2013-2014: Έργα με καινοτομία φόρμας / περιεχομένου και επιρροή στο λογοτεχνικό κανόνα παρά στην αφηγηματική τελειότητα

Μεταχειρισμένος χρόνος (Σβετλάνα Αλεξίεβιτς - 2013) Είναι ένα εποπτικό πορτρέτο μιας χαμένης κοινωνίας, που αναδεικνύει την ανθρώπινη ψυχή πέρα από τις ιδεολογίες και τη μεταβατική εποχή. Έχει εφεύρει ένα νέο λογοτεχνικό είδος: τη "συναρπαστική χορωδία φωνών".  

Η Λευκορώσος νομπελίστας κατέγραψε χιλιάδες ώρες μαρτυριών από απλούς ανθρώπους για να δημιουργήσει αυτή την προφορική ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης και του τέλους της. Συγγραφείς, σερβιτόροι, γιατροί, στρατιώτες, πρώην μηχανόβιοι του Κρεμλίνου, επιζώντες των γκουλάγκ: δίνεται χώρος σε όλους να πουν τις ιστορίες τους, να μοιραστούν τον θυμό και την προδοσία τους και να εκφράσουν τις ανησυχίες τους για τη μετάβαση στον καπιταλισμό. Ένα αξέχαστο βιβλίο, που είναι ταυτόχρονα μια πράξη κάθαρσης και μια βαθιά επίδειξη ενσυναίσθησης.           

Το βιβλίο είναι μια πολυφωνική συνέντευξη για τη μετασοβιετική εποχή, αλλά η σύνθεση, ο ρυθμός και η συναισθηματική εστίαση του καθιστούν το αποτέλεσμα καθαρά λογοτεχνικό. Το 2015 της απένεμαν το Νόμπελ Λογοτεχνίας για αυτήν ακριβώς την καινοτομία ("πολυφωνικό γράψιμο, μνημείο για το πάθος και το θάρρος της εποχής μας"). Επηρέασε τον τρόπο που η λογοτεχνία πλησιάζει την ιστορική μνήμη.

Σαν τεκμήριο της εποχής και ως πρωτοποριακό είδος έγινε κλασσικό. Το Second-hand time δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμη στα ελληνικά.

Τα φώτα (Έλενορ Κάτον - 2013) Πολυσύνθετο ιστορικό μυθιστόρημα, με πειραματική αφήγηση, που ανανέωσε τη μορφή του κλασικού βικτωριανού μυθιστορήματος.

Βρισκόμαστε στο 1866 και ο Γουόλτερ, απογοητευμένος από τη ζωή του στην Αγγλία, καταφθάνει στη Νέα Ζηλανδία για να αναζητήσει την τύχη του στα χρυσωρυχεία. Το βράδυ της άφιξής του στην πόλη Χοκιτίκα, ύστερα από ένα περιπετειώδες ταξίδι και μια τρομακτική εμπειρία στο καράβι, θα διακόψει άθελά του μια μυστική συνάντηση δώδεκα ανδρών που λαμβάνει χώρα στο καπνιστήριο του ξενοδοχείου που διαμένει. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν συναντηθεί για να συζητήσουν μια σειρά γεγονότων και συμπτώσεων που έχουν ανησυχήσει το τελευταίο διάστημα την πόλη και στα οποία όλοι τους εμπλέκονται, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο. Καλείται όχι μόνο να ακούσει τη μυστήρια αυτή υπόθεση, αλλά και να συμμετάσχει ο ίδιος σ’ αυτό το απίθανο δίχτυ που υφαίνουν οι ζωές των προσώπων και η μοίρα των ανθρώπων.  Ένα αφήγημα που η πλοκή του θυμίζει τα καλύτερα μυθιστορήματα της βρετανικής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα και η τεχνική του τους μοντερνιστές συγγραφείς του 20ού αιώνα. Η αναπαράσταση της εποχής, η βικτωριανή κοινωνία των αποικιών, το κυνήγι του χρυσού στη Νέα Ζηλανδία, οι ιθαγενείς Μαορί, η ανθρώπινη απληστία, η αγάπη κι η αυτοθυσία, όλα αυτά ζωντανεύουν μέσα από την ευρηματική πλοκή, αλλά και τον υπαρξιακό στοχασμό της Κάτον, όταν σκιαγραφεί τους χαρακτήρες της ή αναλύει τα κίνητρα που διέπουν την ανθρώπινη συμπεριφορά.

Παρότι είναι αστυνομικό, εξερευνά θέματα πεπρωμένου, ελευθερίας, οικονομίας, και της δυνατότητας (ή όχι) να γνωρίζουμε τον άλλον. Είναι μια καινοτόμος αναβίωση του βικτωριανού μυθιστορήματος. Η καινοτομία του έγκειται στην οικοδόμηση ενός τεράστιου παζλ συνωμοσίας με μια μαθηματικά αυστηρή δομή: ο αριθμός και το μήκος των κεφαλαίων ακολουθούν τον αστρολογικό κύκλο και τον ζωδιακό χρόνο.

Η Eleanor Catton κέρδισε το Man Booker Prize σε ηλικία 28 ετών, αναδεικνύοντας μια νέα τάση λογοτεχνικού παιχνιδιού και δομικού πειραματισμού σε εμπορικό σκεύασμα. Επηρέασε τη συζήτηση για τη σχέση μορφής και περιεχομένου. Παραμένει ως ένα από τα πιο φιλόδοξα και τεχνικά αριστουργηματικά μυθιστορήματα των αρχών του ΧΧΙ αιώνα. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2015 από τις εκδόσεις Polaris.

Americanah (Τσιμαμάντα Αντίτσι – 2013) Ένα διεθνές κοινωνικό μυθιστόρημα για τη μετανάστευση, την αγάπη, και την ταυτότητα.

Η Ifemelu, νεαρή Νιγηριανή, μεταναστεύει στην Αμερική, ζώντας τα αδιέξοδα της φυλετικής ταυτότητας και της ενσωμάτωσης. Το έργο αποτελεί εξομολογητική κριτική της σύγχρονης Αμερικής και του τρόπου με τον οποίο κατασκευάζονται έμφυλες και φυλετικές ταυτότητες.

Είναι ένα βαθιά ανθρώπινο ιστορία αγάπης που ταυτόχρονα αποτελεί κοφτερή κοινωνιολογική μελέτη για τον ρατσισμό, την τάξη και την "επιστροφή".

Δεν είναι πειραματικό στη φόρμα, αλλά καινοτόμο στο εξειδικευμένο, πολιτικό λεξιλόγιο και την κοφτερή παρατήρηση που δημιουργεί. Η Αντίτσι καταγράφει τις αποχρώσεις της φυλής σε διαφορετικές κοινωνίες (Αμερική, Βρετανία, Νιγηρία) με μια ευκρίνεια που έγινε καθοριστική.

Έγινε πολιτισμικό φαινόμενο και αναγνωστικό κλασικό αμέσως. Ορίζει τον τρόπο που η σύγχρονη λογοτεχνία αντιμετωπίζει θέματα ταυτότητας, φυλής, φεμινισμού και διασποράς, επηρεάζοντας μια ολόκληρη γενιά αναγνωστριών και συγγραφέων.

Έχει ήδη την αντοχή του σύγχρονου κλασικού. Είναι ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα για τη μαύρη μεταναστευτική εμπειρία του 21ου αιώνα.

Ζωή μετά τη ζωή (Κέιτ Άτκινσον - 2013) Πολύ ενδιαφέρον πειραματισμός με τον χρόνο και τις εναλλακτικές πραγματικότητες, με σημαντικό θεματικό βάθος. Η Kate Atkinson εξετάζει την οικογένεια, την ιστορία και τη δύναμη της μυθοπλασίας καθώς αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας που γεννήθηκε το 1910 και στη συνέχεια την περιγράφει ξανά, ξανά και ξανά.

Σ` ένα χωριό της Αγγλίας, γεννιέται πρόωρα ένα κοριτσάκι. Καθώς τα χιόνια έχουν αποκλείσει τη χώρα, το μωρό πεθαίνει πριν προλάβει να φτάσει ο γιατρός. Τι θα γινόταν αν έφτανε ο γιατρός; Στην αμέσως επόμενη εκδοχή, η μικρή Ούρσουλα σώζεται από τον γιατρό, και μεγαλώνει μαζί με τα τέσσερα αδέλφια της σ` ένα ευτυχισμένο σπιτικό. Σε ηλικία τεσσάρων ετών, πνίγεται στη θάλασσα μαζί με την αδελφή της. Τι θα γινόταν αν ένας παραθεριστής την έσωζε; Θα μεγάλωνε και θα σπούδαζε και στη συνέχεια θα πήγαινε στη Γερμανία. Εκεί θα γνώριζε τον Χίτλερ και την Εύα Μπράουν, θα παντρευόταν και θα έκανε μια κόρη. Θα βρισκόταν στους βομβαρδισμούς του Βερολίνου από τους Συμμάχους και θα αυτοκτονούσε από απελπισία. Τι θα γινόταν αν δεν έμενε στη Γερμανία και γύριζε στην Αγγλία; Θα έπιανε δουλειά στο υπουργείο εθνικής άμυνας και θα ζούσε την κήρυξη του πολέμου και τους βομβαρδισμούς της πόλης από τη γερμανική αεροπορία. Θα σκοτωνόταν σ` ένα καταφύγιο μαζί με πολλούς άλλους; Τι θα γινόταν αν δεν σκοτωνόταν...

