1964: Από τον Μπέλοου στον Αξελό και απο τη Ντυράς στη Χάισμιθ με μια στάση στον Σαρτρ

Χέρτσογκ (Σολ Μπέλοου) Παρακολουθεί πέντε ημέρες τη ζωή του καθηγητή πολιτιστικής ιστορίας Mores Herzog, ο οποίος στα 47 του χρόνια περνά κρίση μέσης ηλικίας και εξάντληση μετά το διαζύγιο από τη δεύτερη άπιστη σύζυγό του. Έχει δύο παιδιά, ένα από κάθε σύζυγο, και έχει σχέση με τη Ραμόνα, αλλά ξεφεύγει και από αυτή τη δέσμευση. Ο Χέρτσογκ ξοδεύει μεγάλο μέρος του χρόνου του τόσο σε έντονο και συχνά ξεκαρδιστικό διανοητικό στοχασμό γράφοντας γράμματα που δεν στέλνει ποτέ. Αυτές οι επιστολές απευθύνονται σε φίλους, μέλη της οικογένειας και διάσημες προσωπικότητες, συμπεριλαμβανομένων ιστορικών παραληπτών που έχουν πεθάνει ή τους οποίους δεν γνώρισε ποτέ. Το κοινό νήμα είναι ότι ο Χέρτσογκ εκφράζει πάντα την απογοήτευσή του, είτε τη δική του για τις αποτυχίες των άλλων ή τα λόγια τους, είτε ζητά συγγνώμη για τον τρόπο που απογοήτευσε τους άλλους....

Είναι ένα επιτυχημένο πείραμα στη μορφή του "μονολόγου της συνείδησης". Ωστόσο, σε αντίθεση με τους υπερ-προσαρμοσμένους μονόλογους του Τζόυς, ο  Bellow τον ελέγχει και τον δομεί μέσα από τα γράμματα που γράφει (και ποτέ δεν στέλνει) ο πρωταγωνιστής του. Αυτή η τεχνική δημιουργεί μια μοναδική νοητική αφήγηση, γεμάτη ειρωνεία, πικρία, χιούμορ και βαθιό φιλοσοφικό προβληματισμό. Η γλώσσα του είναι πλούσια, εύγλωττη και συνδυάζει την καθομιλουμένη με το διανοητικό ύφος. Εξετάζει βαθιά θέματα: την κρίση της μέσης ηλικίας, την αποξένωση, την αποτυχία στις προσωπικές σχέσεις, τον ρόλο του διανοούμενου στον σύγχρονο κόσμο, την ηθική, την ιουδαϊκή ταυτότητα και την αναζήτηση νοήματος. Ο Χέρτσογκ είναι ο απόλυτος αντι-ήρωας της εποχής, και ο αγώνας του είναι κοινός.

Θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της Αμερικανικής λογοτεχνίας της μεταπολεμικής εποχής. Εμπέδωσε τη θέση του Μπέλοου ως κεντρική μορφή του 20ού αιώνα και βοήθησε να επικρατήσει η τάση του ψυχολογικού ρεαλισμού που διερευνά τον σύγχρονο, αστικοποιημένο άνθρωπο στην κρίση της ταυτότητάς του. Παραμένει ένα από τα πιο διαβασμένα και αναφερόμενα αμερικανικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα. Συνεχίζει να εκδίδεται και να μελετάται σε πανεπιστημιακά προγράμματα σε όλο τον κόσμο, αποτελώντας βασικό σημείο αναφοράς για την κατανόηση της αμερικανικής κοινωνίας και λογοτεχνίας της δεκαετίας του '60.

Το μακρύ ταξίδι στη μοναξιά της Λόλα Στάιν (Μαργκερίτ  Ντυράς) Η Λόλα είναι μια γυναίκα γύρω στα τριάντα. Γεννήθηκε και μεγάλωσε σε μια αστική οικογένεια και είναι αρραβωνιασμένη με τον Michael. Ωστόσο, σε ένα χορό σε ενα παραθαλάσσιο θέρετρο, ο Michael την αφήνει για την Anne-Marie, μια μεγαλύτερη γυναίκα. Μετά από μια δύσκολη ανάρρωση από αυτό το σοκ που τη σημαδεύει για το υπόλοιπο της ζωής της, η Λόλα παντρεύεται τον Τζον, έναν μουσικό που συναντά σε μια από τις καθημερινές της βόλτες...

