1974: Άλλαξαν τον τρόπο σκέψης μας για την επιστημονική φαντασία, τα μέσα ενημέρωσης, τη φιλοσοφία, τη κατασκοπεία και τη μετανάστευση.

Ο αναρχικός των δύο κόσμων  (The Dispossessed) (Ούρσουλα Κ. Λε Γκεν - 1974) Μέσα από την αντιπαραβολή δύο αντίθετων εξωγήινων πολιτισμών (καπιταλιστικού και ελευθεριακού), το έργο εξετάζει την πολιτική ουτοπία, την ηθική της επιστήμης και το υπαρξιακό κόστος της ελευθερίας. Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της επιστημονικής φαντασίας όλων των εποχών, που ανύψωσε το είδος σε λογοτεχνικό επίπεδο. Εδειξε ότι η ΕΦ μπορεί να είναι από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για κοινωνιολογική και πολιτική κριτική.

Ανήκει στον χώρο της ΕΦ, αλλά ξεπερνά τα όρια της, μετατρέποντας τον φανταστικό κόσμο σε εργαστήριο πολιτικών, κοινωνικών και φιλοσοφικών ιδεών. Η ιστορία εκτυλίσσεται σε δύο πλανήτες: τον Ανάρρες, όπου επικρατεί μια αναρχοκομμουνιστική κοινωνία χωρίς κράτος και ιεραρχία, και τον Ουράς, που θυμίζει τον δικό μας κόσμο, με καπιταλισμό, ανισότητες και κρατική εξουσία.

Κεντρικός ήρωας είναι ο φυσικός Σεβέκ, ο οποίος επιχειρεί να γεφυρώσει τα δύο συστήματα, μεταφέροντας τη θεωρία του για τον «συγχρονιστή» - μια επαναστατική επιστημονική ανακάλυψη που μπορεί να αλλάξει την επικοινωνία και την κατανόηση στο σύμπαν. Μέσα από την πορεία του, η Λε Γκεν θέτει πολλαπλά κοινωνικά και φιλοσοφικά ερωτήματα. Δεν εφευρίσκει απλώς μια ουτοπία, αλλά δημιουργεί μια "διφορούμενη ουτοπία"( όπως αναφέρει και ο υπότιτλος). Η δομή του μυθιστορήματος είναι εξαιρετικά καινοτόμα: τα κεφάλαια εναλλάσσονται ανάμεσα στον πλανήτη Ανάρρες και στον πλανήτη Ουράς, ακολουθώντας τη ζωή του φυσικού Σεβέκ. Αυτή η αφηγηματική τεχνική επιτρέπει μια συνεχή, διαλεκτική σύγκριση των δύο κόσμων, χωρίς να προτείνει εύκολες απαντήσεις. Η γλώσσα είναι λιτή και αποτελεσματική, ανταποκρινόμενη στην αισθητική της κοινωνίας του Ανάρρες.

Θεωρείται το κορυφαίο πολιτικό και ουτοπικό μυθιστόρημα της Λε Γκεν. Αναδεικνύει την επιστημονική φαντασία ως μέσο στοχασμού για τα καίρια ζητήματα της κοινωνικής οργάνωσης. Εξετάζει βαθιά φιλοσοφικά ερωτήματα: Τι είναι η ελευθερία; Ποια είναι η σχέση του ατόμου με την κοινωνία; Πώς γεννιέται η ιδιοκτησία και η ιεραρχία; Το βιβλίο είναι μια πυκνή μελέτη για τα κοινωνικά συστήματα, την αλλοτρίωση, την ατομική δημιουργία και την αντίσταση. Επίσης, με τη διπλή αφήγηση —παράλληλη παρουσίαση των δύο πλανητών— η συγγραφέας αποφεύγει να προσφέρει εύκολες απαντήσεις, δείχνει ότι κάθε κοινωνικό σύστημα έχει αδυναμίες, και ότι η ουτοπία είναι μια συνεχής διαδικασία, όχι ένας τελικός προορισμός.

Το μυθιστόρημα έχει επηρεάσει πολιτικές συζητήσεις, ενώ συγχρόνως αποτελεί και φιλοσοφική αλληγορία για την ίδια τη φύση της επιστήμης και της δημιουργικότητας. Δεν είναι μόνο ένα αφήγημα επιστημονικής φαντασίας, αλλά και μια επίκληση για το πώς μπορεί να υπάρξει μια πιο δίκαιη κοινωνία, με επίγνωση όμως ότι κάθε ανθρώπινη οργάνωση έχει το κόστος της.

