Ο γνωστός κόσμος (Έντουαρντ Π. Τζόουνς) Έχει ανακηρυχθεί ως ένα από τα πιο
σημαντικά μυθιστορήματα για τη δουλεία και την αμερικανική ιστορία. Είναι η φιλόδοξη
– και τελικά επιτυχημένη – απόπειρα οριοθέτησης και καταγραφής ενός «κόσμου» στα
όρια της αποσύνθεσής του. Σπουδαίο βιβλίο για την οριακή περίοδο της κατάργησης
της δουλείας των μαύρων, για τα όρια της ελευθερίας και τη διαμόρφωση της
αμερικανικής κοινωνίας καθώς παγιώνει στις αντιδράσεις της, φαινόμενα μίσους
και ρατσισμού, που την
ακολουθούν μέχρι
και σήμερα.
Ο Χένρι, μαύρος αγρότης, τσαγκάρης και πρώην σκλάβος,
απολαμβάνει την προστασία του πιο ισχυρού άνδρα της Βιρτζίνια, του Γουίλιαμ
Ρόμπινς, ενός ασυνήθιστου μέντορα. Πλάι του, όχι μόνο μυείται στη λογοτεχνία,
αλλά κατορθώνει να γίνει ιδιοκτήτης της φυτείας όπου εργάζεται και να αποκτήσει
τους δικούς του σκλάβους. Όταν όμως πεθαίνει, η χήρα του υποκύπτει στο πένθος
της και η φυτεία αρχίζει να διαλύεται: οι σκλάβοι δραπετεύουν, οι φίλοι
αλληλοπροδίδονται. Πέρα από τον μικρόκοσμο του ήρωα τα πάντα αναποδογυρίζονται
επίσης: ελεύθεροι μαύροι παγιδεύονται και οδηγούνται στη σκλαβιά, ένας άνεμος
εξέγερσης πνέει δημιουργώντας και ενθουσιασμό και ανασφάλεια, φήμες για
εξεγέρσεις των μαύρων στρέφουν τις λευκές οικογένειες ενάντια σε πιστούς και
αγαπητούς υπηρέτες, η καχυποψία επικρατεί παντού. (Απόσπασμα από το κείμενο
στο οπισθόφυλλο της έκδοσης)
Δεν ακολουθεί μια γραμμική αφήγηση. Χτίζει τον «γνωστό
κόσμο» μιας φανταστικής κομητείας στη Βιρτζίνια μέσα από ένα πολύκλαδο δίκτυο
ιστοριών, μεταπηδώντας στο χρόνο και μεταξύ δεκάδων χαρακτήρων (δούλων,
αφεντικών, καταστηματαρχών, σερίφηδων κ.α). Η γλώσσα είναι λυρική αλλά ακριβής,
δημιουργώντας έναν ιδιόμορφο, επίκαιρο και ταυτόχρονα αιώνιο τόνο.
Εξερευνά τη δύναμη, την ελευθερία, την ιδιοκτησία, τη
διαφθορά και την ταυτότητα. Δείχνει πώς το σύστημα της δουλείας διαβρώνει την
ανθρωπιά όλων (και των καταπιεσμένων και των καταπιεστών), ακόμα και όταν αυτοί
οι ρόλοι γίνονται ρευστοί.
Ανατρεπτικό και πρωτοποριακό στο θέμα του: οι μαύροι ιδιοκτήτες δούλων στην Αμερική πριν
τον Εμφύλιο. Επέκτεινε δραματικά τα όρια και τις προοπτικές της
λογοτεχνίας για τη δουλεία, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα, τις αντιφάσεις
και την ενοχή σε όλη την κοινωνική πυραμίδα. Επηρέασε βαθύτατα το πώς γράφεται
ιστορική μυθοπλασία για το τραύμα.
Αναγνωρίζεται ευρέως ως ένα από τα σημαντικότερα αμερικανικά
μυθιστορήματα των τελευταίων δεκαετιών. Μελετάται σε πανεπιστημιακά μαθήματα
και η σημασία του μόνο μεγαλώνει με τα χρόνια.
Μενεξεδένιος ιβίσκος (Τσιμαμάντα Αντίτσι) Ένα λογοτεχνικά σημαντικό βιβλίο, λόγω
του ρόλου του ως ορόσημο και της επίδρασής του στη σύγχρονη λογοτεχνία. Ενώ η
αφήγηση είναι κλασική (εφηβικός αφηγητής, γραμμική πλοκή), η καινοτομία
βρίσκεται στη
φρέσκια, ισχυρή φωνή της
ηρωϊδας και στον τρόπο που η Adichie αντιπαραθέτει την προσωπική, οικογενειακή
βία με την πολιτική αναταραχή στη Νιγηρία της δεκαετίας του '90.