Όλο το βιβλίο διηγείται τη ζωή της Ούρσουλας, την οποία η συγγραφέας ανατέμνει και αλλάζει συνεχώς, δίνοντας διαφορετικές εκδοχές κι εξελίξεις σε όλα τα σημαντικά περιστατικά της ζωής της: ευχάριστα και δυσάρεστα. Αλλά αυτή η ιλιγγιώδης φανταστική κατασκευή βασίζεται σε τέτοια συναισθηματική νοημοσύνη που οι οδυνηροί αγώνες της ηρωίδας φαίνονται σχεδόν πάντα φανταστικά αληθινοί. Στη χώρα μα κυκλοφόρησε το 2013 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Καλή αντάμωση εκεί ψηλά (Πιέρ Λεμέτρ - 2013) Υψηλής λογοτεχνικής ποιότητας, αλλά κλασικό ιστορικό μυθιστόρημα.

Με τη λήξη του Α' Παγκοσμίου πολέμου δύο στρατιώτες επιστρέφουν από τα χαρακώματα φέροντας σοβαρά σωματικά και ψυχικά τραύματα. Θα προσπαθήσουν να επιβιώσουν σε μια Γαλλία που ξέρει να δοξάζει τους νεκρούς της, δεν μπορεί όμως να εξασφαλίσει μια αξιοπρεπή ζωή σε αυτούς που της χάρισαν τη νίκη. Οι δύο φίλοι - ο Αλμπέρ, ένας ταπεινής καταγωγής δημόσιος υπάλληλος, και ο Εντουάρ, ένας καλλιτέχνης, περιφρονημένος από τον αυταρχικό τραπεζίτη πατέρα του- ζουν περιθωριοποιημένοι και αφημένοι στη μοίρα τους. Καταφεύγουν στην απάτη και καταστρώνουν ένα άνευ προηγουμένου θεαματικό σχέδιο εθνικών διαστάσεων. Παράλληλα, ο πρώην αξιωματικός τους Ανρί, υπεύθυνος για τον θάνατο πολλών ανδρών του στο μέτωπο, προσπαθεί να πλουτίσει μετατρέποντας την οργάνωση των στρατιωτικών νεκροταφείων σε μια επιχείρηση αισχροκέρδειας.

Οι ζωές αυτών των πρωταγωνιστών θα συγκλίνουν δραματικά σε ένα αποκαλυπτικό, δυναμικό και λυτρωτικό φινάλε. Ο συγγραφέας με αριστοτεχνικό τρόπο αναπαριστά το παρελθόν και μεταφέρει τη βαριά ατμόσφαιρα μιας κοινωνίας όπου θριαμβεύουν αδίστακτοι καιροσκόποι και δειλοί που παριστάνουν τους ήρωες. Με αμείωτο σασπένς και αστυνομική πλοκή συνθέτει τη μεγάλη τραγωδία εκείνης της χαμένης γενιάς. Κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 2014 από τις εκδόσεις Μίνωας.

Τα φλογοβόλα (Ρέιτσελ Κούσνερ – 2013) Κριτικά αναγνωρισμένο και δυνατό μυθιστόρημα. Μια «φεμινιστική περιπέτεια δράσης, ένα σημείωμα αγάπης στην τελευταία δεκαετία πριν ο νεοφιλελευθερισμός στραγγαλίσει τον κόσμο. Ένα μνημείο απόλυτης οξυδέρκειας».

Πρόζα ακριβείας, στην οποία ισορροπεί αριστοτεχνικά η καλπάζουσα φαντασία με τη γείωση στην πραγματικότητα, που μας ταξιδεύει όχι μόνο στην Αμερική και στην Ιταλία της δεκαετίας του 1970, αλλά και στα γεγονότα που οδήγησαν στον κόσμο όπως τον ξέρουμε σήμερα, στις παραμονές του Πρώτου αλλά και στην καρδιά του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Μια νέα κοπέλα, η Ρίνο, βρίσκεται στην καρδιά των γεγονότων, στα παλμικά πεδία των απανωτών επαναστάσεων, των αδιάκοπων, έστω και σπασμωδικών, αναζητήσεων. Διψάει για ζωή, για έρωτα, για εμπειρίες, με μοτοσικλέτες ή με μολότοφ, σε αίθουσες τέχνης της πρωτοπορίας στη Νέα Υόρκη ή σε οδομαχίες στους εξεγερμένους δρόμους της Ρώμης. Ως προσωποποίηση της φλεγόμενης νιότης, δε θέλει να είναι οπαδός ή παθητικός θεατής της ζωής, αλλά να ορίζει εκείνη τα γεγονότα. Κυκλοφόρησε το 2014 από τις εκδόσεις Ίκαρος

Inferno (Νταν Μπράουν - 2013) Εμβαθύνει σε θέματα βιοηθικής και πληθυσμιακής πολιτικής, εμπνευσμένο από τη «Κόλαση» του Δάντη. Ο συμβολισμός και οι ιστορικές αναφορές του προσδίδουν ένα σοβαρό τόνο προβληματισμού.

Η φράση «ψάξε και θα βρεις» βασανίζει τον Ρόμπερτ Λάνγκτον, που ξυπνά σε ένα θάλαμο νοσοκομείου, ανήμπορος να θυμηθεί πώς ακριβώς κατέληξε εκεί. Ο ίδιος και η νεαρή γιατρός Σιένα μπλέκουν σε μια ανελέητη καταδίωξη στους δρόμους της Φλωρεντίας. Με οδηγό στίχους του Δάντη πρέπει να αποκρυπτογραφήσουν μια σειρά από κώδικες που κρύβονται σε περίφημα αναγεννησιακά έργα τέχνης - γλυπτά, πίνακες και κτίρια. Μόνο με αυτό τον τρόπο μπορούν να βρουν τις απαντήσεις σε ένα γρίφο που ίσως τους βοηθήσει να σώσουν τον κόσμο από μια τρομερή απειλή... 

Τα θέματα που ασχολείται το βιβλίο το κάνουν ιδιαίτερα επίκαιρο.  Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός το 2013

Τα βιβλία του Ιακώβ (Όλγα Τοκάρτσουκ - 2014) Αυτό το επικό σε μέγεθος και εμβέλεια μυθιστόρημα διαπραγματεύεται την ιστορία μέσα από τα μάτια μιας μεγάλης ποικιλίας χαρακτήρων, θρησκειών και πολιτισμικών συγκρούσεων στην Ανατολική Ευρώπη του 18ου αιώνα.  

Η Τοκάρτσουκ δημιουργεί ένα ογκώδες, απαιτητικό, αλλά συναρπαστικό, πολυεπίπεδο αφήγημα, με ζωντανές ιστορικές αναφορές αλλά και φανταστικές παρεμβάσεις, το οποίο αμφισβητεί γραμμικές αφηγήσεις της ιστορίας, φωτίζει περιθωριακές φωνές και εξετάζει πώς οι προσωπικές και συλλογικές ταυτότητες διαμορφώνονται υπό το βάρος των πολιτισμικών, θρησκευτικών και πολιτικών ιδεών και προσεγγίσεων.

Επαναπροσδιορίζει το ιστορικό μυθιστόρημα, χρησιμοποιώντας μια πολυφωνική, ελλειπτική αφήγηση που "σπάει" τη γραμμική ιστορία. Η δομή θυμίζει πολύτιμα κομμάτια χειρόγραφων που ανασυνδέονται από τον αναγνώστη. Εξερευνά με αιχμηρό τρόπο το πώς κατασκευάζουμε την ιστορία, τη μυθολογία, την πίστη, τη σχέση μας με τους "ξένους" και τον συλλογικό θρήνο.

Εξασκει έντονη επιρροή στον σύγχρονο ευρωπαϊκό λόγο, αναδεικνύοντας νέες δυνατότητες αφήγησης για τα τραύματα της ιστορίας. Το βραβείο Nobel της Τοκάρτσουκ το 2018 το επιβεβαίωσε ως καθοριστικό έργο.