Επηρέασε αμέτρητους συγγραφείς και άνοιξε το δρόμο για το "Νέο Κύμα" (New Wave) της ΕΦ, που επικεντρώνεται περισσότερο στις κοινωνικές επιστήμες παρά σε θέματα τεχνολογίας. Οι προβληματισμοί του για την κλιματική αλλαγή, την κοινωνική ανισότητα, τον καταναλωτισμό και τη φύση της επαναστατικής δράσης είναι πιο επίκαιροι ποτέ. Συνεχίζει να είναι βασικό ανάγνωσμα τόσο στη λογοτεχνία όσο και σε ακαδημαϊκούς κύκλους πολιτικών επιστημών. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1980 από τις εκδόσεις Κάκτος.

By Lukas Frese

Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλουμ (Χάινριχ Μπελ – 1974) Περιγράφει πώς μια αθώα γυναίκα, γίνεται θύμα του κίτρινου τύπου λόγω της φιλίας της με έναν εγκληματία. "Τα άτομα και οι δράσεις αυτής της αφήγησης είναι φανταστικά. Οποιαδήποτε ομοιότητα με τις πρακτικές της εφημερίδας Bild δεν είναι ούτε τυχαία ούτε σκόπιμη, είναι απλά αναπόφευκτη". Είναι ένα από τα καθοριστικά έργα της γερμανικής μεταπολεμικής λογοτεχνίας και μια άμεση, δυνατή πολιτική παρέμβαση. Επηρέασε βαθιά τη δημοσιογραφική κριτική και τον ρόλο των ΜΜΕ στη δημοκρατική κοινωνία. Ο όρος "Καταρίνα Μπλουμ" έγινε συνώνυμο του θύματος δημοσιογραφικής δυσφήμισης και ηθικού πανικού.

Η ιστορία αφηγείται τη ζωή της Καταρίνα Μπλουμ, μιας νέας γυναίκας που βρίσκεται ξαφνικά στο επίκεντρο ενός σκανδάλου. Αφού περνά μια νύχτα με έναν άνδρα που καταζητείται από την αστυνομία, τα κίτρινα έντυπα ξεκινούν έναν ανελέητο πόλεμο εναντίον της, παρουσιάζοντάς την ως εγκληματία και ελευθέρων ηθών, καταστρέφοντας την υπόληψή της. Η Μπλουμ, μια γυναίκα με ήσυχη και αξιοπρεπή ζωή, μετατρέπεται σε θύμα της βίας της «δημοσιογραφίας του σκανδάλου».

Ο Μπελ αναλύει πώς η επιλεκτική, παραπλανητική πληροφόρηση και οι ψευδείς εντυπώσεις μπορούν να καταστρέψουν όχι μόνο άτομα, αλλά και την ίδια τη δημοκρατική κοινωνία. Η σημασία του έργου είναι διπλή: Καταγγέλλει την ανευθυνότητα και την εμπορευματοποίηση της ενημέρωσης, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο της χειραγώγησης και προβληματίζει γύρω από το ζήτημα της ατομικής αξιοπρέπειας σε σύγκρουση με την ανεξέλεγκτη δύναμη της δημοσιότητας. Εξετάζει τη διαφθορά της εξουσίας, την αυθαίρετη άσκηση κρατικής βίας, την ηθική των ΜΜΕ και την καταστροφή της ιδιωτικής ζωής ενός ατόμου από αφανείς δυνάμεις. Είναι μια οξυδερκή κριτική στον κρατικό μηχανισμό και στον ηθικό πανικό της μεσαίας τάξης της Γερμανίας των αρχών της δεκαετίας του '70 (εποχή της Φράξιας Κόκκινου Στρατού).