Η γλώσσα είναι πλούσια, αισθητηριακή και γεμάτη συμβολισμούς
(όπως ο ιβίσκος του τίτλου). Εξετάζει το αυταρχισμό σε δυο επίπεδα: στον πατριάρχη πατέρα εντός της
οικογένειας και στο στρατιωτικό καθεστώς εκτός αυτής. Τα θέματα που εξετάζει
είναι της ελευθερίας, σιωπής, πίστης, επανάστασης και της δυσκολίας αναζήτησης
της αυτοπραγμάτωσης υπό καταπίεση.
Το έργο ανέδειξε μια από τις σημαντικότερες φωνές του 21ου
αιώνα. Επαναπροσδιόρισε τη σύγχρονη αφρικανική αφήγηση της διασποράς,
μετακινώντας την από ένα μονολιθικό αφήγημα προς μία πιο διακριτική, πολύπλευρη
και εσωτερική εξερεύνηση της νιγηριανής κοινωνίας, του φεμινισμού, της
θρησκείας και της μετα-αποικιακής κληρονομιάς.
Το έργο έχει γίνει κλασικό και είναι βασικό σε μαθήματα της λογοτεχνίας της
διασποράς και των μετα-αποικιακών σπουδών. Η επιρροή της Adichie, που ξεκίνησε
με αυτό το βιβλίο, είναι τεράστια, καθιστώντας το ένα θεμελιώδες κείμενο της
νέας χιλιετίας.
Χαρταετοί πάνω απ' την πόλη (Καλέντ Χοσεϊνί) Το «The Kite Runner» είναι ένα
ισχυρό, συναισθηματικά δυνατό και πολιτισμικά σημαντικό μυθιστόρημα του Khaled Hosseini , που έφερε την
προσοχή του κόσμου στο Αφγανιστάν. Ωστόσο, από λογοτεχνική άποψη, η φόρμα και η
γλώσσα του είναι παραδοσιακές και προσπελάσιμες. Η μεγάλη του επιρροή είναι
περισσότερο πολιτισμική και
κοινωνική (ανθρωπιστικά ζητήματα, μετανάστες, διασπορά). Η διάρκειά
του είναι ασυνήθιστη για ένα μπεστ σέλερ, αλλά δεν θεωρείται ανατρεπτικό στον
ισχύοντα κανόνα.
 |
| By Neuro Traveler |
Κώδικας Da Vinci (Νταν Μπράουν) Έργο με πολυεπίπεδη πλοκή που συνδυάζει μυστήριο,
ιστορία και τέχνη. Ένα φαινόμενο μαζικής πολιτισμικής επίδρασης που
άλλαξε τον εκδοτικό κόσμο και δημιούργησε ένα ολόκληρο υποείδος.
Ο συμβολισμός και οι ιστορικές αναφορές στα έργα του
Λεονάρντο ντα Βίντσι προσφέρουν βάθος και διεγείρουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Έχει προκαλέσει διαλόγους σχετικά με
θρησκευτικά και ιστορικά θέματα, γεγονός που τον καθιστά σημαντικό πολιτισμικά.
Ωστόσο, δεν μπορεί να αξιολογηθεί
για τη λογοτεχνική του ποιότητα. Η γλώσσα, ο χαρακτηρισμός και το ύφος
του είναι λειτουργικά και συχνά επικριτικά. Η καινοτομία του έγκειται μόνο στην
αλγοριθμική του πλοκή, αλλά δεν βρίσκεται σε κανένα από τα κριτήρια βάθους,
γλώσσας ή επίσημης επίδρασης στον λογοτεχνικό κανόνα. Η επιρροή του είναι στον
χώρο του εμπορίου και του marketing.
Δαμάζοντας το κτήνος (Έρση Σωτηροπούλου) Περιγράφει ένα κόσμο
όχι μόνο από τη πολιτική ή οικογενειακή σκοπιά αλλά και αστική. Η πόλη -
κυρίως η Αθήνα - παρουσιάζεται ως εσωτερικό τοπίο, με μνήμες,
διαψεύσεις, στόχους και απογοητεύσεις, όπου οι ήρωες ψάχνουν να δαμάσουν τους
εσωτερικούς τους «δαίμονες».
