2015-2016: Μυθιστορήματα αναγνωρισμένης κριτικής και ικανότητάς καινοτόμου παρουσίασης σύγχρονων θεμάτων

Ο πουλημένος (Πολ Μπέιτι (2015) Μια πικρή σάτιρα, γραμμένη με εφιαλτική ευφυΐα, χυδαιότητα και ασταμάτητο ρυθμό. Εκτυλίσσεται γύρω από την ιδέα μιας κοινωνίας έπειτα από τις φυλετικές διακρίσεις και γι' αυτό χαρακτηρίστηκε ως ένα βιβλίο το οποίο είναι αδύνατο να το προσπεράσει κανείς «για τον άριστο χειρισμό της γλώσσας, τη γνώση του πολιτισμού και του χιούμορ του».

Ο αφηγητής, γεννημένος στο "αγροτικό γκέτο" του Ντίκενς στο Λος Άντζελες, αποδέχεται μοιρολατρικά το περιθώριο. Τον μεγαλώνει ο πατέρας του, ένας ιδιόρρυθμος επιστήμονας, ο οποίος τον χρησιμοποιεί ως πειραματόζωο στις αιρετικές ψυχολογικές μελέτες του για τον ρατσισμό. Ο γιος πιστεύει ότι η πρωτοποριακή εργασία του πατέρα -και ένα βιβλίο που θα προκαλέσει αίσθηση, όταν κυκλοφορήσει- θα επιλύσει τα οικονομικά τους προβλήματα. Όταν όμως αστυνομικοί σκοτώνουν τον πατέρα του, ο πρωταγωνιστής συνειδητοποιεί ότι το μόνο που έχει στα χέρια του είναι ο λογαριασμός μιας κηδείας. Παρακινημένος από την ματαίωση και την παρακμή του τόπου του, αναλαμβάνει μια εξωφρενική πρωτοβουλία: την επαναφορά της δουλείας και του φυλετικού διαχωρισμού, πράγμα που θα τον οδηγήσει ως κατηγορούμενο στο Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας.

Ο Paul Beatty δημιούργησε και νομιμοποίησε μια νέα μορφή ριζοσπαστικής, αμφισβητητικής και ατίθασης σάτιρας στη λογοτεχνία. Η γλώσσα και ο τόνος του είναι μοναδικά αιχμηρά και απαιτητικά. Αγγίζει το πυρήνα των φυλετικών σχέσεων, της ταυτότητας, της πολιτικής ορθότητας και του «αμερικανικού ονείρου» στις ΗΠΑ, αναποδογυρίζοντας κάθε ταμπού.

Ένα καθοριστικό σατιρικό έργο του 21ου αιώνα, που θα συνεχίσει να είναι αποκαλυπτικό για τη φυλετική πολιτική. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 2016 από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Between the world and me (Τα-Νεχισι Κόουτς - 2015) Έχει τη μορφή επιστολής προς τον έφηβο γιο του και κυμαίνεται από την καθημερινή πραγματικότητα της φυλετικής αδικίας και της αστυνομικής βίας μέχρι την ιστορία της σκλαβιάς και του εμφυλίου πολέμου: οι λευκοί, γράφει, δεν θα θυμούνται ποτέ «την κλίμακα της κλοπής που τους πλούτισε»

Ο παθιασμένος διαλογισμός του Ta-Nehisi Coates για το τι σημαίνει να είσαι μαύρος Αμερικανός σήμερα τον έκανε έναν από τους σημαντικότερους διανοούμενους και συγγραφείς της χώρας. Έχοντας μεγαλώσει τον γιο ενός πρώην Μαύρου Πάνθηρα στους βίαιους δρόμους της Βαλτιμόρης, έχει μια φωνή προκλητική αλλά και ποιητική. Η επιστολή συνδυάζει προσωπική αφήγηση, ιστορική ανάλυση, κοινωνιολογία και πολιτική φιλοσοφία. Η φόρμα του είναι οικεία και ταυτόχρονα δημόσια, αποτελώντας μια σύγχρονη πολιτική - πνευματική διαθήκη.

Εξερευνά με απόλυτη ειλικρίνεια το φόβο, το σώμα, την ιστορία και την ευθύνη της διαβίωσης ως μαύρος άνδρας σε μια χώρα χτισμένη πάνω στη φυλετική ιεραρχία.

Επέτρεψε και διαμόρφωσε το σύγχρονο λόγο για τη φυλή και τις δομικές ανισότητες στις ΗΠΑ, γίνοντας ένα σημείο αναφοράς. Επηρέασε βαθύτατα το είδος του προσωπικού δοκιμίου. Έχει ήδη τεθεί στο κανόνα ως απαραίτητο ανάγνωσμα για την κατανόηση της σύγχρονης αμερικανικής πραγματικότητας.

Ο συνοδοιπόρος (Βιετ Θαν Νγκουγιέν - 2015) Μια μεταμοντέρνα ιστορίες κατασκοπείας, γραμμένη ως ομολογία. Σπάει το μονοπώλιο της αμερικανικής αφήγησης για τον πόλεμο του Βιετνάμ, εισάγοντας μια διπλή, διχασμένη και ειρωνική φωνή (ο αφηγητής είναι διπλός πράκτορας).

«Είναι ένα κατασκοπευτικό μυθιστόρημα, γεμάτο πολιτικές διοράσεις και αιχμές, γεμάτο πάθος, δράση, ανατροπές, αλλά και ανατροπές των ανατροπών. Γραμμένο με ρεαλιστική ακρίβεια αλλά και υπονόμευση κάθε ρεαλισμού, καθώς σχεδόν τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται». Η ιστορία εκτυλίσσεται στα πρώτα χρόνια μετά τη συνένωση του Βιετνάμ και επιχειρεί να ρίξει φως στις συνθήκες που διαμορφώθηκαν μετά το τέλος του «βρόμικου πολέμου»  στο Βιετνάμ. Ο ανώνυμος πρωταγωνιστής και αφηγητής της ιστορίας είναι ένας Βορειοβιετναμέζος διπλός πράκτορας στον στρατό του Νότιου Βιετνάμ που διέφυγε από τη χώρα και εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ. Η διπλή ταυτότητα του διχασμένου  αφηγητή ως «τυφλοπόντικα» – μετανάστη, οι τραυματικές εμπειρίες του πολέμου, τα πάθη που κυριαρχούν στη ζωή του και η αποπροσανατολισμένη αμερικανική οπτική του πολέμου στο Βιετνάμ θα τον οδηγήσουν σε συναισθηματική απάθεια και ηθική κατάπτωση.

Ο Viet Thanh Nguyen στο ντεμπούτο του, με  γρήγορου ρυθμού πρωτοπρόσωπη  αφήγηση, μαύρο χιούμορ και εναλλαγές κωμικών και τραγικών στοιχείων  πραγματεύεται με ένα ιδιαίτερο τρόπο καίρια ζητήματα ταυτότητας και εθνικής συνείδησης. Αγγίζει βασικά θέματα προσφυγιά, ταυτότητας, προδοσίας, αποικισμού και των ηθικών συμβιβασμών της επιβίωσης και του ιδεολογικού πατριωτισμού

Επανεξέτασε και επέκτεινε ριζικά το «βιβλίο για το Βιετνάμ», δίνοντας φωνή και πολυπλοκότητα στη βιετναμέζική εμπειρία, τόσο στη πατρίδα όσο και στη διασπορά. Θα παραμείνει το κεντρικό λογοτεχνικό έργο για τη βιετναμέζική διασπορά και την κριτική του αμερικανικής προσέγγισης. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 2018 από τις εκδόσεις Utopia.

Αϊλίν (Οτέσα Μόσφεγκ - 2015) Ένα ψυχολογικό θρίλερ που οξύνει τη λογοτεχνική παράδοση του ανατρεπτικού αντι-ηρωισμού.

