Κυκλοφόρησε: Ebook - Κάθε βιβλίο είναι ένα τρένο. 2η διαδρομή: Από την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό, στον Ρομαντισμό

Ξεκινάμε με το παρόν - με τις εκδόσεις www.bookstars.gr - την δεύτερή μας περιπλάνηση, στα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Στην πρώτη μας διαδρομή, παρουσιάσαμε 76 λογοτεχνικά έργα, από την αρχαϊκή προφορική λογοτεχνία μέχρι το μεσαίωνα. Στη νέα μας διαδρομή, θα παρουσιάσουμε λογοτεχνικά ταξίδια από το 1400 μέχρι και το  1850, σε τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις και σε όλο τον γνωστό, τότε, κόσμο: την Αναγέννηση, το Διαφωτισμό και το Ρομαντισμό με άλλα 109 βιβλία – σταθμούς της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Οι νέες λογοτεχνικές κατευθύνσεις σηματοδοτούνται από την αρχή με την κυριαρχία της Αναγέννησης, καθώς και τις σημαντικές αλλαγές σε οικονομικό, πολιτικό, κοινωνικό και τεχνολογικό επίπεδο στην Ευρασία και την Αμερική. Σε αυτή την περίοδο των 450 χρόνων, ανδρώθηκε ο αποικιακός, πολεμικός καπιταλισμός και μετατράπηκε σε βιομηχανικό. Οι αλλαγές, δεν προέκυψαν από τη μια χρονιά στην άλλη, ούτε αυτόματα, αλλά αργά, βασανιστικά και με μεγάλες μάχες και αντιθέσεις. Εντάσσονται σε ένα ευρύ, κοινωνικοπολιτικό και οικονομικό πλαίσιο, όπου οι αναγεννησιακές ανακατατάξεις, η αποικιοποίηση του νέου κόσμου, η βιομηχανική επανάσταση, που ακολούθησε, οι εξελίξεις στην αστικοποίηση, στο εμπόριο και στη διανομή πλούτου, επηρέασαν, άμεσα, τον τρόπο και το εύρος της λογοτεχνικής δημιουργίας. 

Ακολουθεί ενα απόσπασμα, από την αρχή της ενότητας για την Αναγέννηση:

Μετά την ανακάλυψη της τυπογραφίας, σημαντικό ρόλο έπαιξε η ίδρυση το 1635 από τον Καρδινάλιο Ρισελιέ της Γαλλικής Ακαδημίας, που επιδίωξε την τυποποίηση της γαλλικής γλώσσας και λογοτεχνίας, εισάγοντας νέους κανόνες και κριτήρια ποιότητας. Η επιρροή της στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία ήταν καθοριστική, προωθώντας το κλασικισμό, την αρμονία, και την αυστηρή φόρμα. Αυτό αντικατοπτρίστηκε στα έργα συγγραφέων της εποχής, που προώθησαν την ψυχολογική λεπτομέρεια και ηθική ανάλυση. Η λογοτεχνία και η τέχνη μεταβαίνουν από το δραματικό, εκρηκτικό ύφος του μπαρόκ σε πιο οργανωμένες φόρμες του κλασικισμού, με έμφαση στη λογική, την τάξη και το ηθικό μήνυμα. Αυτή η καλλιτεχνική κίνηση αντανακλούσε τις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις (αυτοκρατορίες, βασιλικές αυλές, ανάπτυξη του εμπορίου και της πνευματικής δημιουργίας) και την ανάγκη για σταθερότητα μετά τις ταραχές.

Η εμφάνιση νέων κοινωνικών τάξεων και ιδεών, οι έμποροι, η αστική τάξη και το φιλελεύθερο πνεύμα αρχίζουν να αποκτούν αυτόνομη φωνή, ιδιαίτερα στη Δυτική Ευρώπη, επηρεάζοντας θεματολογία που περιλαμβάνει την ατομική ευθύνη, την ηθική και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η άνοδος του διαφωτισμού, λίγο αργότερα, έχει τις ρίζες της, ήδη σ’ αυτές τις τάσεις.