Λογοτεχνικά, το βιβλίο ξεχωρίζει για τον «ψευδο-ντοκιμαντερίστικο» τρόπο αφήγησης: η ιστορία παρουσιάζεται μέσα από υποτιθέμενες καταθέσεις, αστυνομικές αναφορές και δημοσιογραφικά κείμενα. Αυτό το ύφος ενισχύει την αίσθηση αντικειμενικότητας, ενώ στην πραγματικότητα αποκαλύπτει τον μηχανισμό κατασκευής της «αλήθειας». Το μυθιστόρημα μιμείται την τόνο και τη δομή μιας δημοσιογραφικής αναφοράς ή ενός εγκληματολογικού αρχείου. Η γλώσσα είναι σκόπιμα ψυχρή, "αντικειμενική" και γεμάτη "γεγονότα", παρουσιάζοντας μια απότομη αντίθεση με τη ψυχολογική τρομοκρατία που διαπράττουν οι εφημερίδες (και τα κανάλια). Αυτή η τεχνική απομυθοποιεί τη δημοσιογραφική γλώσσα και αποκαλύπτει την υποκειμενικότητα και τη δολοπλοκία που κρύβεται πίσω από την επιφανειακή "αντικειμενικότητα".

Τα θέματα του είναι δυστυχώς επίκαιρα μέχρι σήμερα, ιδιαίτερα στην εποχή των κοινωνικών δικτύων και των "fake news". Αποτελεί μια προφητική προειδοποίηση για το πώς τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να δημιουργήσουν και να καταστρέψουν ζωές, δουλειές και προσωπικότητες, ένα ζήτημα που αγγίζει κάθε σύγχρονη χώρα. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1975 από τις εκδόσεις Θεμέλιο.

Ζήσε και Θυμήσου (Βαλεντίν Ρασπούτιν – 1974) Ένα ισχυρό και συγκινητικό έργο που εξετάζει τα βαθιά ηθικά ερωτήματα που προκύπτουν σε κρίσιμους καιρούς. Με τη λυρική του γλώσσα και το ψυχολογικό του βάθος, εδραίωσε τον συγγραφέα ως έναν από τους πιο σημαντικούς Ρώσους συγγραφείς του 20ού αιώνα και το έργο ως κλασικό της ρωσικής λογοτεχνίας

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στο τελευταίο στάδιο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, στην παγωμένη Σιβηρία και αφηγείται την τραγική ιστορία του Αντρέι Γκουσκόβ, ενός νεαρού στρατιώτη και της γυναίκας του, Νάστια. Ο Αντρέι, τραυματισμένος και γεμάτος νοσταλγία, λιποτακτεί από το μέτωπο. Κρυφά επιστρέφει στο χωριό του, αλλά δεν τολμά να εμφανιστεί δημόσια. Κρύβεται σε μια απομακρυσμένη καλύβα στις όχθες του ποταμού Ανγκαρά, και μόνο η Νάστια γνωρίζει για την ύπαρξή του. Αυτή γίνεται ο μοναδικός του συνεργός, φέρνοντας του φαγητό, ρούχα και θέρμη, ζώντας ένα διπλό, εξαντλητικό ψέμα μπροστά σε ολόκληρη την κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των γονιών της. Η αγάπη της Ναστα για τον άνδρα της έρχεται σε άμεση σύγκρουση με το αίσθημα του καθήκοντος και τη νομοταγή συνείδηση της κολεκτιβιστικής κοινωνίας. Κάθε της επίσκεψη στον Αντρέι είναι γεμάτη φόβο και ανυπομονησία, και κάθε της στιγμή στο χωριό γίνεται δοκιμασία υποκρισίας. Ο Αντρέι, από την πλευρά του, βαθιά πληγωμένος από το αίσθημα της ενοχής και την απώλεια της αξιοπρέπειάς του, γίνεται όλο και πιο αγχώδης, εγωκεντρικός και σχεδόν "θηριώδης", συγχωνεύοντας τον εαυτό του με το άγριο περιβάλλον της φύσης. Η τραγωδία του ζευγαριού κλιμακώνεται όταν η Νάστια μένει έγκυος. Η εγκυμοσύνη αυτή, που θα έπρεπε να είναι πηγή χαράς, γίνεται η πηγή της καταστροφής τους, καθώς είναι αδύνατον να κρυφτεί και αποτελεί μια ζωντανή απόδειξη της μυστικής επαφής της με τον "προδότη". Το τέλος είναι καταστροφικό, υπογραμμίζοντας την παντελή αδυναμία διαφυγής από το κοινωνικό και ηθικό πλαίσιο.

