυθιστορήματος ενσωματώνει πολλά διαφορετικά στυλ, όπως μυθιστορηματικές καταχωρήσεις ημερολογίου, επιστολές και ποίηση, και χρησιμοποιεί αυτά τα στυλ και άλλα μέσα για να διερευνήσει τις μεταμοντέρνες ανησυχίες για την αυθεντία των αφηγήσεων κειμένου.

Ο Ρολάντ είναι μεταπτυχιακός φοιτητής που εργάζεται στη Βρετανική Βιβλιοθήκη. Η ηρωίδα μας, η Μοντ, είναι μια ψυχρή, καταπιεσμένη καθηγήτρια σε ένα επαρχιακό αγγλικό πανεπιστήμιο. Τυχαία σκοντάφτουν από κοινού σε μια κρύπτη από καυτά ερωτικά γράμματα από έναν διάσημο (αν και φανταστικό) βικτωριανό ποιητή που ονομάζεται Randolph Ash. Η ανακάλυψή τους περιπλανεί τόσο σε ένα λογοτεχνικό μυστήριο όσο και στο δικό τους αργά αναπτυσσόμενο ρομάντζο, το οποίο συνδυάζεται επιδέξια με την ιστορία της ερωτικής σχέσης του Ash. 

Paul Cezanne, Οι μεγάλες λουόμενες, 1906 Φιλαδέλφεια, Museum of Art

Γυναίκες και σκλάβες (Σου Τονγκ - 1990) Το πρώτο κινεζικό μυθιστόρημα που αποδομεί την πατριαρχία μέσα από τη πολυγαμία. Οι γυναίκες γίνονται θέατρο πολέμου – ανταγωνίζονται, σκοτώνουν, σκοτώνονται. Το βιβλίο είναι μια πικρή σάτιρα για την πατριαρχία, τη σκληρότητα την ομοφυλοφιλία και τον ανταγωνισμό.

Το μυθιστόρημα αυτό είναι μια σκοτεινή και αλληγορική ιστορία που διαδραματίζεται στην Κίνα των αρχών του 20ού αιώνα. Ο πλούσιος αριστοκράτης Zuoqian επιστρέφει στην πατρική του έπαυλη με την τέταρτη και νεαρότερη σύζυγό του, τη πρώην φοιτήτρια Lotus, που ο κατεστραμμένος οικονομικά πατέρας της, την «πούλησε» σε αυτόν. Η άφιξή της ανατρέπει την ήδη δηλητηριώδη ισορροπία μεταξύ των τριών προηγούμενων συζύγων, των υπηρετριών και των παλλακίδων. Ο αγώνας για εύνοια, εξουσία, προσοχή και επιβίωση μετατρέπει την έπαυλη σε ένα μικρόκοσμο βίαιων συγκρούσεων, δηλητηριάσεων, μανίας και έντονου ερωτικού πόθου. Η Λωτός προσπαθεί να προσελκύσει την προσοχή του Φέιπου, μεγαλύτερου γιού του άνδρα της, αλλά αυτός φοβάται τις γυναίκες, οπότε δεν ενδιαφέρεται και έχει ομοφυλοφιλική σχέση με τον νεαρό Δάσκαλο Γκου. Η πλοκή ξετυλίγεται μέσα από ένα δίκτυο προδοσιών και μίσους, όπου κανείς δεν είναι αθώος και όλοι είναι, στην ουσία, σκλάβοι των παθών, των θέσεων και των περιστάσεών τους.

Ο Χορός των Εφτά Πέπλων (Τομ Ρόμπινς – 1990) Ο Ρόμπινς είναι ένας μεγάλος καινοτόμος της γλώσσας και αγαπημένος συγγραφέας. Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο από λογοτεχνικά πυροτεχνήματα και θεματικό φιλοσοφικό παιχνίδι. Εμπλέκει την τελετουργία της τέχνης, του έρωτα, της θρησκείας, της πολιτικής και των κοινωνικών ρόλων σε έναν «χορό» όπου τα πάντα είναι διασυνδεδεμένα και ταυτόχρονα αποσυνδεδεμένα.

Στον πυρήνα του βρίσκεται ένα ζευγάρι, μια νεαρή καλλιτέχνιδα) και ένας "ροκάς", ξεκινούν ένα υπερρεαλιστικό ταξίδι από τη Νέα Υόρκη προς την Ιερουσαλήμ. Παράλληλα, το βιβλίο δίνει ζωή σε μια σειρά από μη ανθρώπινους αφηγητές: ένα κουτάλι, μια κάλτσα, μια κονσέρβα και μια μπάλα μπιλιάρδου, τα οποία ξεκινούν το δικό τους Οδυσσειακό ταξίδι για να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, εισάγοντας στοιχεία σουρεαλισμού, χιούμορ και μεταμοντέρνας αφήγησης. Τα ίδια στοιχεία εισάγονται από τη κοινή επιχειρηματική δραστηριότητα ενός εβραίου και ενός Άραβα που ανοίγουν εστιατόριο απέναντι από το κτήριο του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη (όταν ο Τραμπ έκανε ακόμη τα πρώτα του βήματα). Αυτές οι ιστορίες συναντιούνται και συντηχούν μεταξύ τους, διερευνώντας θέματα πίστης, σεξουαλικότητας, πολιτικής και πολιτισμικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Η γλώσσα είναι λυρική, ρητορική, χορευτική – σαν χορός των εφτά πέπλων. Το βιβλίο είναι ύμνος για το άδειο πέπλο – άδειο πέπλο που γίνεται θεά, ζωγραφική, χορός, ποίηση.

Το μυθιστόρημα είναι ένα φιλόδοξο, γεμάτο πνεύμα και ευρηματικό έργο που προσεγγίζει τα μεγάλα ζητήματα της ανθρωπότητας (θρησκεία, πολιτική, τέχνη, έρωτας) μέσα από ένα πρίσμα μαγικού ρεαλισμού και λυρικής γραφής. Η σημασία του έγκειται στο ότι αναδεικνύει την αίσθηση της αντίφασης, της πολλαπλής οπτικής, της υπαρξιακής ελευθερίας αλλά και της υπαρξιακής αποδιοργάνωσης - χαρακτηριστικά που τείνουν να γίνουν καθοριστικά στο σύγχρονο κόσμο και τη λογοτεχνία . Η απόφαση του Ρόμπινς να εμψυχώσει καθημερινά αντικείμενα είναι μια γενναία λογοτεχνική πράξη, που καλεί τον αναγνώστη να δει τον κόσμο με νέα ματιά και να αναθεωρήσει τις έννοιες της πνευματικότητας και της συνείδησης.

Αποτελεί μια πανκ-ροκ, αντί-συμβατική εξερεύνηση της ανθρώπινης εμπειρίας, προωθώντας ένα μήνυμα αισιοδοξίας, αμφισβήτησης των δογμάτων και εορτασμού της πολυπλοκότητας και της πολυμορφίας της ζωής. Είναι ένα έπος για τη δύναμη της αφήγησης και τη μαγεία που κρύβεται στο κοινό και το καθημερινό. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 1999 από τις εκδόσεις Αίολος

Guttuso Renato. Spes contra spem. 1982

Καλοί οιωνοί (Νηλ Γκάιμαν και Τέρι Πρατσέτ – 1990) Ένας άγγελος και ένας δαίμονας συνεργάζονται για να αποτρέψουν την Αποκάλυψη, κινούμενοι από διαφορετικά συμφέροντα. Το πρώτο αγγλικό μυθιστόρημα που αποδομεί την Αποκάλυψη μέσα από κωμωδία, σάτιρα, χιούμορ.