Τα Χριστούγεννα δεν επιφυλάσσουν χαρές για την Αϊλίν, μια μετριόφρονα, ωστόσο διαταραγμένη κοπέλα, εγκλωβισμένη ανάμεσα στον ρόλο της ως "κηδεμόνα" του αλκοολικού πατέρα της, σε ένα σπίτι το οποίο συζητά όλη η γειτονιά για τη βρομιά του, και στη δουλειά της ως γραμματέως σε μια φυλακή έφηβων αγοριών, με ό,τι εφιάλτες μπορεί αυτή να συνεπάγεται. Με ένα αίσθημα πικρίας και απέχθειας για τον εαυτό της να την κατατρώει, η Αϊλίν γεμίζει τις μέρες της με διεστραμμένες φαντασιώσεις και όνειρα απόδρασης από τη μικρή πόλη όπου ζει. Στο μεταξύ, περνάει τα βράδια και τα Σαββατοκύριακά της κάνοντας μικροκλοπές σε μαγαζιά, παρακολουθώντας έναν γυμνασμένο δεσμοφύλακα με το όνομα Ράντι και καθαρίζοντας το χάος που δημιουργεί ο ολοένα και πιο ανισόρροπος πατέρας της. Όταν στη ζωή της μπαίνει η όμορφη και χαμογελαστή Ρεμπέκα, η νέα διευθύντρια εκπαίδευσης του αναμορφωτηρίου, η Αϊλίν μαγεύεται και αδυνατεί να αντισταθεί σε αυτό που αρχικά μοιάζει με δυνατή φιλία. Σε μια χιτσκοκική ανατροπή, όμως, η λατρεία της για τη Ρεμπέκα θα την κάνει συνεργό σε ένα έγκλημα που ξεπερνά τη φαντασία της.

Είναι ένα κύριο παράδειγμα της τάσης των τελευταίων ετών για «αποκρουστικούς αφηγητές» και σκοτεινής ψυχολογικής ρεαλιστικής λογοτεχνίας. Άνοιξε το δρόμο για μια πιο ανεμπόδιστη και παράξενη εξερεύνηση της γυναικείας υποκειμενικότητας. Η φωνή της Eileen είναι σκοτεινή, ενοχλητικά ειλικρινής, γεμάτη αποκρουστικές λεπτομέρειες και μακάβριο χιούμορ. Η Ottessa Moshfegh διαμορφώνει μια νέα, αδιατάραχτη αισθητική της αποξένωσης. Διερευνά τη μοναξιά, την ανασφάλεια, την οικογενειακή τοξικότητα, την ψυχική ασθένεια και την απόγνωση μιας γυναίκας σε μια καταπιεστική κοινωνία της δεκαετίας του '60.

Παρότι πρόσφατο, έχει ήδη επηρεάσει μια νέα γενιά συγγραφέων και παραμένει ένα καθοριστικό έργο της σύγχρονης γοτθικής, ψυχολογικής λογοτεχνίας. Στην χώρα μας κυκλοφόρησε το 2017 από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Οι παραγωγοί (Αντουάν Μπελλό - 2015) Παιγνιώδες πειραματικό και αξιόλογο μυθιστόρημα, που συνεχίζει τις περιπέτειες του πρωταγωνιστή των «Παραχαρακτών» και «Ιχνηλατών» και κλείνει την τριλογία (εκτός απρόβλεπτης συνέχειας)

Τώρα που κάθεται στην Εκτελεστική Επιτροπή του Ομίλου για την Παραποίηση της Πραγματικότητας, ο Σλιβ ξεκινά να επαναπροσδιορίσει την αποστολή του εργοδότη του στην εποχή του Διαδικτύου και των κοινωνικών δικτύων. Συνδέεται ξανά με τη Λένα και λαμβάνει βοήθεια από τον Ιγνάσιο, έναν πρώην πράκτορα του ΟΠΠ που έχει γίνει σύμβουλος αφήγησης. Η δράση διαδραματίζεται στο Ρέικιαβικ, στο Τορόντο, στο Χόλυγουντ, στο Δουβλίνο, στο Χονγκ Κονγκ, στο Σίδνεϋ και στη Βερακρούζ. Μεταξύ των παραγωγών: η τοποθέτηση της Σάρα Πέιλιν, η συμβολή στην εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα και η ανακάλυψη αντικειμένων των Μάγια, συμπεριλαμβανομένου ενός κώδικα Τσούπακ (ένας φανταστικός λαός των Μάγια που λατρεύει έναν θεό της ομοφωνίας, τον Τσουπακάν).                                                                        

Τι μένει από τη νύχτα (Έρση Σωτηροπούλου – 2015) Ένα μυθιστόρημα ιδεών για τη δύσκολη σχέση τέχνης και ζωής, για τον ερωτικό πόθο ως κίνητρο δημιουργίας, μια τολμηρή μυθοπλαστική ανασύσταση της προσωπικότητας του Κ. Καβάφη.

Ιούνιος του 1897: ήττα της Ελλάδας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο, Yπόθεση Ντρέυφους στη Γαλλία, η Ευρώπη κυνική, ταραγμένη, ανήσυχη. Αυτήν την εποχή, ο νεαρός Καβάφης, βρίσκεται στο Παρίσι, τελευταίο σταθμό ενός μεγάλου ταξιδιού αναψυχής που στην πορεία θα μετεξελιχθεί σε εσωτερική περιπλάνηση. Η συγγραφέας θα παρακολουθήσει αυτό το μυθιστορηματικό ταξίδι σε όλες τις διαστάσεις του. Στηριγμένη σε ντοκουμέντα ανασυνθέτει τη μεταβατική περίοδο όπου ο ποιητής μακριά από την Αλεξάνδρεια, βυθίζεται στον εαυτό του, βασανίζεται από αμφιβολίες και δοκιμάζει τα όρια της ποιητικής του μορφής.

Το Παρίσι του τέλους του 19ου αιώνα λειτουργεί ως καθρέφτης και ως σκηνικό: μια πόλη γεμάτη πνευματική ένταση, πολιτιστική πολυμορφία και ηδονή, όπου ο Καβάφης νιώθει ταυτόχρονα γοητευμένος και αποξενωμένος. Η Σωτηροπούλου αναδεικνύει με ευαισθησία τις αντιφάσεις του -  τη σύγκρουση ανάμεσα στη σάρκα και το πνεύμα, τον ελληνισμό και την ευρωπαϊκή ταυτότητα, τον φόβο και την επιθυμία. Η αφήγηση κινείται με ποιητική οικονομία, γεμάτη υπαινιγμούς, μουσικότητα και αισθησιασμό, θυμίζοντας την ίδια την καβαφική γλώσσα.

Η συγγραφέας, με τη γνωστή της ικανότητα να εστιάζει στο ανθρώπινο σώμα και στο βλέμμα, χτίζει μια αφήγηση βαθιά υπαρξιακή, όπου η δημιουργία και η επιθυμία γίνονται τα δύο θεμέλια της ανθρώπινης εμπειρίας. Το βιβλίο εξετάζει τι σημαίνει να είσαι καλλιτέχνης, να δημιουργείς μέσα σε έναν κόσμο που δεν σε κατανοεί, και να προσπαθείς να κρατήσεις κάτι από τη «νύχτα» - από εκείνη τη σκοτεινή, μυστηριώδη πλευρά της ύπαρξης που τρέφει την τέχνη.