Είναι ένα αριστούργημα της λογοτεχνικής τάσης των «Χωρικών Συγγραφέων» (Деревенская проза). Η σημασία του υπερβαίνει την απλή αφήγηση ενός δράματος, καθώς λειτουργεί σε πολλά επίπεδα:

Σε αντίθεση με πολλά επίσημα σοβιετικά έργα που δείχνουν τον πατριωτικό ηρωισμό, ο Ρασπούτιν εστιάζει στις τραυματικές πτυχές του πολέμου. Δείχνει πώς το τραύμα δεν είναι μόνο σωματικό, αλλά και ψυχολογικό, ικανό να οδηγήσει έναν συνηθισμένο άνθρωπο σε πράξεις απελπισίας που τον αποξενώνουν από την ανθρωπιά και την κοινωνία του. Το κύριο θέμα του βιβλίου είναι το ηθικό δίλημμα. Το έργο δεν δικαιολογεί τη λιποταξία, ούτε καταδικάζει ξεκάθαρα την πίστη της γυναίκας του. Αντίθετα, εμβαθύνει στην τραγική της θέση: η αγάπη της για τον άνδρα της την ωθεί να προδώσει ό,τι έχει μάθει να σέβεται. Το βιβλίο είναι μια δυνατή μελέτη για το βάρος της συνείδησης και την καταστροφική σύγκρουση μεταξύ προσωπικών συναισθημάτων και κοινωνικών υποχρεώσεων. Η φύση της Σιβηρίας δεν είναι απλά σκηνικό. Είναι ένας ενεργός χαρακτήρας, μια αμείλικτη και ηθικά ουδέτερη δύναμη που αντανακλά τις ψυχικές καταστάσεις των ηρώων. Η καλύβα του Αντρέι γίνεται σύμβολο της απομόνωσης και της ηθικής πτώσης του, ενώ ο ποταμός Ανγκαρά συμβολίζει τη ροή του χρόνου και την αναπόφευκτη αποκάλυψη της αλήθειας.

Μέσα από την ιστορία αυτή, ο Ρασπούτιν κάνει έμμεση κριτική σε κάθε κοινωνία. Η απόλυτη καταδίκη του λιποτάκτη, χωρίς καμία προσπάθεια κατανόησης, και η απόλυτη απομόνωση στην οποία οδηγείται το ζευγάρι, δείχνουν την αδυναμία κάθε συστήματος να αντιμετωπίσει την ατομική τραγωδία και την ανθρώπινη αδυναμία.

Felix Edouard Vallotton. Black &White. 1913

Πολίτης Δεύτερης Κατηγορίας (Μπούτσι Εμετσέτα - 1974). Το ημι-αυτοβιογραφικό αυτό μυθιστόρημα ακολουθεί τη ζωή της Ατά, μιας νεαρής Νιγηριανής γυναίκας, από την παιδική της ηλικία στο Λάγος της δεκαετίας του 1940 μέχρι τη ζωή της ως μετανάστρια στο Λονδίνο της δεκαετίας του 1960.

Η Ατά ονειρεύεται από παιδί να πάει στην «Αγγλία του Βιβλίου», μια χώρα μόρφωσης και ευκαιριών. Ωστόσο, όταν πραγματικά μεταναστεύει για να ενωθεί με τον σύζυγό της, Φράνσις, η πραγματικότητα είναι σκληρή. Αντί για τον παράδεισο, βρίσκει ένα ψυχρά εχθρικό περιβάλλον, βαθιό ρατσισμό και μια πατριαρχική κοινωνία εντός της νιγηριανής διασποράς. Ο Φράνσις αποδεικνύεται απρόθυμος και βίαιος σύζυγος που υποβαθμίζει τις φιλοδοξίες της και την κάνει να νιώθει ακόμη πιο μόνη. Παρά τις απίστευτες δυσκολίες - φτώχεια, κακοποίηση, την προθυμία του συζύγου της να ξοδέψει τα λεφτά για τα δίδακτρα της σε τυχερά παιχνίδια - η Ατά δείχνει αξιοθαύμαστη ανθεκτικότητα και αποφασιστικότητα, πολεμώντας ακλόνητα για να κάνει το όνειρό της για εκπαίδευση και αυτονομία πραγματικότητα.