Είναι ήδη ένα έργο – σταθμός της σύγχρονης λογοτεχνίας, που θα μελετάται για δεκαετίες. Παρά την υψηλή δυσκολία ανάγνωσης λόγω του μεγάλου όγκου, της πολυφωνίας και των ιστορικών αναφορών προτείνεται αν θέλεις να βουτήξεις βαθιά στη λογοτεχνία, να «χαθείς» σε ένα πολυσύνθετο έργο και να αγαπήσεις τις λεπτομέρειες της ιστορίας. Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτης το 2022

Η σύντομη ιστορία επτά φόνων (Μάρλον Τζέιμς - 2014) Ένα παλλόμενο μυθιστόρημα για την πολιτική βία, τη μουσική και την ταυτότητα στην Καραϊβική.

Με επίκεντρο μια αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του Μπομπ Μάρλεϊ ο συγγραφέας χτίζει ένα μυθιστόρημα που ούτε σύντομο είναι ούτε μόνο επτά φόνους αφορά. Στη πλοκή εμφανίζονται πολλή μουσική και πολλοί ετερόκλητοι και μυστηριώδεις αφηγητές. Ο συγγραφέας γράφει για όλα αυτά, και για πολλά άλλα με αριστοτεχνικό τρόπο και μας παραδίδει ένα αριστούργημα.

Μια εκρηκτική, μπαρόκ, βίαιη πολυφωνία (με δεκάδες αφηγητές, συμπεριλαμβανομένου ενός φαντάσματος). Η χρήση της Τζαμαϊκανής κρεολής και οι πειραματισμοί με τη διάλεκτο είναι ριζοσπαστικά στοιχεία του έργου.

Εξερευνά τη βία, την πολιτική, τη μουσική (ρεγγέ), τη διαφθορά και τη διασπορά μέσα από το πρίσμα μιας Τζαμαϊκανής προσέγγισης. Το έργο έσπασε τα όρια του αφηγηματικού κανόνα της αγγλόφωνης λογοτεχνίας, δείχνοντας έναν νέο, μετα-αποικιοκρατικά προβληματισμένο και μουσικό τρόπο να αφηγηθείς την ιστορία.

Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αγγλόφωνα μυθιστορήματα του 21ου αιώνα. Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αίολος το 2016

Τριλογία (Ρέιτσελ Κασκ, 2014 - 2018) Μια ριζοσπαστική απόσυρση του παραδοσιακού "εγώ" από την αφήγηση. Η πρωταγωνίστρια λειτουργεί ως "κένο κέντρο" γύρω από το οποίο άλλοι εκφέρουν τις ιστορίες, τις αντιφάσεις και τις φιλοσοφίες τους. Επανιδρύει την αυτοβιογραφική μυθοπλασία.

Σημείωσε εμπορική και καλλιτεχνική αναγνώριση, με τρία «ήσυχα» βιβλία και μια κεντρική ηρωίδα, η οποία στις συναναστροφές της προτιμάει να ακούει τους συνομιλητές της, παρά να μιλάει η ίδια. Αναλύει με αιχμηρή λεπτότητα τη δομή του εαυτού, τη μητρότητα, τη δημιουργία, τη διάλυση των σχέσεων και τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζουμε τις ιστορίες μας.

Στο «Περίγραμμα» (2014) η αφηγήτρια δεν θέλει να μας μιλήσει για τον εαυτό της, όμως τον σκιαγραφεί μέσα από δέκα συνομιλίες με ανθρώπους που συναντά. Διδάσκει δημιουργική γραφή ένα καλοκαίρι στην Αθήνα, κολυμπά σ’ ένα ξερονήσι κοντά στην Αττική και γευματίζει με συγγραφείς. Οι συνομιλητές της δεν διστάζουν να της αποκαλύψουν φαντασιώσεις, αγωνίες, επιθυμίες, λανθασμένες επιλογές τους. Απο τις αντιδράσεις της σχηματίζεται σταδιακά το πορτρέτο μιας γυναίκας που μαθαίνει να αντιμετωπίζει την απώλεια ως συνθήκη της ζωής.

Στη «Μετάβαση» (2016) μετά το χωρισμό, η συγγραφέας που γνωρίσαμε στο Περίγραμμα,
αντιμετωπίζει την απώλεια και αποφασίζει ν' αλλάξει την πραγματικότητά της. Μετακομίζει στο Λονδίνο με τους έφηβους γιούς της και τολμά να έρθει πρόσωπο με πρόσωπο με ό, τι μέχρι τότε απέφευγε. Ανακαινίζει το σπίτι της, συγκρούεται με τον ένα της γιο, επανασυνδέεται με παλιούς φίλους, γνωρίζει καινούργια άτομα, συναντάει άλλους συγγραφείς και ερωτεύεται ξανά. Κάθε εξωτερική της αλλαγή απηχεί και μια εσωτερική. Βλέπουμε τον αγώνα μιας γυναίκας ν' αγαπήσει τον εαυτό της και να ξαναπιστέψει στη ζωή.

Στο «Κύδος» (2018) σε ένα ρευστό κοσμο, όπου προσωπικές, κοινωνικές και πολιτικές βεβαιότητες συνθλίβονται, μια γυναίκα μεταμορφώνει το τραύμα σε αφετηρία για μια νέα ζωή. Η συγγραφέας έχει ολοκληρώσει τη μετάβασή της από ένα διαζύγιο σε έναν νέο γάμο και μια καινούργια ζωή. Πιο κατασταλαγμένη, εκφράζει τις απόψεις της για την αγάπη, την οικογένεια, την ταυτότητα και κυρίως για την απώλεια ως τροχοπέδη αλλά και ως πηγή ανασυγκρότησης. 

Με την τριλογία της, έφερε ξανά στο λογοτεχνικό προσκήνιο την έννοια του autofiction και άνοιξε (γι' άλλη μια φορά) μια συζήτηση για τα όρια της πεζογραφίας με τη ζωή. Έχει επηρεάσει βαθύτατα τη σύγχρονη λογοτεχνία της μνήμης και του ρομαντισμού, προκαλώντας έντονο κριτικό και ακαδημαϊκό διάλογο για τη φύση της αφήγησης, της θηλυκότητας και της δημιουργίας. Η τριλογία της Rachel Cusk είναι ήδη ένα σύγχρονο κλασικό και ένα αναγκαίο σημείο αναφοράς για τη μορφή του σύγχρονου μυθιστορήματος. 

Όλα τα έργα της τριλογίας έχουν κυκλοφορήσει στη χώρα μας από τις εκδόσεις Gutenberg το 2019

Όλο το φως που δεν μπορούμε να δούμε (Άντονυ Ντορ - 2014) Απολύτως αριστούργημα αφήγησης και συναισθηματικής πλοκής, αλλά παραδοσιακό στη φόρμα και τη γλώσσα.

Η Μαρί Λορ ζει με τον πατέρα της στο Παρίσι, στα έξι της τυφλώνεται κι ο πατέρας της φτιάχνει την τέλεια μινιατούρα της γειτονιάς τους για να της μάθει τον δρόμο για το σπίτι τους. Όταν εισβάλλουν οι Γερμανοί φεύγουν για το Σαιν Μαλό, μεταφέροντας ένα επικίνδυνο μυστικό. Ο Βέρνερ είναι ένα ορφανό αγόρι από τη Γερμανία που προορίζεται να δουλέψει στο ίδιο ανθρακωρυχείο που σκοτώθηκε ο πατέρας του. Όμως βρίσκει και επιδιορθώνει ένα χαλασμένο ραδιόφωνο και ξαφνικά η ζωή του αλλάζει. Χάρη στο ταλέντο του κερδίζει μια θέση σε μια από τις καλύτερες στρατιωτικές ακαδημίες, μπορεί όμως να κυνηγήσει το όνειρό του όποιο κι αν είναι το τίμημα; Εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, σε μια οχυρωμένη πόλη δίπλα στη θάλασσα, ένας γέρος ακούει μια φωνή χαμένη από καιρό και ανακαλύπτει νέους κόσμους χωρίς ποτέ να βγαίνει από το σπίτι του. Αλλά ο επικείμενος κίνδυνος δε θα του επιτρέψει να μείνει κλεισμένος μέσα για πάντα. Με φόντο μια Ευρώπη - που την καταπίνει σιγά σιγά ο Β΄ΠΠ - στην οποία οι ζωές συγκρούονται απρόβλεπτα, το βιβλίο παρουσιάζει ότι παρά τις δυσκολίες και τους κίνδυνους οι άνθρωποι προσπαθούν να κάνουν το καλό. Πρόκειται για μια συναρπαστική ιστορία θάρρους και θυσίας και για μια συγκλονιστική ελεγεία της αθωότητας.

