Οι νέες λογοτεχνικές κατευθύνσεις σηματοδοτούνται από την αρχή με την κυριαρχία της Αναγέννησης, καθώς και τις σημαντικές αλλαγές σε οικονομικό, πολιτικό, κοινωνικό και τεχνολογικό επίπεδο στην Ευρασία και την Αμερική. Σε αυτή την περίοδο των 450 χρόνων, ανδρώθηκε ο αποικιακός, πολεμικός καπιταλισμός και μετατράπηκε σε βιομηχανικό. Οι αλλαγές, δεν προέκυψαν από τη μια χρονιά στην άλλη, ούτε αυτόματα, αλλά αργά, βασανιστικά και με μεγάλες μάχες και αντιθέσεις. Εντάσσονται σε ένα ευρύ, κοινωνικοπολιτικό και οικονομικό πλαίσιο, όπου οι αναγεννησιακές ανακατατάξεις, η αποικιοποίηση του νέου κόσμου, η βιομηχανική επανάσταση, που ακολούθησε, οι εξελίξεις στην αστικοποίηση, στο εμπόριο και στη διανομή πλούτου, επηρέασαν, άμεσα, τον τρόπο και το εύρος της λογοτεχνικής δημιουργίας.
Ακολουθεί ενα απόσπασμα, από την αρχή της ενότητας για την Αναγέννηση:
Μετά την ανακάλυψη της τυπογραφίας, σημαντικό ρόλο έπαιξε η ίδρυση το 1635 από τον Καρδινάλιο Ρισελιέ της Γαλλικής Ακαδημίας, που επιδίωξε την τυποποίηση της γαλλικής γλώσσας και λογοτεχνίας, εισάγοντας νέους κανόνες και κριτήρια ποιότητας. Η επιρροή της στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία ήταν καθοριστική, προωθώντας το κλασικισμό, την αρμονία, και την αυστηρή φόρμα. Αυτό αντικατοπτρίστηκε στα έργα συγγραφέων της εποχής, που προώθησαν την ψυχολογική λεπτομέρεια και ηθική ανάλυση. Η λογοτεχνία και η τέχνη μεταβαίνουν από το δραματικό, εκρηκτικό ύφος του μπαρόκ σε πιο οργανωμένες φόρμες του κλασικισμού, με έμφαση στη λογική, την τάξη και το ηθικό μήνυμα. Αυτή η καλλιτεχνική κίνηση αντανακλούσε τις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις (αυτοκρατορίες, βασιλικές αυλές, ανάπτυξη του εμπορίου και της πνευματικής δημιουργίας) και την ανάγκη για σταθερότητα μετά τις ταραχές.
Η εμφάνιση νέων κοινωνικών τάξεων και ιδεών, οι έμποροι, η αστική τάξη και το φιλελεύθερο πνεύμα αρχίζουν να αποκτούν αυτόνομη φωνή, ιδιαίτερα στη Δυτική Ευρώπη, επηρεάζοντας θεματολογία που περιλαμβάνει την ατομική ευθύνη, την ηθική και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η άνοδος του διαφωτισμού, λίγο αργότερα, έχει τις ρίζες της, ήδη σ’ αυτές τις τάσεις.
Οι αποικιακές κατακτήσεις της Νότιας Αμερικής από την Ισπανία, της Αυστραλίας (Νέα Ολλανδία - 1606), η ίδρυση του Κεμπέκ (Νέα Γαλλία το 1634) και η αποίκηση του Μέριλαντ την ίδια χρονιά, σηματοδότησαν την έναρξη της αποικιοκρατίας και την επέκταση του ευρωπαϊκού κόσμου. Οι πολιτισμικές ανταλλαγές φέρνουν νέους πόρους, νέες ιδέες και προοπτικές, όπως η επαφή με άλλους πολιτισμούς, οι οποίες προκαλούν αμφισβητήσεις και εμπλουτίζουν τη λογοτεχνική παραγωγή, κυρίως στους τομείς του ταξιδιωτικού και περιηγητικού είδους.
Εξελίξεις, έφεραν, επίσης οι θρησκευτικές συγκρούσεις (προτεσταντική μεταρρύθμιση, καθολική αντίδραση), και η ενίσχυση των εθνικών κρατών. Η αποικιοκρατία και οι νέες πολιτισμικές εμπειρίες εμπλούτισαν την ευρωπαϊκή λογοτεχνία με νέα θέματα, όπως η περιπέτεια, ο πολιτισμικός συγκρητισμός και η κριτική των αποικιοκρατικών πρακτικών. Η θρησκευτική αναταραχή, (η Προτεσταντική μεταρρύθμιση και η καθολική αντίδραση), διαμόρφωσε λογοτεχνικά ρεύματα με έντονα θεολογικά και φιλοσοφικά θέματα, τα οποία δημιούργησαν ένα πυκνό κοινωνικό και πνευματικό πλαίσιο που επηρέασε την ποίηση, το θέατρο και τη δογματική συγγραφή.