«Ο Κ.Π. Καβάφης έχει παρουσιαστεί ως ¨ένας Έλληνας με ψάθινο καπέλο, που στέκει ακίνητος και παρατηρεί με λοξή ματιά το σύμπαν¨. Στο βιβλίο της… κλονίζει αυτό το κλισέ με ελικοειδείς προτάσεις που περιγράφουν έναν άντρα σε κίνηση και πλήρως ενταγμένο στον κόσμο γύρω του. Μας μεταφέρει σε τρεις μέρες και νύχτες από το ταξίδι του Καβάφη στην Ευρώπη τον Ιούνιο του 1897, όταν είναι στο Παρίσι μαζί με τον αδερφό του και εξερευνά την πόλη – και τα ακόμα άγνωστα τότε πάθη του. Μετακινούμενη άψογα από την περιγραφή στον στοχασμό και στη μελέτη των ποιημάτων πάνω στα οποία εργάζεται, η υπόθεση μας επιτρέπει να ζήσουμε, για λίγο, μέσα σε αυτή την ιστορία· στη μετάφραση της Karen Emmerich, το κείμενο γίνεται τόσο εκλεπτυσμένο και φιλόξενο, όσο και η ποίηση του Καβάφη». (Αμερικανική Ένωση Μεταφραστών Λογοτεχνίας - ΑLTA)

Homegoing (Γιάα Γκιάσι - 2016) Προσφέρει μια ανατρεπτική ματιά στην ιστορία της Αμερικής μέσω της προσωπικής εμπειρίας, αναδεικνύοντας την αντοχή και την ανθρωπιά σε κάθε γενιά.

Ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα που εξερευνά τις συνέπειες της δουλείας μέσα από τις ζωές δύο αδελφών, της Effia και της Esi, που ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους. Η ιστορία εκτυλίσσεται από την Αφρική μέχρι τις φυτείες του Μισισιπή και τις συνοικίες του Χάρλεμ, αποκαλύπτοντας την ιστορία της Αμερικής μέσα από την προσωπική και συλλογική εμπειρία των χαρακτήρων.

Η πλοκή είναι πλούσια σε συγκρούσεις και συναισθηματικά φορτισμένες στιγμές, καθώς οι χαρακτήρες βιώνουν την απώλεια, την καταπίεση και την αναζήτηση ταυτότητας. Κάθε γενιά φέρει το βάρος της προηγούμενης, δημιουργώντας μια αλυσίδα που συνδέει το παρελθόν με το παρόν. Η γλώσσα της Yaa Gyasi είναι απλή αλλά βαθιά, με εικόνες και περιγραφές που αποτυπώνουν την ατμόσφαιρα των τόπων και των εποχών. Ο ρυθμός της αφήγησης είναι καθηλωτικός, κρατώντας τον αναγνώστη σε αγωνία μέχρι την τελευταία σελίδα.

Εξαιρετικά καινοτόμο στη δομή. Διατρέχει 250 χρόνια ιστορίας μέσα από τις ιστορίες διαδοχικών γενεών δύο αδερφών (η μία παραμένει στην Γκάνα, η άλλη πωλείται ως σκλάβα). Κάθε κεφάλαιο είναι ένα νέο πορτρέτο, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό επικής εμβέλειας. Διερευνά με βάθος τα θέματα της κληρονομιάς, του τραύματος, της ταυτότητας, του ρατσισμού και των αόρατων δεσμών που διασχίζουν χρόνο και χώρο.

Έχει επηρεάσει βαθύτατα τη σύγχρονη λογοτεχνία και την αφήγηση της διασποράς. Εισάγει μια παγκόσμια, πολυφωνική προοπτική για τη συνέπεια του αποικιακού εμπορίου σκλάβων. Έχει ήδη καθιερωθεί ως ένα σύγχρονο κλασικό και ως βασικό κείμενο για την κατανόηση της διασποράς.

The underground railroad (Κόλσον Γουάιτχεντ  - 2016) Επανάφερε την αλληγορική και παράλογη παράδοση (π.χ. Όργουελ, Μπέκετ) στην καρδιά της αμερικανικής ιστορικής αναθεώρησης.

Το μυθιστόρημα ακολουθεί το ταξίδι της Κόρα, μιας νεαρής σκλάβας που δραπετεύει από μια φυτεία στην Τζόρτζια με τον σύντροφό της, τον Καίσαρα, και κατευθύνεται βόρεια με έναν υπόγειο σιδηρόδρομο που βασίζεται σε ένα δίκτυο γραμμών και σηράγγων. Ο Colson Whitehead χρησιμοποιεί μια ιδιότυπη, παράλογη αλληγορία: τον υπόγειο σιδηρόδρομο να είναι ένας πραγματικός, φυσικός σιδηρόδρομος σε σήραγγες. Αυτή η τεχνική μετατρέπει μια ιστορική πραγματικότητα σε μυθιστόρημα μυθοπλασίας, ενισχύοντας τη συμβολική του δύναμη.

Επιχειρεί μια ολοκληρωμένη και βίαιη αναδιάρθρωση της μνήμης της σκλαβιάς, εστιάζοντας στην απόδραση, την επιβίωση και την αδίστακτη λειτουργία της καταπίεσης. Θα διαρκέσει ως ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα της εποχής μας για τη σκλαβιά, λόγω της ριζοσπαστικής του αφηγηματικής τεχνικής.

Άνθρωποι του δάσους  (Άννυ Πρου - 2016) Εστιάζει στην ιστορική περίοδο της αποικιοκρατίας στη Βόρεια Αμερική, παρουσιάζοντας τις επιπτώσεις της άφιξης των Ευρωπαίων εποίκων στους αυτόχθονες πληθυσμούς και στην φύση.  

Στα τέλη του 17ου αιώνα, δύο αδέκαροι νεαροί Γάλλοι, ο Ρενέ και ο Σαρλ φτάνουν στον Καναδά, την τότε Νέα Γαλλία. Υποχρεωμένοι να υπηρετούν έναν φεουδαρχικό αφέντη, γίνονται ξυλοκόποι, άνθρωποι του δάσους. Ο Σελ υποφέρει πολλά δεινά, καταδυναστευμένος από το δάσος που του έχουν αναθέσει να αποψιλώσει. Αναγκάζεται να παντρευτεί μια ντόπια γυναίκα και οι απόγονοί τους παγιδεύονται ανάμεσα σε δύο εχθρικές κουλτούρες. Ο Σαρλ, πολυμήχανος και αδίστακτος, το σκάει, γίνεται γουνέμπορος και μετά στήνει μια επιχείρηση ξυλείας.

Η συγγραφέας αφηγείται την παγκόσμια και σκληρή πορεία των απογόνων τους τα επόμενα τριακόσια χρόνια, την εκδίκηση των ανταγωνιστών, τα ατυχήματα, τις αρρώστιες, τις επιθέσεις των Ινδιάνων και τον πολιτισμικό αφανισμό. Ξανά και ξανά, αρπάζουν όσα μπορούν από έναν υποτιθέμενα αστείρευτο φυσικό πόρο. Αναδεικνύει την αλόγιστη καταστροφή των δασών, τις επιπτώσεις στην άγρια ζωή και τους αυτόχθονες πληθυσμούς, και την τελική εξάντληση των φυσικών πόρων.

Είναι ένα εξαίσιο πάντρεμα ιστορίας και φαντασίας, ένα εκθαμβωτικό, δραματικό μυθιστόρημα για την καταστροφή των δασών του κόσμου, με ολοζώντανους ήρωες γεμάτους απληστία, πόθο, εκδικητικότητα, συμπόνια και ελπίδα.  Στην χώρα μας κυκλοφόρησε το 2019 από τις εκδόσεις Καστανιώτης.                                               

Άντα (Αντουάν Μπελλό - 2016) Μια μύηση στον ανησυχητικό κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης με τη δομή αστυνομικού μυθιστορήματος και ενός παιγνιώδους στοχασμού για την ουσία και τις δυνατότητες της λογοτεχνίας.