«Ο Ντορ ζωγραφίζει με πλούσια παλέτα, χρησιμοποιώντας μια γραφή που αντηχεί βαθιά και μεταδίδει τόσο τα εφήμερα της καθημερινής ζωής όσο και το υψηλό δράμα, τη θλίψη και την ελπίδα...»  (Daily Mail) - «Ζεις μέσα του, μαθαίνεις απ’ αυτό και δε θέλεις με τίποτα να τελειώσει…»  (Booklist) - «Ένα εντυπωσιακό, επικό μυθιστόρημα. Ο Άντονυ Ντορ γράφει πανέμορφα για το μυθικό και το προσωπικό, για σαλιγκάρια σε παραλίες και στρατούς που προελαύνουν, για τη μοίρα και την αγάπη και την ιστορία, και για όλες εκείνες τις αβάσταχτες στιγμές που κόβουν την ανάσα, όπου όλα αυτά συγκρούονται». (Jess Walter). Κυκλοφόρησε στη χώρα μας από τις εκδόσεις Πατάκη το 2016.

2006: Χρονιά έκδοσης λογοτεχνικών έργων που συγκίνησαν και προβλημάτισαν

Ο δρόμος (Κόρμακ ΜακΚάρθι) Ένα σκοτεινό, μετα-αποκαλυπτικό μυθιστόρημα, εξαιρετικά συγκινητικό και στιλιστικά δυνατό, αναγνωρισμένο ως κορυφαίο της εποχής.

Αποκαλυπτικό έργο που αναδεικνύει την επιβίωση σε έναν κατεστραμμένο κόσμο. Η ιστορία παρακολουθεί έναν πατέρα και τον γιο του καθώς διασχίζουν την έρημη και αφιλόξενη χώρα τους, με ένα καρότσι, έχοντας μόνο ένα πιστόλι για άμυνα, προσπαθώντας να επιβιώσουν και να φτάσουν στη θάλασσα, αντιμετωπίζοντας την απόγνωση και την έλλειψη ζωής. Στο δραματικό τέλος του ταξιδιού τους, μια νέα ζωή θα φανεί στον ορίζοντα. Το βιβλίο είναι γεμάτο από αγωνία, αγάπη και ελπίδα, ενώ εξετάζει την ανθρώπινη επιβίωση και την έννοια του καλού και του κακού, με λιτό, ωμό ύφος, εστιάζει στη σχέση πατέρα – γιου.

Με σπαστές προτάσεις, ελάχιστο διάλογο και την απουσία παραγράφων ή εισαγωγικών δημιούργησε έναν μινιμαλιστικό, αμείλικτο και ποιητικό λόγο που αποτελεί ουσιαστικά την «φωνή» της ερημιάς. Εξερευνά την ανθρώπινη κατάσταση στο απόγειο της καταστροφής, την πατρική αγάπη ως τελευταίο ηθικό προπύργιο και την ελπίδα χωρίς θεό. Ένας ισχυρός ηθικός και φιλοσοφικός προβληματισμός.

Ενίσχυσε το λογοτεχνικό αντί-ουτοπικό είδος, απομακρυνόμενο από την επιστημονική φαντασία και προσεγγίζοντάς το ως μεταφορικό δρόμο. Επηρέασε μια ολόκληρη γενιά συγγραφέων με την οικονομία και την έντασή του.

Θα παραμείνει ως ένα από τα καθοριστικά βιβλία των αρχών του 21ου αιώνα με διεθνή αναγνώριση. Έχει κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση του Αυγούστου Κορτώ.

Ευμενίδες (Τζόναθαν Λίττελ) Μνημειώδες μυθιστόρημα για το Ολοκαύτωμα, γραμμένο από την πλευρά ενός ναζί αξιωματικού που προκάλεσε παγκόσμιο διάλογο.

Ο δόκτωρ Μαξιμίλιαν, αφηγητής και πρωταγωνιστής είναι ένα καλλιεργημένο, δίγλωσσο, διανοούμενο τέρας που προσπαθεί να κάνει τον αναγνώστη να κατανοήσει τις αποτρόπαιες πράξεις του. Μέσα από τα ιστορικά γεγονότα της φρίκης του Β’ΠΠ παρουσιάζονται οι σκέψεις του τόσο ως προς την ενοχή, όσο και προς το προαποφασισμένο των γεγονότων της ζωής του. Χρησιμοποιεί τη μυθολογία, τη μουσική και τη λογοτεχνία και έχει ως βασικό ερώτημα τι πραγματικά γνωρίζει η κοινωνία και πόσα επιθυμεί να μάθει από τις φρικαλεότητες που συμβαίνουν.

Μοναδική ανατριχιαστική καινοτομία στον τρόπο αφήγησης: η ιστορία του Ολοκαυτώματος μέσα από τις αναμνήσεις και τις δικαιολογίες ενός ναζί δολοφόνου, σε μια πελώρια σύνθεση ιστορικού ρεπορτάζ, ψυχολογικού δράματος και παραλογισμού. Ασύλληπτα βαθύ, διερευνά τη γραφειοκρατική βαρβαρότητα, τη διαφθορά της λογικής, τη σεξουαλικότητα και την ταυτότητα μέσα στην απάνθρωπη μηχανή της γενοκτονίας.

Προκάλεσε τεράστιο ηθικό και λογοτεχνικό διάλογο για τα όρια της μίμησης, την «αισθητοποίηση» της φρίκης και την ανάγκη να κατανοήσουμε το κακό από μέσα. Είναι ένα αμφιλεγόμενο αλλά αναμφίβολα σημαδιακό έργο.

Παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα και βραβευμένα ευρωπαϊκά μυθιστορήματα της δεκαετίας του 2000. Στη χώρα μας έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Λιβάνη το 2006

Δακρυσμένος ήλιος (Τσιμαμάντα Αντίτσι) Έργο-σταθμός της σύγχρονης αφρικανικής λογοτεχνίας. Όταν η Νιγηριανή συγγραφέας Adichie μεγάλωνε, ο πόλεμος της Biafra «αιωρούνταν πάνω από τα πάντα». Το συναρπαστικό, υποβλητικό μυθιστόρημά της, απεικονίζει τους πολιτικούς και προσωπικούς αγώνες όσων βίωσαν τη σύγκρουση και εξερευνά τη βάναυση κληρονομιά της αποικιοκρατίας στην Αφρική.

Η ιστορία παρακολουθεί τρεις διαφορετικούς χαρακτήρες – τον Ούγκβου, ένα φτωχό αγόρι που εργάζεται ως υπηρέτης για έναν καθηγητή πανεπιστημίου, την Ολάνα, μια νέα μορφωμένη γυναίκα, που εγκαταλείπει την προνομιακή ζωή της στο Λάγκος για να ζήσει με τον χαρισματικό εραστή της, τον καθηγητή και τον Ρίτσαρντ, ένας ντροπαλό Άγγλο, είναι παθιασμένος με την αινιγματική δίδυμη αδελφή της Ολάνα. Με το ξέσπασμα του αγώνα για ανεξαρτησία της Μπιάφρας, οι ήρωες έρχονται αντιμέτωποι με δύσκολες αποφάσεις, απώλειες και ηθικά διλήμματα.

Το βιβλίο εξερευνά με τρομακτική σαφήνεια και συναισθηματικό βάθος, θέματα όπως η αγάπη, ο εθνικισμός,  η ταυτότητα, η ευγένεια, η προδοσία, ο  αποικιοκρατικός αντίκτυπος και οι συνέπειες του πολέμου, μέσα από προσωπικές ιστορίες που φωτίζουν τη μεγάλη ιστορική τραγωδία.

Αν και η φόρμα είναι παραδοσιακή, η καινοτομία έγκειται στην αφηγηματική προοπτική. Δίνει φωνή και ανθρώπινη διάσταση σε μια ιστορική τραγωδία μέσα από τα μάτια τριών πολύ διαφορετικών χαρακτήρων, χωρίς να υπερασπίζεται κανένα.

Είναι ένα από τα έργα που έφεραν την αφρικανική ιστορική λογοτεχνία και τη φεμινιστική προοπτική στο επίκεντρο του παγκόσμιου λογοτεχνικού διαλόγου. Έδειξε ότι η «μεγάλη ιστορία» μπορεί να διηγηθεί μέσα από προσωπικές, σχέσεις.

Έχει καθιερωθεί ως σύγχρονο κλασικό και είναι θεμελιώδες για την κατανόηση της μετα-αποικιακής Αφρικής.