Οι πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη, όπως η συγκέντρωση της εξουσίας σε ενιαίους, μοναρχικούς θεσμούς και οι εθνικές συγκρούσεις, διέγειραν την πολιτική λογοτεχνία και κριτική. Η ενίσχυση του μονάρχη και η συγκρότηση εθνικών ταυτοτήτων (π.χ. ένωσης Βρετάνης με Γαλλία το 1532) διαμόρφωσαν ένα νέο πλαίσιο στην πολιτική λογοτεχνία και στα κείμενα ιστορικού ή πατριωτικού χαρακτήρα.
Επίσης, η διάδοση της κλασικής εκπαίδευσης, αποτέλεσε θεμέλιο για την ανθοφορία του ανθρωπισμού και της αναβίωσης των αρχαίων κειμένων, επηρεάζοντας και το λογοτεχνικό ύφος με ανανέωση της αντίληψης για τον άνθρωπο, τη κοινωνία και τη φύση, που επηρέασε τη λογοτεχνία με φιλοσοφικά, ουμανιστικά και εξελικτικά θέματα. Η λογοτεχνία αναμορφώνεται ριζικά, κάνοντας στροφή προς την ανακάλυψη της ατομικότητας, αποκτά κοσμικό χαρακτήρα και πειραματίζεται με τη μορφή και το ύφος των δημιουργιών της. Δημιουργούνται τα πρότυπα των πρώιμων μυθιστορημάτων και θεατρικών έργων. Αναδεικνύει την ατομική συνείδηση, προβάλει μια νέα, παγκόσμια θεματική και αξιοποιεί διασταυρούμενες γλώσσες.
Ο Άμλετ του Σαίξπηρ αποτελεί ίσως τον πιο σύνθετο τραγικό ήρωα της Αναγέννησης. Είναι μορφωμένος, στοχαστικός και βαθιά διχασμένος ανάμεσα στο καθήκον της εκδίκησης και στην ηθική του συνείδηση. Η αναγεννησιακή του διάσταση έγκειται στον έντονο ατομικισμό και στην εσωτερική αυτοανάλυση. Ο ήρωας στρέφεται προς το «εγώ» και αμφισβητεί τις βεβαιότητες της μεσαιωνικής τάξης. Το περίφημο υπαρξιακό του δίλημμα «να ζει κανείς ή να μη ζει», εκφράζει τη μετάβαση από τη θεοκεντρική στη ανθρωποκεντρική αντίληψη. Δεν είναι μονοδιάστατος εκδικητής, είναι διανοούμενος που παραλύει από την υπερβολική σκέψη. Η τραγικότητά του γεννιέται από τη σύγκρουση ανάμεσα στη δράση και στη σκέψη, στοιχείο χαρακτηριστικό της Αναγέννησης, όπου η ανακάλυψη της ατομικότητας συνοδεύεται από υπαρξιακή αγωνία.
Ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες, είναι ταυτόχρονα ήρωας και αντί-ήρωας. Εμφορείται από ιδανικά «ιπποτισμού» που έχουν ξεπεραστεί ιστορικά, γεγονός που τον καθιστά τραγικά κωμικό. Η Αναγέννηση, με τον ρεαλισμό και την κριτική της διάθεση, αποδομεί, μέσα από αυτόν, τον κόσμο των ιπποτικών μύθων. Παρά την αυταπάτη του, όμως, ενσαρκώνει την πίστη στη δύναμη του ονείρου και της προσωπικής αλήθειας. Η σύγκρουσή του με την πραγματικότητα φανερώνει το πέρασμα από τον μεσαιωνικό, φαντασιακό κόσμο στη νεότερη εμπειρική σκέψη. Δεν είναι απλώς γελοίος, είναι ιδεαλιστής – ή ένας πρώιμος Αγαθούλης - που υπερασπίζεται αξίες όπως η τιμή και η δικαιοσύνη σε έναν κόσμο πεζό και υλικό. Έτσι γίνεται σύμβολο της ανθρώπινης ανάγκης για νόημα.
Η γυναικεία εκπρόσωπος των αξέχαστων χαρακτήρων της λογοτεχνίας της εποχής, η Ιουλιέτα, εκπροσωπεί την αναγεννησιακή ανάδειξη του ατομικού συναισθήματος απέναντι στην κοινωνική επιταγή. Αν και νεαρή, επιδεικνύει αποφασιστικότητα και θάρρος. Η αγάπη της δεν είναι παθητική, επιλέγει συνειδητά, αψηφώντας οικογένεια και κοινωνική σύμβαση. Σε αντίθεση με μεσαιωνικές, γυναικείες μορφές που λειτουργούν συμβολικά, η Ιουλιέτα διαθέτει ψυχολογικό βάθος. Η τραγική της κατάληξη αναδεικνύει την ένταση ανάμεσα στην προσωπική επιθυμία και στη συλλογική καθεστηκυία βία. Εκφράζει τη γέννηση της νεωτερικής υποκειμενικότητας και αποδεικνύει, ότι στην Αναγέννηση η γυναίκα αρχίζει να αποκτά δραματική φωνή, αν και παραμένει εγκλωβισμένη σε πατριαρχικές δομές.
Μπορείτε να το προμηθευτείτε ηλεκτρονικά εδώ
.webp)