Οι αποικιακές κατακτήσεις της Νότιας Αμερικής από την Ισπανία, της Αυστραλίας (Νέα Ολλανδία -  1606), η ίδρυση του Κεμπέκ (Νέα  Γαλλία το 1634) και η αποίκηση του Μέριλαντ την ίδια χρονιά, σηματοδότησαν την έναρξη της αποικιοκρατίας και την επέκταση του ευρωπαϊκού κόσμου. Οι πολιτισμικές ανταλλαγές φέρνουν νέους πόρους, νέες ιδέες και προοπτικές, όπως η επαφή με άλλους πολιτισμούς, οι οποίες προκαλούν αμφισβητήσεις και εμπλουτίζουν τη λογοτεχνική παραγωγή, κυρίως στους τομείς του ταξιδιωτικού και περιηγητικού είδους. 

Εξελίξεις, έφεραν, επίσης οι θρησκευτικές συγκρούσεις (προτεσταντική μεταρρύθμιση, καθολική αντίδραση), και η ενίσχυση των εθνικών κρατών. Η αποικιοκρατία και οι νέες πολιτισμικές εμπειρίες εμπλούτισαν την ευρωπαϊκή λογοτεχνία με νέα θέματα, όπως η περιπέτεια, ο πολιτισμικός συγκρητισμός και η κριτική των αποικιοκρατικών πρακτικών. Η θρησκευτική αναταραχή, (η Προτεσταντική μεταρρύθμιση και η καθολική αντίδραση), διαμόρφωσε λογοτεχνικά ρεύματα με έντονα θεολογικά και φιλοσοφικά θέματα, τα οποία δημιούργησαν ένα πυκνό κοινωνικό και πνευματικό πλαίσιο που επηρέασε την ποίηση, το θέατρο και τη δογματική συγγραφή.

Οι πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη, όπως η συγκέντρωση της εξουσίας σε ενιαίους, μοναρχικούς θεσμούς και οι εθνικές συγκρούσεις, διέγειραν την πολιτική λογοτεχνία και κριτική. Η ενίσχυση του μονάρχη και η συγκρότηση εθνικών ταυτοτήτων (π.χ. ένωσης Βρετάνης με Γαλλία το 1532) διαμόρφωσαν ένα νέο πλαίσιο στην πολιτική λογοτεχνία και στα κείμενα ιστορικού ή πατριωτικού χαρακτήρα.

Επίσης, η διάδοση της κλασικής εκπαίδευσης, αποτέλεσε θεμέλιο για την ανθοφορία του ανθρωπισμού και της αναβίωσης των αρχαίων κειμένων, επηρεάζοντας και το λογοτεχνικό ύφος με ανανέωση της αντίληψης για τον άνθρωπο, τη κοινωνία και τη φύση, που επηρέασε τη λογοτεχνία με φιλοσοφικά, ουμανιστικά και εξελικτικά θέματα. Η λογοτεχνία αναμορφώνεται ριζικά, κάνοντας στροφή προς την ανακάλυψη της ατομικότητας, αποκτά κοσμικό χαρακτήρα και πειραματίζεται με τη μορφή και το ύφος των δημιουργιών της. Δημιουργούνται τα πρότυπα των πρώιμων μυθιστορημάτων και θεατρικών έργων. Αναδεικνύει την ατομική συνείδηση, προβάλει μια νέα, παγκόσμια θεματική και αξιοποιεί διασταυρούμενες γλώσσες.

Ο Άμλετ του Σαίξπηρ αποτελεί ίσως τον πιο σύνθετο τραγικό ήρωα της Αναγέννησης. Είναι μορφωμένος, στοχαστικός και βαθιά διχασμένος ανάμεσα στο καθήκον της εκδίκησης και στην ηθική του συνείδηση. Η αναγεννησιακή του διάσταση έγκειται στον έντονο ατομικισμό και στην εσωτερική αυτοανάλυση. Ο ήρωας στρέφεται προς το «εγώ» και αμφισβητεί τις βεβαιότητες της μεσαιωνικής τάξης. Το περίφημο υπαρξιακό του δίλημμα «να ζει κανείς ή να μη ζει», εκφράζει τη μετάβαση από τη θεοκεντρική στη ανθρωποκεντρική αντίληψη. Δεν είναι μονοδιάστατος εκδικητής, είναι διανοούμενος που παραλύει από την υπερβολική σκέψη. Η τραγικότητά του γεννιέται από τη σύγκρουση ανάμεσα στη δράση και στη σκέψη, στοιχείο χαρακτηριστικό της Αναγέννησης, όπου η ανακάλυψη της ατομικότητας συνοδεύεται από υπαρξιακή αγωνία.

Ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες, είναι ταυτόχρονα ήρωας και αντί-ήρωας. Εμφορείται από ιδανικά «ιπποτισμού» που έχουν ξεπεραστεί ιστορικά, γεγονός που τον καθιστά τραγικά κωμικό. Η Αναγέννηση, με τον ρεαλισμό και την κριτική της διάθεση, αποδομεί, μέσα από αυτόν, τον κόσμο των ιπποτικών μύθων. Παρά την αυταπάτη του, όμως, ενσαρκώνει την πίστη στη δύναμη του ονείρου και της προσωπικής αλήθειας. Η σύγκρουσή του με την πραγματικότητα φανερώνει το πέρασμα από τον μεσαιωνικό, φαντασιακό κόσμο στη νεότερη εμπειρική σκέψη. Δεν είναι απλώς γελοίος, είναι ιδεαλιστής – ή ένας πρώιμος Αγαθούλης - που υπερασπίζεται αξίες όπως η τιμή και η δικαιοσύνη σε έναν κόσμο πεζό και υλικό. Έτσι γίνεται σύμβολο της ανθρώπινης ανάγκης για νόημα.

Η γυναικεία εκπρόσωπος των αξέχαστων χαρακτήρων της λογοτεχνίας της εποχής, η Ιουλιέτα, εκπροσωπεί την αναγεννησιακή ανάδειξη του ατομικού συναισθήματος απέναντι στην κοινωνική επιταγή. Αν και νεαρή, επιδεικνύει αποφασιστικότητα και θάρρος. Η αγάπη της δεν είναι παθητική, επιλέγει συνειδητά, αψηφώντας οικογένεια και κοινωνική σύμβαση. Σε αντίθεση με μεσαιωνικές, γυναικείες μορφές που λειτουργούν συμβολικά, η Ιουλιέτα διαθέτει ψυχολογικό βάθος. Η τραγική της κατάληξη αναδεικνύει την ένταση ανάμεσα στην προσωπική επιθυμία και στη συλλογική καθεστηκυία βία. Εκφράζει τη γέννηση της νεωτερικής υποκειμενικότητας και αποδεικνύει, ότι στην Αναγέννηση η γυναίκα αρχίζει να αποκτά δραματική φωνή, αν και παραμένει εγκλωβισμένη σε πατριαρχικές δομές.

Μπορείτε να το προμηθευτείτε ηλεκτρονικά εδώ 

Διαβάστε εδώ, για την 1η διαδρομή, που κυκλοφορεί ήδη

ΣΗΜΕΡΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΩ ΤΑ ΤΡΙΑΝΤΑ-ΕΞΗ ΜΟΥ ΧΡΟΝΙΑ… (Λόρδος Μπάυρον)

Πηγή: Βικιπαίδεια by_Richard_Westall

Ο Τζορτζ Γκόρντον Μπάυρον (1788-1824), ήταν Άγγλος αριστοκράτης, ποιητής, πολιτικός, Φιλέλληνας και μια από τις σημαντικότερες μορφές του ρομαντισμού. 

Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους Βρετανούς ποιητές και παραμένει ακόμα και σήμερα δημοφιλής. (Βικιπαίδεια)

Στη μνήμη του ο Λόχος Σπουδαστών του ΕΛΑΣ, μετονομάστηκε σε "Λόχος Μπάυρον" με διοικητές του το Γρηγόρη Φαράκο και το Μάνο Ζαχαρία. Αποτελούνταν  από φοιτητές του Πολυτεχνείου και της Ανωτάτης Εμπορικής και είχε έδρα σε ένα Δημοτικό Σχολείο στα Εξάρχεια. Η Μέλπω Αξιώτη αφηγείται: «Στις 25 του Δεκέμβρη σε γενική συνέλευση, ύστερα από πρόταση, ο Λόχος Σπουδαστών πήρε το όνομα “Λόρδος Μπάιρον”. Έτσι θα μείνει ξακουστός στην ελληνική Ιστορία».