Η Duras εδώ φτάνει στην κορυφή της πειραματικής της γραφής. Το έργο είναι μια υπερ-αφηγηματική περιγραφή, όπου η πλοκή (η εγκατάλειψη της Λόλα από τον αγαπημένο) λειτουργεί μόνο ως πρόσχημα. Το πραγματικό θέμα είναι η απουσία, η λήθη, η μοναξιά και η αδυναμία της γλώσσας να αποτυπώσει πλήρως την εμπειρία. Η γλώσσα είναι υπεραπλή, υπνωτική και επαναλαμβανόμενη, μιμείται τη διαδικασία της μνήμης και της ψυχολογικής τραυματικής εμπειρίας. Είναι ένα τεράστιο βήμα προς τον "Νέο Μυθιστόρημα" και τη μετα-μοντέρνα αφήγηση. Εξερευνά τα βάθη της ψυχολογικής κατάρρευσης, τη φύση της μνήμης και της λήθης, την επιθυμία που προκύπτει από την απώλεια, και την ασάφεια της ταυτότητας. Η Λόλα Στάιν γίνεται το σύμβολο του απρόσιτου, του απωθημένου και του ουσιαστικά αγνώστου.

Το βιβλίο είναι πιθανότατα το πιο επιδραστικό της Ντυράς και ένα από τα σημαντικότερα της γαλλικής λογοτεχνίας της περιόδου. Επηρέασε βαθιά τη φεμινιστική θεωρία (ιδιαίτερα το Ζακ Λακάν, που του αφιέρωσε ένα σεμινάριο) και τον τρόπο που η λογοτεχνία μπορεί να μιλήσει για την γυναικεία υποκειμενικότητα, την επιθυμία και το τραύμα. Επέκτεινε τα όρια του τι μπορεί να θεωρηθεί μυθιστόρημα.

Παραμένει μια απαραίτητη ανάγνωση για οποιονδήποτε μελετά τη Marguerite Duras, το Γαλλικό Νέο Μυθιστόρημα ή τη σχέση λογοτεχνίας και ψυχαναλυτικής θεωρίας. Η επιρροή του είναι πιο ευδιάκριτη σε ακαδημαϊκούς και θεωρητικούς κύκλους, αλλά είναι θεμελιώδες για την κατανόηση της εξέλιξης του μυθιστορήματος.

Τα δύο πρόσωπα του Ιανουαρίου (Πατρίτσια Χάισμιθ) Ίσως μόνο η ευφυΐα της Χάισμιθ να μπορούσε να αντιληφθεί ότι το μυστηριακό σκοτάδι της Κνωσού συνιστά το ιδανικό περιβάλλον για φόνο. Από κει πήρε την ιδέα και έστησε ένα από τα πιο ακριβή της μυθιστορήματα. Το φονικό έχει επίκεντρο τα ξενοδοχεία ¨Κινγκ Πάλας¨ και ¨Μεγάλη Βρετανία¨, καταγράφοντας ανάγλυφα την εικόνα της Αθήνας τη δεκαετία του '60, αλλά σύντομα μεταφέρεται στην Κρήτη, και συγκεκριμένα στα Χανιά, στο Ρέθυμνο, στο Ηράκλειο και στο ανάκτορο της Κνωσού. Έχοντας φύγει από τις ΗΠΑ, όπου κινδυνεύει να φυλακιστεί για απάτες, ο Τσέστερ ΜακΦάρλαντ φτάνει στην Ελλάδα μαζί με τη νεαρή γοητευτική γυναίκα του Κολέτ. Και οι δυο προσπαθούν να δώσουν την εντύπωση αθώων τουριστών στην Αθήνα μέχρι τη μέρα που πάνω στον πανικό του ο Τσέστερ σκοτώνει, άθελά του, έναν ιδιαίτερα περίεργο αστυνομικό επιθεωρητή. Από κει ξεκινά ένα παράξενο κυνηγητό που οδηγεί το ζευγάρι στην Κρήτη, την οποία μεταφέρει άκρως παραστατικά, με τις απαραίτητες δόσεις μυστηρίου, η κατεξοχήν συγγραφέας του ανθρώπινου βάθους.

Είναι αδιαμφισβήτητα ένα αριστούργημα του ψυχολογικού θρίλερ, στο οποίο η συγγραφέας έχει τεράστια συμβολή. Ωστόσο, η λογοτεχνική της αξία συχνά υποτιμάται λόγω του "λαϊκού" της είδους. Παρόλο που είναι καινοτόμο και επιδραστικό, τα κριτήρια της θεματικής εμβάθυνσης και της επιρροής του περιορίζονται (ίσως άδικα) μόνο στο είδος του ψυχολογικού θρίλερ.