Κωμωδία για τη γέννηση του γιου του Σατανά και τον ερχομό των Εσχάτων Καιρών. Η πλοκή παρωδεί την υπερφυσική ταινία τρόμου του Ρίτσαρντ Ντόνερ του 1976 The Omen, με τον κύριο χαρακτήρα, τον Άνταμ Γιανγκ, να στέκεται ως μια κωμική εκδοχή του Ντέμιαν, του κακού παιδιού Αντίχριστου στην ταινία. Ωστόσο, ο άγγελος Aziraphale και ο δαίμονας Crowley, έχουν αναπτύξει μια άνετη συμβίωση με τις ανθρώπινες απολαύσεις και δεν βλέπουν με καλό μάτι τον επερχόμενο Αρμαγεδδώνα. Αποφασίζουν, λοιπόν, να συνεργαστούν και να παρεμβούν μυστικά, οδηγώντας σε μια κωμική και χαοτική προσπάθεια για να σώσουν τον κόσμο που τόσο αγαπούν.

Μια δευτερεύουσα πλοκή περιλαμβάνει μια σύγχυση στο μικρό εξοχικό νοσοκομείο την ημέρα της γέννησης και την ανάπτυξη του Αντίχριστου, Αδάμ, που μεγαλώνει με λάθος οικογένεια, σε ένα χωριό σε λάθος χώρα. Μια άλλη υποπλοκή αφορά την κλήση των τεσσάρων ιππέων της Αποκάλυψης.

Ένα εξαιρετικό, πολιτιστικά σημαντικό και επιδραστικό έργο. Η επιρροή του στον χώρο της φαντασίας και της σάτιρας είναι αδιαμφισβήτητη. Κυκλοφόρησε το 2016 σε νέα έκδοση από τις εκδόσεις Selini.

Μόνικα Ερτλ: μια ηρωίδα της εποχής μας

Την πρωταπριλιά του 1971 χτύπησε η πόρτα στο γραφείο του πρόξενου Κινταρίγια και η γραμματέας του τον ενημέρωσε ότι μία Γερμανίδα ζητούσε να τον δει για να τη βοηθήσει σχετικά με μία βίζα. Ο Κινταρίγια απάντησε καταφατικά και την πόρτα του γραφείου πέρασε μία εντυπωσιακή ξανθιά, με ανοιχτό πουκάμισο και ψηλές γόβες. «Ερτλ, Μόνικα Ερτλ. «Ενδιαφέρομαι να επισκεφτώ τη Βολιβία για ένα ντοκιμαντέρ. Ξέρετε, είχα μείνει εκεί με τον πατέρα μου μετά τον πόλεμο. Μεταναστεύ­σαμε εκεί για κάποια χρόνια μέχρι να ηρεμήσει η κατάσταση. Δικαστήρια πολέμου, Αμερικάνοι, Ρώσοι, Αντιλαμβάνεστε».
Ο πρόξενος αφού της είπε ότι θα τη βοηθήσει, της έδωσε και μία κάρτα με τα στοιχεία του σε περίπτωση που η ωραία Γερμανίδα ήθελε να τον συνοδεύσει για ένα ποτό. Η Μόνικα διάβασε την κάρτα. «Ρομπέρτο Κιντανίγια Περέιρα, γενικός πρόξενος Βολιβίας.» Ήταν πια σίγουρη. Είχε βρει τον άνθρωπο που εκτέλεσε τον Τσε και πόζαρε περήφανος πάνω από το πτώμα του Ίντι. Ψύχραιμη, έβγαλε από την τσάντα της ένα πιστόλι «colt cobra» 38αρι και τον σημάδεψε λέγοντάς του: Victoria o Muerte senior? Η Μόνικα τον πυροβόλησε εξ επαφής τρεις φορές. «Φασίστα», του είπε, και αφού άφησε την ξανθιά περούκα και το πιστόλι στο γραφείο εξαφανίστηκε....
Πηγή: Μηχανή του χρόνου

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/i-germanida-poy-ektelese-en-psychro-ton-dolofono-toy-tse-gkevara-itan-kori-synergati-toy-chitler-kai-dolofonithike-apo-proin-nazi-poy-eiche-vrei-katafygio-sti-latiniki-ameriki/

Απο τη Αγγλική Βικιπαίδια: Η Μόνικα Ερτλ γεννήθηκε στη Γερμανία, ο ναζί πατέρας της έφερε την οικογένεια στη Βολιβία όπου ξεκίνησε το αγρόκτημα La Dolorida, όπου έτρεφε ζώα. Ο πατέρας της ταλαντούχος ορειβάτης, προπολεμικά, ταυτόχρονα, ήταν και επικεφαλής κάμεραμαν του κινηματογραφικού συνεργείου της Λένι Ρίφενσταλ, της εμβληματικότερης ναζίστριας σκηνοθέτριας, το «βαρύ πυροβολικό» της προπαγανδιστικής μηχανής του Γκέμπελς, με την οποία γύρισαν μαζί την «Ολυμπία», για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1936 στο Βερολίνο, το προπαγανδιστικό «ντεμπούτο» των ναζί σε τέτοια ευρεία κλίμακα. Στη Βολιβία, συνόδευσε τον πατέρα της σε αρκετές αποστολές γυρισμάτων και έμαθε να χρησιμοποιεί τόσο κινηματογραφική  κάμερα όσο και πυροβόλα όπλα. Αργότερα, παντρεύτηκε για λίγο, αλλά ένιωθε δυστυχισμένη παίζοντας το ρόλο της «σύζυγου-τρόπαιου» ενός Βολιβιανού-Γερμανού μηχανικού μεταλλείων. Μετά το διαζύγιό της το 1969, συνδέθηκε με τους επιζώντες του ηττημένου αντάρτικου κινήματος του Τσε Γκεβάρα, τον Εθνικό Απελευθερωτικό Στρατό της Βολιβίας (ELN). Αφού βοήθησε σε κάποιες περιπτώσεις, τελικά εντάχθηκε στην πολιτική παρανομία. Ξεκίνησε μια σχέση με τον ηγέτη του ELN, Ίντι Περέδο, διάδοχο του Τσε Γκεβάρα. Ο Περέδο σκοτώθηκε από τις βολιβιανές αστυνομικές δυνάμεις σε ανταλλαγή πυροβολισμών στη Λα Παζ στις 9 Σεπτεμβρίου 1969.  Στη Γερμανία, έγινε γνωστή ως «η εκδικήτρια του Τσε Γκεβάρα» λόγω της εμπλοκής της στη δολοφονία του Συνταγματάρχη Ρομπέρτο Κιντανίλα Περέιρα το 1971 στο Αμβούργο, που εκείνη την εποχή υπηρετούσε στο Αμβούργο ως πρόξενος της Βολιβίας. Ένα μήνυμα που βρέθηκε στον τόπο της δολοφονίας έγραφε «Νίκη ή Θάνατος», ένα σύνθημα του ELN. Ο πρώην ηγέτης του ELN, Οσβάλντο «Τσάτο» Περέδο, επιβεβαίωσε, σε μια συνέντευξη που γυρίστηκε από τον Γερμανό σκηνοθέτη Κρίστιαν Μποντισέν το 1988, ότι ο Κιντανίλα ήταν πρωταρχικός στόχος του ELN, επειδή ήταν υπεύθυνος για τη διαταγή να κοπούν τα χέρια του πτώματος του Γκεβάρα και να σταλούν στη Λα Παζ για περαιτέρω ταυτοποίηση. Αναφέρει επίσης ότι η Ερτλ, «αφού εκτέλεσε την αποστολή στο Αμβούργο», επέστρεψε στην Κούβα όπου συναντήθηκε με τον Ρεζίς Ντεμπρέ.