 Από μετάφραση του Νίκου Σπάνια (1924-1990) - Δημοσιεύτηκε ίσως για πρώτη φορά στο περιοδικό «Δελφικά Τετράδια» (Ν7-8, 1966), του Φοίβου Δέλφη.

 

Αδιάφορη τούτη η καρδιά θα μένει

γιατί καρδιά καμμιά δεν συγκινεί:
κι’ όμως απαρνημένη και θλιμμένη
ματώνει στη στιγμή.

Οι μέρες μου χλωμά κίτρινα φύλλα
τ’ άνθη και της αγάπης οι καρποί
είναι σκουλήκια βούρκος και σαπίλα
και κούφιοι οι παλμοί.

Οι σπίθες που μου φεύγουν απ’ τα σπλάχνα
καθώς ηφαίστεια νησιού νεκρά
φλόγες δεν βγάνουνε παρά μιαν άχνα
σα νεκρικά πυρά.

Τον κλήρο του έρωτα που συνταράζει
ελπίδες και πόθους δεν έχω εγώ
μηδέ σκοπό πάρεξ ένα μαράζι
ένα βαρύ ζυγό.

Και να μην πω: «ούτε έτσι – μήτε τώρα…»
στα εξιλαστήρια πάθη της ζωής
ηρώων στεφάνια πλέκονται οληνώρα
θανάτου και τιμής.

Βόλια και λάβαρα! Αχός, Ελλάδα
φως μου, πώς με καλείς. Πολεμιστές
και πάλι στης ασπίδας την απλάδα
πεθαίνουν νικητές.

Ω ξύπνα! Ελλάδα μου όχι συ, ξύπνα
και βύζαξε τις ρίζες πνεύμα μου
δυνάμωσε μες των Γραικών τα δείπνα
με ένα νεύμα μου.

Πείνες της σάρκας, ηδονές και πάθος
τα βδελυρά και τερατόμορφα
Όχι! Κοίτα την ομορφιά σαν λάθος
σε πρόσωπα όμορφα.

Αν κλαις τη νιότη σου, τότε μη ζήσεις!
Χρέος και θάνατος σωστός εδώ
με σφαίρες τη ζωή σου να σφαλίσεις
στο χώμα αυτό.

Γύρνα με περιέργεια το κεφάλι
μέτρα καλά, να ’ναι φαρδύς-πλατύς
ο τάφος σου, κι’ ύστερα από την ζάλη
πέσε ν’ αναπαυτείς.

 (Μεσολόγγι, 22 Ιανουαρίου 1824) 

Διαβάστε και αυτό

Λόρδος Μπάιρον: Απο τον "Μάνφρεντ" στον "Δον Ζουάν"

Φίλιππος Μαργαρίτης Η μούσα Ευτέρπη 1845

Μάνφρεντ (1817) Είναι δραματικό ποίημα που συνδυάζει το γοτθικό στοιχείο με τον ρομαντισμό και θεωρείται χαρακτηριστικό δείγμα του λεγόμενου “Μπαιρονικού ήρωα”. Ο πρωταγωνιστής, ο Μάνφρεντ, είναι μια μεγαλοφυής αλλά βασανισμένη ψυχή, γεμάτη ενοχές για ένα μυστικό παρελθόν, πιθανόν συνδεδεμένο με μια ερωτική και συγχρόνως απαγορευμένη σχέση με την Άσταρτη. Ζει απομονωμένος στις Άλπεις και στρέφεται στη μαγεία για να επικαλεστεί πνεύματα και υπερφυσικές δυνάμεις, αναζητώντας τη λήθη και την απελευθέρωση από τα βάρη της μνήμης του. Ωστόσο, καμία δύναμη δεν μπορεί να τον σώσει· η μόνη λύση είναι η προσωπική του εσωτερική δύναμη και η τελική αποδοχή της μοίρας.

