2013-2014: Έργα με καινοτομία φόρμας / περιεχομένου και επιρροή στο λογοτεχνικό κανόνα παρά στην αφηγηματική τελειότητα

Μεταχειρισμένος χρόνος (Σβετλάνα Αλεξίεβιτς - 2013) Είναι ένα εποπτικό πορτρέτο μιας χαμένης κοινωνίας, που αναδεικνύει την ανθρώπινη ψυχή πέρα από τις ιδεολογίες και τη μεταβατική εποχή. Έχει εφεύρει ένα νέο λογοτεχνικό είδος: τη "συναρπαστική χορωδία φωνών".  

Η Λευκορώσος νομπελίστας κατέγραψε χιλιάδες ώρες μαρτυριών από απλούς ανθρώπους για να δημιουργήσει αυτή την προφορική ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης και του τέλους της. Συγγραφείς, σερβιτόροι, γιατροί, στρατιώτες, πρώην μηχανόβιοι του Κρεμλίνου, επιζώντες των γκουλάγκ: δίνεται χώρος σε όλους να πουν τις ιστορίες τους, να μοιραστούν τον θυμό και την προδοσία τους και να εκφράσουν τις ανησυχίες τους για τη μετάβαση στον καπιταλισμό. Ένα αξέχαστο βιβλίο, που είναι ταυτόχρονα μια πράξη κάθαρσης και μια βαθιά επίδειξη ενσυναίσθησης.           

Το βιβλίο είναι μια πολυφωνική συνέντευξη για τη μετασοβιετική εποχή, αλλά η σύνθεση, ο ρυθμός και η συναισθηματική εστίαση του καθιστούν το αποτέλεσμα καθαρά λογοτεχνικό. Το 2015 της απένεμαν το Νόμπελ Λογοτεχνίας για αυτήν ακριβώς την καινοτομία ("πολυφωνικό γράψιμο, μνημείο για το πάθος και το θάρρος της εποχής μας"). Επηρέασε τον τρόπο που η λογοτεχνία πλησιάζει την ιστορική μνήμη.

Σαν τεκμήριο της εποχής και ως πρωτοποριακό είδος έγινε κλασσικό. Το Second-hand time δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμη στα ελληνικά.

Τα φώτα (Έλενορ Κάτον - 2013) Πολυσύνθετο ιστορικό μυθιστόρημα, με πειραματική αφήγηση, που ανανέωσε τη μορφή του κλασικού βικτωριανού μυθιστορήματος.

Βρισκόμαστε στο 1866 και ο Γουόλτερ, απογοητευμένος από τη ζωή του στην Αγγλία, καταφθάνει στη Νέα Ζηλανδία για να αναζητήσει την τύχη του στα χρυσωρυχεία. Το βράδυ της άφιξής του στην πόλη Χοκιτίκα, ύστερα από ένα περιπετειώδες ταξίδι και μια τρομακτική εμπειρία στο καράβι, θα διακόψει άθελά του μια μυστική συνάντηση δώδεκα ανδρών που λαμβάνει χώρα στο καπνιστήριο του ξενοδοχείου που διαμένει. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν συναντηθεί για να συζητήσουν μια σειρά γεγονότων και συμπτώσεων που έχουν ανησυχήσει το τελευταίο διάστημα την πόλη και στα οποία όλοι τους εμπλέκονται, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο. Καλείται όχι μόνο να ακούσει τη μυστήρια αυτή υπόθεση, αλλά και να συμμετάσχει ο ίδιος σ’ αυτό το απίθανο δίχτυ που υφαίνουν οι ζωές των προσώπων και η μοίρα των ανθρώπων.  Ένα αφήγημα που η πλοκή του θυμίζει τα καλύτερα μυθιστορήματα της βρετανικής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα και η τεχνική του τους μοντερνιστές συγγραφείς του 20ού αιώνα. Η αναπαράσταση της εποχής, η βικτωριανή κοινωνία των αποικιών, το κυνήγι του χρυσού στη Νέα Ζηλανδία, οι ιθαγενείς Μαορί, η ανθρώπινη απληστία, η αγάπη κι η αυτοθυσία, όλα αυτά ζωντανεύουν μέσα από την ευρηματική πλοκή, αλλά και τον υπαρξιακό στοχασμό της Κάτον, όταν σκιαγραφεί τους χαρακτήρες της ή αναλύει τα κίνητρα που διέπουν την ανθρώπινη συμπεριφορά.

Παρότι είναι αστυνομικό, εξερευνά θέματα πεπρωμένου, ελευθερίας, οικονομίας, και της δυνατότητας (ή όχι) να γνωρίζουμε τον άλλον. Είναι μια καινοτόμος αναβίωση του βικτωριανού μυθιστορήματος. Η καινοτομία του έγκειται στην οικοδόμηση ενός τεράστιου παζλ συνωμοσίας με μια μαθηματικά αυστηρή δομή: ο αριθμός και το μήκος των κεφαλαίων ακολουθούν τον αστρολογικό κύκλο και τον ζωδιακό χρόνο.

Η Eleanor Catton κέρδισε το Man Booker Prize σε ηλικία 28 ετών, αναδεικνύοντας μια νέα τάση λογοτεχνικού παιχνιδιού και δομικού πειραματισμού σε εμπορικό σκεύασμα. Επηρέασε τη συζήτηση για τη σχέση μορφής και περιεχομένου. Παραμένει ως ένα από τα πιο φιλόδοξα και τεχνικά αριστουργηματικά μυθιστορήματα των αρχών του ΧΧΙ αιώνα. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2015 από τις εκδόσεις Polaris.

Americanah (Τσιμαμάντα Αντίτσι – 2013) Ένα διεθνές κοινωνικό μυθιστόρημα για τη μετανάστευση, την αγάπη, και την ταυτότητα.

Η Ifemelu, νεαρή Νιγηριανή, μεταναστεύει στην Αμερική, ζώντας τα αδιέξοδα της φυλετικής ταυτότητας και της ενσωμάτωσης. Το έργο αποτελεί εξομολογητική κριτική της σύγχρονης Αμερικής και του τρόπου με τον οποίο κατασκευάζονται έμφυλες και φυλετικές ταυτότητες.

Είναι ένα βαθιά ανθρώπινο ιστορία αγάπης που ταυτόχρονα αποτελεί κοφτερή κοινωνιολογική μελέτη για τον ρατσισμό, την τάξη και την "επιστροφή".

Δεν είναι πειραματικό στη φόρμα, αλλά καινοτόμο στο εξειδικευμένο, πολιτικό λεξιλόγιο και την κοφτερή παρατήρηση που δημιουργεί. Η Αντίτσι καταγράφει τις αποχρώσεις της φυλής σε διαφορετικές κοινωνίες (Αμερική, Βρετανία, Νιγηρία) με μια ευκρίνεια που έγινε καθοριστική.

Έγινε πολιτισμικό φαινόμενο και αναγνωστικό κλασικό αμέσως. Ορίζει τον τρόπο που η σύγχρονη λογοτεχνία αντιμετωπίζει θέματα ταυτότητας, φυλής, φεμινισμού και διασποράς, επηρεάζοντας μια ολόκληρη γενιά αναγνωστριών και συγγραφέων.

Έχει ήδη την αντοχή του σύγχρονου κλασικού. Είναι ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα για τη μαύρη μεταναστευτική εμπειρία του 21ου αιώνα.

Ζωή μετά τη ζωή (Κέιτ Άτκινσον - 2013) Πολύ ενδιαφέρον πειραματισμός με τον χρόνο και τις εναλλακτικές πραγματικότητες, με σημαντικό θεματικό βάθος. Η Kate Atkinson εξετάζει την οικογένεια, την ιστορία και τη δύναμη της μυθοπλασίας καθώς αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας που γεννήθηκε το 1910 και στη συνέχεια την περιγράφει ξανά, ξανά και ξανά.

Σ` ένα χωριό της Αγγλίας, γεννιέται πρόωρα ένα κοριτσάκι. Καθώς τα χιόνια έχουν αποκλείσει τη χώρα, το μωρό πεθαίνει πριν προλάβει να φτάσει ο γιατρός. Τι θα γινόταν αν έφτανε ο γιατρός; Στην αμέσως επόμενη εκδοχή, η μικρή Ούρσουλα σώζεται από τον γιατρό, και μεγαλώνει μαζί με τα τέσσερα αδέλφια της σ` ένα ευτυχισμένο σπιτικό. Σε ηλικία τεσσάρων ετών, πνίγεται στη θάλασσα μαζί με την αδελφή της. Τι θα γινόταν αν ένας παραθεριστής την έσωζε; Θα μεγάλωνε και θα σπούδαζε και στη συνέχεια θα πήγαινε στη Γερμανία. Εκεί θα γνώριζε τον Χίτλερ και την Εύα Μπράουν, θα παντρευόταν και θα έκανε μια κόρη. Θα βρισκόταν στους βομβαρδισμούς του Βερολίνου από τους Συμμάχους και θα αυτοκτονούσε από απελπισία. Τι θα γινόταν αν δεν έμενε στη Γερμανία και γύριζε στην Αγγλία; Θα έπιανε δουλειά στο υπουργείο εθνικής άμυνας και θα ζούσε την κήρυξη του πολέμου και τους βομβαρδισμούς της πόλης από τη γερμανική αεροπορία. Θα σκοτωνόταν σ` ένα καταφύγιο μαζί με πολλούς άλλους; Τι θα γινόταν αν δεν σκοτωνόταν...

Όλο το βιβλίο διηγείται τη ζωή της Ούρσουλας, την οποία η συγγραφέας ανατέμνει και αλλάζει συνεχώς, δίνοντας διαφορετικές εκδοχές κι εξελίξεις σε όλα τα σημαντικά περιστατικά της ζωής της: ευχάριστα και δυσάρεστα. Αλλά αυτή η ιλιγγιώδης φανταστική κατασκευή βασίζεται σε τέτοια συναισθηματική νοημοσύνη που οι οδυνηροί αγώνες της ηρωίδας φαίνονται σχεδόν πάντα φανταστικά αληθινοί. Στη χώρα μα κυκλοφόρησε το 2013 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Καλή αντάμωση εκεί ψηλά (Πιέρ Λεμέτρ - 2013) Υψηλής λογοτεχνικής ποιότητας, αλλά κλασικό ιστορικό μυθιστόρημα.

Με τη λήξη του Α' Παγκοσμίου πολέμου δύο στρατιώτες επιστρέφουν από τα χαρακώματα φέροντας σοβαρά σωματικά και ψυχικά τραύματα. Θα προσπαθήσουν να επιβιώσουν σε μια Γαλλία που ξέρει να δοξάζει τους νεκρούς της, δεν μπορεί όμως να εξασφαλίσει μια αξιοπρεπή ζωή σε αυτούς που της χάρισαν τη νίκη. Οι δύο φίλοι - ο Αλμπέρ, ένας ταπεινής καταγωγής δημόσιος υπάλληλος, και ο Εντουάρ, ένας καλλιτέχνης, περιφρονημένος από τον αυταρχικό τραπεζίτη πατέρα του- ζουν περιθωριοποιημένοι και αφημένοι στη μοίρα τους. Καταφεύγουν στην απάτη και καταστρώνουν ένα άνευ προηγουμένου θεαματικό σχέδιο εθνικών διαστάσεων. Παράλληλα, ο πρώην αξιωματικός τους Ανρί, υπεύθυνος για τον θάνατο πολλών ανδρών του στο μέτωπο, προσπαθεί να πλουτίσει μετατρέποντας την οργάνωση των στρατιωτικών νεκροταφείων σε μια επιχείρηση αισχροκέρδειας.