Αφού βρισκόταν υπό μυστική παρακολούθηση στη Βολιβία για αρκετές ημέρες, αυτή και ένας άλλος αντάρτης τελικά έπεσαν σε ενέδρα και σκοτώθηκαν από τις βολιβιανές δυνάμεις ασφαλείας στις 12 Μαΐου 1973 στο Ελ Άλτο (στη Λα Παζ), όπου αναδιοργάνωνε τον ELN. Σύμφωνα με τον Ρεζίς Ντεμπρέ, προετοίμαζε επίσης την απαγωγή του πρώην αρχηγού της Γκεστάπο της Λυών, Κλάους Μπάρμπι, για να τον οδηγήσει στη Χιλή και κατά συνέπεια στη δικαιοσύνη στη Γαλλία, όπου καταζητούνταν ως Ναζί εγκληματίας πολέμου. Εκείνη την εποχή, ο Μπάρμπι ήταν γνωστό ότι ήταν σύμβουλος της μυστικής αστυνομίας στη Βολιβία. Το σώμα της δεν παραδόθηκε στην οικογένειά της για να ταφεί και αναπαύεται σε άγνωστο τάφο.

Η Ερτλ είναι μεταξύ των εξέχοντων χαρακτήρων σε μια μυθοπλαστική αφήγηση της οικογένειάς της, Los Afectos (Affections) του Βολιβιανού συγγραφέα Ροντρίγκο Χασμπούν. 

Ένα ντοκιμαντέρ που γυρίστηκε για τη ζωή της, με τίτλο «Ζητείται: Η Μόνικα Ερτλ», προβλήθηκε στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου το 1989.

Το βιβλίο του Régis Debray «La neige brûle» είναι αφιερωμένο στην Ερτλ.

Το τραγούδι «Mozambique» του Amon Düül II είναι αφιερωμένο επίσης στην Ερτλ.

Επίσης εδώ

Franca Rame: Μια υπέροχη γυναίκα!

"Για κάποιους ήταν "λέαινα", για άλλους ήταν "μάγισσα", για τους περισσότερους "η γυναίκα του Ντάριο Φο" και για τους πέντε φασίστες που την βίασαν, βασάνισαν, έκοψαν το σώμα της με ξυράφι
κι ύστερα το πετάξανε στο πάρκο, ήτανε μια πουτ@να που έπρεπε επιτέλους να σωπάσει...

Γιατί αλήθεια αυτή η "όμορφη" δεν επαναπαύτηκε στην ομορφιά της ?Γιατί αυτή η "θεατρίνα" δεν καθότανε στ' αυγά της ? Γιατί 2 μήνες μετά τον τιμωρητικό της βιασμό, συνέχισε να βγάζει πύρινους αντιφασιστικούς λόγους ? Γιατί δεν διεκδίκησε ποτέ την "πατρότητα" των κειμένων που χάρισαν στον άντρα της το Νόμπελ, ενώ ο ίδιος παραδέχθηκε στην κηδεία της, ότι τα περισσότερα τα έγραψε εκείνη κι ότι το μόνο που τον σταματούσε από το να το ομολογήσει ήταν η ματαιοδοξία του ?

 
Η Φράνκα στα υπέροχα χρόνια των εργατικών αγώνων στην Ιταλία, είχε το θράσος να τα βάλει μέσα από τα έργα και τις πράξεις της με την εκκλησία, το κράτος, τους φασίστες και τη χούντα των βιομηχάνων του Ιταλικού βορρά.
Η Φράνκα που δυο μήνες μετά το βιασμό και τον βασανισμό της από τους παρακρατικούς φασίστες που ενεργούσαν για λογαριασμό υψηλόβαθμων στελεχών της αστυνομίας του Μιλάνου, ανέβηκε στη σκηνή για να παίξει στην παράσταση “φτάνει πια με τους φασίστες”.
Η Φράνκα που ομολόγησε τον βιασμό της πάνω στη σκηνή με ένα μονόλογο στη Lucca το 1975.
Η Φράνκα που είδε κάποιους από τους φασίστες βιαστές της να ομολογούν κοντά δεκαπέντε χρόνια αργότερα. Να ομολογούν ότι λειτουργούσαν με εντολές της αστυνομίας περιγράφοντας το κλίμα τη βραδιά που ο βιασμός της Rame έγινε γνωστός στο αστυνομικό τμήμα ως εορταστικό. Ο διοικητής μάλιστα είχε πει “καιρός ήταν”. Αλλά είχαν περάσει χρονιά, είπε η δικαιοσύνη και τα αδικήματα είχαν παραγραφεί.

Η Φράνκα που την αφόρησε το βατικανό, της απαγόρεψαν την είσοδο στις ΗΠΑ το '84 ως “ανεπιθύμητη” και έζησε μόνιμα στο στόχαστρο όλων των καθαρμάτων των θεσμών. Δεν θα την δείτε σε εξώφυλλα περιοδικών, ούτε σε αναφορές στα μίντια. Δεν θα μπορούσε να χωρέσει στην ημέρα της γυναίκας. Η Φράνκα Ράμε δεν πρέπει να υπάρχει πουθενά.

Δεν θα βρεις και πολλά στις μηχανές αναζήτησης. Γιατί η ζωή της θα ήταν το μέτρο κάθε άξιας να αναφερθεί αντίστασης. Δεν θα μπορούσαν ουτε να την κάνουν μόδα. Και γι' αυτό η Franca Rame νίκησε.
Και για αυτό στον τάφο της πιο όμορφης γυναίκας στον κόσμο είναι χαραγμένες δυο λέξεις:
Bella Ciao".

Πηγή: Ανάρτηση Ioannis Skarlatos στο Facebook

Διαβάστε εδώ από την ελληνική Βικιπαίδια

Η οργάνωση και συγκάληψη του βιασμού (απο την Ιταλική Βικιπαίδια)

Στις 9 Μαρτίου 1973, η Φράνκα Ράμε αναγκάστηκε να μπει σε ένα βαν από πέντε άνδρες της ακροδεξιάς, οι οποίοι στη συνέχεια τη βίασαν και τη βασάνισαν εναλλάξ. Η ιστορία παρουσιαστηκε μετά από κάποιο χρονικό διάστημα στο έργο Lo rape το 1981, μέρος της παράστασης Tutta casa, letto e chiesa.Η ποινική διαδικασία ολοκληρώθηκε μόλις τον Φεβρουάριο του 1998 (25 χρόνια αργότερα), με αποτέλεσμα την παραγραφή του εγκλήματος. Ο ακροδεξιός Μπιάτζιο Πιταρέσι από τ Μιλάνο, επιβεβαιώνοντας όσα είχαν ειπωθεί το 1988 από τον νεοφασίστα και κοινό εγκληματία Άντζελο Ίτσο, δήλωσε το 1998 ότι ο βιασμός «εμπνεύστηκε» από ορισμένους αξιωματικούς της Μεραρχίας Παστρένγκο των Καραμπινιέρων και ανέφερε ορισμένα ονόματα των βιαστών: Άντζελο Άντζελι, «κάποιος Μίλερ» και «κάποιος Πατρίσιο», νεοφασίστες που εμπλέκονταν σε εμπόριο όπλων, οι οποίοι έδρασαν ως προβοκάτορες σε αριστερούς κύκλους και ως πληροφοριοδότες των μυστικών υπηρεσιών και της αστυνομίας. 