Πίσω από το μεγάλο Ρωσικό τείχος (Βλαντίμιρ Σορόκιν) Μια ευρηματική και άκρως επίκαιρη σάτιρα της σύγχρονης πολιτικής ζωής στη Ρωσία, που κατακεραυνώνει τη ροπή της εξουσίας προς την απολυταρχία με ευφάνταστα – τρομερά παράξενα και εντυπωσιακά οικεία – δημιουργήματα, που τιμά τις καλύτερες στιγμές της σατυρικής κλασσικής ρωσικής μυθιστοριογραφίας.

Μόσχα 2027: Ο Αντρέι είναι ένας «οπρίτσνικ», αφοσιωμένος φρουρός του τσάρου. Στη νέα Ρωσία, υπερασπίζεται το νέο καθεστώς με κάθε είδους τρόπους.  Όλα στο όνομα του τσάρου. Μια τρομακτική άποψη της σύγχρονης Ρωσίας η οποία προβάλλεται στο μέλλον, αλλά ίσως να μην αφορά καθόλου το μέλλον. Απολαυστικό ανάγνωσμα - ψυχαγωγικό, δυναμικό, καθηλωτικό και βαθιά χιουμοριστικό.

Μια σατιρική δυστοπία που συνδυάζει μεσαιωνικές ρωσικές πρακτικές (Οπρίτσνικι) με τεχνολογικά φουτουριστικά στοιχεία, σε ένα παράδοξο μείγμα γλώσσας που πηγαίνει από το αρχαϊκό στη βωμολοχία και από εκεί στο τεχνοκρατικό. Αποκαλύπτει την ουσία ενός κράτους βασισμένου στην τυραννία, τη διαφθορά, την εθνικιστική προπαγάνδα και την απόλυτη ηθική διάβρωση, προβλέποντας με τρομακτική ακρίβεια πολλές τρέχουσες τάσεις

Ένας από τους πιο δριμείς και πρωτότυπους τρόπους κριτικής του αναδυόμενου «αυταρχικού-καπιταλιστικού» μοντέλου στη Ρωσία του Πούτιν. Επηρέασε τη λογοτεχνική αντίληψη για τη σύγχρονη Ρωσία στον Δυτικό κόσμο.

Η σχετικότητά του έχει αυξηθεί δραματικά με το πέρασμα του χρόνου. Θεωρείται προφητικό και τρομακτικά συνεπές στις προβλέψεις του βιβλίο. Έχει κυκλοφορήσει στα ελληνικά από το Μεταίχμιο το 2012.

Το πρόβλημα των τριών σωμάτων (Liu Cixin) Άνοιξε τον δρόμο για την αναγνώριση της κινεζικής ΕΦ στον παγκόσμιο κανόνα. Έδειξε ότι το είδος μπορεί να χειριστεί ευρείς φιλοσοφικούς προβληματισμούς. Με θαυμαστό τρόπο περιπλέκονται η γήινη κοινωνία, με τις τελευταίες θεωρίες της φυσικής, η ανθρώπινη συμπεριφορά και η επιστημονική φαντασία.

1967: η Γιέ Γουέντζι γίνεται μάρτυρας του ξυλοδαρμού μέχρι θανάτου  του πατέρα της από τους Ερυθροφρουρούς κατά την διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης στην Κίνα. Το γεγονός αυτό δεν θα καθορίσει μόνο την υπόλοιπη ζωή της, αλλά και το μέλλον της ανθρωπότητας. Τέσσερις δεκαετίες αργότερα, η αστυνομία του Πεκίνου ζητά από τον μηχανικό νανοτεχνολογίας Γουάνγκ Μιάο να διεισδύσει σε μια μυστική σέχτα επιστημόνων ύστερα από μια σειρά ανεξήγητων αυτοκτονιών. Η έρευνα του Γουάνγκ θα τον οδηγήσει σε ένα περίεργο διαδικτυακό παιχνίδι και θα τον παρασύρει σε ένα εικονικό κόσμο που κυριαρχείται από την ανεξέλεγκτη και απρόβλεπτη αλληλεπίδραση των τριών ήλιων του. Αυτό είναι το πρόβλημα των τριών σωμάτων και είναι το κλειδί για τα πάντα: το κλειδί για τον θάνατο των επιστημόνων, το κλειδί για μια συνωμοσία που καλύπτει έτη φωτός και το κλειδί για την απειλή αφανισμού που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα.

" Ναι, η ανθρωπότητα στάθηκε τυχερή σε ολόκληρη την ιστορία της. Από την Λίθινη εποχή μέχρι τώρα δεν περάσαμε καμιά πραγματική κρίση. Σταθήκαμε πολύ τυχεροί. Άν όμως πρόκειται αποκλειστικά για τύχη, τότε κάποια μέρα αναπόφευκτα θα τελειώσει. και μπορώ να σας πω ότι τελείωσε. Να ετοιμάζεστε για τα χειρότερα" - " Ήταν αδύνατο να περιμένει μια ηθική αφύπνιση απο την ίδια την ανθρωπότητα, όπως ήταν αδύνατο και το να περιμένει πως οι άνθρωποι θα μπορούσαν να σηκωθούν απο το έδαφος τραβώντας οι ίδιο τα μαλλιά τους. Η επίτευξη της ηθικής αφύπνισης απαιτούσε μια δύναμη έξω από την ανθρώπινη φυλή".              

Εξετάζει βαθιά θέματα, όπως η ευθύνη της επιστήμης, η κρίση του πολιτισμού, η ανθρώπινη φύση υπό ακραίες προκλήσεις και η θέση της Γης στο σύμπαν. Πρωτοποριακό για τη διεθνή λογοτεχνική σκηνή, εισήγαγε την κινεζική επιστημονική φαντασία (κυρίως τη «σκληρή») σε παγκόσμιο επίπεδο. Συνδυάζει κβαντική φυσική, κοινωνική ιστορία και κοσμολογική φαντασία με κινεζική πολιτισμική προοπτική. Το πρώτο μέρος μιας τριλογίας που έχει αλλάξει το τοπίο της σύγχρονης ΕΦ. Η επιρροή και η αναγνώρισή του συνεχίζουν να μεγαλώνουν. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις SELINI από το 2017.

Το παλιοκόριτσο – (Μάριο Βάργκας Λιόσα) Μια βαθιά μελετητική αφήγηση της εξουσίας κάθε είδους (πολιτικής, ερωτικής, οικονομικής), της διαφθοράς, της πατρίδας και των αυταπατών σε μια κοινωνία που προσπαθεί να βρει το βηματισμό της σε νέες συνθήκες.

Έχει πρωταγωνιστές τον Ρικάρντο που μεγαλώνει στη Λίμα με το αιώνιο όνειρο να ζήσει στο Παρίσι και μία μυστηριώδη γυναικεία μορφή (niña mala) που επανέρχεται στη ζωή του αλλεπάλληλες φορές, κάθε φορά με διαφορετική ταυτότητα και σε διαφορετικές εποχές και πόλεις (Λίμα, Παρίσι, Λονδίνο, Μαδρίτη, Τόκιο). Ο Λιόσα στο «Παλιοκόριτσο» γίνεται πιο ανθρώπινος, εστιάζοντας σε μία παθιασμένη ερωτική ιστορία που χρησιμοποιεί ως εφαλτήριο για να διατρέξει εποχές και δεκαετίες, παρουσιάζοντας μία τοιχογραφία του Περού αλλά και της Ευρώπης από τη δεκαετία του 1950 μέχρι τα τέλη του 20ου αιώνα. Από τον Μάη του ’68 στο Παρίσι, στο ξέφρενο Λονδίνο των αρχών της δεκαετίας του ’70 κι από εκεί στο Τόκιο και τη Μαδρίτη της δεκαετίας του ΄80, φτάνοντας μέχρι τα 90ς. Ο κόσμος αλλάζει διαρκώς και μαζί του αλλάζουν και οι ήρωες του βιβλίου ενώ τα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα μπλέκονται με την προσωπική τους ιστορία. Και το «παλιοκόριτσο» που μεταμορφώνεται διαρκώς - πότε εμφανίζεται ως επαναστάτρια πότε ως αστή – μπορεί να ιδωθεί και ως μια αλληγορία των ίδιων των κινημάτων, των επαναστάσεων και των ζυμώσεων του ταραγμένου δεύτερου μισού του 20ου αιώνα αλλά και των συμβιβασμών, των παραχωρήσεων και του αστικού κομφορμισμού που ενίοτε στον τελικό απολογισμό κυριαρχεί.                         

Ο συγγραφέας δημιουργεί ένα πλούσιο, πολυφωνικό ιστό, όπου η ζωή του Ρικάρντο διατρέχεται από τον πρισματικό φακό του παλιοκόριτσου που τον «χρωματίζει», αναμειγνύοντας το προσωπικό με το κοινωνικό και το πολιτικό.