Οι ζωές αυτών των πρωταγωνιστών θα συγκλίνουν δραματικά σε ένα αποκαλυπτικό, δυναμικό και λυτρωτικό φινάλε. Ο συγγραφέας με αριστοτεχνικό τρόπο αναπαριστά το παρελθόν και μεταφέρει τη βαριά ατμόσφαιρα μιας κοινωνίας όπου θριαμβεύουν αδίστακτοι καιροσκόποι και δειλοί που παριστάνουν τους ήρωες. Με αμείωτο σασπένς και αστυνομική πλοκή συνθέτει τη μεγάλη τραγωδία εκείνης της χαμένης γενιάς. Κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 2014 από τις εκδόσεις Μίνωας.

Τα φλογοβόλα (Ρέιτσελ Κούσνερ – 2013) Κριτικά αναγνωρισμένο και δυνατό μυθιστόρημα. Μια «φεμινιστική περιπέτεια δράσης, ένα σημείωμα αγάπης στην τελευταία δεκαετία πριν ο νεοφιλελευθερισμός στραγγαλίσει τον κόσμο. Ένα μνημείο απόλυτης οξυδέρκειας».

Πρόζα ακριβείας, στην οποία ισορροπεί αριστοτεχνικά η καλπάζουσα φαντασία με τη γείωση στην πραγματικότητα, που μας ταξιδεύει όχι μόνο στην Αμερική και στην Ιταλία της δεκαετίας του 1970, αλλά και στα γεγονότα που οδήγησαν στον κόσμο όπως τον ξέρουμε σήμερα, στις παραμονές του Πρώτου αλλά και στην καρδιά του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Μια νέα κοπέλα, η Ρίνο, βρίσκεται στην καρδιά των γεγονότων, στα παλμικά πεδία των απανωτών επαναστάσεων, των αδιάκοπων, έστω και σπασμωδικών, αναζητήσεων. Διψάει για ζωή, για έρωτα, για εμπειρίες, με μοτοσικλέτες ή με μολότοφ, σε αίθουσες τέχνης της πρωτοπορίας στη Νέα Υόρκη ή σε οδομαχίες στους εξεγερμένους δρόμους της Ρώμης. Ως προσωποποίηση της φλεγόμενης νιότης, δε θέλει να είναι οπαδός ή παθητικός θεατής της ζωής, αλλά να ορίζει εκείνη τα γεγονότα. Κυκλοφόρησε το 2014 από τις εκδόσεις Ίκαρος

Inferno (Νταν Μπράουν - 2013) Εμβαθύνει σε θέματα βιοηθικής και πληθυσμιακής πολιτικής, εμπνευσμένο από τη «Κόλαση» του Δάντη. Ο συμβολισμός και οι ιστορικές αναφορές του προσδίδουν ένα σοβαρό τόνο προβληματισμού.

Η φράση «ψάξε και θα βρεις» βασανίζει τον Ρόμπερτ Λάνγκτον, που ξυπνά σε ένα θάλαμο νοσοκομείου, ανήμπορος να θυμηθεί πώς ακριβώς κατέληξε εκεί. Ο ίδιος και η νεαρή γιατρός Σιένα μπλέκουν σε μια ανελέητη καταδίωξη στους δρόμους της Φλωρεντίας. Με οδηγό στίχους του Δάντη πρέπει να αποκρυπτογραφήσουν μια σειρά από κώδικες που κρύβονται σε περίφημα αναγεννησιακά έργα τέχνης - γλυπτά, πίνακες και κτίρια. Μόνο με αυτό τον τρόπο μπορούν να βρουν τις απαντήσεις σε ένα γρίφο που ίσως τους βοηθήσει να σώσουν τον κόσμο από μια τρομερή απειλή... 

Τα θέματα που ασχολείται το βιβλίο το κάνουν ιδιαίτερα επίκαιρο.  Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός το 2013

Τα βιβλία του Ιακώβ (Όλγα Τοκάρτσουκ - 2014) Αυτό το επικό σε μέγεθος και εμβέλεια μυθιστόρημα διαπραγματεύεται την ιστορία μέσα από τα μάτια μιας μεγάλης ποικιλίας χαρακτήρων, θρησκειών και πολιτισμικών συγκρούσεων στην Ανατολική Ευρώπη του 18ου αιώνα.  

Η Τοκάρτσουκ δημιουργεί ένα ογκώδες, απαιτητικό, αλλά συναρπαστικό, πολυεπίπεδο αφήγημα, με ζωντανές ιστορικές αναφορές αλλά και φανταστικές παρεμβάσεις, το οποίο αμφισβητεί γραμμικές αφηγήσεις της ιστορίας, φωτίζει περιθωριακές φωνές και εξετάζει πώς οι προσωπικές και συλλογικές ταυτότητες διαμορφώνονται υπό το βάρος των πολιτισμικών, θρησκευτικών και πολιτικών ιδεών και προσεγγίσεων.

Επαναπροσδιορίζει το ιστορικό μυθιστόρημα, χρησιμοποιώντας μια πολυφωνική, ελλειπτική αφήγηση που "σπάει" τη γραμμική ιστορία. Η δομή θυμίζει πολύτιμα κομμάτια χειρόγραφων που ανασυνδέονται από τον αναγνώστη. Εξερευνά με αιχμηρό τρόπο το πώς κατασκευάζουμε την ιστορία, τη μυθολογία, την πίστη, τη σχέση μας με τους "ξένους" και τον συλλογικό θρήνο.

Εξασκει έντονη επιρροή στον σύγχρονο ευρωπαϊκό λόγο, αναδεικνύοντας νέες δυνατότητες αφήγησης για τα τραύματα της ιστορίας. Το βραβείο Nobel της Τοκάρτσουκ το 2018 το επιβεβαίωσε ως καθοριστικό έργο.

Είναι ήδη ένα έργο – σταθμός της σύγχρονης λογοτεχνίας, που θα μελετάται για δεκαετίες. Παρά την υψηλή δυσκολία ανάγνωσης λόγω του μεγάλου όγκου, της πολυφωνίας και των ιστορικών αναφορών προτείνεται αν θέλεις να βουτήξεις βαθιά στη λογοτεχνία, να «χαθείς» σε ένα πολυσύνθετο έργο και να αγαπήσεις τις λεπτομέρειες της ιστορίας. Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτης το 2022

Η σύντομη ιστορία επτά φόνων (Μάρλον Τζέιμς - 2014) Ένα παλλόμενο μυθιστόρημα για την πολιτική βία, τη μουσική και την ταυτότητα στην Καραϊβική.

Με επίκεντρο μια αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του Μπομπ Μάρλεϊ ο συγγραφέας χτίζει ένα μυθιστόρημα που ούτε σύντομο είναι ούτε μόνο επτά φόνους αφορά. Στη πλοκή εμφανίζονται πολλή μουσική και πολλοί ετερόκλητοι και μυστηριώδεις αφηγητές. Ο συγγραφέας γράφει για όλα αυτά, και για πολλά άλλα με αριστοτεχνικό τρόπο και μας παραδίδει ένα αριστούργημα.

Μια εκρηκτική, μπαρόκ, βίαιη πολυφωνία (με δεκάδες αφηγητές, συμπεριλαμβανομένου ενός φαντάσματος). Η χρήση της Τζαμαϊκανής κρεολής και οι πειραματισμοί με τη διάλεκτο είναι ριζοσπαστικά στοιχεία του έργου.

Εξερευνά τη βία, την πολιτική, τη μουσική (ρεγγέ), τη διαφθορά και τη διασπορά μέσα από το πρίσμα μιας Τζαμαϊκανής προσέγγισης. Το έργο έσπασε τα όρια του αφηγηματικού κανόνα της αγγλόφωνης λογοτεχνίας, δείχνοντας έναν νέο, μετα-αποικιοκρατικά προβληματισμένο και μουσικό τρόπο να αφηγηθείς την ιστορία.

Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αγγλόφωνα μυθιστορήματα του 21ου αιώνα. Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αίολος το 2016

Τριλογία (Ρέιτσελ Κασκ, 2014 - 2018) Μια ριζοσπαστική απόσυρση του παραδοσιακού "εγώ" από την αφήγηση. Η πρωταγωνίστρια λειτουργεί ως "κένο κέντρο" γύρω από το οποίο άλλοι εκφέρουν τις ιστορίες, τις αντιφάσεις και τις φιλοσοφίες τους. Επανιδρύει την αυτοβιογραφική μυθοπλασία.

Σημείωσε εμπορική και καλλιτεχνική αναγνώριση, με τρία «ήσυχα» βιβλία και μια κεντρική ηρωίδα, η οποία στις συναναστροφές της προτιμάει να ακούει τους συνομιλητές της, παρά να μιλάει η ίδια. Αναλύει με αιχμηρή λεπτότητα τη δομή του εαυτού, τη μητρότητα, τη δημιουργία, τη διάλυση των σχέσεων και τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζουμε τις ιστορίες μας.

Στο «Περίγραμμα» (2014) η αφηγήτρια δεν θέλει να μας μιλήσει για τον εαυτό της, όμως τον σκιαγραφεί μέσα από δέκα συνομιλίες με ανθρώπους που συναντά. Διδάσκει δημιουργική γραφή ένα καλοκαίρι στην Αθήνα, κολυμπά σ’ ένα ξερονήσι κοντά στην Αττική και γευματίζει με συγγραφείς. Οι συνομιλητές της δεν διστάζουν να της αποκαλύψουν φαντασιώσεις, αγωνίες, επιθυμίες, λανθασμένες επιλογές τους. Απο τις αντιδράσεις της σχηματίζεται σταδιακά το πορτρέτο μιας γυναίκας που μαθαίνει να αντιμετωπίζει την απώλεια ως συνθήκη της ζωής.

Στη «Μετάβαση» (2016) μετά το χωρισμό, η συγγραφέας που γνωρίσαμε στο Περίγραμμα,
αντιμετωπίζει την απώλεια και αποφασίζει ν' αλλάξει την πραγματικότητά της. Μετακομίζει στο Λονδίνο με τους έφηβους γιούς της και τολμά να έρθει πρόσωπο με πρόσωπο με ό, τι μέχρι τότε απέφευγε. Ανακαινίζει το σπίτι της, συγκρούεται με τον ένα της γιο, επανασυνδέεται με παλιούς φίλους, γνωρίζει καινούργια άτομα, συναντάει άλλους συγγραφείς και ερωτεύεται ξανά. Κάθε εξωτερική της αλλαγή απηχεί και μια εσωτερική. Βλέπουμε τον αγώνα μιας γυναίκας ν' αγαπήσει τον εαυτό της και να ξαναπιστέψει στη ζωή.

Στο «Κύδος» (2018) σε ένα ρευστό κοσμο, όπου προσωπικές, κοινωνικές και πολιτικές βεβαιότητες συνθλίβονται, μια γυναίκα μεταμορφώνει το τραύμα σε αφετηρία για μια νέα ζωή. Η συγγραφέας έχει ολοκληρώσει τη μετάβασή της από ένα διαζύγιο σε έναν νέο γάμο και μια καινούργια ζωή. Πιο κατασταλαγμένη, εκφράζει τις απόψεις της για την αγάπη, την οικογένεια, την ταυτότητα και κυρίως για την απώλεια ως τροχοπέδη αλλά και ως πηγή ανασυγκρότησης. 

Με την τριλογία της, έφερε ξανά στο λογοτεχνικό προσκήνιο την έννοια του autofiction και άνοιξε (γι' άλλη μια φορά) μια συζήτηση για τα όρια της πεζογραφίας με τη ζωή. Έχει επηρεάσει βαθύτατα τη σύγχρονη λογοτεχνία της μνήμης και του ρομαντισμού, προκαλώντας έντονο κριτικό και ακαδημαϊκό διάλογο για τη φύση της αφήγησης, της θηλυκότητας και της δημιουργίας. Η τριλογία της Rachel Cusk είναι ήδη ένα σύγχρονο κλασικό και ένα αναγκαίο σημείο αναφοράς για τη μορφή του σύγχρονου μυθιστορήματος. 