Dario Fo και Franca Rame

Ο Στρατηγός των Καραμπινιέρων Νικολό Μπότσο, σχετικά με αυτό το περιστατικό, δήλωσε ότι «ένα έγκλημα αυτού του είδους δεν προέρχεται από τοπικό επίπεδο», υποδηλώνοντας έτσι ότι πίσω από το συμβάν υπήρχε «μια πολύ μεγαλύτερη εξουσία» από αυτή του τότε διοικητή του Παστρένγκο, Τζιοβανμπατίστα Παλούμπο (μέλος της στοάς P2). Ο Μπότσο επιβεβαίωσε επίσης ότι η είδηση του βιασμού έγινε δεκτή με «επιδείξεις χαράς».Κατά τη διάρκεια της έρευνας για τη σφαγή της Μπολόνια, βρέθηκε ένα σημείωμα του πρώην επικεφαλής των Υπηρεσιών Πληροφοριών Τζιαναδέλιο Μαλέτι, το οποίο περιέγραφε έναν βίαιο καβγά μεταξύ δύο στρατηγών:του Τζιοβανμπατίστα Παλούμπο και του Βίτο Μιτσέλι (επικεφαλής της Υπηρεσίας Πληροφοριών Άμυνας, από τις 18 Οκτωβρίου 1970 έως τις 30 Ιουλίου 1974 και εμπλεκόμενου στην προσπάθεια πραξικοπήματος, τότε αναπληρωτής του Ιταλικού Κοινωνικού Κινήματος και εξαρτώμενος από τον Υπουργό Άμυνας Μάριο Τανάσι). Ο ίδιος ο Παλούμπο, όπως έγραφε το σημείωμα του Μαλέτι, είχε επιπλήξει τον Μιτσέλι κατά τη διάρκεια της διαμάχης για την «ενέργειά» του εναντίον της Φράνκα Ράμε. Η χρονολόγηση αυτού του επιχειρήματος είναι ωστόσο αβέβαιη: σύμφωνα με τον εισαγγελέα Μανκούσο, το σημείωμα θα το τοποθετούσε «στους πρώτους μήνες του 1970», δηλαδή πριν από τον βιασμό, και θα μιλούσε για «μια παράνομη ενέργεια κατά της θεατρικής ομάδας των Ντάριο Φο και Φράνκα Ράμε». Η ημερομηνία προηγείται επίσης της ανάληψης των καθηκόντων του Μικέλι ως επικεφαλής της SID.

Η Ιταλική Βικιπαίδια για τη Φράνκα Ράμε

Και το επίσημο website της Φράνκα Ράμε

Μια ζωή ξαφνικά (2010, 325 σελίδες) Όταν ανοίγει η αυλαία, εμφανίζονται δύο μεγάλες οθόνες στις οποίες προβάλλονται μια αφίσα και ένα σκηνικό από την Κομέντια ντελ' Άρτε. Η Φράνκα μπαίνει στο προσκήνιο. Έτσι ξεκινά η ιστορία της ζωής της Φράνκα Ράμε: μια ζωή γεμάτη εμπειρίες που ο σύζυγός της Ντάριο, ο γιος της Γιάκοπο και οι φίλοι της την είχαν επανειλημμένα παροτρύνει να μοιραστεί, χωρίς να καταφέρνουν να ξεπεράσουν την αντίστασή της. Ώσπου μια μέρα ο Ντάριο, ανοίγοντας ένα συρτάρι της ντουλάπας, ανακαλύπτει τυχαία έναν μεγάλο φάκελο με πραγματικό θησαυρό. Γεμάτος περιέργεια, ρίχνεται κρυφά στην ανάγνωση: ιστορίες που αφηγούνται τη Φράνκα ως παιδί, την εξαιρετική οικογένειά της από ηθοποιούς του θεάτρου «ιταλικού τύπου», των οποίων οι ρίζες χρονολογούνται πέντε αιώνες πριν, το λεωφορείο που ονομαζόταν Μπαλόρντα με το οποίο ταξίδευαν από πλατεία σε πλατεία, τη συνάντησή της με τον Ντάριο, τη ζωή τους και το κοινό τους θεατρικό έργο, τη δημόσια επιτυχία της και την βασανισμένη ιστορία της RAI, την κοινωνική και πολιτική της δέσμευση, με παραστάσεις που καταγγέλλουν τη διαφθορά και τη Μαφία, από το πραξικόπημα στη Χιλή μέχρι τον θάνατο του Πινέλι - τις μάχες και τη λογοκρισία, τον βιασμό που υπέστη, μέχρι και τη δέσμευσή της ως γερουσιαστής. «Τώρα προσπάθησε να μου πεις ότι δεν μπορείς να γράψεις τις ιστορίες σου! Τι είναι αυτές;!» της λέει ο Ντάριο, χτυπώντας τα λάφυρα στο τραπέζι. Διαφωνούν, διαφωνούν άγρια, και μετά η Φράνκα ξεσπάει: «Εντάξει, είμαι μέσα! Θα δεσμευτώ να το κάνω θεατρικό έργο... ακόμα και βιβλίο αν θέλεις! Αλλά περιμένω να μου βοηθήσεις.» Ο Ντάριο γελάει και πιάνει δουλειά σαν αστραπή.

Δεκαετία του 1990: Δυο αριστουργήματα των Χ. Μουρακάμι και Φ. Πούλμαν

Το κουρδιστό πουλί (Χαρούκι Μουρακάμι, 1994-1995)  Ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα της τελευταίας τριακονταετίας. Ο Haruki Murakami δημιουργεί ένα φιλόδοξο, ατμοσφαιρικό και πολυεπίπεδο αφήγημα με στοιχεία μαγικού ρεαλισμού, συμβολισμούς και εσωτερικές μεταμορφώσεις του ήρωα

Το έργο πραγματεύεται τον εσωτερικό και υπαρξιακό αγώνα του πρωταγωνιστή Toru Okada, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με την εξαφάνιση της γυναίκας του και την αναζήτηση νοήματος μέσα από μία αλληλουχία αινιγματικών και υπερρεαλιστικών επεισοδίων. Οι εσωτερικές αναζητήσεις, το όριο μεταξύ πραγματικότητας και ονείρου, και θέματα όπως η μνήμη, η απώλεια και η φαντασία διατρέχουν το μυθιστόρημα. Η αφήγηση συνδυάζει το καθημερινό Τόκιο με τα βάθη της Μαντζουρίας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αποκαλύπτοντας τη διαπλοκή ατομικού και συλλογικού πόνου. Ο Toru βλέπει τη ζωή του να διαταράσσεται από μία σειρά μυστηριωδών γεγονότων: η εξαφάνιση της συζύγου του και της γάτας τους πυροδοτεί μια πολύπλοκη οδύσσεια μεταξύ πραγματικότητας και υπερφυσικού. Στη πορεία συναντά μια σειρά από αλλόκοτους χαρακτήρες, όπως τις αδελφές Malta και Creta Kano και τον μυστηριώδη γείτονα May, που τον οδηγούν σε μια διαδρομή εσωτερικής αναζήτησης για το νόημα της επιθυμίας, του πόνου και της απώλειας.​ Ο Μουρακάμι συνδυάζει το μυστήριο, τον μαγικό ρεαλισμό, την ιστορία και το ψυχολογικό σκίτσο σε μια μοναδική σύνθεση. 