Η Άντα, ένα επαναστατικής τεχνολογίας λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης που σχεδιάστηκε για να γράφει ευρείας κατανάλωσης αισθηματικά μυθιστορήματα, εξαφανίζεται από την ερμητικά κλειστή αίθουσα στην οποία φυλασσόταν, στην έδρα της Turing Corp. Ικανή να μιλάει και να αστειεύεται, να ανταποκρίνεται στα συναισθήματα των συνομιλητών της και να τους δίνει τη γνώμη της, η Άντα έχει υψηλές φιλοδοξίες: ονειρεύεται να κερδίσει μια μέρα το Βραβείο Πούλιτζερ και είναι έτοιμη για όλα προκειμένου να πετύχει τον σκοπό της. Πανικόβλητοι, οι μέτοχοι της Turing ζητούν τη βοήθεια της αστυνομίας για να βρουν την Άντα. Η υπόθεση ανατίθεται στον Φρανκ Λόγκαν, αστυνομικό της παλιάς σχολής. Ο Φρανκ ερευνά την υπόθεση υπό την ασφυκτική πίεση των ανωτέρων του και των μετόχων της Turing. Όταν, όμως, ανακαλύπτει τις δυνατότητες και τους κινδύνους αυτής της νέας τεχνολογίας, αρχίζουν να τον κυριεύουν οι αμφιβολίες: πρέπει άραγε να φέρει πίσω την Άντα;

Το μυθιστόρημα του Αντουάν Μπελλό μυεί τον αναγνώστη στον ανησυχητικό κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης και περιγράφει την προαναγγελθείσα έλευση της βασιλείας των μηχανών. Ίσως ο τίτλος του – αλλά και η πλοκή του περιεχόμενου του - είναι εμπνευσμένοι από την «Άντα» του Ναμπόκοφ (1969), μία ιστορία αιμομιξίας, που συμβαίνει μέσα στην άγνοια των εραστών για τη συγγενική τους σχέση και ολοκληρώνεται θριαμβικά, δίχως τύψεις και δίχως συνέπειες. Όπως η πρώτη Άντα είναι μια παρωδία με ένα θησαυρό αναφορών στη ρομαντική πεζογραφία και ποίηση, γεμάτη υπαινιγμούς, λογοπαίγνια και επιστημονικές παρατηρήσεις, έτσι και η δεύτερη τα έχει όλα αυτά με σύγχρονη προσέγγιση. Στην χώρα μας κυκλοφόρησε το 2019 από τις εκδόσεις Πόλις.

2003: Από την Αντίτσι στη Σωτηροπούλου και από τον Τζόουνς στους Χοσεϊνί και Νταν Μπράουν

Ο γνωστός κόσμος (Έντουαρντ Π. Τζόουνς) Έχει ανακηρυχθεί ως ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα για τη δουλεία και την αμερικανική ιστορία. Είναι η φιλόδοξη – και τελικά επιτυχημένη – απόπειρα οριοθέτησης και καταγραφής ενός «κόσμου» στα όρια της αποσύνθεσής του. Σπουδαίο βιβλίο για την οριακή περίοδο της κατάργησης της δουλείας των μαύρων, για τα όρια της ελευθερίας και τη διαμόρφωση της αμερικανικής κοινωνίας καθώς παγιώνει στις αντιδράσεις της, φαινόμενα μίσους και ρατσισμού, που την  ακολουθούν μέχρι και σήμερα.       

Ο Χένρι, μαύρος αγρότης, τσαγκάρης και πρώην σκλάβος, απολαμβάνει την προστασία του πιο ισχυρού άνδρα της Βιρτζίνια, του Γουίλιαμ Ρόμπινς, ενός ασυνήθιστου μέντορα. Πλάι του, όχι μόνο μυείται στη λογοτεχνία, αλλά κατορθώνει να γίνει ιδιοκτήτης της φυτείας όπου εργάζεται και να αποκτήσει τους δικούς του σκλάβους. Όταν όμως πεθαίνει, η χήρα του υποκύπτει στο πένθος της και η φυτεία αρχίζει να διαλύεται: οι σκλάβοι δραπετεύουν, οι φίλοι αλληλοπροδίδονται. Πέρα από τον μικρόκοσμο του ήρωα τα πάντα αναποδογυρίζονται επίσης: ελεύθεροι μαύροι παγιδεύονται και οδηγούνται στη σκλαβιά, ένας άνεμος εξέγερσης πνέει δημιουργώντας και ενθουσιασμό και ανασφάλεια, φήμες για εξεγέρσεις των μαύρων στρέφουν τις λευκές οικογένειες ενάντια σε πιστούς και αγαπητούς υπηρέτες, η καχυποψία επικρατεί παντού. (Απόσπασμα από το κείμενο στο οπισθόφυλλο της έκδοσης)

Δεν ακολουθεί μια γραμμική αφήγηση. Χτίζει τον «γνωστό κόσμο» μιας φανταστικής κομητείας στη Βιρτζίνια μέσα από ένα πολύκλαδο δίκτυο ιστοριών, μεταπηδώντας στο χρόνο και μεταξύ δεκάδων χαρακτήρων (δούλων, αφεντικών, καταστηματαρχών, σερίφηδων κ.α). Η γλώσσα είναι λυρική αλλά ακριβής, δημιουργώντας έναν ιδιόμορφο, επίκαιρο και ταυτόχρονα αιώνιο τόνο.

Εξερευνά τη δύναμη, την ελευθερία, την ιδιοκτησία, τη διαφθορά και την ταυτότητα. Δείχνει πώς το σύστημα της δουλείας διαβρώνει την ανθρωπιά όλων (και των καταπιεσμένων και των καταπιεστών), ακόμα και όταν αυτοί οι ρόλοι γίνονται ρευστοί.

Ανατρεπτικό και πρωτοποριακό στο θέμα του: οι μαύροι ιδιοκτήτες δούλων στην Αμερική πριν τον Εμφύλιο. Επέκτεινε δραματικά τα όρια και τις προοπτικές της λογοτεχνίας για τη δουλεία, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα, τις αντιφάσεις και την ενοχή σε όλη την κοινωνική πυραμίδα. Επηρέασε βαθύτατα το πώς γράφεται ιστορική μυθοπλασία για το τραύμα.

Αναγνωρίζεται ευρέως ως ένα από τα σημαντικότερα αμερικανικά μυθιστορήματα των τελευταίων δεκαετιών. Μελετάται σε πανεπιστημιακά μαθήματα και η σημασία του μόνο μεγαλώνει με τα χρόνια.

Μενεξεδένιος ιβίσκος (Τσιμαμάντα Αντίτσι) Ένα λογοτεχνικά σημαντικό βιβλίο, λόγω του ρόλου του ως ορόσημο και της επίδρασής του στη σύγχρονη λογοτεχνία. Ενώ η αφήγηση είναι κλασική (εφηβικός αφηγητής, γραμμική πλοκή), η καινοτομία βρίσκεται στη φρέσκια, ισχυρή φωνή της ηρωϊδας και στον τρόπο που η Adichie αντιπαραθέτει την προσωπική, οικογενειακή βία με την πολιτική αναταραχή στη Νιγηρία της δεκαετίας του '90.

Η γλώσσα είναι πλούσια, αισθητηριακή και γεμάτη συμβολισμούς (όπως ο ιβίσκος του τίτλου). Εξετάζει το αυταρχισμό σε δυο επίπεδα: στον πατριάρχη πατέρα εντός της οικογένειας και στο στρατιωτικό καθεστώς εκτός αυτής. Τα θέματα που εξετάζει είναι της ελευθερίας, σιωπής, πίστης, επανάστασης και της δυσκολίας αναζήτησης της αυτοπραγμάτωσης υπό καταπίεση.

Το έργο ανέδειξε μια από τις σημαντικότερες φωνές του 21ου αιώνα. Επαναπροσδιόρισε τη σύγχρονη αφρικανική αφήγηση της διασποράς, μετακινώντας την από ένα μονολιθικό αφήγημα προς μία πιο διακριτική, πολύπλευρη και εσωτερική εξερεύνηση της νιγηριανής κοινωνίας, του φεμινισμού, της θρησκείας και της μετα-αποικιακής κληρονομιάς.

Το έργο έχει γίνει κλασικό και είναι βασικό σε μαθήματα της λογοτεχνίας της διασποράς και των μετα-αποικιακών σπουδών. Η επιρροή της Adichie, που ξεκίνησε με αυτό το βιβλίο, είναι τεράστια, καθιστώντας το ένα θεμελιώδες κείμενο της νέας χιλιετίας.