Η λογοτεχνική σημασία του έργου είναι διπλή. Αφενός, εντάσσεται στη ρομαντική παράδοση του «υπερβατικού ήρωα», ο οποίος απορρίπτει θρησκευτικούς και κοινωνικούς περιορισμούς, επιμένοντας στην προσωπική του ελευθερία και στην αυτοδιάθεση. Αφετέρου, το ποίημα φέρει έντονα τα ίχνη της προσωπικής ζωής του Μπάιρον, αντανακλώντας τα σκάνδαλα, την ενοχή και την αίσθηση αποξένωσης που τον συνόδευαν. Η γλώσσα είναι υψιπετής, γεμάτη εικόνες από τη φύση και από μυστικιστικές οντότητες, ενώ το σκηνικό των Άλπεων προσδίδει μια αίσθηση μεγαλείου και τραγικής μοναξιάς. Ο Μάνφρεντ δεν είναι θεατρικό για τη σκηνή, αλλά μάλλον ποιητική τραγωδία για ανάγνωση, που δείχνει τη ρομαντική αγωνία του ανθρώπου απέναντι στο άπειρο, στην ενοχή και στον θάνατο.

Δον Ζουάν (1819) Είναι ένα σατιρικό έπος που έμεινε ανολοκλήρωτο, αλλά αποτελεί ένα από τα πιο φιλόδοξα έργα του Μπάιρον. Σε αντίθεση με την παραδοσιακή εικόνα του μοιραίου γυναικοκατακτητή, εδώ ο ήρωας παρουσιάζεται μάλλον παθητικός: θύμα των περιστάσεων και της γοητείας των γυναικών, παρά ενεργός πειραστής. Η αφήγηση, σε δώδεκα καντό, παρακολουθεί τις περιπέτειές του από την Ισπανία έως την Κωνσταντινούπολη και τη Ρωσία, γεμάτες έρωτα, εξορία, πόλεμο και ειρωνεία απέναντι στην κοινωνία.

Η λογοτεχνική σημασία του Δον Ζουάν έγκειται κυρίως στη σάτιρά του. Ο Μπάιρον αξιοποιεί την ηρωική οκτάστιχη μορφή (ottava rima) για να εναλλάσσει ανάμεσα στην αφήγηση και στα ειρωνικά σχόλια του αφηγητή, δημιουργώντας έναν αυτοσαρκαστικό, συχνά κωμικό τόνο. Το έργο αποτελεί ένα είδος «καθρέφτη» της ευρωπαϊκής κοινωνίας του 19ου αιώνα, καταγγέλλοντας την υποκρισία, την ανηθικότητα και τις πολιτικές αυθαιρεσίες. Παράλληλα, προβάλλει το φιλελεύθερο πνεύμα του Μπάιρον και τον αντικομφορμιστικό του χαρακτήρα.

Σημαντικό είναι ότι ο Δον Ζουάν ξεπερνά το στερεότυπο του ρομαντικού ήρωα και εισάγει μια πιο πολύπλοκη μορφή, όπου η ειρωνεία και το χιούμορ λειτουργούν εξίσου με τον λυρισμό και την ηρωική αφήγηση. Έτσι, το έργο όχι μόνο διασκεδάζει, αλλά και σχολιάζει με διεισδυτικότητα την ανθρώπινη φύση και την κοινωνία.

Τα δυο έργα εκπροσωπούν διαφορετικές όψεις της ποιητικής δημιουργίας του Μπάιρον, αλλά και δύο διαστάσεις του ρομαντικού πνεύματος.

Στον Μάνφρεντ δεσπόζει η τραγικότητα και η εσωτερική αγωνία. Ο ήρωας είναι ένα μοναχικό πνεύμα, «καταραμένος», που ζει στην απομόνωση και αναζητεί μέσα από το υπερφυσικό λύτρωση από την ενοχή και τη μνήμη. Το έργο είναι σκοτεινό, γεμάτο μεταφυσικούς στοχασμούς, με τη φύση (Άλπεις, καταιγίδες, άβυσσοι) να αντανακλά την εσωτερική του πάλη. Ο Μπάιρον εδώ επεξεργάζεται το αρχέτυπο του «μπυρωνικού ήρωα»: ανυπότακτος, αλαζονικός, αλλά και βαθιά τραγικός.