Είναι ένα θεμελιώδες έργο της μετα-αποικιακής λογοτεχνίας και του φεμινισμού. Η Emecheta δίνει φωνή στη διπλά μαρτυρική εμπειρία μιας μαύρης γυναίκας: η καταπίεση λόγω φύλου (από τη δική της κουλτούρα και τον σύζυγό της) και η καταπίεση λόγω φυλής (από την αγγλική λευκή κοινωνία). Το μυθιστόρημα αντικρούει ριζικά τη ρομαντικοποιημένη εικόνα της μητρόπολης που υπήρχε στις αποικίες, αποκαλύπτοντας την πικρή αλήθεια του ρατσισμού και των οικονομικών δυσκολιών. Είναι μια ιστορία επιβίωσης και αυτο-πραγμάτωσης που αγγίζει θέματα ταυτότητας, μεταναστευτικής εμπειρίας και της αναζήτησης για έναν τόπο στον κόσμο. Ενώ η γλώσσα είναι άμεση και ρεαλιστική, η καινοτομία του βιβλίου έγκειται στη φωνή και στην προοπτική. Είναι ένα από τα πρώτα και πιο ισχυρά μυθιστορήματα που αφηγούνται την εμπειρία μιας Νιγηριανής μετανάστριας στη μεταπολεμική Βρετανία από την οπτική γωνία μιας μαύρης γυναίκας. Η Emecheta σπάει τον ευρωκεντρικό λογοτεχνικό κανόνα και εισάγει μια ριζικά νέα αφηγηματική θέση, που συνδυάζει τα προβλήματα του ρατσισμού με αυτά της πατριαρχίας.

Θεμελιώδες κείμενο τόσο της λογοτεχνίας της μαύρης διασποράς όσο και του φεμινισμού. Έδωσε φωνή σε μια διπλά περιθωριοποιημένη εμπειρία (μαύρη, γυναίκα, μετανάστρια) και άνοιξε το δρόμο για μια ολόκληρη γενιά συγγραφέων από την Αφρική και τη διασπορά. Είναι ένα κύριο έργο για τη δημιουργία του χώρου της "Μετα-αποικιακής Λογοτεχνίας".

Επικεντρώνεται στα αλληλένδετα συστήματα καταπίεσης: ο ρατσισμός όχι μόνο της βρετανικής ελίτ αλλά και όλης της  κοινωνίας απέναντι στους "άλλους", και ο σεξισμός τόσο της βρετανικής όσο και της αφρικανικής κοινωνίας απέναντι στη γυναίκα. Διερευνά τη νοσταλγία, τη θέληση για εκπαίδευση, τη βία μέσα στο γάμο και την αδιάκοπη προσπάθεια μιας γυναίκας να εξασφαλίσει αυτονομία και αξία.

Η συζήτηση για τη μετανάστευση, τον ρατσισμό και την ενδο-οικογενειακή βία παραμένουν κεντρικά ζητήματα στις σύγχρονες κοινωνίες. Η απλή, αλλά βαθιά συγκινητική αφηγηματική φωνή της Εμετσέτα καθιστά το βιβλίο ένα ισχυρό και βιογραφικά εμπνευσμένο έργο μιας εμπειρίας που συνεχίζει να επαναλαμβάνεται, καθιστώντας το διαχρονικό.

By unknown

Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάϊλυ (Τζον Λε Καρέ - 1974) Μια συναρπαστική κατασκοπική περιπέτεια με κοινωνικοπολιτικά σχόλια και φιλοσοφικούς στοχασμούς για τη σκοτεινή εποχή που ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν στην κορύφωσή του. Ο συγγραφέας αναμόρφωσε το κατασκοπευτικό μυθιστόρημα, αντικαθιστώντας τη περιπετειώδη δράση με ψυχολογικό βάθος, γκρίζα ηθική και βαθιά απογοήτευση.  

Στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, η Βρετανική Μυστική Υπηρεσία (γνωστή ως «Το Τσίρκο») βρίσκεται σε κρίση μετά από μια παταγώδη αποτυχία. Ο γηραιός, αλλά εξαιρετικά ευφυής εκπαιδευτής κατασκόπων Σμάϊλυ, «με το βλέμμα της κουκουβάγιας και τα γυαλιά από χοντρό σκελετό» και την αντιδιαμετρικά αντίθετη προσωπικότητα από του  υπερ-κατάσκοπου Τζέιμς Μποντ, μετά την αποτυχία του σε μια επιχείρηση, βρίσκεται παροπλισμένος στο γραφείο του στο Λονδίνο. Όμως όταν αντιληφθεί ότι υπάρχει ένας διπλός πράκτορας στα ανώτερα κλιμάκια της υπηρεσίας που διαρρέει απόρρητες πληροφορίες προς τη Σοβιετική Ένωση θα αναλάβει να ξετρυπώσει τον «τυφλοπόντικα». Ο Σμάϊλυ, αντί για δράση και βία, χρησιμοποιεί το μυαλό του, την εξαιρετική μνήμη του και την κατανόηση της ανθρώπινης ψυχολογίας. Η έρευνά του τον οδηγεί σε ένα δίκτυο προδοσιών, προσωπικών φιλοδοξιών και πικρών αναμνήσεων από το παρελθόν, καθώς εξετάζει τέσσερις κύριους υπόπτους, όλους πρώην συνάδελφούς του.