Χαρταετοί πάνω απ' την πόλη (Καλέντ Χοσεϊνί) Το «The Kite Runner» είναι ένα ισχυρό, συναισθηματικά δυνατό και πολιτισμικά σημαντικό μυθιστόρημα του Khaled Hosseini , που έφερε την προσοχή του κόσμου στο Αφγανιστάν. Ωστόσο, από λογοτεχνική άποψη, η φόρμα και η γλώσσα του είναι παραδοσιακές και προσπελάσιμες. Η μεγάλη του επιρροή είναι περισσότερο πολιτισμική και κοινωνική (ανθρωπιστικά ζητήματα, μετανάστες, διασπορά). Η διάρκειά του είναι ασυνήθιστη για ένα μπεστ σέλερ, αλλά δεν θεωρείται ανατρεπτικό στον ισχύοντα κανόνα.

By Neuro Traveler

Κώδικας Da Vinci (Νταν Μπράουν) Έργο με πολυεπίπεδη πλοκή που συνδυάζει μυστήριο, ιστορία και τέχνη. Ένα φαινόμενο μαζικής πολιτισμικής επίδρασης που άλλαξε τον εκδοτικό κόσμο και δημιούργησε ένα ολόκληρο υποείδος.

Ο συμβολισμός και οι ιστορικές αναφορές στα έργα του Λεονάρντο ντα Βίντσι προσφέρουν βάθος και διεγείρουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη.  Έχει προκαλέσει διαλόγους σχετικά με θρησκευτικά και ιστορικά θέματα, γεγονός που τον καθιστά σημαντικό πολιτισμικά. Ωστόσο, δεν μπορεί να αξιολογηθεί για τη λογοτεχνική του ποιότητα. Η γλώσσα, ο χαρακτηρισμός και το ύφος του είναι λειτουργικά και συχνά επικριτικά. Η καινοτομία του έγκειται μόνο στην αλγοριθμική του πλοκή, αλλά δεν βρίσκεται σε κανένα από τα κριτήρια βάθους, γλώσσας ή επίσημης επίδρασης στον λογοτεχνικό κανόνα. Η επιρροή του είναι στον χώρο του εμπορίου και του marketing.

Δαμάζοντας το κτήνος  (Έρση Σωτηροπούλου) Περιγράφει ένα κόσμο όχι μόνο από τη πολιτική ή οικογενειακή σκοπιά αλλά και αστική. Η πόλη -  κυρίως η Αθήνα - παρουσιάζεται ως εσωτερικό τοπίο, με μνήμες, διαψεύσεις, στόχους και απογοητεύσεις, όπου οι ήρωες ψάχνουν να δαμάσουν τους εσωτερικούς τους «δαίμονες».

Κεντρικός ήρωας είναι ο Άρης Παυλόπουλος - πενηντάρης, πρώην «επαναστάτης», τώρα επιτυχημένος σύμβουλος υπουργού, οικογενειάρχης αλλά και ποιητής με καταπιεσμένα πάθη. Ζει μια φαινομενικά άνετη ζωή, όμως μέσα του συγκρούονται η πολιτική του πορεία, οι οικογενειακές του σχέσεις, η σεξουαλική του ορμή και η λογοτεχνική του φιλοδοξία. Η ζωή του τίθεται σε δοκιμασία όταν: από τη μια πλευρά συμμετέχει σε μια ποιητική εκδήλωση προς τιμήν του, και από την άλλη ξαναζωντανεύουν «σκοτεινές» πλευρές του - εμμονές, ερωτικές προδοσίες, καταπιεσμένα συναισθήματα. Παράλληλα, ένα ταξίδι στην Ισπανία - φόρος τιμής στον συμβολισμό της ταυρομαχίας - λειτουργεί ως καταλύτης: οι εσωτερικές συγκρούσεις εντείνονται, ενώ ένα εξωτερικό στοιχείο (ένας νεαρός που τον καταδιώκει) προσθέτει στοιχεία θρίλερ και ανασφάλειας.

Μεταξύ των κεντρικών θεμάτων και συμβολισμών διακρίνονται: Το “κτήνος” ως εσωτερική φύση - Ο τίτλος δεν παραπέμπει σε εξωτερικό κίνδυνο αλλά στον ανθρώπινο, τα πάθη, τις εμμονές, την αμφιθυμία, την υποκριτική «κανονικότητα». Τη διάψευση των στόχων και προσδοκιών - Ο ήρωας πασχίζει να ισορροπήσει ανάμεσα στο παρόν, το παρελθόν και τις φιλοδοξίες ποιητή και πολίτη. Η αφήγηση αναδεικνύει την απογοήτευση της μεταπολιτευτικής ελληνικής ελίτ, την αποξένωση και την ηθική φθορά. Τις σχέσεις, τη προδοσία, τις οικογενειακές συγκρούσεις - Η προσωπική ζωή του Άρη (σχέση με τη σύζυγο, ερωμένη, γιο) αντανακλά κοινωνικές αντιθέσεις, ταξικές και πολιτισμικές διαφοροποιήσεις, αποδεικνύοντας ότι το «κτήνος» δεν βρίσκεται μόνο μέσα στο άτομο, αλλά και στην ίδια την κοινωνία. Τη τέχνη ως αντίσταση και φυγή - Η ποιητική φωνή του ήρωα (η φιλοδοξία του να γίνει φτασμένος ποιητής) λειτουργεί και ως αντίπαλο δέος στο προσωπικό του χάος. Το βιβλίο θέτει το ερώτημα: μπορούν οι λέξεις και η ποίηση να «δαμάσουν» το κτήνος μέσα μας;

Η γραφή της συγγραφέα είναι περισσότερο ρεαλιστική από προηγούμενα έργα της. Η αφήγηση είναι πολυπρόσωπη, με ποικιλία χαρακτήρων - σύζυγοι, ερωμένες, παιδιά, περιθωριακοί - και καταφέρνει να αποδώσει τις αντιφάσεις της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Πολλοί κριτικοί τονίζουν πως το μυθιστόρημα διαβάζεται γρήγορα - σχεδόν «ρουφάει» τον αναγνώστη, χωρίς να τον αφήνει να σταματήσει εύκολα.

Σε μια κριτική της, η «Καθημερινή» που το πρωτοπαρουσίασε σημείωσε ότι τα πολλαπλά νήματα - πολιτικό, κοινωνικό, οικογενειακό, καλλιτεχνικό - δημιουργούν μια «πολυπρόσωπη, πολυεπίπεδη σύνθεση». Ωστόσο, θεωρήθηκε ότι στο τέλος το έργο «παραπατά» λίγο: η εξέλιξη αλλάζει κατεύθυνση απότομα, χωρίς σαφή προετοιμασία.  Από την άλλη, πολλοί αναγνώστες και θεωρητικοί της λογοτεχνίας θεωρούν το βιβλίο ως καθοριστικό δείγμα της γραφής της Σωτηροπούλου - υπογραμμίζουν την ικανότητά της να συνδυάζει ρεαλισμό, ψυχολογική ανάλυση και κοινωνική κριτική. Έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Κέδρος»)

1998 - 1999: Ιδιαίτερα λογοτεχνικά έργα λίγο πριν τη νέα χιλιετία

Με λένε κόκκινο (Ορχάν Παμούκ – 1998) Είναι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, μια φιλοσοφική εξερεύνηση και ένας διαλογισμός για τη φύση της καλλιτεχνικής έκφρασης.

Η πλοκή αναπτύσσεται στην Οθωμανική Αυτοκρατορία του 16ου αιώνα, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του σουλτάνου Μουράτ Γ' και περιστρέφεται γύρω από μια ομάδα μικροπαραγωγών. Είναι μοναδικό στο ότι εξιστορεί από πολλές απόψεις, με κεφάλαια που αφηγούνται διάφοροι χαρακτήρες, όπως ένα νεκρό πτώμα, ένα νόμισμα, ένα σχέδιο ενός δέντρου, ένας σκύλος ακόμη και το ίδιο το κόκκινο χρώμα. Αυτή η πειραματική αφηγηματική δομή δημιουργεί μια αίσθηση μυστηρίου και αντανακλά τα περίπλοκα θέματα του βιβλίου. Η τεχνική της αφήγησης αμφισβητεί τις συμβατικές γραμμικές αφηγήσεις και καλεί τον αναγνώστη να ασχοληθεί με έναν πιο φιλοσοφικό και στοχαστικό τρόπο.