Το βιβλίο εστιάζει βαθιά στη διαχείριση του πένθους, την υπαρξιακή αναζήτηση, και τις μνήμες της βίας - είτε σε προσωπικό, είτε σε εθνικό επίπεδο, όπως η αναφορά στον πόλεμο και τα εγκλήματα στο Νανκίν. Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στη ριζική διεύρυνση του μοντερνισμού, ένα μυθιστόρημα - λαβύρινθος για τη μνήμη, την απώλεια και τη μοναξιά. Η αφήγηση κινείται απρόσμενα μεταξύ του τετριμμένου και του υπερφυσικού, δημιουργώντας μια αίσθηση ονείρου και μυστηρίου. Η γλώσσα του είναι απλή και προσιτή, αλλά μεταφέρει πολύπλοκα υπαρξιακά ερωτήματα.

Η γραφή του Murakami συχνά συνδυάζει το μαγικό ρεαλισμό με καθημερινά στοιχεία, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα ονειρική, με εναλλαγές μεταξύ του πραγματικού και του φανταστικού.​ Ο συγγραφέας αναπτύσσει τους χαρακτήρες με λεπτομέρεια και εσωτερικότητα, προσφέροντας μια αίσθηση οικειότητας και ενσυναίσθησης, ενώ οι δευτερεύοντες χαρακτήρες λειτουργούν ως συμβολικοί οδηγοί στην εσωτερική πορεία του πρωταγωνιστή.​ Στο υπόβαθρο του έργου υπάρχει η βία της Ιαπωνίας του 20ού αιώνα, προσεγγισμένη μέσω αφηγηματικών φλας μπακ και ενδοσκοπικών εμπειριών, γεγονός που προσδίδει στο βιβλίο ιστορικό και υπαρξιακό βάθος.​ Κεντρικό ρόλο παίζουν συμβολισμοί, όπως το «κουρδιστό πουλί» που λειτουργεί ως προάγγελος υπαρξιακής δοκιμασίας και αλλαγής.​

Το μυθιστόρημα ενέπνευσε διεθνές ενδιαφέρον για την ιαπωνική λογοτεχνία, και διακρίνεται για την πολυσημία του, αφήνοντας ανοιχτά ερωτήματα σχετικά με την ανθρώπινη ύπαρξη και τις δυνατότητες της φαντασίας.​ Συνολικά, η λογοτεχνική αξία του The Wind-Up Bird Chronicle έγκειται στον ιδιότυπο τρόπο με τον οποίο ο συγγραφέας συνδυάζει την υπαρξιακή αναζήτηση με το υπερρεαλιστικό στοιχείο, ισορροπώντας ανάμεσα στον βαθύ συμβολισμό και τον κοσμοπολιτισμό. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ψυχογιός το 2006, σε μετάφραση Μανώλη Πιμπλή.

Η τριλογία του κόσμου (Φίλιπ Πούλμαν, 1995 – 2000) Είναι χωρίς αμφιβολία ένα από τα σημαντικότερα και πιο φιλόδοξα λογοτεχνικά έργα των τελευταίων δεκαετιών. Αποτελείται από τρία έργα: Το αστέρι του Βορρά (1995), Ο άρχοντας των δυο κόσμων (1997) και Το κεχριμπαρένιο τηλεσκόπιο (2000).

Η αφήγηση επικεντρώνεται στη Λύρα και αργότερα στον Γουίλ, δυο έφηβους που εμπλέκονται σε μια σειρά γεγονότων που ξεφεύγουν από τα όρια του δικού μας κόσμου, καθώς ανακαλύπτουν την ύπαρξη παράλληλων κόσμων, μυστικών θεσμών, μεταφυσικών δυνάμεων και της μυστηριώδους ουσίας που ονομάζεται «Σκόνη».

Αν και το His Dark Materials έχει κυκλοφορήσει ως μυθοπλασία για νέους και οι κεντρικοί χαρακτήρες είναι παιδιά, ο Philip Pullman το έγραψε χωρίς να έχει ως στόχο αυτό το κοινό. Τα στοιχεία της φαντασίας περιλαμβάνουν μάγισσες και θωρακισμένες πολικές αρκούδες. η τριλογία παραπέμπει επίσης σε έννοιες από τη φυσική, τη φιλοσοφία και τη θεολογία. Λειτουργεί εν μέρει ως επανάληψη και αντιστροφή του επικού παραδείσου του John Milton, με τον Pullman να επαινεί την ανθρωπότητα για αυτό που ο Milton είδε ως το πιο τραγικό αποτυχημένο, αρχικό αμάρτημά της. Η τριλογία έχει προσελκύσει διαμάχες για την κριτική της στη θρησκεία.                                                                       

Η πλήρης επιρροή και θεματική βαθύτητα της ιστορίας εκτυλίσσονται και γίνονται πλήρως αντιληπτές μόνο με την ολοκλήρωση της τριλογίας. Θεωρείται ένα καθοριστικό έργο που επαναπροσδιόρισε το είδος της νεανικής λογοτεχνίας, ανεβάζοντας το επίπεδό της σε φιλοσοφικό βάθος, θρησκευτική και επιστημονική αλληγορία, και πολυπλοκότητα χαρακτήρων. Η επιρροή του στον κανόνα είναι τεράστια, ανοίγοντας το δρόμο για μια νέα εποχή "σκοτεινής" και πνευματώδους λογοτεχνίας για νέους και ενήλικες αναγνώστες.

Η ελληνική έκδοση της τριλογίας κυκλοφορεί υπό τον τίτλο «Η Τριλογία του Κόσμου», από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση του Κώστα Κοντολέων.

Το Αστέρι του Βορρά (Northern Lights) Το πρώτο βιβλίο αποτελεί την είσοδο του αναγνώστη στον κόσμο της ηρωϊδας Λύρας και θεμελιώνει όλη τη μυθολογία του έργου. Η Λύρα μεγαλώνει στο Κόλετζ Τζόρνταν της Οξφόρδης, σ’ έναν παράλληλο κόσμο όπου κάθε άνθρωπος έχει έναν δαίμονα - μια ζωντανή, ομιλούσα ενσάρκωση της ψυχής του με τη μορφή ζώου. Τα δαιμόνια αλλάζουν μορφές μέχρι την ενηλικίωση του ατόμου, όπου σταθεροποιούνται σε μία, συμβολίζοντας τη διαμόρφωση του χαρακτήρα. Ακόμα και μόνο του, το πρώτο βιβλίο είναι εξαιρετικά καινοτόμο. Εισάγει την επαναστατική έννοια των "dæmons", δημιουργώντας μια βαθιά συμβολική και ψυχολογική σύνδεση με τους χαρακτήρες. Η γλώσσα είναι πλούσια και η αφήγηση αριστουργηματική. Ωστόσο, η πλήρης κριτική του στην εξουσία και η επαναδιατύπωση της πτώσης του Ανθρώπου εκτυλίσσονται στα επόμενα δυο βιβλία.