Αντίθετα, ο Δον Ζουάν σπάει αυτό το σοβαρό και βαρύ ύφος. Ενώ παραμένει επικό σε έκταση και θεματολογία, ο τόνος του είναι σατιρικός και παιγνιώδης. Ο ήρωας δεν είναι πανίσχυρος και απόμακρος όπως ο Μάνφρεντ, αλλά μάλλον ευάλωτος, συχνά γελοιοποιημένος από τις ίδιες του τις εμπειρίες. Αντί για την υπερφυσική αγωνία, εδώ κυριαρχεί η κοινωνική σάτιρα, ο αυτοσαρκασμός και η ειρωνεία απέναντι σε θεσμούς, πολιτική και έρωτα. Ο Μπάιρον παίζει με το κλασικό μοτίβο του μοιραίου εραστή, μετατρέποντάς το σε όχημα κοινωνικής κριτικής.

Κοινό σημείο και των δύο έργων είναι η παρουσία του ίδιου του Μπάιρον μέσα στους ήρωες: στον Μάνφρεντ αναγνωρίζουμε την ενοχή, τον ρομαντικό εγωισμό και τη μοναξιά που χαρακτήριζαν τον ποιητή, ενώ στον Δον Ζουάν βλέπουμε το πνεύμα του σαρκασμού, της ελευθεριότητας και της αντίθεσης σε κάθε κοινωνικό περιορισμό. Έτσι, τα δύο έργα λειτουργούν συμπληρωματικά: το ένα δείχνει τη σκοτεινή, τραγική πλευρά της ανθρώπινης ύπαρξης, ενώ το άλλο φωτίζει με χιούμορ και σάτιρα την αδυναμία και την ειρωνεία της ζωής.

Από λογοτεχνική άποψη, ο Μάνφρεντ θεωρείται πιο κοντά στην ποιητική τραγωδία και στον γερμανικό ρομαντισμό (π.χ. Γκαίτε), ενώ ο Δον Ζουάν εισάγει μια πιο «μοντέρνα» οπτική, που συνδυάζει το έπος με την παρωδία, ανοίγοντας τον δρόμο για σατιρικές συνθέσεις του 19ου αιώνα.

Εσένα (Erich Fried)

Woman with a chelo by Maria Kokkini

Ο Erich Fried (1921–1988) υπήρξε μία από τις πιο διακριτές φωνές της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής ποίησης, συνδυάζοντας την πολιτική εγρήγορση με μια βαθιά υπαρξιακή ευαισθησία

Στο ποίημα "Εσένα" προτείνει μια βαθιά ανθρωπιστική θεώρηση της σχέσης, όπου η αγάπη ταυτίζεται με την ελευθερία και την ακεραιότητα του προσώπου (Δήμητρα Ντζαδήμα)

Εσένα

Εσένα

να σε αφήσει κανείς να είσαι εσύ

απόλυτα εσύ.

Να βλέπει

ότι είσαι μόνο εσύ

όταν είσαι τα πάντα

απ‘ όσα είσαι

το ευαίσθητο

και το άγριο

αυτό που επιθυμεί να αφεθεί*

και αυτό που ποθεί να απελευθερωθεί.

Όποιος μισοαγαπά

δε σε αγαπάει κατά το ήμισυ

αλλά καθόλου

θέλει να σε φέρει στα μέτρα του

να σε ακρωτηριάσει

να σε παραμορφώσει.**

Να σε αφήσει κανείς να είσαι εσύ

είναι τελικά δύσκολο ή εύκολο;

Δεν έχει σημασία με πόση

πρoνοητικότητα και σύνεση

αλλά με πόση αγάπη και

ειλικρινή λαχτάρα για τα πάντα –

για όλα

όσα είσαι.

Για τη θέρμη

και την ψυχρότητα

για την καλοσύνη

και το πείσμα

για τη θέληση

και την απροθυμία σου

για καθεμία χειρονομία

και ανυπακοή σου

ασυνέχεια

συνέχεια

Τελικά,

να σε αφήσει κανείς

να είσαι εσύ

ίσως και να μην είναι

τόσο δύσκολο.