Το έργο επιβεβαιώνει το συγγραφέα ως έναν από τους μεγάλους διαμορφωτές του Λατινοαμερικανικού Μπουμ. Είναι ένα μάθημα για τη δομή του μυθιστορήματος και για τον τρόπο που η προσωπική ιστορία γίνεται καθρέφτης μιας ολόκληρης περιόδου. Θα παραμείνει ως ένα από τα σημαντικότερα ώριμα έργα του Βάργκας Λιόσα, με σταθερή θέση στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία του 21ου αιώνα. Η πρώτη έκδοση στα ελληνικά έγινε το 2007 από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Έρως (Χέλμουτ Κράουσερ) Το θέμα του έρωτα εξερευνάται σε όλη του την πολυπλοκότητα – ως μανία, δημιουργική δύναμη, καταστροφή και μεταφυσική έλξη. Ο Κράουσερ συχνά το προσεγγίζει τόσο φιλοσοφικά όσο και μυθολογικά.

Ένας συγγραφέας προσκαλείται από ένα γηραιό βιομήχανο, τον Αλεξάντερ φον Μπρίκεν, να μετασχηματίσει σε μυθιστόρημα μια ιστορία που θα του διηγηθεί πριν πεθάνει, για να αποκαλύψει κάτι πολύ προσωπικό που τον βασανίζει. Η πολύχρονη εμμονή του είναι η Σόφι, ο παιδικός του ανεκπλήρωτος έρωτας από τον Β΄ΠΠ. Η διήγηση αναπτύσσεται ένα χρόνο πριν το τέλος του Β’ΠΠ έως το γκρέμισμα του Τείχους του Βερολίνου. «Ήταν κάτι περισσότερο από ένα οποιοδήποτε κορίτσι, ήταν η μοναδική πηγή υψηλής ομορφιάς. Κάτι που ήθελα να έχω, να απολαύσω, αλλά που ποτέ δεν ήθελα να βεβηλώσω κατέχοντάς το άχαρα…» εξομολογείται ο Αλεξάντερ. Ο ίδιος έχοντας μεγαλώσει με τεράστια προνόμια, ως γόνος πλουσίων που είχαν σχέσεις με το ναζιστικό καθεστώς, βλέπει τους γονείς του να αυτοκτονούν μετά την ήττα και βρίσκεται σε ένα νοσοκομείο της Ιταλίας, χωρίς μνήμη και φωνή. Ώσπου να γιατρευτεί τελειώνει ο πόλεμος και αφού κερδίζει την πατρική του περιουσία από σφετεριστές, βάζει σκοπό να βρει το κορίτσι που τον είχε σαγηνεύσει όταν κρυβόντουσαν μαζί στα αντιαεροπορικά καταφύγια στη διάρκεια του πολέμου. Την βρίσκει, όμως αυτή αρνείται να επανασυνδεθεί μαζί του και τότε αυτός για πολλά χρόνια την παρακολουθεί και την βοηθά να αντιμετωπίσει διάφορες αντιξοότητες, ακόμη και νομικές. Η Σόφι  είναι αριστερή ακτιβίστρια και καταλήγει να ληστεύει τράπεζες για τον «ιερό σκοπό». Τελικά διαφεύγει στη ΛΔΓ, όπου και εκεί την βοηθά ο Αλεξάντερ σκηνοθετώντας τον ψεύτικο θάνατό της. η ίδια όμως είναι μια δυστυχισμένη γυναίκα. Ο ίδιος τελικά βλέπει ότι η εμμονή του μόνο κακοδαιμονία έφερε και σ’ εκείνη και στον ίδιο. Ή μήπως όλα όσα διηγείται είναι αποκυήματα της φανταστικής εμμονής του που τον κατατρέχει τόσα χρόνια; Ή μια σύνθεση από αλήθειες και ψέματα; Ο αναγνώστης έχει κάθε λόγο να αμφιβάλλει .Το νόημα όμως της αφήγησης, ο εφηβικός έρωτας ως ψευδαίσθηση και εμμονή, το χρήμα ως καθολικό ισοδύναμο και αιτία μοναξιάς και αποξένωσης, η πολιτική δράση ως διέξοδος αλλά και συμφορά, η κοινωνική δυναμική ως πλαίσιο ζωής και δόκανο.

Ο συγγραφέας είναι γνωστός για τον πυκνό, εμπνευσμένο από τη μυθολογία και συχνά αισθησιακό λόγο του. Στο "Έρως", που είναι ένα από τα πιο ώριμα έργα του, δουλεύει με θεματικές και γλωσσικές στρώσεις που αναμιγνύουν το σύγχρονο με το μυθικό, το καθημερινό με το ψυχολογικό. Όντας σημαντικός και πολυγραφότατος (ποίηση, δραματουργία, μυθιστορήματα) το συνολικό έργο του ξεχωρίζει για τη μορφή και τον διαπολιτισμικό διάλογο. Σε διεθνές επίπεδο, όμως, η επιρροή του είναι αδίκως πιο περιορισμένη. Πρωτοκυκλοφόρησε στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ινδικτος το 2008.

Η Αυτοκρατορία V (Βίκτωρ Πελέβιν)  Ένα από τα πιο σημαντικά έργα του συγγραφέα με μια πολιτικά κριτική ματιά στη μετασοβιετική κοινωνία.

Ένα φιλοσοφικό – σατιρικό μυθιστόρημα με στοιχεία φανταστικού. Ο ήρωας, ένας συνηθισμένος νέος, μυείται σε έναν κρυφό κόσμο όπου η εξουσία ανήκει σε μια «αυτοκρατορία» που τρέφεται όχι με χρήμα αλλά με ανθρώπινη προσοχή, φόβο και επιθυμία. Το βιβλίο λειτουργεί ως αλληγορία για την πολιτική, τον καταναλωτισμό και τη χειραγώγηση των μαζών. Οι βρικόλακες συμβολίζουν τις ελίτ που ελέγχουν την κοινωνία μέσω της γλώσσας, της διαφήμισης και της χειραγώγησης. Αποτελεί οξεία κριτική της καταναλωτικής κουλτούρας και της εξουσίας στη Ρωσία αλλά και στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο. Ίσως μετά τόσα χρόνια θα έπρεπε να εκδοθεί και στη χώρα μας.

Το μανιφέστο της ήττας (Άντζελα Δημητρακάκη) Θίγει την αποσταθεροποίηση της νεανικής ταυτότητας στην Ευρώπη του τέλους του 20ού αιώνα - μια γενιά που βιώνει το τέλος των «μεγάλων αφηγήσεων», της ουτοπίας, των αξιών, και καλείται να βρει νόημα μέσα σε έναν κόσμο με αμφισημίες. Θεωρείται «μυθιστόρημα ιδεών», με στυλ που δεν αποφεύγει την ένταση και τη σκοτεινότητα.

Η ιστορία αρχίζει «έναν από τους τελευταίους Φλεβάρηδες της δεκαετίας του ’90». Μια παρέα νεαρών Ευρωπαίων — στην πλειονότητά τους φοιτητές καλών τεχνών — καταφτάνει για διακοπές στο εξοχικό ενός διάσημου καλλιτέχνη, σε ένα νησί του Αιγαίου. Η ατμόσφαιρα στην αρχή είναι ελαφριά: σεξ, περίπατοι, αποκριάτικο πνεύμα, ανεβασμένη διάθεση. Ωστόσο, οι μέρες τους εξελίσσονται δραματικά: μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, οι συνέπειες είναι μοιραίες - από τους έντεκα καλεσμένους, επιζούν μόνο δύο.