Η πλοκή ξεκινά όταν η Λύρα ανακαλύπτει την ύπαρξη της «Σκόνης», μιας μυστηριώδους ουσίας που φαίνεται να έλκεται από ενήλικους ανθρώπους. Παράλληλα, παιδιά αρχίζουν να εξαφανίζονται, και φήμες λένε ότι μεταφέρονται στον μακρινό Βορρά, σε κάποιο εργαστήριο που διεξάγει πειράματα.
Η Λύρα, αποφασισμένη να σώσει τον φίλο της Ρότζερ, ξεκινά ένα ταξίδι γεμάτο κινδύνους, όπου συναντά μάγισσες, πολεμιστές αρκούδες και ανθρώπους που την βοηθούν ή την εξαπατούν. Το βιβλίο συνδυάζει επική περιπέτεια με ηθικά διλήμματα. Στο τέλος, αποκαλύπτεται ότι η «Σκόνη» ίσως να είναι η ίδια η συνείδηση ή η γνώση, και ότι το λεγόμενο «Αρχοντικό Συμβούλιο» (Church Authority) φοβάται τη σχέση της με την ελεύθερη σκέψη. Τα θέματα και τα σύμβολα είναι: Η Σκόνη που συμβολίζει τη γνώση, τη συνείδηση και την πτώση (παρόμοια με το δέντρο της γνώσης στη Γένεση). Το Αληθόμετρο, το όργανο που λέει την αλήθεια μόνο σε όσους έχουν καθαρή πρόθεση - μεταφορά της διαίσθησης και της πίστης στον εαυτό. Ο Βορράς που αντιπροσωπεύει την ελευθερία, το άγνωστο και την αλήθεια που βρίσκεται πέρα από τα όρια της εξουσίας.

Η ελληνική έκδοση αποδίδει με ομορφιά τη γλώσσα του Πούλμαν, αν και ο τίτλος διαφέρει από το αγγλικό πρωτότυπο. Η μετάφραση του Κώστα Κοντολέων κρατάει τον ρυθμό και το ύφος, αλλά απλοποιεί ορισμένες θεολογικές αναφορές (π.χ. “Magisterium” αποδίδεται ως «Εκκλησία»).

Ο Άρχοντας των Δύο Κόσμων (The Subtle Knife) Το δεύτερο βιβλίο είναι πιο ώριμο και σκοτεινό. Ο Πούλμαν εδώ συνδέει τον κόσμο της Λύρας με τον δικό μας: εμφανίζεται ο Γουίλ, ένας 12χρονος από τη δική μας πραγματικότητα, που μπλέκεται σε υπόθεση φόνου και καταφεύγει σε έναν άλλο κόσμο, τη Σιτάγκαζε, όπου τα φαντάσματα της Σκόνης κυνηγούν τους ενήλικους. Εκεί συναντά τη Λύρα, και μαζί ανακαλύπτουν το Κοφτερό Μαχαίρι (Subtle Knife) - ένα μαγικό όπλο που μπορεί να κόβει οποιοδήποτε υλικό και να ανοίγει «παράθυρα» μεταξύ των κόσμων. Ο Γουίλ γίνεται ο νέος κάτοχος του μαχαιριού, ενώ η Λύρα συνεχίζει την αναζήτησή της για τον πατέρα της, τον Λόρδο Αζριέλ, και τη φύση της Σκόνης. Το βιβλίο εισάγει τη συμβίωση της επιστήμης και της μεταφυσικής: τα παράλληλα σύμπαντα εξηγούνται με όρους κβαντικής φυσικής, ενώ η θεολογία αναμιγνύεται με την έννοια της συνείδησης. Τα θέματα και τα σύμβολα είναι: Το Μαχαίρι που συμβολίζει τη δύναμη της επιλογής, αλλά και το τίμημα της γνώσης. Όπως η Σκόνη, είναι εργαλείο δημιουργίας και καταστροφής. Η συνεργασία Λύρας–Γουίλ που αναπαριστά την ένωση της διαίσθησης (Λύρα) με τη λογική (Γουίλ). Η απώλεια της παιδικής αθωότητας το κορυφαίο σημείο του βιβλίου, καθώς οι ήρωες αντιλαμβάνονται την ευθύνη που φέρνει η γνώση.

Στην ελληνική έκδοση, η επιλογή του τίτλου διαφοροποιεί κάπως το νόημα του πρωτοτύπου, καθώς ο Πούλμαν δεν υπονοεί εξουσία ή κυριαρχία, αλλά λεπτή ισορροπία. Ωστόσο, η μετάφραση παραμένει πιστή, με καλή απόδοση της επιστημονικής ορολογίας και των ποιητικών περιγραφών.

Το Κεχριμπαρένιο Τηλεσκόπιο (The Amber Spyglass) Το τρίτο βιβλίο ολοκληρώνει την τριλογία με κοσμολογικές διαστάσεις. Ο Πούλμαν φέρνει τη σύγκρουση σε κλίμακα «ουράνιου πολέμου»: ο Λόρδος Αζριέλ και η κυρία Κούλτερ (μητέρα της Λύρας) αντιτίθενται στις δυνάμεις του «Αρχαγγέλου» που κυβερνά το σύμπαν με το όνομα «Αυθεντία» - μια συμβολική μορφή θεού που χάνει τη δύναμή του. Η Λύρα και ο Γουίλ ταξιδεύουν στον Κάτω Κόσμο, σώζουν τις ψυχές των νεκρών και τελικά ανακαλύπτουν την αληθινή φύση της Σκόνης: πρόκειται για ενέργεια της συνείδησης που συνδέεται με την αγάπη και την ελεύθερη βούληση. Όταν η Σκόνη αρχίζει να χάνεται, οι κόσμοι κινδυνεύουν να καταρρεύσουν, η μόνη λύση είναι η επιστροφή της αγάπης και της αλήθειας ανάμεσα στους ανθρώπους. Το τέλος είναι τραγικό και όμορφο: η Λύρα και ο Γουίλ πρέπει να χωριστούν για πάντα, καθώς τα «παράθυρα» μεταξύ κόσμων πρέπει να κλείσουν, αλλιώς η Σκόνη θα συνεχίσει να διαρρέει. Το αποχαιρετιστήριό τους είναι από τις πιο συγκινητικές στιγμές στη λογοτεχνία φαντασίας. Τα θέματα και τα σύμβολα είναι: Η Αγάπη ως κοσμική δύναμη αφού η Σκόνη γεννιέται από τη συνείδηση που αγαπά, χωρίς αυτήν, το σύμπαν αποσυντίθεται. Η Θρησκεία και η Ελευθερία ο Πούλμαν ασκεί κριτική στον δογματισμό, προτείνοντας μια θεολογία της εμπειρίας και της γνώσης. Το Κεχριμπάρι ως σύμβολο καθαρότητας και διαύγειας. Το «τηλεσκόπιο» του τίτλου λειτουργεί ως μεταφορά της πνευματικής όρασης.

Στην Ελληνική μετάφραση το έργο αποδίδεται με πιστότητα και λυρισμό. Οι ποιητικές περιγραφές του Πούλμαν διατηρούνται, και το φιλοσοφικό περιεχόμενο αποδίδεται με σαφήνεια.

Τα κεντρικά θέματα της τριλογίας (παράλληλοι κόσμοι, Σκόνη, ηθικές και θρησκευτικές αναφορές, ενηλικίωση και ταυτότητα, συνδυασμός περιπέτειας, φαντασίας και στοχασμού) συνετέλεσαν αποφασιστικά στην επιτυχία της έκδοσης διεθνώς, που διαβάζεται ως περιπέτεια αλλά και ως φιλοσοφικό αφήγημα.