Οι λέξεις (Ζαν-Πωλ Σαρτρ) Πρόκειται για ένα σημαντικό αυτοβιογραφικό έργο, μια δριμεία αυτό-ψυχανάλυση και μια μεταστροφή  από το λογοτεχνικό είδος του νεαρού Σαρτρ. Το θεματικό του βάθος είναι αδιαμφισβήτητη. Ωστόσο, από πλευράς καινοτομίας στη φόρμα και τη γλώσσα, δεν είναι τόσο πειραματικό. Η επιρροή του είναι μεγάλη, αλλά περισσότερο στο πλαίσιο της φιλοσοφίας και της αυτοβιογραφίας παρά στη μυθιστορηματική τέχνη. Πρωτοκυκλοφόρησε στη χώρα μας το 1965 από τις εκδόσεις Αρσενίδης, σε μετάφραση Κώστα Σταματίου.

Προς τη πλανητική σκέψη (Κώστας Αξελός) Λειτουργεί ως ποιητική εισαγωγή σε μια νέα κοσμοθεώρηση. Αναζητά μια σκέψη «πλανητική», δηλαδή ανοιχτή, περιπλανώμενη, ικανή να υπερβεί τα όρια των εθνικών, επιστημονικών και φιλοσοφικών παραδόσεων. Η λογοτεχνική του αξία βρίσκεται στην ατμόσφαιρα περιπλάνησης που δημιουργεί: η γλώσσα είναι ρυθμική, γεμάτη εικόνες, μεταφορές και υπαινιγμούς. Το κείμενο μοιάζει με ποιητικό ταξίδι στο οποίο ο αναγνώστης συμμετέχει όχι για να φτάσει σε μια τελική αλήθεια, αλλά για να βιώσει την ανοιχτότητα της σκέψης. Είναι ένα κείμενο με ύφος που ακροβατεί ανάμεσα στη φιλοσοφία και την ποιητική πρόζα. Η ίδια η έννοια της «πλανητικής σκέψης» δεν περιορίζεται σε μια κατηγορία ή σε έναν ορισμό. Παρουσιάζεται σαν ένα ανοιχτό ταξίδι, σαν μια περιπλάνηση που έχει τον ρυθμό και την ελευθερία ενός ποιήματος.

«Πλανητική σκέψη εννοώ μια σκέψη που παίρνει τη σκυτάλη από την ευρωπαϊκή και σύγχρονη σκέψη και που απλώνεται σε όλη την υδρόγειο σφαίρα, δηλαδή στον πλανήτη Γη. Η πλανητική σκέψη, κι αυτός είναι ο νεωτερισμός της, δεν είναι πλέον μια σκέψη της αλήθειας αλλά μια σκέψη της περιπλάνησης. Καθώς, ελληνικά, πλανήτης σημαίνει πλάνης αστήρ, η μοίρα του δικού μας περιπλανώμενου άστρου είναι να ριχτούμε σε ένα δρόμο όπου όλες οι αλήθειες εμφανίζονται ως θριαμβικές μορφές της περιπλάνησης»

Η πλανητική σκέψη δεν επιδιώκει μεταφυσική αλήθεια αλλά αναγνωρίζει την ενότητα μέσα από την περιπλάνηση – μια ενότητα σπασμένη και ρευστή. Κατορθώνει να μεταμορφώσει τη φιλοσοφική αναζήτηση σε μια αναγνωστική εμπειρία. Ο λόγος του είναι ρυθμικός, συχνά διακεκομμένος, με εικόνες που αναδύονται από το κείμενο όπως αναδύονται από τη θάλασσα νησιά: ο κόσμος γίνεται σκηνή, η σκέψη περιπλανώμενος παίκτης, το ανθρώπινο ον ταξιδιώτης που βαδίζει προς έναν ατέρμονο ορίζοντα. Δεν υπάρχει τελικός προορισμός, αλλά μια συνεχής διαδικασία ανοίγματος και αυτή η διαδικασία παρουσιάζεται με μια γλώσσα που περισσότερο θυμίζει λογοτεχνικό στοχασμό παρά φιλοσοφικό επιχείρημα.