Κεντρικός ήρωας είναι ο Άρης Παυλόπουλος - πενηντάρης, πρώην
«επαναστάτης», τώρα επιτυχημένος σύμβουλος υπουργού, οικογενειάρχης αλλά και
ποιητής με καταπιεσμένα πάθη. Ζει μια φαινομενικά άνετη ζωή, όμως μέσα του
συγκρούονται η πολιτική του πορεία, οι οικογενειακές του σχέσεις, η σεξουαλική
του ορμή και η λογοτεχνική του φιλοδοξία. Η ζωή του τίθεται σε δοκιμασία όταν:
από τη μια πλευρά συμμετέχει σε μια ποιητική εκδήλωση προς τιμήν του, και από
την άλλη ξαναζωντανεύουν «σκοτεινές» πλευρές του - εμμονές, ερωτικές προδοσίες,
καταπιεσμένα συναισθήματα. Παράλληλα, ένα ταξίδι στην Ισπανία - φόρος τιμής στον
συμβολισμό της ταυρομαχίας - λειτουργεί ως καταλύτης: οι εσωτερικές συγκρούσεις
εντείνονται, ενώ ένα εξωτερικό στοιχείο (ένας νεαρός που τον καταδιώκει)
προσθέτει στοιχεία θρίλερ και ανασφάλειας.
Μεταξύ των
κεντρικών θεμάτων και συμβολισμών διακρίνονται: Το “κτήνος” ως εσωτερική φύση - Ο τίτλος δεν παραπέμπει σε εξωτερικό
κίνδυνο αλλά στον ανθρώπινο, τα πάθη, τις εμμονές, την αμφιθυμία, την
υποκριτική «κανονικότητα». Τη διάψευση
των στόχων και προσδοκιών - Ο ήρωας πασχίζει να ισορροπήσει ανάμεσα
στο παρόν, το παρελθόν και τις φιλοδοξίες ποιητή και πολίτη. Η αφήγηση
αναδεικνύει την απογοήτευση της μεταπολιτευτικής ελληνικής ελίτ, την αποξένωση
και την ηθική φθορά. Τις σχέσεις, τη προδοσία,
τις οικογενειακές συγκρούσεις - Η προσωπική ζωή του Άρη (σχέση με τη
σύζυγο, ερωμένη, γιο) αντανακλά κοινωνικές αντιθέσεις, ταξικές και πολιτισμικές
διαφοροποιήσεις, αποδεικνύοντας ότι το «κτήνος» δεν βρίσκεται μόνο μέσα στο
άτομο, αλλά και στην ίδια την κοινωνία. Τη τέχνη ως αντίσταση και φυγή - Η ποιητική φωνή του ήρωα (η
φιλοδοξία του να γίνει φτασμένος ποιητής) λειτουργεί και ως αντίπαλο δέος στο
προσωπικό του χάος. Το βιβλίο θέτει το ερώτημα: μπορούν οι λέξεις και η ποίηση να
«δαμάσουν» το κτήνος μέσα μας;
Η γραφή της συγγραφέα είναι περισσότερο ρεαλιστική από
προηγούμενα έργα της. Η αφήγηση είναι πολυπρόσωπη, με ποικιλία χαρακτήρων -
σύζυγοι, ερωμένες, παιδιά, περιθωριακοί - και καταφέρνει να αποδώσει τις
αντιφάσεις της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Πολλοί κριτικοί τονίζουν πως το μυθιστόρημα
διαβάζεται γρήγορα - σχεδόν «ρουφάει» τον αναγνώστη, χωρίς να τον αφήνει να
σταματήσει εύκολα.
Σε μια κριτική της, η «Καθημερινή» που το πρωτοπαρουσίασε
σημείωσε ότι τα πολλαπλά νήματα - πολιτικό, κοινωνικό, οικογενειακό,
καλλιτεχνικό - δημιουργούν μια «πολυπρόσωπη, πολυεπίπεδη σύνθεση». Ωστόσο,
θεωρήθηκε ότι στο τέλος το έργο «παραπατά» λίγο: η εξέλιξη αλλάζει κατεύθυνση
απότομα, χωρίς σαφή προετοιμασία. Από
την άλλη, πολλοί αναγνώστες και θεωρητικοί της λογοτεχνίας θεωρούν το βιβλίο ως
καθοριστικό δείγμα της γραφής της Σωτηροπούλου - υπογραμμίζουν την ικανότητά
της να συνδυάζει ρεαλισμό, ψυχολογική ανάλυση και κοινωνική κριτική. Έχει
κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Κέδρος»)