Το μυθιστόρημα επαναπροσδιόρισε το είδος του κατασκοπευτικού θρίλερ. Ο Λε Καρέ, έχοντας ο ίδιος εργαστεί στο MI6, απομακρύνθηκε από το γκλάμουρ και μαχητικό ύφος του Τζέιμς Μποντ και δημιούργησε έναν ρεαλιστικό, γκριζο και ηθικά διφορούμενο κόσμο. Εδώ, ο πραγματικός εχθρός δεν είναι μόνο οι Σοβιετικοί, αλλά και η γραφειοκρατία, η εσωτερική προδοσία και οι προσωπικές αδυναμίες. Ο Σμάϊλυ είναι ένας αντι-ήρωας: ήσυχος, χωρίς φυσική αίγλη, αλλά με πνευματική ανωτερότητα. Το βιβλίο είναι ένας πολύπλοκος ψυχολογικός γρίφος που εμβαθύνει στη μελαγχολία και την κουρασμένη ατμόσφαιρα της Βρετανίας μετά την αποικιοκρατική της δόξα. Είναι μια λογοτεχνική αναφορά για την πίστη, την προδοσία και το τίμημα της υπηρεσίας σε έναν κόσμο χωρίς ξεκάθαρα ηθικά όρια.

By Neuro Traveler

Η ιστορία (Έλσα Μοράντε - 1974) Ένα επικό και τραγικό μυθιστόρημα για τη ζωή μιας δασκάλας και των γιων της κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά τον Β'ΠΠ. στην Ιταλία. Θεωρείται ως το πιο διάσημο και αμφιλεγόμενο έργο της. Κάθε μία από τις 8 ενότητες του προλογίζεται από μια ακρίβεια μακρο-ιστορικών γεγονότων που έλαβαν χώρα στα χρόνια των περιπετειών της ηρωϊδας, συνήθως από αντικαθεστωτική οπτική. Η αφηγήτρια διακόπτει συχνά αυτή τη φανταστική αφήγηση για να σημειώσει πώς η δική της έρευνα επαληθεύει τις υποκειμενικές αναφορές των χαρακτήρων. Από αυτές τις διακοπές είναι σαφές ότι η αφηγήτρια πρέπει να είναι ένας χαρακτήρας του μυθιστορήματος, που όμως δεν αποκαλύπτεται ποτέ. Τα θεματικά του πεδία είναι ο πόλεμος, η βία, η καταστροφή, και η εμβληματική τους επιρροή στην ανθρώπινη μοίρα.

Είναι ένα βιβλίο τεράστιου λογοτεχνικού και ηθικού βάρους, με μεγάλη απήχηση στην Ιταλία. Ενσωματώνει ιστορικό χρονικό, μυθοπλασία και σχεδόν βιβλικό ύφος. Είχε τεράστια επιρροή στο ιταλικό και ευρύτερα ευρωπαϊκό μυθιστόρημα και επηρέασε τον τρόπο που η λογοτεχνία μπορεί να προσεγγίσει την Ιστορία μέσα από τις ζωές των «μικρών» ανθρώπων. Διάρκεια: Έχει αντέξει ως κλασικό κείμενο του 20ού αιώνα.

Συνάντησε σκληρή κριτική από «προοοδευτικούς παντογνώστες», οι οποίοι αμφισβήτησαν τα έντονα αντικαθεστωτικά του θέματα, αν και πιο αντικειμενικοί κριτικοί είπαν ότι «ενσαρκώνει το ιδανικό λογοτεχνικό έργο» της απογοήτευσης στα μέσα του 20ού αιώνα.

Τα σκυλιά του πολέμου (Ρόμπερτ Στόουν) Δυνατό μυθιστόρημα για την κληρονομιά του πολέμου του Βιετνάμ και την πτώση των Αμερικανικών ιδεωδών. Είναι μια σκοτεινή, δυναμική προσωπική τραγωδία με μεγάλη λογοτεχνική του αξία, αλλά πιο "αμερικανική" θεματική εστίαση.