Επίσης κάνει χρήση «ποιητικών μεταφορών» για να αποδοθούν οι πιο αφηρημένες έννοιες. Μιλά για τον κόσμο και την ιστορία όχι σαν αντικείμενα μελέτης, αλλά σαν πλάσματα που ανασαίνουν, σαν  τοπία που ανοίγονται μπροστά στον αναγνώστη. Ο πλανήτης είναι ο ήρωας. Οι προτάσεις εκτείνονται σαν πανοραμικά πλάνα, οι λέξεις «γη», «αέρας», «παιγνίδι» λειτουργούν σαν πρόσωπα. Το κείμενο διαβάζεται σαν μια επιστολή που γράφεται από τον κόσμο προς τον εαυτό του. Συνολικά, είναι ένα ποίημα - σάρκα όπου οι έννοιες γίνονται σώματα και οι σώματα γίνονται ρυθμοί. Ο Αξελός δημιουργεί ένα είδος «φιλοσοφικής πεζογραφίας» που διαβάζεται σαν ρομαντική νουβέλα χωρίς πλοκή – μόνο με την κίνηση της σκέψης.

Η εμπειρία της ανάγνωσης είναι αισθητικά συγκινητική, διότι οι φράσεις δεν απευθύνονται μόνο στη λογική, αλλά και στη φαντασία και το συναίσθημα. Ο αναγνώστης νιώθει ότι καλείται να ακολουθήσει τον συγγραφέα σε μια περιπλάνηση που δεν έχει σαφή βήματα, αλλά κινείται με τον ρυθμό της ανακάλυψης. Κάθε σελίδα μοιάζει με πρόσκληση σε διάλογο: όχι φιλοσοφικό με την κλασική έννοια, αλλά μια μορφή συνομιλίας που θυμίζει στοχαστική ποίηση. Πρωτοκυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1996 από τις εκδόσεις Εστία

Σημείωση: Φτάσαμε αισίως στη παρουσίαση 603 λογοτεχνικών τίτλων απο τη βαθειά αρχαιότητα μέχρι το 1964. Μπορείται να τα βρείτε όλα στις ετικέτες ¨Κάθε βιβλίο είναι ένα τρένο΄και ΄Προτάσεις ανάγνωσης¨. 

Κορτάσαρ, Λιόσα, Βόνεγκατ, Μπέρτζες, Κανταρέ αλλάζουν τη μορφή, τη γλώσσα και τις τεχνικές της λογοτεχνίας το 1963

Το κουτσό (Χούλιο Κορτάσαρ) Το Rayuela αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά μυθιστορήματα της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας και θεωρείται κορυφαίο δείγμα του λεγόμενου «Λατινοαμερικανικού Μπουμ». Ο Χούλιο Κορτάσαρ επιχειρεί εδώ να καταργήσει τις παραδοσιακές φόρμες αφήγησης και να προσφέρει στον αναγνώστη ένα έργο ανοιχτό, πειραματικό και διαδραστικό. Το ίδιο το μυθιστόρημα έχει διπλή δομή: μπορεί κανείς να το διαβάσει με τον συμβατικό τρόπο, ακολουθώντας τα κεφάλαια με τη φυσική τους σειρά, ή ακολουθώντας μια εναλλακτική αλληλουχία που προτείνει ο συγγραφέας στον «πίνακα οδηγιών» στην αρχή. Έτσι μοιάζει με παιχνίδι, σαν το παιδικό «κουτσό» (εξ ου και ο τίτλος).

Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τον Οράσιο Ολιβέιρα, έναν Αργεντινό διανοούμενο που ζει στο Παρίσι, και τη σχέση του με τη Μάγκα, μια νεαρή Ουρουγουανή. Ο έρωτάς τους είναι γεμάτος πάθος αλλά και αστάθεια, και γίνεται αφορμή για φιλοσοφικές συζητήσεις και αναζητήσεις. Ο Κορτάσαρ δημιουργεί ένα μωσαϊκό από σκηνές καθημερινότητας, υπαρξιακούς στοχασμούς και ποιητικές εικόνες, που σπάνε κάθε αίσθηση γραμμικής αφήγησης. Στο δεύτερο μέρος, ο Ολιβέιρα επιστρέφει στο Μπουένος Άιρες, όπου η αποξένωση κορυφώνεται, ενώ η τρέλα και η αυτοκαταστροφή μοιάζουν αναπόφευκτες. Εξερευνά βαθιά φιλοσοφικά ερωτήματα: την αναζήτηση της αυθεντικότητας, τη φύση της πραγματικότητας, την αδυναμία επικοινωνίας, την αντιπαράθεση τάξης και χάους (συμβολιζόμενη στα ζεύγη "Παρίσι-Μπουένος Άιρες", "Ολίβια - Μάγκα"). Είναι τόσο μυθιστόρημα όσο και μεταμυθιστόρημα για τη δημιουργία ενός μυθιστορήματος.