Όλα τα έργα της τριλογίας έχουν κυκλοφορήσει στη χώρα μας από τις εκδόσεις Gutenberg το 2019

Όλο το φως που δεν μπορούμε να δούμε (Άντονυ Ντορ - 2014) Απολύτως αριστούργημα αφήγησης και συναισθηματικής πλοκής, αλλά παραδοσιακό στη φόρμα και τη γλώσσα.

Η Μαρί Λορ ζει με τον πατέρα της στο Παρίσι, στα έξι της τυφλώνεται κι ο πατέρας της φτιάχνει την τέλεια μινιατούρα της γειτονιάς τους για να της μάθει τον δρόμο για το σπίτι τους. Όταν εισβάλλουν οι Γερμανοί φεύγουν για το Σαιν Μαλό, μεταφέροντας ένα επικίνδυνο μυστικό. Ο Βέρνερ είναι ένα ορφανό αγόρι από τη Γερμανία που προορίζεται να δουλέψει στο ίδιο ανθρακωρυχείο που σκοτώθηκε ο πατέρας του. Όμως βρίσκει και επιδιορθώνει ένα χαλασμένο ραδιόφωνο και ξαφνικά η ζωή του αλλάζει. Χάρη στο ταλέντο του κερδίζει μια θέση σε μια από τις καλύτερες στρατιωτικές ακαδημίες, μπορεί όμως να κυνηγήσει το όνειρό του όποιο κι αν είναι το τίμημα; Εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, σε μια οχυρωμένη πόλη δίπλα στη θάλασσα, ένας γέρος ακούει μια φωνή χαμένη από καιρό και ανακαλύπτει νέους κόσμους χωρίς ποτέ να βγαίνει από το σπίτι του. Αλλά ο επικείμενος κίνδυνος δε θα του επιτρέψει να μείνει κλεισμένος μέσα για πάντα. Με φόντο μια Ευρώπη - που την καταπίνει σιγά σιγά ο Β΄ΠΠ - στην οποία οι ζωές συγκρούονται απρόβλεπτα, το βιβλίο παρουσιάζει ότι παρά τις δυσκολίες και τους κίνδυνους οι άνθρωποι προσπαθούν να κάνουν το καλό. Πρόκειται για μια συναρπαστική ιστορία θάρρους και θυσίας και για μια συγκλονιστική ελεγεία της αθωότητας.

«Ο Ντορ ζωγραφίζει με πλούσια παλέτα, χρησιμοποιώντας μια γραφή που αντηχεί βαθιά και μεταδίδει τόσο τα εφήμερα της καθημερινής ζωής όσο και το υψηλό δράμα, τη θλίψη και την ελπίδα...»  (Daily Mail) - «Ζεις μέσα του, μαθαίνεις απ’ αυτό και δε θέλεις με τίποτα να τελειώσει…»  (Booklist) - «Ένα εντυπωσιακό, επικό μυθιστόρημα. Ο Άντονυ Ντορ γράφει πανέμορφα για το μυθικό και το προσωπικό, για σαλιγκάρια σε παραλίες και στρατούς που προελαύνουν, για τη μοίρα και την αγάπη και την ιστορία, και για όλες εκείνες τις αβάσταχτες στιγμές που κόβουν την ανάσα, όπου όλα αυτά συγκρούονται». (Jess Walter). Κυκλοφόρησε στη χώρα μας από τις εκδόσεις Πατάκη το 2016.

2009: Από τη Τοκάρτσουκ και τη Μάντελ στους Μουρακάμι, Κνάουσγκορντ, Μπελλό, Σταϊνχάουερ και Καρέρ

Οδήγησε το αλέτρι σου πάνω από τα οστά των νεκρών (Όλγα Τοκάρτσουκ - 2009) Είναι πιο «αστυνομικό» από τα προηγούμενα της στη φόρμα, με οικολογικές και φιλοσοφικές νύξεις, συχνά ειρωνικό.

Εξετάζει με άμεσο τρόπο τα μεγάλα ζητήματα της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση, τον αποικισμό, την πατριαρχία, τη δικαιοσύνη και τη βία. Είναι ένα έντονο πολιτικό και οικολογικό μανιφέστο. Ένα μείγμα αστυνομικής πλοκής, μυθοπλαστικού δράματος, πολιτικής αλληγορίας και φιλοσοφικού δοκιμίου. Η δομή είναι σπασμένη, με παραβολές και ονειρικές ακολουθίες. Η γλώσσα είναι ποιητική, αισθητήρια και δαιμονισμένη. Έχει μέτρια δυσκολία στο διάβασμα, πιο εύκολο στην πλοκή και με στοχαστική διάσταση.

Καθιέρωσε τη Τοκάρτσουκ ως μια από τις πιο σημαντικές φωνές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Επηρέασε την ανάγνωση της σύγχρονης λογοτεχνίας της Κεντρικής / Ανατολικής Ευρώπης. Παραμένει τρομερά επίκαιρο και συζητούμενο, ιδιαίτερα στον καιρό της οικολογικής κρίσης και της ανατροπής κοινωνικών αφηγημάτων. Προτείνεται αν σας αρέσουν τα μυθιστορήματα που συνδυάζουν θρίλερ με φιλοσοφικές νύξεις. Κυκλοφόρησε στα ελληνικά το 2023.

Τριλογία Τόμας Κρόμγουελ (Χίλαρι Μάντελ 2009 - 2020) Αφορά τον υπουργό του Ερρίκου Η΄, Τόμας Κρόμγουελ. Επαναπροσδιόρισε το ιστορικό μυθιστόρημα. Αντί για εμβόλιμες περιγραφές, χρησιμοποιεί μια ζωντανή, άμεση, σχεδόν κινηματογραφική αφήγηση (συχνά σε ενεστώτα ιστορικό χρόνο). Η εστίαση είναι στην ψυχολογία, την πολιτική διαπλοκή και την καθημερινότητα, όχι στα μεγαλεπήβολα γεγονότα.

Η τριλογία άρχισε με το μυθιστόρημα “Γουλφ Χολ” που εκδόθηκε το 2009. Συνεχίστηκε το 2012 με τίτλο Bring Up the Bodies (“Γεράκια”, ο ελληνικός τίτλος) και ολοκληρώθηκε το 2020, με το τρίτο, με τίτλο “Ο καθρέφτης και το φως” 

Εμβαθύνει στη φύση της εξουσίας, της πίστης, της προδοσίας, της αμβλυωπίας της τύχης και στην κατασκευή της ιστορίας. Εξετάζει πώς επιβιώνει και λειτουργεί ένας άνθρωπος σε ένα κόσμο τοξικής αβεβαιότητας.

«Κάθε σοβαρός ιστορικός της εποχής των Τυδώρ ξέρει πόσο σημαντικός πολιτικά ήταν ο Τόμας Κρόμγουελ, αλλά λίγοι έχουν ενδιαφερθεί για το πώς ήταν ως άνθρωπος. Έχει μια πολύ κακή εικόνα, αποτέλεσμα συσσωρευμένων προκαταλήψεων που περνούσαν από γενιά σε γενιά. Οι δημοφιλείς ιστορικοί συχνά ξεκινούσαν υποθέτοντας ότι ήταν κακός άνθρωπος, οπότε διάβαζαν όλες του τις πράξεις και τα λόγια ως κακά. Ήθελα να ξεφύγω από αυτόν το φαύλο κύκλο και να πω, «Δεν ξέρω τίποτα για τον Τόμας Κρόμγουελ. Οπότε, τι μπορώ να βρω;». Ανακάλυψα έναν απίστευτα φιλόδοξο, έξυπνο, συναρπαστικό άντρα, γεμάτο ζωή κι ενδιαφέρoν για τα πάντα, σκληρό και πανούργο, αλλά με σπάνιες αναλαμπές απρόσμενης ανθρώπινης τρυφερότητας. Είναι αλήθεια ότι ήταν αδίστακτος, αλλά όχι πιο πολύ από άλλους πολιτικούς της εποχής των Τυδώρ που δεν έχουν δυσφημιστεί με αυτό τον τρόπο» - «O Χένρι είναι πολλά περισσότερα από ένας απλός μονάρχης, είναι μια φιγούρα βγαλμένη από έναν μύθο ή από τα παραμύθια. Είναι ο Μινώταυρος, είναι ο λύκος ενδεδυμένος με προβιά, είναι ο γλυκός εραστής που γίνεται τέρας όταν κλείνουν οι πόρτες, με τα τερατώδη τριχωτά χέρια του να προεξέχουν από τα μεταξωτά του μανίκια. Η εικόνα του αιχμαλωτίζει από την πρώτη στιγμή τη φαντασία μας, πέρα από το επίπεδο της πολιτικής αφήγησης. Αλλά, ακόμα και σε καθημερινό επίπεδο, η διήγηση μάς καθηλώνει, ακριβώς επειδή τα κριτήρια ήταν τόσο υψηλά. Στην αυλή του Χένρι αν έκανες ένα λάθος, πέθαινες». (Aπό συνέντευξη της συγγραφέα στη Δ.Τριβόλη – LiFO 18/11/2010)

Επανάφερε στο προσκήνιο τον Τόμας Κρόμγουελ επηρεάζοντας βαθιά τη σύγχρονη ιστορική λογοτεχνική παραγωγή. Απέδειξε ότι το ιστορικό μυθιστόρημα μπορεί να είναι αβανγκάρντ. Έχει ήδη εδραιωθεί ως κλασικό του 21ου αιώνα και ως το σπουδαιότερο έργο για την Αυλή του Ερρίκου Η΄. Στη χώρα μας έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πάπυρος.

1Q84 (Χαρούκι Μουρακάμι, 2009-2010) Ένα φαντασμαγορικό μείγμα που συνδυάζει μυθιστορηματικό θρίλερ, εναλλακτική ιστορία, ρομαντικό δράμα και μεταφυσική παραβολή. Ενσωματώνει αβίαστα τον φαινομενικά φυσικό κόσμο με μια παράλληλη, παραισθησιογόνα πραγματικότητα (με δύο φεγγάρια).

Ασχολείται με τη μοναξιά, την τραυματική εμπειρία, τη δύναμη της αφήγησης, τη θρησκευτική περιχαράκωση, την επιθυμία και την αναζήτηση ταυτότητας σε έναν κόσμο που έχει ξεφύγει από τα θεμέλιά του. Ήδη μια παγκόσμια λογοτεχνική διασημότητα, με το 1Q84 ο Μουρακάμι συνέθεσε σε κλίμακα επικής νουβέλας όλα τα μοτίβα του (παράλληλοι κόσμοι, μυστηριώδεις γυναίκες, μουσική, μοναχικοί ήρωες). Επιβεβαίωσε τη θέση του ως του πιο εμπορικά επιτυχημένου και αναγνωρίσιμου σύγχρονου Ιάπωνα συγγραφέα, που επηρέασε ευρύτατα τη δυτική λογοτεχνική αντίληψη για τη σύγχρονη Ιαπωνία.

Παρόλο που δεν είναι το πιο κριτικά αναγνωρισμένο έργο του, είναι ένα φαινόμενο μαζικού πολιτισμού και ένα σύμβολο της λογοτεχνίας της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα.

Ο αγώνας μου (Καρλ Όβε Κνάουσγκορντ, 2009 - 2011) Μνημειώδες πείραμα έξι αυτοβιογραφικών νουβελών. Απορρίπτει τη μυθοπλασία για μια αμείλικτη, φαινομενικά αδιάκοπη και αναλυτική καταγραφή της καθημερινής ζωής, των σκέψεων και των ασήμαντων λεπτομερειών.

Με συνολικό αριθμό πάνω από 3.500 σελίδες, τα βιβλία σημείωσαν τεράστια επιτυχία και προκάλεσαν επίσης μεγάλη διαμάχη. Εν μέρει επειδή ο τίτλος είναι ο ίδιος με τον νορβηγικό τίτλο του Mein Kampf του Χίτλερ, και εν μέρει επειδή ορισμένοι έχουν υποστηρίξει ότι ο Knausgård το παρακάνει αποκαλύπτοντας την ιδιωτική ζωή των φίλων και της οικογένειάς του - συμπεριλαμβανομένου του πατέρα του, της πρώην συζύγου του, του θείου του και της γιαγιάς του. Τα έξι βιβλία έχουν κυκλοφορήσει στη χώρα μας από το 2015 έως το 2021 με τίτλους:  Ένας θάνατος στην οικογένεια, Ένας ερωτευμένος άντρας, Το νησί της εφηβείας, Χορεύοντας στο σκοτάδι, Όνειρα στη βροχή, Το τέλος.