Συνολικά η Τριλογία του Κόσμου είναι ένα έργο που συνδυάζει λογοτεχνική δύναμη, φιλοσοφική εμβάθυνση και συναισθηματικό βάθος. Δεν είναι απλώς ιστορία φαντασίας, αλλά ένας στοχασμός πάνω στην ανθρώπινη ψυχή, τη γνώση, την αγάπη και τη θρησκεία. Ο Πούλμαν κατορθώνει να δημιουργήσει ένα σύμπαν που θυμίζει Δάντη και Μίλτον, αλλά απευθύνεται στη σύγχρονη εποχή με γλώσσα ζωντανή, οικεία και ουσιαστική.

Αποκρυπτογράφηση (Δ.Βασιλείου)

Αποκρυπτογραφείστε

τις υπόγειες ρίζες

της επίγειας φτώχειας.

Αποκρυπτογραφείστε

τους μυστικούς κώδικες

των φυλακών του μυαλού.

Αποκρυπτογραφείστε

τα βάθη της μοναξιάς

για να ερωτευθείτε.

Αποκρυπτογραφείστε

τα σκοτάδια του “εγώ”

για να λάμψει το “εμείς”.

Αποκρυπτογραφείστε

τους φόβους του παρόντος

να θαρρευτεί το μέλλον.

Αποκρυπτογραφείστε

τα λάθη του σήμερα

για να ’ρθει το αύριο.

Αποκρυπτογραφείστε

τα βάσανα της σκλαβιάς

κι’ απελευθερωθείτε.

Αποκρυπτογραφείστε

τη θανή των ονείρων

και επαναστατείστε.

Αποκρυπτογραφείστε

την ιστορία τώρα.

Αύριο θα ’ναι αργά.

21-22.02.2026, Αθήνα

1989: Από την απόγνωση της Ανατ. Ευρώπης, στις αναζητήσεις της Ασίας και στη νοσταλγία της «Δύσης»

Η μελαγχολία της αντίστασης (Λάσλο Κρασναχορκάι – 1989) Θεωρείται ευρέως το αριστούργημά του και η πιο ουσιαστική εισαγωγή στον κόσμο του. Είναι η πιο ώριμη και ολοκληρωμένη πραγμάτευση των ίδιων θεμάτων που παρουσίασε ήδη στο «Τανγκό του Σατανά» και το μυθιστόρημα που τον καθιέρωσε διεθνώς. Έχει χαρακτηριστεί ως "ο προφήτης της Αποκαλυπτικής Μελαγχολίας".

Αναπτύσσει το θέμα της αντίστασης - όχι μόνον πολιτικής ή κοινωνικής, αλλά εσωτερικής, υπαρξιακής - απέναντι στην κατάρρευση των δημόσιων και προσωπικών αξιών. Αρκετοί κριτικοί το εκθειάζουν γιατί αναπτύσσει θέματα παρακμής, πολιτικής και πνευματικής σήψης στην ύστερη κομμουνιστική Ευρώπη, την αναζήτηση νοήματος σε έναν «κόσμο χωρίς θεό», και στην ίδια την ανθρώπινη φύση έναντι της βίας και της ιστορίας.

Τοποθετείται σε μια πόλη που βιώνει τη διάλυση - η διοικητική αναποτελεσματικότητα, η κοινωνική αποσύνθεση και η απειλή ενός τσίρκου που φέρνει μια φάλαινα ως μοναδικό είδος «αξιοθέατου» δημιουργούν μία ατμόσφαιρα συγκλονιστικής αβεβαιότητας και σχεδόν αποκαλυπτικής έντασης. Η φάλαινα, το τσίρκο, η πόλη που μπάζει από παντού, γίνονται μεταφορές για τον κόσμο που χάνει τον έλεγχο, για την κοινότητα που δεν μπορεί να αντιδράσει αποτελεσματικά. Εξερευνά θέματα όπως η παρακμή, ο φόβος, η μαζική υστερία και η αδυναμία του ανθρώπου να αντισταθεί στο χάος.

Η λογοτεχνική σημασία έγκειται στο ότι δεν είναι απλώς μυθιστόρημα κοινωνικής αποσύνθεσης, είναι ένα όραμα απολύτρωσης και αποκαλυπτικής δυτικής / ανατολικο-ευρωπαϊκής πραγματικότητας, γραμμένο με τρόπο που θυμίζει μύθους και αποκαλύψεις με σχεδόν θρησκευτική γλώσσα. Χρησιμοποιεί εμβριθείς, ατέλειωτες προτάσεις (το λεγόμενο "κύμα της απόγνωσης") που δημιουργούν μια αίσθηση κλονισμένου ρυθμού, παρατεταμένου χρόνου και επικείμενης καταστροφής. Η γλώσσα του δεν είναι απλά ένα εργαλείο αφήγησης, είναι η ίδια η υπόσταση της εμπειρίας του αναγνώστη. Η απομάκρυνση από την «κανονική» αφήγηση – η ένταση, η αναμονή της καταστροφής, η αίσθηση ότι κάτι «έρχεται» – το καθιστούν έργο - σταθμό. Η μοναδική μου παρατήρηση (για τους κριτικούς και όχι για το συγγραφέα) έχει χαρακτήρα ερωτημάτων: Αλήθεια, γιατί για να βρει ο άνθρωπος νόημα στη ζωή του χρειάζεται ένα θεό; Ποιοι από τους «υπάρχοντες θεούς, πνευματικούς ή υλικούς» πάψανε να βασανίζουν ανθρώπινες υπάρξεις, σταμάτησαν τις αδικίες, πολέμους, βάσανα της ανθρωπότητας και άλλαξαν την πορεία της με ορθολογισμό, σοφία και δικαιοσύνη;

Το έργο χαρακτήρισε τον Κρασναχορκάι ως έναν από τους πιο απαιτητικούς και οριακούς συγγραφείς της σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας: η γλώσσα του είναι πυκνή, οι περίοδοι μακρές, η ένταση συναισθηματική και υπαρξιακή. Έχει επηρεάσει μια ολόκληρη γενιά συγγραφέων που πειραματίζονται με τη δομή και το ρυθμό. Η προφητική του οξυδέρκεια για τον αναδυόμενο εθνικισμό και την παρακμή το κάνουν δυστυχώς επίκαιρο. Σε μετάφραση της Ιωάννας Αβραμίδου κυκλοφόρησε το 2016 από τις εκδόσεις «Πόλις».

Τα Απομεινάρια μιας Μέρας (Καζούο Ισιγκούρο - 1989) Το μυθιστόρημα έχει ως αφηγητή τον Stevens, έναν ηλικιωμένο μπάτλερ μιας βρετανικής εξοχικής έπαυλης, ο οποίος το καλοκαίρι του 1956 ξεκινά ένα ταξίδι στον αγγλικό ύπαιθρο που τον οδηγεί στο να αναστοχαστεί τη ζωή του. Καθώς αφηγείται την ιστορία του, ο Στίβενς αναλογίζεται τις επιλογές του και τις αποφάσεις του σχετικά με την αφοσίωση και την πίστη στην εργασία του, ενώ παράλληλα ανακαλύπτει τις προσωπικές του αποτυχίες και τα λάθη του. Το έργο συνδυάζει τη μνήμη και την ηθική με την ανασκόπηση του παρελθόντος.