 Πρόκειται για έργο-σταθμό που αμφισβήτησε τις κλασικές συμβάσεις του μυθιστορήματος και καθιέρωσε το είδος του «αντι-μυθιστορήματος». Εισήγαγε στον ισπανόφωνο κόσμο έναν μοντερνισμό επηρεασμένο από τον Τζόυς, τον Μπέκετ και τον Σαρτρ, αλλά ταυτόχρονα βαθιά ριζωμένο στη λατινοαμερικανική κουλτούρα. Η έννοια της «συμμετοχής του αναγνώστη» έγινε κεντρική, ο αναγνώστης καλείται όχι απλώς να παρακολουθήσει αλλά να «παίξει» με το κείμενο, να επιλέξει πορεία ανάγνωσης και να συν-δημιουργήσει το νόημα. Επιπλέον, υπήρξε και πολιτική χειρονομία. Ο Κορτάσαρ, ζώντας εξόριστος στο Παρίσι, σχολίαζε την κρίση ταυτότητας της λατινοαμερικανικής διανόησης, την αποξένωση στη μεγαλούπολη, αλλά και τη δυνατότητα μιας νέας, απελευθερωτικής συνείδησης. Η «Κλαμπ ντε λα Σερπέν», η παρέα διανοουμένων του μυθιστορήματος, αποτυπώνει τις ατελέσφορες αναζητήσεις μιας γενιάς που αναζητούσε νόημα στη φιλοσοφία και την τέχνη.

Σήμερα διαβάζεται όχι μόνο ως πρωτοποριακή φόρμα αλλά και ως υπαρξιακός στοχασμός για τη ζωή, την αγάπη και την αναζήτηση του «Άλλου». Η γλώσσα του, γεμάτη λογοπαίγνια, νεολογισμούς και ρυθμούς, εξακολουθεί να ασκεί γοητεία και να εμπνέει νέες γενιές συγγραφέων και αναγνωστών. Πρόκειται για έργο που δεν εξαντλείται ποτέ, ακριβώς γιατί το νόημά του είναι ανοιχτό και μεταβλητό, όπως ένα παιχνίδι που ξαναπαίζεται με κάθε ανάγνωση. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1977 από τις εκδόσεις Εξάντας.

Η πόλη και τα σκυλιά (Μάριο Βάργκας Λιόσα) Πρόκειται για το πρώτο μυθιστόρημα του μετέπειτα Νομπελίστα. Η σημασία του έγκειται στην τολμηρή κοινωνική κριτική και την πρωτοτυπία της τεχνικής, που εισήγαγε. Ήταν ένα από τα ιδρυτικά έργα του Λατινοαμερικανικού Μπουμ και καθιέρωσε τον Βάργκας Λιόσα ως κύριο λογοτεχνικό δημιουργό. Έδωσε στο λογοτεχνικό κανόνα ένα νέο μοντέλο για το πώς μπορεί να αφηγηθεί μια κορυφαία κοινωνική και πολιτική αλληγορία.

Η υπόθεση εκτυλίσσεται στη Στρατιωτική Σχολή Λεόνσιο Πράδο στη Λίμα του Περού, ένα αυταρχικό περιβάλλον όπου η βία, η σκληρότητα και οι ιεραρχίες κυριαρχούν. Καταγράφει τη ζωή μιας ομάδας εφήβων που, μέσα από τελετουργίες ταπείνωσης και εξουσίας, «εκπαιδεύονται» να γίνουν άντρες, συχνά εις βάρος της ατομικότητας και της ευαισθησίας τους. Ο συγγραφέας καταγγέλλει τις στρατιωτικές πρακτικές και εξετάζει βαθιά θέματα ψευτομαγκιάς, βίας, κουράγιου, προδοσίας, και τη διαδικασία δημιουργίας της ταυτότητας υπό καταπιεστικά συστήματα (τη στρατιωτική σχολή ως μικρόκοσμο του αυταρχικού και διεφθαρμένου περουβιανού / λατινοαμερικανικού κοινωνικού ιστού). Το έργο σκανδάλισε στη χώρα του, αντίτυπα του κάηκαν δημόσια, αλλά αναγνωρίστηκε διεθνώς ως ένα από τα ισχυρότερα ντεμπούτα της εποχής.

Είναι ένα αριστούργημα αφηγηματικής τεχνικής. Χρησιμοποιεί την τεχνική του "dialogo corrido" (διάλογοι χωρίς σημάδια οριοθέτησης που συγχωνεύονται με την αφήγηση), εναλλαγές σημείων όρασης, αναδρομικές εικόνες και έναν αφηγητή που αλλάζει προοπτική συνεχώς (αόριστη δεύτερη πτώση, τρίτο πρόσωπο). Η δομή είναι πολύπλοκη και μοντερνιστική. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα της ισπανόφωνης λογοτεχνίας και συνεχίζει να μελετάται εκτενώς. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1976 από τις εκδόσεις Οδυσσέας.