Μετάφραση: Αντώνης Κερασνούδης

 [Σημειώσεις του μεταφραστή]

*κατά την ελληνική απόδοση του ρήματος “sich anschmiegen” προτιμήθηκε ο μεταφορικός όρος “να αφεθεί” έναντι της κυριολεκτικής σημασίας “να αγκαλιαστεί” σε μία προσπάθεια να τονιστεί η πλήρης εμπιστοσύνη και η παράδοση που συχνά χαρακτηρίζει κάθε τι εξαιρετικά ευαίσθητο, όπως εν προκειμένω και το αντικείμενο πόθου του Fried.

**αντιστοίχως κατά την ελληνική απόδοση του ρήματος “verstümmeln” προτιμήθηκε ο μεταφορικός όρος “παραμορφώνω” έναντι της κυριολεκτικής σημασίας “ακρωτηριάζω”, κατά πρώτον για να αποφευχθεί η διττή επανάληψη του πρωτύτερου όρου amputieren (= ακρωτηριάζω), κατά δεύτερον για να υποδηλωθεί εντονότερα η σταδιακή κλιμάκωση των δραματικών όρων που συχνά χρησιμοποιεί στο έργο του ο Fried (dich zurechtschneiden= να σε φέρει στα μέτρα του, dich amputieren= να σε ακρωτηριάσει, dich verstümmeln= να σε παραμορφώσει)

Διαβάστε την κριτική παρουσίαση της Δ.Ντζαδήμα εδώ

Μια πεταλούδα κάτω απ' το φως (Κατερίνα Γιαμά)

 

Henri Matisse. Blue Nude V 1952

Μια πεταλούδα κάτω απ' το φως

έκαψε τα φτερά της,

από απληστία, από αποπροσανατολισμό, από ανασφάλεια

 

Κρίμα τόση ομορφιά!" έγραψαν κάποτε οι εφημερίδες..

"Τόσο σπάνιας ομορφιάς και χάθηκε άδικα" συμπλήρωσαν τα ραδιόφωνα..

"Σαν θηλυκό που πήγαινε γυρεύοντας θυσιάστηκε στο βωμό της ωραιοπάθειάς της" βούηξαν τα κανάλια..

"Ένα σπάνιο είδος πεταλούδας δεν υπάρχει πια!" έβαλε τίτλο το τάδε blog..

"Τα ήθελε και τα έπαθε!" σχολίασε ένα περιοδικό της Περιφέρειας..

"Κλαίνε και οδύρονται οι οικολόγοι!" ανέφερε ένας κοινωνικός σχολιαστής..

 

Κανείς τους δεν γνώριζε την πεταλούδα από κοντά,

ποτέ δεν την άγγιξε, ουδέποτε τη θαύμασε για τα ωραία της φτερά.

Είχαν όμως όλοι κάτι να πουν.. Έτσι, για να έχουν να λένε..

Μονάχα ένας απρόβλεπτος θαυμαστής της, που τη γνώρισε,

της μίλησε για την αγάπη, της θεράπευσε τις πληγές, της χάιδεψε τα φτερά από συγκίνηση,

ήταν σε θέση να έχει άποψη, αλλά την κράτησε για τον εαυτό του.

 

Γι' αυτόν ο αιφνίδιος θάνατος της πεταλούδας

ήταν αυτοκτονία.

Τη σκότωσε η ομορφιά της!

19/6/2015

Ληξιπρόθεσμα όνειρα (Δημ.Βασιλείου)

 

Τα όνειρά μας ,

ληξιπρόθεσμοι λογαριασμοί με το μέλλον.

Ποιος τάχα να φταίει ;

Το ηρωικό, μα προδομένο χτες ;

Ίσως ...

Το μορφωμένο, μα πουλημένο σήμερα ;

  Μπορεί ...

Σίγουρα όμως, φταίω εγώ .

Και τώρα, ότι κι’ αν νοσταλγώ ,

τους λογαριασμούς των ονείρων μας,

με το μέλλον πρέπει να κλείσω,

του παρελθόντος τη φύρα να πατσίσω.