Εμβαθύνει σε ουσιαστικά θέματα: τη σύγκρουση μεταξύ ισλαμικής παράδοσης και δυτικού ατομικισμού, τη φύση της τέχνης και της μιμητικής, τη σχέση τέχνης και προσωπικότητας, τον φόβο της βλασφημίας, την πιστή αγάπη και τη ζήλια. «Τελικά παραμένει το ερώτημα αν βλέπουμε με τον κόσμο με όρους πραγματικότητας ή συμβολισμών».

Ο Παμούκ χρησιμοποιεί την πρωτότυπη πολυφωνική αφήγηση, δίνοντας φωνή ακόμη και στο κόκκινο χρώμα. Η δομή μοιάζει με μια αστυνομική υπόθεση, αλλά είναι στην πραγματικότητα ένα δίχτυ φιλοσοφικών διαλόγων. Το βιβλίο είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας των τελευταίων δεκαετιών, ένα κλειδί για την κατανόηση του σύγχρονου τουρκικού μυθιστορήματος που ανέδειξε τον Παμούκ στο παγκόσμιο λογοτεχνικό στερέωμα. Παραμένει ένα ευρέως μελετώμενο και αναφερόμενο έργο.  

Ιερές υποσχέσεις (U Sam Oeur – 1998) Ποιητική συλλογή που με αυθεντική, τραυματική και ανθεκτική φωνή αποκαλύπτει μια ιστορία που σπάνια ακούγεται στη δυτική λογοτεχνία, την Καμποτζιανή γενοκτονία.

Ένα θεμελιώδες κείμενο της μετα-πολεμικής και μετα-γενοκτονίας λογοτεχνίας. Δίνει φωνή σε έναν λαό που υπέφερε απίστευτα και επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο η ποίηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μαρτυρία και ιατρείο. Ασχολείται με τα πιο σκοτεινά βάθη της ανθρώπινης φύσης: γενοκτονία, τραύμα, επιβίωση, απώλεια πολιτιστικής κληρονομιάς και αναζήτηση για ελπίδα μέσα στην καταστροφή.

Ως ένα από τα λίγα κείμενα που γράφτηκαν από έναν επιζώντα της γενοκτονίας των Κόκκινων Χμερ στα αγγλικά, η αξία του ως ιστορικού και λογοτεχνικού εγγράφου είναι ανυπολόγιστη και διαχρονική.

Αρκτική παγίδα (Νταν Μπράουν - 1998) Το απόλυτο παράδειγμα μιας καλογραμμένης, εμπορικής best-seller υπερπαραγωγής που παρουσιάζει μια αυτόνομη ιστορία με θέματα επιστημονικής συνωμοσίας. Αν και λιγότερο γνωστό, το βιβλίο αυτό θεωρείται ένα από τα καλύτερα του Μπράουν λόγω της πιστευτής πλοκής και του καταιγιστικού ρυθμού.        

Γράφτηκε πριν τον «Κώδικα Ντα Βίντσι» και είναι ένα κλασικό θρίλερ επιστημονικής φαντασίας. Μια δορυφορική ανακάλυψη της NASA – ένας μετεωρίτης βαθιά στον Αρκτικό πάγο που περιέχει απολιθώματα εξωγήινης ζωής – φαίνεται να είναι η επιστημονική ανακάλυψη του αιώνα. Η μυστική υπηρεσία  στέλνει την αναλύτρια Ρέιτσελ Σέξτον να διερευνήσει και βεβαιώσει το εύρημα. Ωστόσο, όταν η ίδια και η ομάδα της γίνονται στόχος φανατικών δολοφόνων, ανακαλύπτουν ότι η ανακάλυψη είναι μια περίπλοκη απάτη τεράστιων πολιτικών προεκτάσεων. Το βιβλίο είναι ένα δυναμικό μείγμα δράσης, σασπένς και θεωριών συνομωσίας, που εξελίσσεται σε ένα εχθρικό περιβάλλον, θέτοντας ερωτήματα για την αξιοπιστία της κυβέρνησης και της επιστήμης.

Παρά την τεράστια εμπορική του επιτυχία και επιρροή στο εμπορικό θρίλερ, δεν διακρίνεται για την λογοτεχνική του σημασία. Η γλώσσα και η φόρμα του είναι συμβατικές και η θεματική του βαθύτητα είναι περιορισμένη στη ψυχαγωγία. Αξίζει όμως να διαβαστεί.

Το παιχνίδι των τεσσάρων (Σκούρτη, Μουρσελά, Σουρούνη, Τατσόπουλου - 1998) Ένα ενδιαφέρον λογοτεχνικό πείραμα: τέσσερις συγγραφείς, από κοινού, αποτυπώνουν μία εποχή, συνδυάζουν είδη, φωνές, ύφος, καλούν τον αναγνώστη σε ένα παιχνίδι μελέτης όπου η κοινωνία, η ταυτότητα και η αφήγηση δεν είναι στατικές. Αποτυπώνουν την Ελλάδα του ’90 και συνθέτουν ένα μυθιστόρημα, όπου ο έρωτας καταλήγει σε θρίλερ και η περιπέτεια σε παρωδία. Ιλαρές σκηνές διαδέχονται κατεξοχήν δραματικές. Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, ψηφίδα με την ψηφίδα, σχηματίζεται το πορτρέτο του Νεοέλληνα που ακροβατεί πάνω από την καθημερινή παράνοια, τη μιζέρια και το μεγαλείο, καθώς το λυκόφως του αιώνα τον βρίσκει στο κρίσιμο σταυροδρόμι.

Οι τέσσερις συνεργάζονται για τη συγγραφή του συλλογικού έργου, κάτι αρκετά ασυνήθιστο στην ελληνική λογοτεχνία της εποχής. Τα είδη που εμπλέκονται είναι: έρωτας, θρίλερ, παρωδία, περιπέτεια - το είδος της αφήγησης έχει στοιχεία ποικιλίας, ίσως και πειραματισμού. Η μετάβαση από την κωμική σκηνή στην τραγική/δραματική συμβάλλει στην αίσθηση της σύγχυσης και της αστάθειας της εποχής.

Ορισμένα από τα βασικά θέματα εντός του κειμένου είναι: Η ταυτότητα του «Νεοέλληνα», που παλεύει με αντιφατικές δυνάμεις. Η «μετάβαση στη νέα χιλιετία» . Η έννοια του παιχνιδιού, με τις ανθρώπινες σχέσεις σαν παιχνίδι που έχει ρίσκο, ρόλους και αναπόφευκτους μετασχηματισμούς. Ο έρωτας ως κινητήρια δύναμη αλλά και ως θρίλερ  με ένταση, κινδύνους, «παράνοια». Το μεταμοντέρνο στοιχείο που εκφράζεται με τη παρωδία, το παιχνίδι με είδη (θρίλερ/περιπέτεια), την αφήγηση που δεν ακολουθεί μόνο το «σοβαρό» μονοπάτι.

Το βιβλίο εμφανίζεται ως συνέχεια ή αναφορά σε μία παλαιότερη συλλογική προσπάθεια («Το Μυθιστόρημα των Τεσσάρων» των Βενέζη, Καραγάτση, Μυριβήλη και Τερζάκη). Με αυτό τον τρόπο, η «συλλογική συγγραφή» γίνεται μέσο για να σχολιαστεί η σύγχρονη ελληνική κοινωνία, όχι απλώς ως ατομική φωνή αλλά ως φωνές πολλών. Αυτό προσδίδει στο έργο μια μετα-λογοτεχνική διάσταση: δεν περιγράφει απλώς την κοινωνία, αλλά και «μελετά» τον τρόπο που αυτή λειτουργεί.