Η φωλιά της γάτας (Κουρτ Βόνεγκατ) Ο συγγραφέας δημιούργησε μια μοναδική, αποσπασματική και ειρωνική αφηγηματική προειδοποίηση. Είναι ένα από τα κύρια έργα που γεφύρωσε το χάσμα μεταξύ της «υψηλής» λογοτεχνίας και της επιστημονικής φαντασίας, ανυψώνοντας την τελευταία ως σοβαρό μέσο κοινωνικής σάτιρας και φιλοσοφικού προβληματισμού.

Χρησιμοποιεί σύντομα κεφάλαια, σατιρικά στοιχεία, επιστημονική φαντασία και την εφεύρεση μιας νέας θρησκείας για να δομήσει την κριτική του στον ανθρώπινο πολιτισμό. Η γλώσσα είναι ξηρή, σαρδονική και απολύτως αναγνωρίσιμη. Ο αφηγητής ερευνά την κληρονομιά του εφευρέτη της ατομικής βόμβας και «ανακαλύπτει» μια νέα ουσία, τον «πάγο-εννιά», που έχει τη δύναμη να παγώσει ακαριαία όλο το νερό της γης. Επικρίνει πικρά την επιστήμη χωρίς ηθική, τη γελοιότητα του πολέμου, την οργανωμένη θρησκεία και την τάση της ανθρωπότητας για αυτοκαταστροφή, όλα συμπυκνωμένα στο θανατηφόρο «Ice-nine». Η αφήγηση με παρωδία, μαύρο χιούμορ και πικρή ειρωνεία οδηγεί σε μια αποκαλυπτική κατάληξη.

Αποτελεί μια καυστική σάτιρα της επιστήμης και της τυφλής πίστης στην τεχνολογική πρόοδο, αλλά και μια αλληγορία για τη θρησκεία, μέσω της επινόησης της «μποκονονιστικής» πίστης, μιας «νέας» θρησκείας γεμάτης παράδοξες αλήθειες. Ο Βόνεγκατ καταφέρνει να συνδυάσει την ελαφρότητα με τη μεταφυσική αγωνία, προσφέροντας ένα έργο που επηρεάζει ακόμη και σήμερα τη σάτιρα της δυστοπικής λογοτεχνίας.

Η προφητική του φύση για την κλιματική αλλαγή, τους πυρηνικούς κινδύνους και την παραπληροφόρηση το κάνουν πιο επίκαιρο από ποτέ. Επηρέασε γενιές συγγραφέων και διανοούμενων. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1979 από τις εκδόσεις Χατζηνικολή.

Το κουρδιστό πορτοκάλι (Άντονι Μπέρτζες) Από τα πιο προκλητικά μυθιστορήματα του 20^ου αι. Ένα κοινωνικό καθεστώς καθορίζεται μέσω της δημοκρατίας, της κοινωνικής ανοχής και της γλώσσας. Εδώ παρουσιάζονται και τα τρία, με πρώτο τη γλώσσα!

Για να υπαινιχθεί το μοχθηρό σύμπαν του 15χρονου παραβατικού Άλεξ και των δολοφονικών φίλων του, ο Burgess έχει το «Viddy» για το «κοίτα», «horrorshow» για το «καλά» — από τα ρωσικά, "vidit" & "khorosho", που σου δίνουν κάποια ιδέα για το ποιο υβρίδιο πολιτικού συστήματος έχει επικρατήσει. Οι λέξεις τον τοποθετούν σε έναν κόσμο διεφθαρμένων αξιών, βίας και απεριόριστης εφηβικής ανομίας (το ναρκωτικό του είναι «γάλα συν.»). Όταν ο Άλεξ συλλαμβάνεται από τις αρχές και υποβάλλεται σε πειραματική ψυχολογική «αναμόρφωση» για να του δημιουργήσουν ναυτία σε οποιαδήποτε παρόρμηση προς τη βία, το βιβλίο γίνεται διαλογισμός σχετικά με το εάν ένας κόσμος στον οποίο το κακό μπορεί να επιλεχθεί ελεύθερα μπορεί να εξακολουθεί να είναι προτιμότερος από έναν κόσμο στον οποίο επιβάλλεται η καλοσύνη. Η ψυχρή υπέροχη «αμαρτωλή» προσαρμογή του Στάνλεϊ Κιούμπρικ έχει απειλήσει μερικές φορές να επισκιάσει αυτό το σπουδαίο μυθιστόρημα. Μην το αφήσετε να συμβεί.

Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στην εξερεύνηση του προβλήματος της ελευθερίας: είναι προτιμότερο να επιλέγεις το κακό ή να σου αφαιρείται η δυνατότητα επιλογής; Η χρήση μιας εφευρετικής γλώσσας το καθιστά μοναδικό, αυτή δεν είναι απλά ένα στολίδι, αλλά βασικό στοιχείο της εμπειρίας ανάγνωσης, που αναγκάζει τον αναγνώστη να μπει στον κόσμο του ναρκισσιστή, βίαιου πρωταγωνιστή και να τον απομακρυνθεί από αυτόν ταυτόχρονα. Η βία, παρουσιασμένη με μαύρο χιούμορ, προκαλεί τον αναγνώστη να στοχαστεί πάνω στη φύση της ανθρώπινης ηθικής. Αντιμετωπίζει βαθιά ηθικά και φιλοσοφικά διλήμματα: Είναι επιθυμητό να αναγκάζεσαι να κάνεις το καλό; Μπορεί η κοινωνία να θυσιάσει την ανθρώπινη ελευθερία για χάρη της ασφάλειας;

Παραμένει ένα κλασικό της δυστοπικής λογοτεχνίας και μια συνεχής πηγή ακαδημαϊκών και λαϊκών συζητήσεων.  Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1975 από τις εκδόσεις Κάκτος.

Το πρόστιμο (Ζ.Μ.Γ. Λε Κλεζιό) Το πρώτο μυθιστόρημα του μετέπειτα Νομπελίστα παρουσιάζει τον Αντάμ Πολό, έναν νεαρό που ζει στο περιθώριο μιας γαλλικής πόλης. Ο πρωταγωνιστής, αποκομμένος από την κοινωνία, παρατηρεί τους γύρω του με ειρωνική ή κυνική ματιά, ενώ βυθίζεται σε παραληρηματικούς μονολόγους και καταστάσεις αποξένωσης.

Η λογοτεχνική σημασία έγκειται στην ένταξή του στο ρεύμα του «νέου μυθιστορήματος», όπου η πλοκή παραμερίζεται για χάρη της γλώσσας και της εσωτερικότητας. Χαρακτηρίζεται από μια ποιητική, αισθητηριακή και συχνά παραληρηματική γλώσσα που αποτυπώνει την παραλλαγμένη αντίληψη του πρωταγωνιστή. Διασπά τις γραμμικές αφηγηματικές συμβάσεις, μοιάζοντας περισσότερο με ένα εκτεταμένο ποιητικό μονόλογο. Έφερε έναν νέο, πειραματικό ρυθμό στη γαλλική πεζογραφία, επηρεασμένο από τον εξωτισμό και την κριτική στον μοντερνισμό.

Εξερευνά το θέμα της αποξένωσης στην σύγχρονη αστική κοινωνία, την τρέλα, την αναζήτηση για μια πιο αυθεντική σχέση με τον φυσικό κόσμο και την αδυναμία επικοινωνίας. Αποτυπώνει την κρίση ταυτότητας της μεταπολεμικής Ευρώπης, τη μοναξιά στις πόλεις, αλλά και μια υπαρξιακή αναζήτηση που αγγίζει τα όρια της παραφροσύνης. Παρά την πειραματική μορφή, το έργο φανερώνει την κοινωνική και φιλοσοφική διάσταση που θα χαρακτηρίσει όλη τη μετέπειτα πορεία του συγγραφέα. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1978 από τις εκδόσεις Χατζηνικολή.