Εξερευνά το καθημερινό μικρόκοσμο, τις σχέσεις (ειδικά με τον πατέρα), τη δημιουργία, τον θάνατο και την ίδια τη φύση της ανάμνησης. Είναι ένα τεράστιο φιλοσοφικό έργο με αφορμή προσωπικά βιώματα. Η γλώσσα εσκεμμένα είναι χωρίς λογοτεχνικά στολίδια, αλλά συγκλονιστική στη δίψα της για αλήθεια.

Προκάλεσε διεθνή λογοτεχνική σεισμική δόνηση. Ξεκίνησε μια παγκόσμια συζήτηση για τα όρια της μυθοπλασίας και της αυτοβιογραφίας, την ειλικρίνεια και την αυτοπαρουσίαση. Δημιούργησε έναν ολόκληρο υποκείμενο τύπο "Κνάουσγκορντιανού" αυτοβιογραφικού λόγου. Η επιρροή και η συζήτηση γύρω από αυτό συνεχίζονται. Έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και σημαντικά λογοτεχνικά εγχειρήματα της εποχής μας.

Οι ιχνηλάτες (Αντουάν Μπελλό – 2009) Έξυπνο και πρωτότυπο, ειδικά ως μέρος του τεράστιου κύκλου του για τη "Φάρσα". Περιπετειώδες αφήγημα με συνθετική αστυνομική και κατασκοπευτική πλοκή και εξαιρετική περιήγηση στο διεθνές γεωπολιτικό τοπίο.

Ο Σλιβ, που συναντήσαμε στους "Παραχαράκτες", νεαρός ρομαντικός πράκτορας του ΟΠΠ (Όμιλος Παραχάραξης της Πραγματικότητας), βασανίζεται από αμφιβολίες και δισταγμούς. Αρχίζει μια έρευνα: Ποιος είναι ο πραγματικός λόγος ύπαρξης της οργάνωσης; Ποια είναι η ταυτότητα των μελών της καθοδήγησης της ΟΠΠ; Και τι γίνεται με τους συνάδελφους του; Έχουν τις ίδιες αμφιβολίες;

"Φόρος τιμής στο Διαφωτισμό, τον Ορθό Λόγο και την ανεκτικότητα, ενάντια στο φανατισμό, το φθόνο και τη μνησικακία". Είναι όμως πιο ειδικό και λιγότερο επιδραστικό σε παγκόσμια κλίμακα.

Ο τουρίστας (Όλεν Σταϊνχάουερ – 2009) Πολύ καλό λογοτεχνικό θρίλερ κατασκοπείας, με πλούσιες ψυχολογικές διαστάσεις. Ανήκει όμως πιο ξεκάθαρα στο είδος του και η επίδρασή του στον ευρύτερο λογοτεχνικό κανόνα είναι περιορισμένη.

Ο Μάιλο ανήκει σε μια επίλεκτη ομάδα της CIA τους «τουρίστες» που ταξιδεύουν σε κάθε γωνιά της Γης για να φέρουν σε πέρας τις πιο επικίνδυνες αποστολές. Η ιστορία ξεκινάει με μια αναδρομή στο παρελθόν όπου ο μελαγχολικός Μάιλο, ακολουθώντας τα ίχνη ενός διπλού κατάσκοπου, θα τραυματιστεί σοβαρά σε μια συμπλοκή στη Βενετία και θα αποσυρθεί στα γραφεία της υπηρεσίας. Έξι χρόνια αργότερα και ενώ ζει ήσυχα με τη σύζυγό του και την κόρη της, η απρόσμενη σύλληψη του διαβόητου «Τίγρη» θα επαναφέρει στο προσκήνιο ανοιχτές υποθέσεις από τα παλιά και θα τον αναγκάσει να επανέλθει στην ενεργό δράση. Μια καθηλωτική κατασκοπική περιπέτεια, με διεισδυτική ματιά στον μυστηριώδη κόσμο της κατασκοπείας όπως  τον έχουν διαμορφώσει οι γεωπολιτικές συνθήκες  του 21ου αιώνα. Η εξέλιξη της πολυπλόκαμης πλοκής θυμίζει τις ιστορίες του Ψυχρού Πολέμου των βιβλίων του Τζον Λε Καρέ, ενώ τα ηθικά και υπαρξιακά διλλήματα  των πρωταγωνιστών την ατμόσφαιρα των μυθιστορημάτων του Γκράχαμ Γκριν. «Το καλύτερο κατασκοπικό μυθιστόρημα που γράφτηκε ποτέ δεν ανήκει στον Τζον Λε Καρέ» έγραψε ο Στίβεν Κινγκ για τον Τουρίστα. Κυκλοφόρησε το 2021 από τις εκδόσεις Πόλις.

Άλλες ζωές από τη δική μου (Εμμανουέλ Καρέρ – 2009) Σπουδαίο και καινοτόμο υβρίδιο λογοτεχνίας και μαρτυρίας. Αφηγείται δύο αληθινές ιστορίες που σημάδεψαν τον συγγραφέα. Ένας στοχασμός πάνω στην απώλεια, τη συμπόνια και το πώς οι ζωές των άλλων μπορούν να φωτίσουν τη δική μας.

«Έπειτα από μερικούς μήνες διαλείμματος, η ζωή με έκανε μάρτυρα δύο γεγονότων που με τρομάζουν όσο τίποτα στον κόσμο: τον θάνατο ενός μικρού παιδιού και τον θάνατο μιας νέας γυναίκας με μικρά παιδιά και σύζυγο. Κάποιος μου είπε τότε: είσαι συγγραφέας, γιατί δεν γράφεις την ιστορία μας; Ήταν εντολή, την αποδέχτηκα. Κι έτσι βρέθηκα να αφηγούμαι τη φιλία ανάμεσα σ' έναν άντρα και μια γυναίκα, ανάπηροι και οι δύο, δικαστές και οι δύο σε υποθέσεις υπερχρέωσης στο ειρηνοδικείο της Βιέν, στην Ισέρ».

Σ' αυτό το βιβλίο γίνεται λόγος για ζωή και θάνατο, για αρρώστια, για μεγάλη φτώχια, για δικαιοσύνη και κυρίως για αγάπη. Όλα είναι αληθινά. Όπως και κάθε άλλος, ο Εμμανουέλ Καρρέρ έχει πολλές ζωές. Μια ιδιωτική, που δεν αφορά παρά τον ίδιο, και μια δημόσια που αφορά τους άλλους, μέσω του μυθιστορήματος ή του κινηματογράφου, όπου είναι σεναριογράφος και παραγωγός. Το "Άλλες ζωές απ' τη δική μου" είναι ο σύνδεσμος. Αλλά αυτός ο σύνδεσμος δεν θα αρκούσε να είναι από μόνος του ένα γεγονός. Το μυθιστόρημα του Καρέρ "μας μιλά" από το βάθος της μιζέριας του κόσμου. Τόσο μακρινό: το τσουνάμι, φυσική καταστροφή που παγκοσμιοποιήθηκε από την τηλεόραση. Τόσο κοντινό: ο καρκίνος, άλλο είδος φυσικής καταστροφής, που χτυπά μια διπλανή πόρτα. Η βοή του κόσμου που πάει άσχημα, δεν καλύπτει τη δυστυχία των φίλων που δεν πάνε καλά, αλλά της κάνει αδιάκοπη ηχώ. Θα έπρεπε να είσαι οραματιστής για να δεις και να γράψεις την αναφορά. Ο υπόκωφος βρόντος του ωκεανού φτιάχνεται από χίλια κύματα. Το "Άλλες ζωές απ' τη δική μου" είναι ένα ωκεανικό μυθιστόρημα, θορύβου και παραφοράς. Είναι ένα μυθιστόρημα που έχει τη συναισθηματική, δηλαδή τη λογοτεχνική βάση να διακηρύσσει ότι είναι αληθινό. (Από τη παρουσίαση στο οπισθόφυλλο)

2007-2008: Τέσσερα αριστουργήματα και τέσσερα «διαμαντάκια» - διαλέγετε κατά βούληση

Η σύντομη θαυμαστή ζωή του Όσκαρ Γουάο  (Τζούνο Ντίαζ - 2007) Αναδεικνύει τις ιστορίες του λαού της Δομινικανής Δημοκρατίας και της μετανάστευσης. Η ιστορία αφορά τον Όσκαρ, έναν νεαρό άνδρα που καταδιώκεται από μια οικογενειακή κατάρα, και η αφήγηση συνδυάζει την προσωπική ιστορία με την πολιτική ιστορία της χώρας του. Το έργο συνδυάζει μαγικό ρεαλισμό, χιούμορ και δραματική αναζήτηση της ταυτότητας.

«Παρουσιάζει μια εκπληκτικά διαυγή σύλληψη της σύγχρονης αμερικανικής εμπειρίας και της ακατανίκητης ικανότητας του ανθρώπου να υπομένει - και να ρισκάρει - τα πάντα στο όνομα της αγάπης» (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Επαναστατικό. Συνδυάζει την αφήγηση του μαγικού ρεαλισμού με την αμεσότητα, τη μαχητικότητα και την πολυγλωσσία (αγγλικά, ισπανικά, σλανγκ, αναφορές στην ποπ κουλτούρα) της αμερικανο-δομικανικής εμπειρίας. Η φωνή του αφηγητή είναι ζωντανή, ασυγκράτητη και επαναπροσδιορίζει πώς μπορεί να ακούγεται μια σύγχρονη αμερικανική φωνή. Εξερευνά σε βάθος θέματα ταυτότητας, μητριαρχίας, τραύματος, ρατσισμού, της καταραμένης μοίρας, του ανδρισμού και του πόθου, όλα μέσα στο πλαίσιο της πολυκύμαντης ιστορίας μιας οικογένειας.

Εξασκεί τεράστια επιρροή στο Λογοτεχνικό Κανόνα, άνοιξε το δρόμο για πολλές αφηγήσεις μεταναστών και ανθρώπων της διασποράς που ακολούθησαν. Είναι σημείο αναφοράς για τη λογοτεχνία της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.

Έχει ήδη εδραιωθεί ως σύγχρονο κλασικό. Διαβάζεται ευρέως σε πανεπιστημιακά προγράμματα και παραμένει εξαιρετικά σχετικό και επίκαιρο με τα ζητήματα που θίγει.

«Αστείο, παράξενο, διεισδυτικό και ολοζώντανο, το βιβλίο, από κωμική προσωπογραφία ενός Δομινικανού δεύτερης γενιάς, εξελίσσεται σε έναν οδυνηρό στοχασμό πάνω στη δημόσια και την ιδιωτική ιστορία και στο βάρος της οικογενειακής μοίρας. Δονούμενο από ενέργεια, σε μια πρόζα ποτισμένη στην αδρεναλίνη, επιδεικνύει μια παράτολμη, φλύαρη αφηγηματική φωνή που αισθάνεται το ίδιο άνετα όταν μιλάει για τον Τόλκιν όσο και για τον Τρουχίλο, για τα κινούμενα σχέδια και τις αρχαίες δομινικανές κατάρες, για τις σεξουαλικές περιπέτειες στα αμερικανικά πανεπιστήμια και τις επιδρομές της μυστικής αστυνομίας στο Σάντο Ντομίνγκο. Σ' ένα ιδίωμα του δρόμου, που αναμειγνύει ντοπιολαλιές του τόπου καταγωγής του συγγραφέα με τρέχοντα αγγλικά, μεταβαίνει ταχυδακτυλουργικά και με αξιοσημείωτη ευκολία από τον έναν κόσμο που ενοικούν οι ήρωές του, στον άλλον που επίσης τους διεκδικεί: από τη Δομινικανή δημοκρατία, τη στοιχειωμένη από φαντάσματα πατρίδα που δίνει μορφή στα όνειρα και τους εφιάλτες τους, και την Αμερική (δηλαδή το Νιου Τζέρσι), τη χώρα της ελευθερίας και της ελπίδας αλλά και των όχι και τόσο ευοίωνων προοπτικών, όταν πρόκειται για μετανάστες. (Κ. Σχινά, Ελευθεροτυπία, Βιβλιοθήκη, 18/4/2008)                                        

Η χορτοφάγος (Χαν Κανγκ - 2007) Αλληγορικό μυθιστόρημα για το σώμα, τη βία και την ελευθερία, που άνοιξε τον δρόμο για την κορεατική λογοτεχνία στη Δύση.