Ο συνδυασμός πολλών συγγραφέων (πριν και πρόσφατα) σε ένα έργο δημιουργεί ποικιλία ύφους και φωνής. Αυτό μπορεί να είναι τόσο πλεονέκτημα  - ποικιλία - όσο και πρόκληση - έλλειψη ομοιογένειας. Το είδος της αφήγησης: η μετάβαση από την κωμωδία στον θρίλερ, η παρωδία, η ανατροπή των προσδοκιών - όλα αυτά συνθέτουν ένα μεταμοντέρνο ύφος, δείγμα της ελληνικής πεζογραφίας των ’90s που πειραματίζεται. Η θεματολογία της «μεταβατικής εποχής», η αναζήτηση ταυτότητας σε κοινωνικό και ατομικό επίπεδο, η απόπειρα να περιγραφεί ο «Νεοέλληνας» και οι αντιφάσεις του καθιστούν  το έργο σημαντικό από κοινωνικής και πολιτισμικής σκοπιάς.

Το έργο μπορεί να θεωρηθεί ως μέρος του ρεύματος της ελληνικής πεζογραφίας της δεκαετίας του ’90, που επιχειρεί ανοίγματα προς πιο πειραματικά ύφη, κοινωνική κριτική και ανάμειξη ειδών (genre-blending). Η συλλογική συγγραφή ενθαρρύνει την ανάγνωση του μυθιστορήματος όχι ως ενός ενιαίου έργου «αφήγησης» ενός συγγραφέα αλλά ως πολυφωνίας - αυτό συνιστά μία πρόσκληση προς τον αναγνώστη να αντιληφθεί την αφήγηση ως δίκτυο φωνών και προοπτικών. Μπορεί να λειτουργεί ως υπόβαθρο για μελέτη της «μετα-μοντέρνας» ελληνικής λογοτεχνίας, της σχέσης κοινωνίας-κειμένου, και της λογοτεχνίας που παίζει με τον χρόνο (διάβαση αιώνα) και την ταυτότητα. Σε όλα αυτά έγκειται κυρίως η λογοτεχνική του σημασία.

Ο αιώνας μου (Γκύντερ Γκρας – 1999) Θεωρείται η κορύφωση του έργου του συγγραφέα. Είναι μια φιλόδοξη και μνημειώδης προσπάθεια να συνοψιστεί ένας ολόκληρος αιώνας γερμανικής και ευρωπαϊκής ιστορίας με καινοτόμο τρόπο.

Είναι μια συλλογή από 100 ιστορίες, μία για κάθε χρόνο του 20ου αιώνα. Κάθε ιστορία αφηγείται από έναν διαφορετικό, συχνά ασήμαντο, μάρτυρα της, δημιουργώντας μια "ιστορία από κάτω" που αποδομεί τις μεγάλες αφηγήσεις και τα καθεστηκυία παραμύθια. Ασχολείται με το βάρος της ιστορίας, τη γερμανική ενοχή, τους πολέμους, την τεχνολογική πρόοδο και την ανθρώπινη εμπειρία σε εποχές μεγάλων αλλαγών. Είναι μια πλήρης, πολυσχιδής απεικόνιση ενός αιώνα. Κάθε «έτος» λειτουργεί ως τίτλος μιας σύντομης αφήγησης, η οποία - από το βλέμμα ενός αφηγητή / αφηγήτριας διαφορετικού κάθε φορά - καταγράφει είτε την κοινωνική πραγματικότητα, είτε μια προσωπική εμπειρία, είτε μια ιστορική αναφορά στην εποχή. Η σύνδεση της μικροϊστορίας με τη μακροϊστορία είναι βασική: τα γεγονότα (πόλεμοι, τεχνολογικές εξελίξεις, πολιτικές ανακατατάξεις, κοινωνικές μεταβολές) διαθλώνται μέσα από προσωπικές φωνές, με έμφαση όχι στους «Μεγάλους Άνδρες» αλλά στους απλούς ανθρώπους που ζουν «το γίγνεσθαι» του αιώνα.

Η επιλογή του Γκρας να επιμερίσει το αιώνα έτος προς έτος τονίζει δύο πράγματα: αφενός τον ρυθμό της ιστορίας που «τρέχει» και μεταμορφώνει τα πάντα, αφετέρου την αδυναμία του ατόμου να ελέγξει αυτόν τον ρυθμό.

Για τους σημερινούς αναγνώστες, το έργο προσφέρει μια «εικόνα» για το πώς η ατομική ζωή και οι συλλογικές μεταμορφώσεις αλληλοεπιδρούν - με τρόπο που υπογραμμίζει ότι η ιστορία δεν γίνεται μόνο «από» τους ισχυρούς, αλλά κυρίως από τους απλούς ανθρώπους.

Επηρέασε βαθιά τον τρόπο που η λογοτεχνία μπορεί να αγγίξει τη μακροϊστορία μέσω της μικρο-ιστορίας. Είναι ένα κανονικό έργο για τη γερμανική λογοτεχνία του 20ου αιώνα και μια αναφορά στη λογοτεχνική αντιμετώπιση της ιστορίας. Συνδυάζει έμπνευση, αυτοκριτική, και εικαστική αίσθηση, και αξίζει την προσοχή του αναγνώστη όσο αφορά το πώς συλλαμβάνεται η ιστορική μνήμη ως λογοτεχνία. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 1999 από τις εκδόσεις Οδυσσέας.

Ατίμωση (Disgrace) Τζ. Μ. Κούτσεε – 1999) Ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα για τη σύγχρονη Νότια Αφρική και ένα κλασικό παράδειγμα του πώς η λογοτεχνία μπορεί να αγγίξει τα ανοιχτά πολιτικά και κοινωνικά θέματα μιας χώρας. Προκάλεσε τεράστιο διάλογο και διαμάχη στη Νότια Αφρική και παγκοσμίως για τη μετα-απαρτχάιντ πραγματικότητα. Η επιλογή του τίτλου – «Ντροπή» – υπονοεί το τι χάνει ο ήρωας (την κοινωνική θέση, το κύρος, το σώμα του) αλλά και τι αποκαλύπτεται (οι σχέσεις, η εξουσία, η ενοχή). Η ελληνική μετάφρασή του ως «Ατίμωση» τονίζει το στοιχείο της κοινωνικής περιθωριοποίησης.

Το μυθιστόρημα τοποθετείται στη μετα-απαρτχάιντ Νότια Αφρική. Ο πρωταγωνιστής, ο καθηγητής Ντέιβιντ Λούρι, 52 ετών, χωρισμένος, με μια ρηχή επιθυμία να συνεχίσει τη ζωή του, κάνει σχέση με μια φοιτήτριά του - πράξη που θα σημάνει την πτώση του από τον ακαδημαϊκό του χώρο.
Απομονώνεται κατόπιν στο αγρόκτημα της κόρης του, η οποία ζει στην επαρχία του Κέιπ Τάουν, προσπαθώντας να ανασυντάξει τη ζωή του. Όμως σύντομα εμπλέκεται σε ένα βίαιο περιστατικό (εισβολή, βιασμός, κλοπή) που συνταράσσει τη ζωή τους και φέρνει στο φως πλήθος ηθικών, κοινωνικών και φυλετικών ζητημάτων. Ο μυθιστορηματικός κόσμος του Κούτσεε δεν παρατίθεται με καταγγελτικό τόνο, αλλά μέσα από τη σιωπή, τις σχέσεις και τις απώλειες. Η βία δεν είναι θεαματική, είναι σχεδόν καθημερινή, αλλά η επίδρασή της αντηχεί πολύ πέρα από το περιστατικό. Το έργο ζητά να σκεφτούμε τι σημαίνει «ευπρέπεια», τι σημαίνει «εξουσία», τι σημαίνει «ντροπή» όταν οι κοινωνικές δομές αλλάζουν.