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στα τέλη της δεκαετίας του 1970, στη σκιά του πολέμου του Βιετνάμ. Ο Τζον ένας διστακτικός και κυνικός δημοσιογράφος, αναλαμβάνει να μεταφέρει μια μεγάλη ποσότητα ηρωίνης από τη Σαϊγκόν στις Ηνωμένες Πολιτείες για λογαριασμό της γυναίκας ενός φίλου του. Η υλοποίηση αυτής της συμφωνίας γρήγορα μετατρέπεται σε έναν εφιάλτη βίας και παράνοιας. Μόλις η ηρωίνη φτάσει στην Καλιφόρνια, ο Τζον  και η ερωμένη του Μάρτζι, βρίσκονται στο στόχαστρο ανελέητων και βίαιων εγκληματιών που θέλουν τα ναρκωτικά για αυτούς.  Πρέπει να σας πούμε ότι όλα τελειώνουν άσχημα;  Ή ότι η ηρωίνη είναι το δηλητήριο που ήρθε στο σπίτι, όπως ο πόλεμος, για να μολύνει ένα ήδη ζοφερό και πριονισμένο κοινωνικό τοπίο;

Το μυθιστόρημα είναι μια αμείλικτη καταδίωξη μέσα σε μια Αμερική που φαίνεται να έχει χάσει κάθε ηθικό προσανατολισμό, όπου ο πόλεμος στο Βιετνάμ δεν είναι πια ένα απομακρυσμένο γεγονός, αλλά μια «μολυσματική» βία που έχει διαρρεύσει πίσω στην πατρίδα.

Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα για τη λογοτεχνική αντιμετώπιση του Βιετνάμ. Ο Robert Stone χρησιμοποιεί τη δομή ενός νουάρ θρίλερ για να εξερευνήσει βαθύτερα φιλοσοφικά ερωτήματα για το κακό, την απόγνωση και την πτώση του αμερικανικού ονείρου. Οι χαρακτήρες είναι καταδικασμένοι, ψάχνοντας για νόημα μέσω ναρκωτικών, σεξ και βίας σε έναν κόσμο που φαίνεται να έχει ξεμείνει από πνευματικούς πόρους. Το μυθιστόρημα είναι μια πικρή κριτική στην αμερικανική κοινωνία της εποχής, υπογραμμίζοντας πώς η τραυματική εμπειρία του πολέμου διαβρώνει τα ηθικά θεμέλια του ατόμου και της χώρας. Η γραφή του Στόουν είναι σκληρή, ρεαλιστική και γεμάτη με μια βαθιά αίσθηση μοιρολατρίας.

Ορίζοντες του κόσμου (Κώστας Αξελός) Δείχνει την ωριμότητα του συγγραφέα τόσο στη σκέψη όσο και στη γλώσσα. Ενσωματώνει την αυστηρότητα του φιλοσοφικού στοχασμού με την ευαισθησία της λογοτεχνικής γραφής, μετατρέποντας τη φιλοσοφία σε ποιητικό ταξίδι. Ο ορίζοντας, ως σύμβολο ανοιχτότητας και διαρκούς αναζήτησης, αποτελεί τον άξονα γύρω από τον οποίο οργανώνεται το κείμενο. Έτσι, ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με μια διπλή εμπειρία: τη διανοητική πρόκληση της φιλοσοφίας και τη συγκινησιακή δύναμη της λογοτεχνίας

Αποτελεί μία από τις πιο ώριμες στιγμές της σκέψης του και συγχρόνως ένα κείμενο που συνθέτει φιλοσοφία και λογοτεχνία. Εδώ, η φιλοσοφία δεν λειτουργεί απλώς ως αναλυτικό εργαλείο ή ως θεωρητικό οικοδόμημα, αλλά μεταμορφώνεται σε ποιητικό βλέμμα. Ο αναγνώστης, ολοκληρώνοντας την ανάγνωση, δεν μένει με ένα κλειστό σύστημα απαντήσεων· μένει με εικόνες, ρυθμούς, ατμόσφαιρες και έναν τρόπο θέασης του κόσμου. Αυτό ακριβώς προσδίδει στο έργο τη διττή του αξία: φιλοσοφικό στοχασμό και λογοτεχνική εμπειρία μαζί.