Ένα βαθύ, αλλόκοτο και βίαιο μυθιστόρημα της Νοτιοκορεάτισσας συγγραφέα που εξερευνά την απόρριψη της κοινωνίας από μια φαινομενικά συνηθισμένη γυναίκα, η οποία ξαφνικά αποφασίζει να γίνει χορτοφάγος ως αντίδραση σε εφιαλτικά όνειρα και κοινωνική καταπίεση.  

Καινοτόμο στην πολυφωνική δομή (τρία μέρη, τρεις διαφορετικοί αφηγητές -  σύζυγο, γαμπρός, αδελφή - που παρατηρούν την κεντρική ηρωίδα) και στην υπερ-αισθησιακή, σωματική και συχνά ονειρική γλώσσα. Μετατοπίζει την αφήγηση από την "τρελή" γυναίκα στην πραγματικότητα που η παθολογική κοινωνία δημιουργεί γύρω της.

Εξετάζει με αμείλικτη οξύτητα την γυναικεία αυτοδιάθεση, τη βία της πατριαρχίας, την κοινωνική συμμόρφωση, τη σύνδεση μεταξύ σώματος και πνεύματος, και την απόγνωση της επαναστατικής υποκειμενικότητας απέναντι σε άκαμπτες κοινωνικές δομές.

Η διεθνής αναγνώριση άνοιξε το δρόμο για μια νέα γενιά Ασιατών συγγραφέων στη Δύση. Επέκτεινε ριζικά το πεδίο των "αφηγήσεων ανταρσίας", τις οποίες συνδέει με το σώμα, την τρέλα και την τέχνη.

Το βιβλίο συνεχίζει να είναι κεντρικό σε συζητήσεις για τη φεμινιστική λογοτεχνία και τη ψυχική υγεία. Η επιρροή του μεγαλώνει με το χρόνο.

Πλάνητες (Ολγα Τοκάρτσουκ - 2007) Ένα από τα πιο ευρέως γνωστά διεθνώς βιβλία της. Συνδυάζει αποσπασματικές αφηγήσεις, ταξίδια, περιστασιακές ιστορίες, μεταμορφώσεις, και στοχασμούς πάνω στην κινητικότητα ως κατάσταση ζωής - όχι μόνο γεωγραφική αλλά και υπαρξιακή.

Αν θέλεις να μπεις στον κόσμο της Τοκάρτσουκ με κάτι πιο σύγχρονο και βραβευμένο είναι ιδανική αρχή. Είναι ένα μωσαϊκό από ιστορίες, θραύσματα και στοχασμούς γύρω από την κίνηση, το ταξίδι και την ανθρώπινη εμπειρία. Είναι ένα «ανοιχτό» βιβλίο, λιγότερο δεσμευτικό από πλευράς πλοκής, οπότε λειτουργεί σαν εισαγωγή στη γραφή της. Αριστούργημα αφηγηματικής δομής. Το κεντρικό μοτίβο είναι της πλανητικής κίνησης και της αναζήτησης νοήματος. Είναι ένα "συμπαντικό  μυθιστόρημα", ένας νέος τρόπος συλλογικής αφήγησης.

Αγγίζει υπαρξιακά ερωτήματα: την αναζήτηση της συνέχειας μέσα στη θνητότητα, τη σύνδεση όλων των πλασμάτων στο σύμπαν, την ιστορία ως επαναλαμβανόμενο μοτίβο, τη μεταφορά και την προσκόλληση.

Τα θέματα του είναι το ταξίδι, η κίνηση, η ανθρώπινη ύπαρξη σε μετάβαση. Το ύφος του είναι αποσπασματικό και στοχαστικό. Έχει μέτρια δυσκολία, όμως χρειάζεται ευρύτητα προσέγγισης γιατί δεν έχει γραμμική πλοκή. Προτείνεται αν αρέσουν τα φιλοσοφικά ερωτήματα και τα κείμενα που μοιάζουν με ημερολόγιο ή στοχαστική περιπλάνηση.

Επιβεβαίωσε την Τοκάρτσουκ ως μια από τις πιο σημαντικές Ευρωπαίες φωνές και έδειξε τη ζωτικότητα της κεντροευρωπαϊκής λογοτεχνικής παράδοσης (μαγικού ρεαλισμού, φιλοσοφικού στοχασμού) στον 21ο αιώνα. Η τεχνική της έχει επιρροή σε πολλούς συγγραφείς. Εντάσσεται σε μια σημαντική καλλιτεχνική πορεία και διαρκεί ως ένα από τα κεντρικά της έργα. Έτος έκδοσης στα ελληνικά: 2022

Δέντρο από καπνό (Ντενίς Τζόνσον - 2007) Θεωρείται από πολλούς το αριστούργημά του, με επικό και υπαρξιακό χαρακτήρα.

Ένα εκτενές μυθιστόρημα κατασκοπείας και πολέμου με  κεντρικό ήρωα τον “Skip” Sands, πράκτορα της CIA, που δρα στις «ψυχολογικές επιχειρήσεις» κατά των Βιετκόνγκ, στη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ. Μέσα από τη ζωή του Sands και άλλων χαρακτήρων, το βιβλίο αποτυπώνει όχι μόνο τον πόλεμο αλλά και την ψυχολογία, την ηθική, την αποδόμηση συνειδήσεων και τον ανθρώπινο πόνο. Έχει τεράστια λογοτεχνική αξία και βάθος, αλλά είναι προσανατολισμένο σε μια παραδοσιακή (αν και ποιητική) αμερικανική γραμμή. Κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Πατάκη το 2011.

Οι παραχαράκτες (Αντουάν Μπελλό - 2007) Εξαιρετικά έξυπνο και πρωτότυπο μυθιστόρημα-παζλ για τη γραφή και τη νομιμότητα των αφηγημάτων.

Μυθιστόρημα με κεντρικό θέμα την πλαστογράφηση της ιστορίας και τη χειραγώγηση της πραγματικότητας. Ο πρωταγωνιστής - ένας νεαρός που προσλαμβάνεται στον μυστικό «ΟΠΠ» (Όμιλος Παραχάραξης της Πραγματικότητας) - ανακαλύπτει ότι σκοπός της οργάνωσης είναι να «πλάθει» ψεύτικες ιστορίες, να αλλοιώνει ιστορικά δεδομένα, έγγραφα και μνήμες, ώστε να διαμορφώνει την Ιστορία όπως τη θέλουν οι ισχυροί. "Παιγνιώδης στοχασμός πάνω στην αέναη και απεριόριστη επανερμηνεία της ιστορίας". Το βιβλίο θέτει ερωτήματα για την αλήθεια, τη μνήμη, την ταυτότητα και την εξουσία - πολύ ενδιαφέρον αν σας προβληματίζουν ιστορίες με ηθικά, φιλοσοφικά και κοινωνικά διλήμματα. Έχει μεγάλη διανοητική λεπτότητα και είναι προφητικό για την εποχή της "ψεύτικων ειδήσεων". Η επιρροή του είναι πιο ειδική και δυστυχώς δεν έχει αποκτήσει ευρεία αναγνώριση.Εκδόθηκε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις το 2013.

Σκοτεινό δάσος (Λιου Σιξίν - 2008) Το 2^ο μέρος της τριλογίας. Η απεικόνιση των θεωριών της σύγχρονης φυσικής περιπλέκεται με τεκμηριωμένες επιστημονικές προβλέψεις, την κοινωνική και πολιτική ανάλυση της γήινης σύγχρονης πραγματικότητας, την ανάλυση των μεγάλων μυστικών της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ένα "αιώνιο κυριολεκτικά ερωτικό ρομάντζο" και την επιστημονική φαντασία.

«Ακόμα και ένα αγαθός πολιτισμός δεν μπορεί να προβλέψει αν οποιοσδήποτε άλλος πολιτισμός είναι αγαθός ή όχι. Δεν ξέρεις αν σε θεωρώ αγαθό ή κακόβουλο. Στη συνέχεια ακόμα και αν νομίζω ότι είσαι αγαθός και επίσης γνωρίζω πως εσύ θεωρείς εμένα αγαθό και πάλι δεν ξέρω τι σκέφτεσαι σχετικά με το τι σκέφτομαι σχετικά με το τι σκέφτεσαι εσύ για μένα».                                                             

Καινοτόμο στο πλαίσιο της επιστημονικής φαντασίας και παγκοσμίως. Εισάγει την "Κοσμολογία του Σκοτεινού Δάσους" ως ένα σκληρό, πρωτότυπο και φιλοσοφικά βαρύ υπόβαθρο για την επαφή με εξωγήινους. Το μεγαλειώδες εγχείρημά του βασίζεται σε καθαρά επιστημονικές και κοινωνιολογικές προεκτάσεις, με μια κινεζική οπτική που αφηγηματικά ήταν αόρατη στη Δύση.

Έφερε επανάσταση στη διεθνή ΕΦ και την κινεζική επιστημονική φαντασία στο προσκήνιο, επηρέασε συγγραφείς παγκοσμίως και επέκτεινε ριζικά το φιλοσοφικό και πολιτικό εύρος του είδους. Είναι πλέον απαραίτητο σημείο αναφοράς.

Εξερευνά τεράστια θέματα: την ανθρώπινη πολιτική και επιβίωση σε κοσμική κλίμακα, τον φόβο του Άλλου, την προόδο και την ηθική της επιστήμης, τη φύση του πολιτισμού και την αμεροληψία του Σύμπαντος.

Η τριλογία "Το Πρόβλημα των Τριών Σωμάτων" έχει ήδη αλλάξει το τοπίο της σύγχρονης ΕΦ. Το «Σκοτεινό Δάσος» συχνά αναγνωρίζεται ως το κορυφαίο βιβλίο της σειράς και θα διαρκέσει ως μονάδα μέτρησης για τη σκληρή, ιδεοδηγούμενη επιστημονική φαντασία.

Αγώνες πείνας (Σούζαν Κόλινς - 2008) Νεανικό μυθιστόρημα - που εξελίχθηκε σε πολιτικά αιχμηρή τριλογία - τοποθετημένο σε μια δυστοπική κοινωνία, όπου η εξουσία αναγκάζει νέους να αγωνιστούν μέχρι θανάτου σε τηλεοπτικούς «Αγώνες Πείνας», ως τιμωρία για μια παλιά εξέγερση. Όμως μια ηρωϊδα επαναπροσδιορίζει την ελπίδα και την αντίσταση απέναντι στην καταπίεση.

Πολιτισμικό φαινόμενο και επαναστατικό στη μαζική λογοτεχνία. Επηρέασε βαθιά το είδος και την ποπ κουλτούρα. Ωστόσο, σύμφωνα με τα κριτήριά της λογοτεχνικής καινοτομίας και της επιρροής στον ευρύτερο κανόνα χαρακτηρίζεται από έλλειψη πειραματισμού και φιλοσοφικού βάθους.