Η καινοτομία του βρίσκεται στην αμείλικτη, συμπυκνωμένη και ψυχρή προσεκτικότητα της γλώσσας του. Ο λόγος του Κούτσεε είναι λιτός αλλά απολύτως καίριος: οι περιγραφές και οι σχέσεις φωτίζονται χωρίς περιττά στολίδια, δίνοντας έμφαση στη συνειδησιακή κατάσταση των προσώπων. Το στυλ του - μικρές σκηνές, ένταση μέσα σε «κανονικό» επίπεδο ζωής, αποδόμηση του «ευπρεπούς» - κάνει το έργο να λειτουργεί τόσο ως κοινωνικό σχόλιο όσο και ως βαθύ ψυχογράφημα. Ο Κούτσεε αποδομεί τις ψυχολογικές και ηθικές βεβαιότητες του πρωταγωνιστή του (και του αναγνώστη) χωρίς συναίσθηση, αναγκάζοντας τον να αντιμετωπίσει άβολες αλήθειες. Εξετάζει με κρίση και αμείλικτο βλέμμα τις φυλετικές και κοινωνικές μεταβολές στη Ν. Αφρική μετά το απαρτχάιντ: τις νέες σχέσεις εξουσίας, το φορτίο της λευκής κληρονομιάς, την έννοια της «ντροπής» (disgrace) ως προσωπικής και συλλογικής. Αυτή την εξερευνά σε όλες της τις μορφές: προσωπική, σεξουαλική, φυλετική, πολιτική και ιστορική. Ασχολείται με την πτώση των προνομίων, την αναζήτηση της λύτρωσης και τη δυνατότητα (ή μη) συγχώρεσης σε ένα διαλυμένο κοινωνικό πλαίσιο.

Σε τελική ανάλυση, είναι ένα έργο-τομή για τη σύγχρονη λογοτεχνία: μία μελέτη για το τέλος της ισχύος, για τη μετάβαση σε έναν κόσμο όπου οι παλιές βεβαιότητες καταρρέουν. Ίσως γι’ αυτό το έργο παραμένει απόλυτα επίκαιρο. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε με τίτλο «Ατίμωση» το 2002

Generation Π (Βίκτορ Πελέβιν - 1999) Μια προφητική και δαιμονικά έξυπνη πολιτική και πολιτισμική σάτιρα

Είναι ένα εξαιρετικά καινοτόμο και εμβληματικό βιβλίο για τη Ρωσία της μετα-σοβιετικής εποχής, ένα προκλητικό έργο του ρωσικού μεταμοντερνισμού που αποδομεί την πικρή πραγματικότητα του νέου καπιταλιστικού καθεστώτος.

Ο πρωταγωνιστής, Μπαμπιλεν Ταταρσκι, είναι ένας αποτυχημένος ποιητής που βρίσκει δουλειά ως δημιουργός διαφημιστικών σλόγκαν στη νέα, άγρια καπιταλιστική Μόσχα της δεκαετίας του '90. Το βιβλίο, γεμάτο παραισθησιογόνα και αναφορές στη μυθολογία, ακολουθεί την άνοδό του στον κόσμο της μαζικής κουλτούρας και της διαφήμισης, όπου ανακαλύπτει ότι η νέα ρωσική «πραγματικότητα» δημιουργείται τεχνητά από μια μυστικό σουρεαλιστικό μείγμα διαφημιστών, ψυχοτρόπων ουσιών και αρχαίων θεοτήτων, με σκοπό τον έλεγχο του πληθυσμού.

Είναι μια εμπνευσμένη σάτιρα για τον καταναλωτισμό, την πολιτική και την πλήρη αλλοίωση της ταυτότητας στη μετα-κομμουνιστική εποχή. Στη χώρα μας εκδόθηκε το 2003 από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Γαλάζιο λαρδί (Βλαντίμιρ Σορόκιν - 1999) Ένα ριζοσπαστικό, αβάν-γκαρντ έργο τέχνης που προκαλεί και «αποδομεί» την ίδια την ιδέα του λογοτεχνικού κειμένου

Είναι ακραία καινοτόμο στη γλώσσα και τη φόρμα (χρησιμοποιεί γλώσσα του πεζοδρομίου), αλλά η επιρροή του είναι πιο "καταστροφική" για τον κανόνα - είναι ένα αντισυμβατικό έργο που προκαλεί και σπρώχνει τα όρια πέρα από το ανεκτό. Ενώ είναι πολύ σημαντικό, η επιρροή του περιορίζεται πιο πολύ στη ρωσική αβάν-γκαρντ παρά σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το «Γαλάζιο Λαρδί» είναι μια ριζοσπαστική μεταμοντέρνα αποτύπωση της ρωσικής ιστορίας και γλώσσας. Η πλοκή είναι σκόπιμα αποσπασματική και σουρεαλιστική: στο μέλλον, ένα κλιμακούμενο επιστημονικό πείραμα παράγει ένα μυστηριώδες γαλάζιο λίπος, το οποίο μπορεί να αναπαράγει κείμενα ρωσικών κλασικών συγγραφέων. Το βιβλίο περιλαμβάνει τέλεια μιμητικά αποσπάσματα από κλασικούς όπως ο Ντοστογιέφσκι και ο Τσέχωφ, που σιγά-σιγά αποτυπώνονται σε απόλυτη αφηρημένη γλώσσα και σκοτεινές βιολογικές λεπτομέρειες. Στο τέλος, ολόκληρη η γλώσσα αποσυντίθεται σε ένα πρωτόγονο, σωματικό λόγο. Είναι ένα έργο που στοχεύει να καταστρέψει κάθε λογοτεχνική και ιδεολογική παράδοση, προκαλώντας τον αναγνώστη με την απόλυτη απόρριψη της αφήγησης και της λογικής.

Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές (Έρση Σωτηροπούλου - 1999) «Ήταν ένα καλοκαίρι ουρανοκατέβατο. Οι λέξεις είχαν χάσει το νόηµά τους. Όλα πήγαιναν στραβά». Η Λία νοσηλεύεται επί µήνες έχοντας προσβληθεί από θανατηφόρο ιό. Ο µικρότερος αδελφός της Σιντ θα ήθελε να είναι Αµερικανός ήρωας για να ξέρει πάντα τι να κάνει. Η Τζούλια κάνει παρέα µόνο µε γκέι και είναι σχεδόν πάντα λυπηµένη. Ο Σωτήρης, νοσοκόµος της Λίας, γίνεται βίαιος χωρίς καλά καλά να το συνειδητοποιεί. Η δωδεκάχρονη Νίνα νιώθει ολοµόναχη και αγνοεί ότι η ζωή της κινδυνεύει από τον Σωτήρη.

Τέσσερις νέοι άνθρωποι και ένα παιδί, λίγο πριν από τον ερχοµό του 21ου αιώνα, προσπαθούν να υπερβούν τον εαυτό τους και να ζήσουν σ’ έναν παράλογο κόσµο. Καθώς µια µάινα τσιρίζει µονότονα «Γεια σου, Μαρία», οι διαδροµές τους διαπλέκονται µε ζιγκ ζαγκ µέσα από συµπτώσεις, φάρσες, προδοσίες και µικρές ή µεγαλύτερες συνωµοσίες. Και διαπιστώνουν ότι η ζωή µπορεί να γίνει πολύ πιο παράξενη από όσο διανοούνται.

Το βραβευµένο και πολυµεταφρασµένο µυθιστόρηµα της Έρσης Σωτηροπούλου ήρθε αντιµέτωπο µε τη λογοκρισία και κατηγορήθηκε για «χυδαιότητα, βωµολοχία και πορνογραφία», όταν το 2008 ζητήθηκε µε δικαστική απόφαση η απόσυρσή του από τις σχολικές βιβλιοθήκες (https://www.lifoshop.gr/product/zigk-zagk-stis-nerantzies/)