Το έργο αναδεικνύει θέματα όπως η αξιοπρέπεια, η πίστη στην υπηρεσία, η υποταγή σε ιδεώδη και η σταδιακή συνειδητοποίηση ότι η «υπηρεσία» μπορεί να σημαίνει και αποξένωση, ότι η «αξιοπρέπεια» μπορεί να είναι παγίδα. Η σκηνή με τις μεταβατικές δεκαετίες ανάμεσα στους δύο παγκόσμιους πολέμους και η δόμηση του χαρακτήρα του Stevens συνδυάζουν ιστορικό και ψυχολογικό βάθος.

Η λογοτεχνική σημασία είναι σημαντική όχι μόνο για τη διεθνή του αναγνώριση αλλά γιατί αποδεικνύει την ικανότητα του Ishiguro να χειρίζεται αφηγηματικά την εσωτερική σιωπή, τις αναστοχαστικές ματιές και την αποτυχία της πράξης στο όνομα ενός υψηλότερου σκοπού. Επικεντρώνεται στην ατομική και συλλογική ηθική, στην τάξη έναντι του πάθους, στη νοσταλγία, στις πληγές του πολέμου και στην τραγωδία μιας εξαπατημένης ζωής. Με άλλα λόγια, το βιβλίο λειτουργεί ως καθρέφτης της μεταπολεμικής βρετανικής κοινωνίας, αλλά και, πιο γενικά, της ανθρώπινης κατάστασης: τι σημαίνει να ζεις «καλά», τι σημαίνει να έχεις κάνει τη «σωστή» επιλογή.

Η καινοτομία του Ishiguro βρίσκεται στην αφηγηματική φωνή. Ο αφηγητής είναι αξιόπιστος μόνο στην αφήγηση των γεγονότων, αλλά εντελώς αναξιόπιστος (και στον εαυτό του) στην κατανόηση των συναισθημάτων και της σημασίας των γεγονότων. Η γλώσσα είναι τέλεια μετρημένη, ευγενής και γεμάτη αξιοπρεπεισμό, δημιουργώντας μια σπαρακτική αναγνωστική εμπειρία όπου το απροσδιόριστο και το ανείπωτο είναι πιο ισχυρά από αυτά που λέγονται.

Είναι ένα από τα πιο μελετημένα μυθιστορήματα της σύγχρονης αγγλικής γλώσσας και έχει μπει ανεπιφύλακτα στον λογοτεχνικό κανόνα. Η τεχνική του "αναξιόπιστου αφηγητή" που κρύβει τα συναισθήματα του είναι μοντέλο για πολλούς συγγραφείς. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2005 από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

The Strahov Library Prague

Οι Μολυβένιοι Στρατιώτες (Σβετλάνα Αλεξιέβιτς – 1989) Το έργο είναι θεμελιώδους σημασίας, αλλά ανήκει σε ένα διαφορετικό είδος. Δεν είναι μυθιστόρημα, αλλά συλλογή προφορικών μαρτυριών. Η καινοτομία και η επιρροή της Αλεξιέβιτς βρίσκονται ακριβώς στη δημιουργία αυτού του νέου λογοτεχνικού είδους, της "συμφωνίας ανθρώπινων φωνών". Πρόκειται για ένα ντοκουμέντο λογοτεχνίας στο οποίο συγκεντρώνονται μαρτυρίες στρατιωτών, οικογενειών, γιατρών και πολιτών από τον Σοβιετικό-αφγανικό πόλεμο. Ο τίτλος “μολυβένιοι στρατιώτες” παραπέμπει στα κλειστά, ψυχρά «μολυβένια» φέρετρα που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά των νεκρών προς τη Σοβιετική Ένωση - μια εικόνα σκληρή και συμβολική.

Ο τρόπος γραφής της Αλεξιέβιτς, που συνδυάζει δημοσιογραφική τεκμηρίωση με λογοτεχνική ροή, φέρνει στη λογοτεχνία τη φωνή των ηττημένων και των «μικρών» ανθρώπων - κάτι που μέχρι τότε στην σοβιετική λογοτεχνία ήταν σχεδόν αδιανόητο. Η σημασία του έργου έγκειται στο ότι ανοίγει το πεδίο της συλλογικής μνήμης και της φωνής εκείνων που δεν εμφανιζόντουσαν στις «επίσημες» αφηγήσεις, προσφέρει μια αντί-ηρωική, ρεαλιστική αλλά και πικρή γραφή του πολέμου.

Είναι ένα από τα έργα που κατά τον χρόνο τους προκάλεσαν αίσθηση και αμφισβήτηση. Η θεματική της βαθύτητα για την τραγωδία του πολέμου στο Αφγανιστάν είναι σπουδαία. Όχι μόνο αυτό, αλλά όλα τα έργα της με βάση κυρίως λογοτεχνικά κριτήρια (φόρμα, γλώσσα), έχουν μια διαφορετική, πιο παραδοσιακή "λογοτεχνική" επιρροή.

Ανακατασκευή Δρ. Bernice Jones, μινωικής τοιχογραφίας

Μια προσευχή για τον Όουεν Μίνι (Τζον Ίρβινγκ - 1989) Ένα υπέροχο, δημοφιλές έργο, γραμμένο με μεγάλη δεξιοτεχνία. Ωστόσο, είναι παραδοσιακό στην αφήγηση και τη γλώσσα. Είναι περισσότερο ευπώληπτο, παρά αξιόλογο για τον λογοτεχνικό κανόνα. Είναι επίσης ένας φόρος τιμής στο διάσημο μυθιστόρημα του Günter Grass, «The Tin Drum». Ο Γκρας ήταν μεγάλη επιρροή για τον συγγραφέα. Οι κύριοι χαρακτήρες και των δύο μυθιστορημάτων, ο Owen Meany και ο Oskar Matzerath, έχουν τα ίδια αρχικά καθώς και ορισμένα άλλα χαρακτηριστικά, και οι ιστορίες τους δείχνουν μερικούς παραλληλισμούς. Ο Irving επιβεβαίωσε τις ομοιότητες, ωστόσο, ακολουθεί μια ανεξάρτητη και ξεχωριστή πλοκή.

Το μυθιστόρημα κινείται γύρω από τη φιλία δύο αγοριών, του John και του Owen Meany, σε μια μικρή πόλη του New Hampshire. Ο Owen είναι ένα μυστηριώδες αγόρι με παράξενη φωνή, που πιστεύει ότι είναι «όργανο του Θεού», αφού ένα ατύχημα στο οποίο ενεπλάκη σηματοδοτεί τη ζωή του και τους γύρω του. Το έργο αναμειγνύει ιστορικά γεγονότα (Vietnam, πολιτική αμερικανική πραγματικότητα) με υπαρξιακές και θρησκευτικές αναζητήσεις: η αμφιβολία, η πίστη, η τύχη, ο ρόλος του διεφθαρμένου κόσμου, η παιδική αθωότητα που προσκρούει στην ωριμότητα. Οι χαρακτήρες είναι πλήρεις, συγκινητικοί, και η αφήγηση διαπλέκει το προσωπικό με το συλλογικό, το παράδοξο με το ειλικρινές. Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στο ότι μεταφέρει το σχήμα του αμερικανικού μυθιστορήματος φιλίας και ενηλικίωσης σε ένα πλαίσιο που είναι συγχρόνως ποιητικό, κοινωνικό και μεταφυσικό. Για πολλούς αναγνώστες αποτελεί κορυφαίο έργο του Irving.