Ο λευκός τίγρης (Αραβίντ Αντίγκα - 2008) Δυνατό, μαχητικό και σατιρικό μυθιστόρημα που έδωσε μια ωμή φωνή στη σύγχρονη Ινδία. Ένα μυθιστόρημα κοινωνικής και πολιτικής πλοκής, που αφηγείται την ιστορία ενός νέου από φτωχή περιοχή  της Ινδίας.

Μέσα από τη δική του φωνή, το βιβλίο αποτυπώνει την ταξική ανισότητα, τη διαφθορά, την φτώχεια αλλά και την ακραία φιλοδοξία. Το έργο έχει έντονη κριτική στον κοινωνικό και οικονομικό καταμερισμό, την αδικία και την εποχή της παγκοσμιοποίησης - είναι η ωμή φωνή ενός «ζωντανού τίγρη» που παλεύει να ξεφύγει από τη λάσπη της φτώχειας.  Όμως η αφηγηματική του φόρμα (επιστολές) και η γλώσσα, αν και αποτελεσματικές, δεν θεωρούνται τόσο καινοτόμες. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 2008 από τις εκδόσεις Modern Times

1996 - 1997: Μια διετία με αριστουργήματα που μαρτυρούν την ακμή και την πολυμορφία της παγκόσμιας λογοτεχνίας

Pavlos Samios. 2013

Infinite Jest (Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας– 1996) Ένα εκτεταμένο και σύνθετο έργο που διαδραματίζεται σε μια ημι-παρωδική εκδοχή μιας μελλοντικής Αμερικής και αγγίζει μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων. Ο τίτλος του μυθιστορήματος προέρχεται από την πρώτη σκηνή της πέμπτης πράξης του Άμλετ, στην οποία ο Άμλετ κρατά το κρανίο του γελωτοποιού της αυλής και αναφωνεί: «Αλίμονο, καημένε Γιόρικ!» «Τον γνώριζα, τον Οράτιο. έναν άνθρωπο με άπειρο χιούμορ, έναν πολύ υπέροχο εφευρέτη, με έχει κουβαλήσει στην πλάτη του χίλιες φορές. και τώρα - πόσο αηδιαστικό είναι για μένα να το σκέφτομαι».

Το μυθιστόρημα περιλαμβάνει 388 αριθμημένες υποσημειώσεις (μερικές από τις οποίες έχουν και τις δικές τους υποσημειώσεις) που εξηγούν ή αναλύουν συγκεκριμένες στιγμές της ιστορίας. Ο David Foster Wallace χαρακτηρίζει αυτήν την τεχνική ως έναν τρόπο υπονόμευσης της γραμμικότητας του κειμένου, διατηρώντας παράλληλα την ακεραιότητα της αφήγησης. Χρησιμοποιεί ένα ευρύ και απαιτητικό λεξιλόγιο που κυμαίνεται από την επιστημονική ορολογία μέχρι την αργκό, και μια δομή που μιμείται την ίδια την "ψυχαγωγία" που κριτικάρει. Είναι ένα έργο-ορόσημο του Ψυχρού Μοντερνισμού (Hysterical Realism).

Η δράση λαμβάνει χώρα στη Βοστώνη σε δύο ξεχωριστούς αλλά παράξενα παρόμοιους χώρους - μια ελίτ ακαδημία τένις και μια εγκατάσταση απεξάρτησης από τα ναρκωτικά - σε ένα εγγύς μέλλον όπου τα ημερολογιακά έτη είναι διαθέσιμα για εταιρική χορηγία (the Year of the Depend Adult Undergarment κ.λπ.). 

Το "Infinite Jest" άλλαξε το τοπίο της σύγχρονης Αμερικανικής λογοτεχνίας, εμπνέοντας μια γενιά συγγραφέων να αναλάβουν μεγάλες, φιλόδοξες και πειραματικές μορφές. Έγινε ένα σύμβολο της λογοτεχνικής και πνευματικής απασχόλησης της εποχής του με θέματα όπως ο εθισμός, η βαναυσότητα και η αναζήτηση νοήματος. Παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα και σημαντικά μυθιστορήματα των τελευταίων δεκαετιών, με μια αφοσιωμένη διεθνή κοινότητα αναγνωστών και μελετητών.

Το Αρχέγονο και άλλοι καιροί (Όλγκα Τοκάρτσουκ – 1996) Είναι το έργο που ουσιαστικά καθιέρωσε την Τοκάρτσουκ ως μια από τις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης πολωνικής λογοτεχνίας. Αναφέρεται σε μια φανταστική κοινότητα που καθρεφτίζει την πορεία της σύγχρονης ιστορίας.

Διαδραματίζεται σε ένα φανταστικό χωριό, το «Αρχέγονο», το οποίο φυλάσσουν τέσσερις άγγελοι. Από τις δικές τους οπτικές βλέπουμε την ιστορία της  κοινότητας και την εξέλιξη των ανθρώπων, των σχέσεων, των επιδιώξεων και των τραυμάτων μέσα στον 20ό αιώνα. Επικεντρώνεται σε οντολογικά ερωτήματα: Τι είναι ο χρόνος; Τι είναι η πραγματικότητα; Πώς η Ιστορία διαβρώνει την αθωότητα και καταστρέφει τις μικρές κοινωνίες; Εξερευνά τη σχέση του μικρόκοσμού (του χωριού) με τον μακρόκοσμο (τις κρατικές διενέξεις, τους πολέμους, τις πολιτικές ιδεολογίες).

Η Τοκάρτσουκ χρησιμοποιεί μια μοναδική, πολυφωνική δομή που μοιάζει με παραμύθι, αλλά είναι βαθιά ρεαλιστική και φιλοσοφική. Το βιβλίο είναι χτισμένο από σύντομα, εικονογραφημένα κεφάλαια που αφορούν διάφορους χαρακτήρες, αντικείμενα και ιδέες, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό της πολωνικής ιστορίας του 20ου αιώνα. Η γλώσσα της είναι ποιητική και παραστατική. Το ύφος σχεδόν παραμυθένιο, λυρικό, με στοιχεία μαγικού ρεαλισμού. Η αφήγηση είναι «παραδοσιακή», αλλά γεμάτη με συμβολισμούς.

Σκύλος από τερακότα (Αντρέα Καμιλλέρι – 1996) Ο Καμιλλέρι συνθέτει τρία είδη μυθιστορήματος (αστυνομικό, ιστορικό και ανθρωπολογικό) σε ένα έργο και ταυτόχρονα δημιουργεί ένα νέο λογοτεχνικό κανόνα στην Ιταλία (και όχι μόνο) για το αστυνομικό μυθιστόρημα.

Ο Μονταλμπάνο ερευνά ένα προφανές μαφιόζικο έγκλημα. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ανακαλύπτει μια σπηλιά έξω από τη Βιγκατά, όπου βρίσκονται τα πτώματα δύο εραστών που φαίνεται να έχουν θυσιαστεί κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η σκηνή είναι σχεδιασμένη τελετουργικά, με την παρουσία ενός σκύλου από τερακότα. Ο Μονταλμπάνο προσπαθεί να αποκρυπτογραφήσει τον συμβολισμό της τελετουργίας και να ταυτοποιήσει τα θύματα. Σταδιακά ξεδιπλώνεται πως πρόκειται για ένα τοπικό ρομαντικό δράμα, με δόσεις πατρικής βίας και πολλά μυστικά που δίχασαν γενιές .

Κριτικά, θεωρείται από πολλούς το καλύτερο της σειράς, με δυσκολότερη και συναισθηματικά φορτισμένη πλοκή που δημιουργεί έντονες συγκινήσεις. Η αφήγηση ισορροπεί ανάμεσα στην ένταση και τη δόση μεσογειακού χιούμορ, με απολαυστική χρήση διαλόγων και ανθρώπινων «αδυναμιών» - φαγητά, σχέσεις, προσωπικά δίκτυα. Είναι ένα κυρίαρχο δείγμα ενδοσκοπικού αστυνομικού μυστηρίου, συγκινεί και καθηλώνει με την ανθρωπιά και το πνεύμα του.

Η καινοτομία του έγκειται στην αναβίωση του ιστορικού μυθιστορήματος με έναν πολύ συγκεκριμένο τόπο και εποχή (Σικελία, 19ος αιώνας) και στη δημιουργία ενός από τους πιο αξέχαστους detectives, του Επιθεωρητή Μονταλμπάνο. Η επιρροή και η διάρκειά του είναι αδιαμφισβήτητες, αλλά σε ένα πιο "θεματικό" πλαίσιο.

Ο Τσαπαγιεφ και το κενό (Βίκτορ Πελέβιν – 1996) Συχνά θεωρείται το αριστούργημά του. Ο Πελέβιν μπλέκει την ιστορία του θρυλικού μπολσεβίκου στρατηγού Τσαπάγιεβ με τον κόσμο ενός σύγχρονου ψυχιατρικού ασύλου. Το έργο είναι φιλοσοφική αναζήτηση για το «κενό», την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας και την αναζήτηση νοήματος, με έντονες βουδιστικές και μυστικιστικές αναφορές.

Έχει χαρακτηριστεί το πρώτο μεταμοντέρνο ρωσικό μυθιστόρημα που πραγματικά ενσωματώνει φιλοσοφικές αναζητήσεις σε μια αφήγηση με πολλαπλά επίπεδα. Ο Πελέβιν πραγματικά κινείται ανάμεσα σε δύο άκρα — από τη σάτιρα της κοινωνίας μέχρι τις πιο βαθιές φιλοσοφικές αναζητήσεις για την ύπαρξη. Ο ήρωας ταλαντεύεται ανάμεσα στην δυναμική της επανάστασης και στο ψυχιατρείο. Ο συγγραφέας εισάγει τη φιλοσοφική διάσταση ανάμεσά τους  (βουδισμός, κενό, ψευδαίσθηση πραγματικότητας) και εξερευνά τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και ψευδαίσθησης, την κρίση της ταυτότητας στη μετα-σοβιετική εποχή, την κληρονομιά του μπολσεβικισμού, την αναζήτηση πνευματικής απελευθέρωσης μέσα στο απόλυτο κενό και την αυταπάτη της συνείδησης. Είναι μια πνευματική αναζήτηση μέσα στο χάος.

Συνδυάζει αφήγηση ονείρου, ιστορική φάρσα, φιλοσοφικό δόγμα και σατιρική επιστολή για τη Ρωσία της μετα-Σοβιετικής εποχής. Η δομή του είναι προκλητικά μη-γραμμική και παίζει με την έννοια της πραγματικότητας, θυμίζοντας έναν λογοτεχνικό ισοδύναμο του κύβου του Έσερ.

Έγινε αμέσως κλασικό και καθοριστικό για τη νέα γενιά Ρώσων συγγραφέων. Ο Πελέβιν έγινε ο κύριος ερμηνευτής της "ρωσικής ιδέας" στην εποχή του καπιταλισμού, και το έργο του επηρέασε βαθιά το πώς γράφεται η σάτιρα και η φιλοσοφική φαντασία στη σύγχρονη Ρωσία. Παραμένει το πιο γνωστό και σημαντικό έργο του Πελέβιν και ένα από τα πιο χαρακτηριστικά βιβλία της δεκαετίας του 1990 παγκοσμίως.

McOndo (Αλμπέρτο Φουγκουέτ – 1996) Πολύ σημαντικό ως μανιφέστο και συλλογή που απέρριπτε το "μαγικό ρεαλισμό" ως την κυρίαρχη μορφή της Λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας και πρότεινε μια πιο αστική, παγκοσμιοποιημένη και μέσα στη μαζική κουλτούρα αισθητική. Η επιρροή του στον κανόνα ήταν μεγάλη, κυρίως ως καταλύτης για μια νέα γενιά συγγραφέων.