 

 

04.04.2026, Αθήνα

Για πάντα εσύ (Δημ.Βασιλείου)

By Michaud Nathalie

Ψυχή μου εσύ, 

ορίζων μακρινός

και φάρος φωτεινός, 

για πάντα εσύ. 

Ουράνια τόξα

απόβροχα κρατείς, 

σαν και σένα κανείς

καρδιάς μου δόξα. 

Διψασμένη γη

με το στόμα ξερό

περιμένει νερό, 

εσύ η πηγή. 

Στο αίμα σου ζω

και συ στο δικό μου. 

Αερικό μου

γι' αυτό σ' αγαπώ. 

11.12.1996

Λαζάρου μνήμη (Δ.Βασιλείου)

Paul Cezanne, Les joueurs de cartes, 1892–1895, Courtauld Institute of Art, London

Κάθε χρόνο, τέτοιες, περίπου, μέρες μπαίνουμε σε μια περίοδο έμπλεη πάθους και παθών, θαυμάτων και θαυματουργών, πόθων και προσδοκιών, απογοητεύσεων κι' ελπίδων. Με την ανάσταση της φύσης λόγω Άνοιξης, με την ανάσταση του Λαζάρου και του Ιησού, λόγω πίστης και θρησκείας, θεωρείται από πολλούς - ευτυχώς όχι απ' όλους - ότι κάπως έτσι θα προκύψει και η κοινωνική ανάσταση, ελέω Θεού και προσευχής, προικισμένων ηγετών και θαυματουργών, ελέω της καλής μας τύχης και ευτυχών φυσικών ή μη συμπτώσεων. Γνωρίζοντας, όπως και όλοι σας, ότι τίποτε δεν άλλαξε ποτέ με προσευχές και παρακλήσεις, με εκχωρήσεις  κι' υποκλίσεις ... σας προτείνω να διαβάσετε το ποίημά μου " Λαζάρου μνήμη " (Δημήτρης Βασιλείου)

Χρόνια έψαχνα, κι’ ακόμα ψάχνω,

έναν φίλο για να βρω,

όπως ο Λάζαρος εκείνος.

Τίποτα όμως!

Χαθήκαν οι θαυματουργοί

ή ήταν παραμύθι;

 

Όσες φορές κι’ αν έστησα καρτέρι

πάνω απ’ τους τάφους εκεινών,

υπόσχεση που είχαν λάβει

για φωτεινή ανάσταση,

ποτέ δεν άκουσα το «δεύρο έξω».

Τα μνημόσυνα συνεχίζονται!

 

Ρώτησα τους ειδήμονες,

τους τελετάρχες των ετησίων αναστάσεων,

και με γλυκειά φωνή μου είπαν:

«Περίμενε και προσευχήσου,

θα ’ρθεί  μια δεύτερη ζωή!»

Έσκαψα στου χρόνου το βάθος,

καμιάν ανάσταση δεν βρήκα,

κανείς δεν έζησε για δεύτερη φορά!

 

 

Ώσπου μια μέρα,

στο κέντρο της πόλης,

σ’ ένα στενό,

 πιο πέρα απ’ την πλατεία,

που τη φτώχεια τους είχαν απλωμένη

άνεργοι και μετανάστες,

συνάντησα τον Ποιητή,

αυτόν , που όλοι λέγανε τρελό,

τον αποσυνάγωγο των σαλονιών

της καθωσπρέπει ποίησης

και μ’ όλο τον καημό μου ρώτησα:

«Θα βρούμε κάποτε αυτόν

που θα μας αναστήσει;»

Βαθιά με κοίταξε στα μάτια

και με φωνή που θύμιζε

τον ερχομό της Άνοιξης, μου είπε:

«Δεν θα βρεθεί ποτέ, κανείς,

κανέναν ν’ αναστήσει!

Η ίδια σου η ζωή και η ανάστασή σου,

πίστεψέ με και πες το και στους άλλους,

μέσα στα χέρια τα δικά σας είναι.

Προσέξτε, όμως,

προσέξτε, μη σας κόψουνε τα χέρια!»

 

 

11. 04. 2025