Έτη αργότερα, η μία επιζήσασα (η Μαρίλη) καθώς βρίσκεται στο Λονδίνο και ακολουθεί θεραπεία με ψυχίατρο, αποφασίζει να μιλήσει και να καταγράψει τα γεγονότα.  Η αφήγησή της - μέσα από το μυθιστόρημα που γράφει, τις συνεδρίες της ψυχιάτρου αλλά και τις αναμνήσεις της - ανασυνθέτει τα πρόσωπα της παρέας, τις σχέσεις τους, τα “πειράματα” που προηγήθηκαν του δυστυχήματος, και το τι πραγματικά συνέβη στο εξοχικό. Μέσα από την αφήγηση της Μαρίλης, το βιβλίο επιχειρεί να αναδείξει την αποξένωση, τον τραύμα, την καλλιτεχνική και ηθική κρίση μιας γενιάς που βλέπει την αποτυχία, την κατάρρευση των ονείρων και την ήττα όχι ως εξαίρεση αλλά ως δομική εμπειρία. Η δομή του - με τη μορφή “μυθιστόρημα μέσα στο μυθιστόρημα”, αναδρομές και ψυχολογική κατάθεση - καθιστά το έργο απαιτητικό αλλά και ρηξικέλευθο για την ελληνική πεζογραφία της εποχής

Στο πλαίσιο αυτής της αλληγορίας, ο θάνατος των εννιά αναδεικνύεται σε μανιφέστο μιας ήττας, η οποία συνδέει τη γενιά της Μαρίλης με εκείνη των γονιών της, καθώς και με τη γηραιά θεία της Μπέρτα που κάποτε απέδρασε από το εβραϊκό γκέτο της Βαρσοβίας. Τι απέγινε ωστόσο η δεύτερη επιζήσασα, η αδυσώπητη Κατερίνα, και ποιος ευθύνεται για την πεποίθηση των ηρώων ότι οι αισθήσεις τους υπερβαίνουν τους φραγμούς της φύσης και της Ιστορίας;

Αντλώντας στοιχεία από τον "Μάγο" του Τζων Φώουλς και εμπνευσμένο από την σχέση φαντασίας, λόγου και περιπέτειας που χαρακτηρίζει "Το πράσινο σύννεφο: Μια ιστορία για παιδιά από εφτά μέχρι εβδομηνταεφτά χρονών" του Α.Σ. Νηλ, το βιβλίο σκηνοθετεί ένα κωμικοτραγικό, ασεβές και συχνά μεταφυσικό μυθιστόρημα με θέμα την προσωπική και κοινωνική σχιζοφρένεια, την σχέση ιστορικού γίγνεσθαι και μαζικής κουλτούρας, την υστερική φιλοδοξία της σύγχρονης τέχνης και - κυρίως- τις πολλαπλές επιστροφές του φασισμού στην αυγή του εικοστού πρώτου αιώνα. Συνδυάζει στοιχεία θρίλερ / μεταφυσικού / ψυχολογικού μυστηρίου: η ατμόσφαιρα μετατρέπεται σταδιακά από ελαφριά και ανέμελη σε σκοτεινή, με έντονη αίσθηση εγκλωβισμού, φόβου και αποσύνθεσης.

Η αφήγηση δεν είναι γραμμική με απλό νήμα δράσης, περιέχει αναμνήσεις, αποσπασματικές αφηγήσεις, αναδρομές - πράγμα που εντείνει το αίσθημα ασάφειας, αμφισημίας και ψυχολογικής πίεσης.  Το βιβλίο εξερευνά σχέσεις εξουσίας, τέχνης, μνήμης και συλλογικού τραύματος: οι νεαροί καλεσμένοι προσπαθούν να “ξεφύγουν” μέσα από πειραματισμούς - είτε καλλιτεχνικούς, είτε ψυχολογικούς - αλλά η απόπειρα καταλήγει σε τραγωδία.

Το κορίτσι που έπαιζε με τη φωτιά (Στινγκ Λάρσον) Είναι πολιτισμικό φαινόμενο – το 2^ο βιβλίο της τριλογίας - που άλλαξε το είδος του θρίλερ, αλλά κυρίως σε μαζικό και μη «καθαρά» λογοτεχνικό επίπεδο.

Η Λίσμπετ Σαλάντερ κατηγορείται για έναν τριπλό φόνο και γίνεται η πιο καταζητούμενη γυναίκα στη Σουηδία. Ταυτόχρονα αποκαλύπτεται ένα δίκτυο διαφθοράς, σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κρατικής συγκάλυψης. Ο Μίκαελ Μπλούμκβιστ προσπαθεί να αποδείξει την αθωότητά της. Το βιβλίο εστιάζει στην κακοποίηση εξουσίας και στην επιβίωση απέναντι σε ένα εχθρικό σύστημα. Πρωτοκυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός το 2009

Ο κηπουρός της νύχτας (Τζωρτζ Πελεκάνος) Εξαιρετικό αστικό νουάρ με κοινωνική δριμύτητα, αλλά παραμένει εντός του είδους του.

Δύο πρώην αστυνομικοί συναντιούνται ξανά μετά από χρόνια, όταν μια νέα δολοφονία ξυπνά μια παλιά ανεξιχνίαστη υπόθεση. Καθώς ερευνούν, αποκαλύπτεται ένα δίκτυο βίας, διαφθοράς και ρατσιστικού εγκλήματος. Το μυθιστόρημα ξεχωρίζει για τον ρεαλισμό του και την ηθική του ένταση γύρω από τη μνήμη, τη συνενοχή και το τίμημα της αλήθειας. Πρωτοκυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη το 2009

2003: Από την Αντίτσι στη Σωτηροπούλου και από τον Τζόουνς στους Χοσεϊνί και Νταν Μπράουν

Ο γνωστός κόσμος (Έντουαρντ Π. Τζόουνς) Έχει ανακηρυχθεί ως ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα για τη δουλεία και την αμερικανική ιστορία. Είναι η φιλόδοξη – και τελικά επιτυχημένη – απόπειρα οριοθέτησης και καταγραφής ενός «κόσμου» στα όρια της αποσύνθεσής του. Σπουδαίο βιβλίο για την οριακή περίοδο της κατάργησης της δουλείας των μαύρων, για τα όρια της ελευθερίας και τη διαμόρφωση της αμερικανικής κοινωνίας καθώς παγιώνει στις αντιδράσεις της, φαινόμενα μίσους και ρατσισμού, που την  ακολουθούν μέχρι και σήμερα.       

Ο Χένρι, μαύρος αγρότης, τσαγκάρης και πρώην σκλάβος, απολαμβάνει την προστασία του πιο ισχυρού άνδρα της Βιρτζίνια, του Γουίλιαμ Ρόμπινς, ενός ασυνήθιστου μέντορα. Πλάι του, όχι μόνο μυείται στη λογοτεχνία, αλλά κατορθώνει να γίνει ιδιοκτήτης της φυτείας όπου εργάζεται και να αποκτήσει τους δικούς του σκλάβους. Όταν όμως πεθαίνει, η χήρα του υποκύπτει στο πένθος της και η φυτεία αρχίζει να διαλύεται: οι σκλάβοι δραπετεύουν, οι φίλοι αλληλοπροδίδονται. Πέρα από τον μικρόκοσμο του ήρωα τα πάντα αναποδογυρίζονται επίσης: ελεύθεροι μαύροι παγιδεύονται και οδηγούνται στη σκλαβιά, ένας άνεμος εξέγερσης πνέει δημιουργώντας και ενθουσιασμό και ανασφάλεια, φήμες για εξεγέρσεις των μαύρων στρέφουν τις λευκές οικογένειες ενάντια σε πιστούς και αγαπητούς υπηρέτες, η καχυποψία επικρατεί παντού. (Απόσπασμα από το κείμενο στο οπισθόφυλλο της έκδοσης)

Δεν ακολουθεί μια γραμμική αφήγηση. Χτίζει τον «γνωστό κόσμο» μιας φανταστικής κομητείας στη Βιρτζίνια μέσα από ένα πολύκλαδο δίκτυο ιστοριών, μεταπηδώντας στο χρόνο και μεταξύ δεκάδων χαρακτήρων (δούλων, αφεντικών, καταστηματαρχών, σερίφηδων κ.α). Η γλώσσα είναι λυρική αλλά ακριβής, δημιουργώντας έναν ιδιόμορφο, επίκαιρο και ταυτόχρονα αιώνιο τόνο.

Εξερευνά τη δύναμη, την ελευθερία, την ιδιοκτησία, τη διαφθορά και την ταυτότητα. Δείχνει πώς το σύστημα της δουλείας διαβρώνει την ανθρωπιά όλων (και των καταπιεσμένων και των καταπιεστών), ακόμα και όταν αυτοί οι ρόλοι γίνονται ρευστοί.

Ανατρεπτικό και πρωτοποριακό στο θέμα του: οι μαύροι ιδιοκτήτες δούλων στην Αμερική πριν τον Εμφύλιο. Επέκτεινε δραματικά τα όρια και τις προοπτικές της λογοτεχνίας για τη δουλεία, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα, τις αντιφάσεις και την ενοχή σε όλη την κοινωνική πυραμίδα. Επηρέασε βαθύτατα το πώς γράφεται ιστορική μυθοπλασία για το τραύμα.

Αναγνωρίζεται ευρέως ως ένα από τα σημαντικότερα αμερικανικά μυθιστορήματα των τελευταίων δεκαετιών. Μελετάται σε πανεπιστημιακά μαθήματα και η σημασία του μόνο μεγαλώνει με τα χρόνια.

Μενεξεδένιος ιβίσκος (Τσιμαμάντα Αντίτσι) Ένα λογοτεχνικά σημαντικό βιβλίο, λόγω του ρόλου του ως ορόσημο και της επίδρασής του στη σύγχρονη λογοτεχνία. Ενώ η αφήγηση είναι κλασική (εφηβικός αφηγητής, γραμμική πλοκή), η καινοτομία βρίσκεται στη φρέσκια, ισχυρή φωνή της ηρωϊδας και στον τρόπο που η Adichie αντιπαραθέτει την προσωπική, οικογενειακή βία με την πολιτική αναταραχή στη Νιγηρία της δεκαετίας του '90.