Το «McOndo» είναι ένα ισπανοαμερικανικό λογοτεχνικό κίνημα που αναδύθηκε τη δεκαετία του 1990 ως αντίδραση στην επιρροή του μαγικού ρεαλισμού, ο οποίος είχε κυριαρχήσει στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία από τη δεκαετία του 1960. Ονομάστηκε από τη φανταστική πόλη που χρησιμεύει ως το κύριο σκηνικό για το μυθιστόρημα του Márquez "Εκατό Χρόνια Μοναξιάς". Η ορθογραφία αντιστοιχεί σε ένα σκωτσέζικο-γαελικό επώνυμο, αλλά δεν υπάρχουν επώνυμα με "O" μετά το πρόθεμα "M(a)c-". Το κίνημα διακρίνεται από μια ρεαλιστική άποψη για τη ζωή που ούτε υπερβάλλει, ούτε τονίζει τον αναμενόμενο εξωτισμό και τη λατινοαμερικανική χροιά της λογοτεχνικής παράδοσης. Η λογοτεχνία του Macondo ευνοεί μια αστική ατμόσφαιρα με αναφορές στην ποπ κουλτούρα και την καθημερινή ζωή στη Λατινική Αμερική στα τέλη του 20ού αιώνα. Το υπόβαθρο του Macondo είναι απολιτικό και ατομικιστικό, υποβιβάζοντας την σκόπιμη επιδίωξη των λατινοαμερικανικών στερεοτύπων σε δεύτερο πλάνο.

Το αναφερόμενο έργο είναι ανθολογία μυθοπλασίας — επιμελημένη από τον Alberto Fuguet και τον Sergio Gómez — που όρισε ένα είδος «κίνησης» στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία, αντιπαραθέτοντας τον μύθο του «Μακόντο» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες με τη σύγχρονη, αστικοποιημένη, μαζική κουλτούρα της Λατινικής Αμερικής, τεχνολογία, τηλεόραση, εμπορικά κέντρα, κ.λπ.

Λογοτεχνικά, η σημασία του έργου έγκειται στο ότι έφερε στο προσκήνιο το «άρνηση του μαγικού ρεαλισμού» ως μοναδικού εκφραστικού τύπου για τη λατινοαμερικανική μυθοπλασία - και την εισαγωγή μιας πιο «ρεαλιστικής», σύγχρονης, μεταμοντέρνας αισθητικής, μια λογοτεχνία που αναγνωρίζει τις διεθνείς διασυνδέσεις, τα brand names, τα μέσα ενημέρωσης και τη μετα-παραδοσιακή πραγματικότητα.

Το έργο αυτό, ως συλλογικό εγχείρημα, αποτελεί ένα λογοτεχνικό μανιφέστο τόσο για συγγραφείς όσο και για αναγνώστες, θέτοντας ερωτήματα για το τι σημαίνει «λατινοαμερικανικό» σήμερα, σε μια εποχή παγκοσμιοποίησης της κουλτούρας. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2001 από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Χ. Κατσάνη

By Gabrielalilien

Έρευνα πεδίου για το ουκρανικό σεξ (Οκσάνα Ζαμπούζσκο - 1996) Επίκαιρο και σημαντικό, ένα ορόσημο της Ουκρανικής λογοτεχνίας που "σπάει" τα ταμπού. Είναι πιο πολύ μια φωνή πολιτικής και φεμινιστικής απελευθέρωσης, με θεματική βαθύτητα, αλλά η καινοτομία του στη φόρμα είναι λιγότερο προφανής σε παγκόσμια κλίμακα.

Το μυθιστόρημα παρουσιάζει την αφηγήτρια Οκσάνα, ποιήτρια και ακαδημαϊκή, η οποία, ενώ βρίσκεται ως επισκέπτρια καθηγήτρια στις ΗΠΑ, ανασυνθέτει τη σχέση της με τον Μυκόλα, Ουκρανό καλλιτέχνη — και ταυτόχρονα αναστοχάζεται τη γυναικεία σεξουαλικότητα, την ταυτότητα της Ουκρανίας και το παρελθόν της μετά τη Σοβιετική Ένωση.

Προκάλεσε σημαντική διαμάχη μεταξύ κριτικών και αναγνωστών. Αυτή η καινοτόμος και σύνθετη φεμινιστική γραφή ήταν μια νέα εμπειρία για το ουκρανικό αναγνωστικό κοινό και την πνευματική κοινότητα. Η συγγραφέας ενδιαφέρεται για δύο θέματα - την ταυτότητα μιας γυναίκας και την εθνική ταυτότητα. Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στην ουκρανική εθνική αυτοσυνείδηση ​​και στις σκέψεις της συγγραφέως για την έλλειψη ανάγνωσης της ουκρανικής λογοτεχνίας, για την έλλειψη συνειδητοποίησης στον ουκρανικό λαό. Η Oksana Zabuzhko, με τη φωνή της ηρωίδας της, παραδέχεται ότι αν είχε γράψει, για παράδειγμα, στα ρωσικά ή τα αγγλικά, τα βιβλία της δεν θα είχαν μείνει για χρόνια στα ράφια των βιβλιοπωλείων του Κιέβου. Ένα άτομο σε μια μετα-αποικιακή κοινωνία βιώνει φόβο και η «έκθεση του σώματος» αποτελεί απελευθέρωση από τον φόβο. Η Oksana Zabuzhko παρουσιάζει μια νέα αντίληψη για τη σεξουαλικότητα και την προσωπικότητα μιας γυναίκας, η οποία διαμορφώθηκε με βάση τις φεμινιστικές απόψεις. Στο έργο της, η συγγραφέας δημιούργησε έναν νέο τύπο γυναικείου χαρακτήρα που είναι διανοούμενη και αντιμετωπίζει διαφορετικά τα ζητήματα φύλου. Ο χαρακτήρας είναι μια διανοούμενη, ανεξάρτητη, αυτάρκης γυναίκα, που είναι ικανή να μιλήσει.

Η λογοτεχνική σημασία έγκειται στο ότι αποτέλεσε «το πιο επιδραστικό ουκρανικό βιβλίο για τα πρώτα 15 χρόνια της ανεξαρτησίας» της χώρας. Η αφήγηση διαμορφώνεται ως εσωτερικός μονόλογος, με έντονο προσωπικό και πολιτικό στοιχείο, όπου το φύλο, η σεξουαλικότητα και η εθνική ταυτότητα συμπλέκονται. Καταγράφει ένα «είδος έρευνας πεδίου» της γυναικείας εμπειρίας στην Ουκρανία, που συνυπάρχει με την πολιτική και ιστορική της κατάσταση.

Το ύφος είναι αντισυμβατικό, με αποσπασματικές σκέψεις, ποιητικές εικόνες, αλλά και καθημερινές εξομολογήσεις, κάτι που της προσδίδει δυναμική φωνή απελευθέρωσης και σύγκρουσης. Η συγγραφέας αποδομεί την αντίληψη της σεξουαλικότητας του γυναικείου σώματος και τη σύνδεσή της με ιστορικά και κοινωνικά τραύματα. Είναι πλέον το πιο μεταφρασμένο κομμάτι νέας ουκρανικής πεζογραφίας σε όλο τον κόσμο, με μεταφράσεις διαθέσιμες σε 15 γλώσσες. Συχνά περιλαμβάνεται σε λίστες ανάγνωσης και θεωρείται σύγχρονο κλασικό της ανατολικοευρωπαϊκής λογοτεχνίας.

Ο κλέφτης σνακ (Αντρέα Καμιλλέρι – 1996) Το έργο αυτό μετέτρεψε τη σειρά από αστυνομικού μυθιστορήματος σε βαθιά ανθρώπινη και συγκλονιστική διεθνή κοινωνική αλληγορία που «δένει» το τοπικό με το παγκόσμιο, αναδεικνύει θέματα μετανάστευσης, οικονομικής εκμετάλλευσης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Ξεκινώντας με τη βίαιη επιδρομή και δολοφονία σ’ ένα ιταλικό αλιευτικό σκάφος από Τυνησιακό στρατιωτικό πλοίο, ο Μονταλμπάνο ανακαλύπτει δύο, φαινομενικά ανεξάρτητα περιστατικά: δολοφονία ενός επιχειρηματία και εξαφάνιση μιας Τυνήσιας καθαρίστριας, της Καρίμα. Η εξαφανισμένη συνοδευόταν από τον γιο της, τον Φρανσουά, που έκλεβε σνακ. Ο Μονταλμπάνο πλήττεται προσωπικά, καθώς αντιμετωπίζει την ανθρώπινη πλευρά του δράματος: μια μητέρα και ένα παιδί εξαφανίζονται, η εξουσία αποφεύγει να απονείμει στοιχειώδη έστω δικαιοσύνη. Η έρευνα μπλέκει εθνικά, πολιτικά, κοινωνικά και ανθρώπινα θέματα, με τον Μονταλμπάνο να ανακαλύπτει τρομακτικά σύνθετες διασυνδέσεις. Δεν πρόκειται μόνο για φόνο αλλά για διεθνές δίκτυο εκμετάλλευσης και επίσημη αδιαφορία . Σε αυτό το σημείο, ο Καμιλλέρι ενσωματώνει τη διεθνή διάσταση. Η Καρίμα και ο Φρανσουά έγιναν χαρακτήρες που συγκινούν και θυμώνουν. Παράλληλα ο  Μονταλμπάνο έρχεται σε σύγκρουση με το ίδιο του το παρελθόν - η σχέση του με τον πατέρα του προσφέρει μια βαθιά συναισθηματική νότα .

Ο συγγραφέας κάνει διάφανη χρήση της αστυνομικής φόρμας ως δημιουργικό όχημα κριτικής για σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα. Το ύφος παραμένει ζωντανό και πικάντικο, γεμάτο μεσογειακό χιούμορ, αλλά με λύπη αντανακλά την πολιτική και κοινωνική κατάσταση: απροκάλυπτη κυβερνητική διαφθορά, εκμετάλλευση ξένων εργατών, διάτρητα σύνορα.

Ο Καμιλλέρι εμβαθύνει στην αφήγηση: δεν είναι μόνο μυθιστόρημα, είναι κραυγή για ανάγκη ανθρωπιστικής πολιτικής και συνείδησης. Ο Guardian χαρακτήρισε ενδιαφέρον το βιβλίο, επαινώντας τον βαθύ προβληματισμό πάνω στο "πολύ προσωπικό αίσθημα δικαιοσύνης" του Μονταλμπάνο.

Ο Θεός των Μικρών Πραγμάτων (Αρουντάτι Ρόι  - 1997) Το πρώτο βιβλίο που την καθιέρωσε αμέσως ως μείζον λογοτεχνικό φαινόμενο. Έδωσε μια νέα φωνή και μια νέα αφηγηματική οπτική γωνία (από τη νότια Ινδία, μέσα από τα μάτια δίδυμων παιδιών) στην αγγλόφωνη λογοτεχνία, επηρεάζοντας βαθιά τον τρόπο με τον οποίο κανείς μπορεί να αφηγηθεί μια ιστορία.

Είναι μια ιστορία για τις παιδικές εμπειρίες διδύμων των οποίων οι ζωές καταστρέφονται από τους «νόμους της αγάπης» που επικρατούσαν στην  Ινδία. Διερευνά πως μικρά, φαινομενικά ασήμαντα περιστατικά και αποφάσεις διαμορφώνουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων με βαθιά σημαντικούς τρόπους. Καθώς και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της «κάστας» στην Ινδία, προσφέροντας μια πολιτισμικά συγκεκριμένη κριτική της βρετανικής αποικιοκρατίας. Εξερευνά επίσης με τρομερή ευαισθησία τα θέματα της απαγόρευσης αγάπης, του σεξισμού, του πολιτικού βιασμού και της καταστροφικής οικογενειακής νοοτροπίας. Είναι μια οδυνηρή μελέτη για το πώς οι νόμοι της αγάπης συγκρούονται με τους νόμους της κοινωνίας.

Χρησιμοποιεί μια ιδιαίτερα ποιητική και συγκινησιακή γλώσσα, σπάζοντας συνειδητά τις γραμματικές και συντακτικές συμβάσεις. Η χρονική δομή είναι μη γραμμική, κινούμενη εμπρός και πίσω, αποκαλύπτοντας σταδιακά την τραγική κορύφωση.