Κεντρικός άξονας του έργου είναι η εικόνα του ορίζοντα. Ο ορίζοντας δεν παρουσιάζεται ως σταθερό όριο, αλλά ως γραμμή που διαρκώς μετακινείται, ως ανοιχτή δυνατότητα. Πρόκειται για ένα σύμβολο που συνδυάζει το απτό και το αφηρημένο: από τη μια είναι φυσικό τοπίο (ουρανός, θάλασσα, γη), από την άλλη δηλώνει το άνοιγμα της σκέψης προς νέες προοπτικές και άγνωστες κατευθύνσεις. Αυτή η διπλή διάσταση είναι που δίνει στο έργο ποιητικό χαρακτήρα. Ο ορίζοντας είναι υπόσχεση που δεν ολοκληρώνεται ποτέ, σημείο φυγής που παραμένει πάντοτε μπροστά, καλώντας τον αναγνώστη σε διαρκή περιπλάνηση.

Σε αντίθεση με τα προηγούμενα έργα του, όπου κυριαρχούν έννοιες όπως η «πλανητική σκέψη» ή το «παιχνίδι» σε πιο αφηρημένο επίπεδο, εδώ η γλώσσα αποκτά ιδιαίτερο λυρισμό. Οι φράσεις έχουν εσωτερική μουσικότητα, με ρυθμό που παραπέμπει περισσότερο σε ποιητική σύνθεση παρά σε ακαδημαϊκή πρόζα. Ο αναγνώστης βιώνει το κείμενο όχι μόνο ως στοχασμό αλλά και ως αισθητική εμπειρία, όπου η γλώσσα δημιουργεί εικόνες και υποβάλλει συγκίνηση. Το ύφος αυτό καθιστά το βιβλίο μοναδικό: δεν πρόκειται απλώς για στοχαστικό δοκίμιο, αλλά για ποιητική αφήγηση που αναπαριστά την ανοιχτότητα του κόσμου.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του έργου είναι η θέση του «στα όρια». Το κείμενο ισορροπεί ανάμεσα σε στοχασμό και αφήγηση, σε έννοια και εικόνα, σε αυστηρότητα και λυρισμό. Ο Αξελός δεν επιδιώκει να δώσει ολοκληρωμένα θεωρητικά συστήματα, αλλά να καλλιεργήσει μια στάση αναζήτησης, μια εμπειρία διαρκούς προβληματισμού και περιπλάνησης. Έτσι, μπορεί να διαβαστεί με δύο τρόπους: ως φιλοσοφικό έργο που ανοίγει ερωτήματα για τον κόσμο, την αλήθεια και την ύπαρξη· και ως λογοτεχνικό έργο που παρασύρει τον αναγνώστη σε μια ποιητική περιδιάβαση. Στο επίκεντρο των αναζητήσεών του εξακολουθεί να βρίσκεται το «παιγνίδι του συνόλου των συνόλων», ιδίως στη συνάρτησή του με το ερώτημα για το «τέλος της ιστορίας». Τούτο αναδιατυπώνεται απερίφραστα ως εξής: «Δεδομένου ότι όλα έχουν ήδη ειπωθεί και αντικρουσθεί, σε μια συγκεκριμένη γλώσσα, τη γλώσσα κυρίως της μεταφυσικής φιλοσοφίας και τη γλώσσα της αντιφιλοσοφίας που ανατρέπει τη μεταφυσική, υπάρχει ακόμα κάτι τι να ειπωθεί ­ και σε ποια γλώσσα;»

Αυτό που το διαφοροποιεί από άλλα φιλοσοφικά κείμενα είναι η αισθητική του αξία. Η γραφή του Αξελού δεν περιορίζεται σε περιγραφές ή σε αφηρημένες έννοιες· δημιουργεί ρυθμούς, εικόνες και συμβολισμούς που θυμίζουν ποιητικό κείμενο. Ο κόσμος παρουσιάζεται όχι ως αντικείμενο ψυχρής ανάλυσης, αλλά ως ανοιχτό τοπίο όπου η σκέψη περιπλανιέται όπως ο ταξιδιώτης στον δρόμο. Ο αναγνώστης δεν «κατακτά» γνώση με την κλασική έννοια, αλλά μετέχει σε μια εμπειρία όπου η ίδια η φιλοσοφία γίνεται αισθητικό γεγονός.