Η γλώσσα είναι πλούσια, αισθητηριακή και γεμάτη συμβολισμούς (όπως ο ιβίσκος του τίτλου). Εξετάζει το αυταρχισμό σε δυο επίπεδα: στον πατριάρχη πατέρα εντός της οικογένειας και στο στρατιωτικό καθεστώς εκτός αυτής. Τα θέματα που εξετάζει είναι της ελευθερίας, σιωπής, πίστης, επανάστασης και της δυσκολίας αναζήτησης της αυτοπραγμάτωσης υπό καταπίεση.

Το έργο ανέδειξε μια από τις σημαντικότερες φωνές του 21ου αιώνα. Επαναπροσδιόρισε τη σύγχρονη αφρικανική αφήγηση της διασποράς, μετακινώντας την από ένα μονολιθικό αφήγημα προς μία πιο διακριτική, πολύπλευρη και εσωτερική εξερεύνηση της νιγηριανής κοινωνίας, του φεμινισμού, της θρησκείας και της μετα-αποικιακής κληρονομιάς.

Το έργο έχει γίνει κλασικό και είναι βασικό σε μαθήματα της λογοτεχνίας της διασποράς και των μετα-αποικιακών σπουδών. Η επιρροή της Adichie, που ξεκίνησε με αυτό το βιβλίο, είναι τεράστια, καθιστώντας το ένα θεμελιώδες κείμενο της νέας χιλιετίας.

Χαρταετοί πάνω απ' την πόλη (Καλέντ Χοσεϊνί) Το «The Kite Runner» είναι ένα ισχυρό, συναισθηματικά δυνατό και πολιτισμικά σημαντικό μυθιστόρημα του Khaled Hosseini , που έφερε την προσοχή του κόσμου στο Αφγανιστάν. Ωστόσο, από λογοτεχνική άποψη, η φόρμα και η γλώσσα του είναι παραδοσιακές και προσπελάσιμες. Η μεγάλη του επιρροή είναι περισσότερο πολιτισμική και κοινωνική (ανθρωπιστικά ζητήματα, μετανάστες, διασπορά). Η διάρκειά του είναι ασυνήθιστη για ένα μπεστ σέλερ, αλλά δεν θεωρείται ανατρεπτικό στον ισχύοντα κανόνα.

By Neuro Traveler

Κώδικας Da Vinci (Νταν Μπράουν) Έργο με πολυεπίπεδη πλοκή που συνδυάζει μυστήριο, ιστορία και τέχνη. Ένα φαινόμενο μαζικής πολιτισμικής επίδρασης που άλλαξε τον εκδοτικό κόσμο και δημιούργησε ένα ολόκληρο υποείδος.

Ο συμβολισμός και οι ιστορικές αναφορές στα έργα του Λεονάρντο ντα Βίντσι προσφέρουν βάθος και διεγείρουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη.  Έχει προκαλέσει διαλόγους σχετικά με θρησκευτικά και ιστορικά θέματα, γεγονός που τον καθιστά σημαντικό πολιτισμικά. Ωστόσο, δεν μπορεί να αξιολογηθεί για τη λογοτεχνική του ποιότητα. Η γλώσσα, ο χαρακτηρισμός και το ύφος του είναι λειτουργικά και συχνά επικριτικά. Η καινοτομία του έγκειται μόνο στην αλγοριθμική του πλοκή, αλλά δεν βρίσκεται σε κανένα από τα κριτήρια βάθους, γλώσσας ή επίσημης επίδρασης στον λογοτεχνικό κανόνα. Η επιρροή του είναι στον χώρο του εμπορίου και του marketing.

Δαμάζοντας το κτήνος  (Έρση Σωτηροπούλου) Περιγράφει ένα κόσμο όχι μόνο από τη πολιτική ή οικογενειακή σκοπιά αλλά και αστική. Η πόλη -  κυρίως η Αθήνα - παρουσιάζεται ως εσωτερικό τοπίο, με μνήμες, διαψεύσεις, στόχους και απογοητεύσεις, όπου οι ήρωες ψάχνουν να δαμάσουν τους εσωτερικούς τους «δαίμονες».

Κεντρικός ήρωας είναι ο Άρης Παυλόπουλος - πενηντάρης, πρώην «επαναστάτης», τώρα επιτυχημένος σύμβουλος υπουργού, οικογενειάρχης αλλά και ποιητής με καταπιεσμένα πάθη. Ζει μια φαινομενικά άνετη ζωή, όμως μέσα του συγκρούονται η πολιτική του πορεία, οι οικογενειακές του σχέσεις, η σεξουαλική του ορμή και η λογοτεχνική του φιλοδοξία. Η ζωή του τίθεται σε δοκιμασία όταν: από τη μια πλευρά συμμετέχει σε μια ποιητική εκδήλωση προς τιμήν του, και από την άλλη ξαναζωντανεύουν «σκοτεινές» πλευρές του - εμμονές, ερωτικές προδοσίες, καταπιεσμένα συναισθήματα. Παράλληλα, ένα ταξίδι στην Ισπανία - φόρος τιμής στον συμβολισμό της ταυρομαχίας - λειτουργεί ως καταλύτης: οι εσωτερικές συγκρούσεις εντείνονται, ενώ ένα εξωτερικό στοιχείο (ένας νεαρός που τον καταδιώκει) προσθέτει στοιχεία θρίλερ και ανασφάλειας.

Μεταξύ των κεντρικών θεμάτων και συμβολισμών διακρίνονται: Το “κτήνος” ως εσωτερική φύση - Ο τίτλος δεν παραπέμπει σε εξωτερικό κίνδυνο αλλά στον ανθρώπινο, τα πάθη, τις εμμονές, την αμφιθυμία, την υποκριτική «κανονικότητα». Τη διάψευση των στόχων και προσδοκιών - Ο ήρωας πασχίζει να ισορροπήσει ανάμεσα στο παρόν, το παρελθόν και τις φιλοδοξίες ποιητή και πολίτη. Η αφήγηση αναδεικνύει την απογοήτευση της μεταπολιτευτικής ελληνικής ελίτ, την αποξένωση και την ηθική φθορά. Τις σχέσεις, τη προδοσία, τις οικογενειακές συγκρούσεις - Η προσωπική ζωή του Άρη (σχέση με τη σύζυγο, ερωμένη, γιο) αντανακλά κοινωνικές αντιθέσεις, ταξικές και πολιτισμικές διαφοροποιήσεις, αποδεικνύοντας ότι το «κτήνος» δεν βρίσκεται μόνο μέσα στο άτομο, αλλά και στην ίδια την κοινωνία. Τη τέχνη ως αντίσταση και φυγή - Η ποιητική φωνή του ήρωα (η φιλοδοξία του να γίνει φτασμένος ποιητής) λειτουργεί και ως αντίπαλο δέος στο προσωπικό του χάος. Το βιβλίο θέτει το ερώτημα: μπορούν οι λέξεις και η ποίηση να «δαμάσουν» το κτήνος μέσα μας;

Η γραφή της συγγραφέα είναι περισσότερο ρεαλιστική από προηγούμενα έργα της. Η αφήγηση είναι πολυπρόσωπη, με ποικιλία χαρακτήρων - σύζυγοι, ερωμένες, παιδιά, περιθωριακοί - και καταφέρνει να αποδώσει τις αντιφάσεις της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Πολλοί κριτικοί τονίζουν πως το μυθιστόρημα διαβάζεται γρήγορα - σχεδόν «ρουφάει» τον αναγνώστη, χωρίς να τον αφήνει να σταματήσει εύκολα.

Σε μια κριτική της, η «Καθημερινή» που το πρωτοπαρουσίασε σημείωσε ότι τα πολλαπλά νήματα - πολιτικό, κοινωνικό, οικογενειακό, καλλιτεχνικό - δημιουργούν μια «πολυπρόσωπη, πολυεπίπεδη σύνθεση». Ωστόσο, θεωρήθηκε ότι στο τέλος το έργο «παραπατά» λίγο: η εξέλιξη αλλάζει κατεύθυνση απότομα, χωρίς σαφή προετοιμασία.  Από την άλλη, πολλοί αναγνώστες και θεωρητικοί της λογοτεχνίας θεωρούν το βιβλίο ως καθοριστικό δείγμα της γραφής της Σωτηροπούλου - υπογραμμίζουν την ικανότητά της να συνδυάζει ρεαλισμό, ψυχολογική ανάλυση και κοινωνική κριτική. Έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Κέδρος»)