 Έχει γίνει σύγχρονο κλασικό και διδάσκεται σε μαθήματα λογοτεχνίας παγκοσμίως.          

Αμερικάνικο ειδύλλιο   (Φίλιπ Ροθ – 1997) Το πρώτο βιβλίο της λεγόμενης "Δεύτερης Τριλογίας" του Roth (American Trilogy) θεωρείται από πολλούς το αριστούργημά του. Ενίσχυσε τη θέση του Phillip Roth ως ενός από τους πιο σημαντικούς Αμερικανούς μυθιστοριογράφους του 20ού αιώνα και επηρέασε το τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορεί να αντιμετωπίσει τις μεγάλες κοινωνικό-πολιτικές αναταραχές της Αμερικής.

Ο εμφανίσιμος, εύπορος Σουηδός, που έχει κληρονομήσει το εργοστάσιο γαντιών του πατέρα του και παντρεύτηκε μια πρώην βασίλισσα της ομορφιάς, δεν είναι ανόητος, αλλά πληρώνει την ανεπάρκειά του να κατανοήσει τις ταραχές του Νιούαρκ του 1967 ή τη μεταμόρφωση της αγαπημένης του κόρης σε ριζοσπαστική αγωνίστρια ικανή για βίαιες πράξεις. Τα μέσα του Ροθ είναι υπεραρκετά. Ένας συγγραφέας που δεν φοβάται να μείνει στο μυαλό των εξαγριωμένων ανδρών, μας οδηγεί άφοβα στη θλίψη, τη σύγχυση και την οργή αυτού του ανθρώπου. Είναι μια δραματική και ρεαλιστική απεικόνιση των ΗΠΑ στη δεκαετία του 60, μιας κοινωνίας που αναβράζει και αναδιαμορφώνει κάθε μέλος της, καθώς όλοι προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τα προσωπικά αδιέξοδα τους και να επουλώσουν τα ψυχολογικά τους τραύματα και ενοχές.

Ενώ η γλώσσα του Roth είναι κλασικά ρεαλιστική, η καινοτομία έγκειται στην αφηγηματική δομή (μέσα από τον Nathan Zuckerman, το alter ego του συγγραφέα) και στην καταπληκτική ψυχολογική εμβάθυνση. Είναι ένα έπος που αποδομεί το αμερικανικό όνειρο με τρόπο που συνδυάζει τη προσωπική με τη πολιτική προσέγγιση.

Εξερευνά την πτώση του αμερικανικού ιδεώδους, τη σύγκρουση των γενεών κατά τη δεκαετία του 1960, τις επιπτώσεις του πολέμου του Βιετνάμ, την εθνοτική ετερότητα και την απώλεια της αθωότητας. Είναι μια βαθιά μελέτη για το πώς η ιστορία καταστρέφει την ατομική ζωή. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αμερικανικά μυθιστορήματα της δεκαετίας του '1990 και κλασικό της σύγχρονης λογοτεχνίας.                             

By Neuro Traveler 

Φωνές από το Τσερνόμπιλ (Σβετλάνα Αλεξιέβιτς – 1997) Η συγγραφέας δημιούργησε ένα εντελώς νέο λογοτεχνικό είδος, την "ομαδική αφήγηση" ή τη "συναρμολογημένη μυθοπλασία". Δεν είναι δημοσιογραφία με τη κλασσική έννοια, αλλά μια λογοτεχνική σύνθεση πραγματικών μαρτυριών. Η φόρμα της - η συλλογή και η ποιητική δομή ανθρώπινων φωνών - είναι η ίδια η καινοτομία.

Το έργο έχει μεγάλη θεματική βαθύτητα. Αγγίζει την ανθρώπινη τραγωδία, την ηρωισμό και τη δειλία, την οικολογική καταστροφή, την πολιτική ψευδολογία και την ίδια την έννοια της μνήμης και του τραύματος με αφορμή τη πυρηνική καταστροφή στο Τσερνόμπιλ.. Είναι ένα μνημείο για τους ανθρώπους που χάθηκαν, για όσους υπέφεραν και υποφέρουν και μια προφητική προειδοποίηση.

Το έργο της Αλεξιέβιτς, που κορυφώθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας (2015), έχει επηρεάσει βαθύτατα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη μη-μυθοπλασία και τα όρια μεταξύ ιστορίας, δημοσιογραφίας και λογοτεχνίας. Έχει δημιουργήσει έναν νέο κανόνα για το πώς η ιστορία μπορεί να καταγραφεί από κάτω προς τα πάνω.

Το βιβλίο έχει γίνει ακόμα πιο επίκαιρο με το πέρασμα του χρόνου και τα πιο πρόσφατα πυρηνικά ατυχήματα. Είναι ένα αιώνιο και τρομακτικό έγγραφο για τη σύγχρονη ανθρώπινη κατάσταση.

Out (Νατσούο Κιρίνο – 1997) Εξαιρετικό και καινοτόμο ως σκοτεινό, φεμινιστικό αστυνομικό μυθιστόρημα από την Ιαπωνία. Η θεματική του βαθύτητα για τις γυναίκες της εργατικής τάξης είναι μεγάλη, και η επιρροή του στον κανόνα του είδους είναι αδιαμφισβήτητη, αλλά σε ένα πιο ειδικό πλαίσιο.

Το «Out» είναι ένα καθηλωτικό κοινωνικό θρίλερ που αφηγείται την ιστορία τεσσάρων γυναικών στην Τα­κασάκι (προάστιο του Τόκιο) -  εργαζόμενων νυχτερινής βάρδιας σε εργοστάσιο - που όταν μια γυναίκα δολοφονεί τον σύζυγό της, μαζί προσπαθούν να διαχειριστούν το πτώμα και να καλύψουν το έγκλημα·, ενώ παράλληλα έρχονται αντιμέτωπες με έναν τοκογλύφο / λαθρέμπορο συνδεδεμένο με τη τοπική μαφία. Το έργο εξετάζει την ανισότητα των φύλων, την κοινωνική καταπίεση και τις σκοτεινές όψεις της ανθρώπινης φύσης, ενώ συνδυάζει έντονη ένταση με βαθιά  ψυχολογική ανάλυση.

Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στο ότι αποσπά τον αφήγημα «του έγκλημα και τιμωρία» από το ανδρικό μάτι και τοποθετεί γυναίκες ως πρωταγωνίστριες πάνω στην άκρη της κοινωνίας: εργαζόμενες, καταπιεσμένες, εκμεταλλευόμενες. Η Natsuo Kirino υφαίνει έντονα κοινωνικά στοιχεία με στοιχεία noir και διερευνά τη θηλυκή φιλία, την απελπισία, την εκδίκηση και το εγκληματικό υπόβαθρο της ιαπωνικής οικονομίας στη σύγχρονη εποχή. Η αφήγηση είναι αδρή, ασφυκτική, με μεταφορές που υπογραμμίζουν την «κοιλιά» της κοινωνίας - μια λογοτεχνία του περιθωρίου. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Γωγώς Αρβανίτη.

Τα τετράδια του δον Ριγοβέρτο (Μάριο Βάργκας Λιόσα - 1997)  Ένα σημαντικό έργο που συνδυάζει την ερωτική φαντασίωση με την οικογενειακή αφήγηση, από έναν ήδη καθιερωμένο Νομπελίστα, που εξερευνά τα όρια μεταξύ ερωτισμού, τέχνης και πραγματικότητας με μεγάλη ευφυΐα. 

Η πλοκή της ιστορίας βασίζεται σε μια σειρά κειμένων που έγραψε ο Rigoberto, διευθυντής ασφαλιστικής εταιρείας στα τετράδιά του για τις σεξουαλικές φαντασιώσεις του για τη δεύτερη σύζυγό του, τη Λουκρέσια, και για τον γιο του από τη θανούσα πρώτη γυναίκα του, τον Αλφόνσο - ο οποίος έχει εμμονή με τον ζωγράφο Έγκον Σίλε και βλέπει τη μητριά του με έναν ιδιαίτερο, αισθησιακό τρόπο. Ο γιος θέλει να μιμηθεί τον Αυστριακό ζωγράφο σε όλα, επιθυμεί να ζωγραφίσει τη θετή του μητέρα όπως ζωγράφιζε ο αγαπημένος του ζωγράφος. Όλα τα γραπτά βασίζονται σε έργα τέχνης, τόσο εικαστικά, μουσικά όσο και λογοτεχνικά, τα οποία λειτουργούν ως έμπνευση. Μεταξύ αυτών είναι: The Origin of the World και Sloth and Lust, του Gustave Courbet; Γυμνό με τη γάτα, από τον Balthus; Η Νταϊάνα και οι σύντροφοί της, από τον Γιοχάνες Βερμέερ. La Priére και Kiki de Montparnasse's Back by Man Ray, τα ερωτικά χαρακτικά του Utamaro ή Το Τουρκικό λουτρό του Jean Auguste Dominique Ingres.

Λογοτεχνικά, το μυθιστόρημα αναδεικνύει το παιχνίδι της φαντασίας, της επιθυμίας και της ποπ κουλτούρας με τον «σοβαρό» κόσμο της υψηλής κοινωνίας και της τέχνης. Το έργο λειτουργεί ως μελέτη της ερωτικής φαντασίωσης, της τέχνης, της σύγχρονης κοινωνίας και της οικογενειακής δομής - με τη χαρακτηριστική ικανότητα του Vargas Llosa να συνδυάζει χιούμορ, παραξενιά, αφήγηση και πολιτισμική διαστροφή. Η λογοτεχνική σημασία του έγκειται στην ωριμότητα ενός ήδη καταξιωμένου συγγραφέα που πειραματίζεται με μορφές φαντασίας και θαυμασμού της τέχνης ως καταλύτη για επιθυμίες και παθογένειες. Στα Ελληνικά κυκλοφόρησε το 2001 από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Βιβής Φωτοπούλου.

Αναμνήσεις μιας γκέισας (Άρθουρ Γκόλντεν – 1997) Πολύ δημοφιλές και καλογραμμένο βιβλίο, αλλά κυρίως εμπορικό λογοτεχνικό μυθιστόρημα. Δεν προσφέρει κάποια καινοτομία στη φόρμα ή τη γλώσσα, και έχει επικριθεί για την πολιτισμική του ανακρίβεια.

Το μυθιστόρημα, ειπωμένο σε πρώτο πρόσωπο, αφηγείται την ιστορία της Sayuri και τις πολλές δοκιμασίες που αντιμετωπίζει στο δρόμο για να γίνει και να εργαστεί ως γκέισα στο Κιότο της Ιαπωνίας, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον Β΄ΠΠ. Μεγάλο μέρος του μυθιστορήματος διαδραματίζεται στη δημοφιλή περιοχή γκέισας της Γκιόν στο Κιότο και περιέχει αναφορές σε πραγματικά μέρη που συχνάζουν οι γκέισες και οι θαμώνες τους, όπως το Ichiriki Ochaya. Μέρος της ιστορίας διαδραματίζεται επίσης στα νησιά Amami. Η αφήγησή της υπό το πρίσμα των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών αλλαγών στην Ιαπωνία (πριν, κατά και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο) αποκαλύπτει τις αντιφάσεις της παράδοσης, της αισθητικής, της υποταγής και της ελευθερίας.

Ο Arthur Golden δημιούργησε ένα διεθνές μπεστ-σέλερ που συνδύασε την ιστορική μυθοπλασία, την πολιτισμική έρευνα και ένα ψυχολογικό πορτρέτο γυναικείας ζωής σε ένα κόσμο που μεταμορφώνεται. Παρά τις κριτικές περί «Orientalism», το έργο παραμένει σημαντικό για τη διάδοση της Ιαπωνικής κουλτούρας μέσω της λογοτεχνίας και της δυναμικής της αφήγησης. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 1998 από τις εκδόσεις Λιβάνη.