Ο στρατηγός της στρατιάς των νεκρών (Ισμαήλ Κανταρέ) Ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της αλβανικής λογοτεχνίας. Πίστευε μεν ότι οι Έλληνες, οι Ρωμαίοι και οι Αλβανοί είναι η καρδιά της ευρωπαϊκής πολιτισμικής ταυτότητας, αλλά τόλμησε να εξερευνήσει βαριά ιστορικά και πολιτικά θέματα υπό το καθεστώς του Ενβέρ Χότζα.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ένας Ιταλός στρατηγός, συνοδευόμενος από έναν ιερέα που είναι επίσης συνταγματάρχης του ιταλικού στρατού, στέλνεται στην Αλβανία για να εντοπίσει και να περισυλλέξει τα λείψανα των συμπατριωτών του που είχαν πεθάνει κατά τη διάρκεια του πολέμου και να τα επιστρέψει για ταφή στην Ιταλία. Καθώς οργανώνουν την έρευνα και ανασκαφές, αναρωτιούνται για το νόημα του έργου τους. Η πορεία τους μέσα στο αφιλόξενο τοπίο και τις μνήμες του πολέμου γίνεται μεταφορά για το βάρος της ιστορίας, τη ματαιότητα της βίας και τη μνήμη που στοιχειώνει τους λαούς. Ο στρατηγός μιλά στον ιερέα για τη ματαιότητα του πολέμου και το ανούσιο του εγχειρήματος. Καθώς πηγαίνουν βαθύτερα στην αλβανική ύπαιθρο, διαπιστώνουν ότι τους ακολουθεί ένας άλλος στρατηγός που αναζητά πτώματα Γερμανών στρατιωτών που σκοτώθηκαν στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Όπως ο Ιταλός ομόλογός του, ο Γερμανός παλεύει με μια άχαρη δουλειά που αναζητά υπολείμματα και αμφισβητεί την αξία τέτοιων προσπαθειών.

Η μυσταγωγική του ατμόσφαιρα και η ποιητική του γλώσσα το καθιστούν έργο που συνδυάζει ιστορικό ρεαλισμό και μυθική διάσταση. Η λογοτεχνική σημασία του βρίσκεται στην αλληγορική του δύναμη: πίσω από την αφήγηση κρύβεται ένας στοχασμός για την ενοχή, την ταυτότητα και την τραγωδία του πολέμου. Καθιέρωσε τον Κανταρέ διεθνώς, ανοίγοντας τον δρόμο για να γίνει η φωνή της αλβανικής λογοτεχνίας στον κόσμο.. Όμως η διεθνής του επίδραση είναι μικρότερη από άλλα έργα, κυρίως λόγω γλωσσικών και πολιτικών φραγμών της εποχής. Το 1972 πρωτοκυκλοφόρησε στην Ελλάδα από ιδιωτική έκδοση.

Pierre Dubreuil. Uncertainty

Η καμπάνα από γυαλί (Σύλβια Πλαθ) Ημι-αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα που εξετάζει τη ζωή μιας γυναίκας που παλεύει με την κατάθλιψη και την αυτοκαταστροφή. Ενσαρκώνει την αποξένωση και την αίσθηση αποτυχίας που συχνά νιώθουν οι γυναίκες στη κοινωνία.

Η Πλαθ περιγράφει την ψυχολογική κατάρρευση της ηρωίδας της  Έστερ μιας νεαρής φοιτήτριας με όνειρα για καριέρα στη συγγραφή, που βρίσκεται αντιμέτωπη με τις κυρίαρχες αντιλήψεις του κοινωνικού περίγυρου, την καταπίεση του φύλου της και τελικά με την κατάθλιψη που την οδηγεί σε απόπειρα αυτοκτονίας.

Αποτυπώνει με συγκλονιστική αμεσότητα την εμπειρία της ψυχικής ασθένειας, ενώ παράλληλα αποτελεί φεμινιστικό σχόλιο πάνω στις επιλογές και τα αδιέξοδα των γυναικών. Συμβολίζει την ασφυκτική παγίδευση της ηρωίδας στον ίδιο της τον νου. Η γλώσσα είναι κοφτή, ειρωνική, γεμάτη οξύ παρατηρητικό χιούμορ, κάτι που κάνει την ανάγνωση ακόμη πιο ανατριχιαστική. Έχει τεράστια κοινωνικό-πολιτιστική σημασία ως ένα εικονικό έργο του φεμινιστικού κινήματος και μια βαθιά προσωπική αφήγηση για την ψυχική ασθένεια. Ωστόσο, από μια αυστηρά λογοτεχνική-τεχνική σκοπιά, η αφηγηματική του δομή και η γλώσσα είναι πιο παραδοσιακά ρεαλιστικές σε σύγκριση με την ριζοσπαστική πειραματικότατα άλλων φεμινιστικών και ψυχολογικών μυθιστορημάτων.

Ένα έργο που συνδέθηκε με την ίδια τη ζωή και τον τραγικό θάνατο της Πλαθ. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1985 από τις εκδόσεις Εξάντας.

Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο (Τζον Λε Καρέ) Καθιέρωσε το συγγραφέα ως κορυφαίο δυτικό εκπρόσωπο της κατασκοπευτικής λογοτεχνίας.

Σε αντίθεση με τα ρομαντικοποιημένα και μοδάτα μυθιστορήματα κατασκοπείας της εποχής, ο Λε Καρέ παρουσιάζει έναν κόσμο κυνικό, βρώμικο και γεμάτο προδοσίες. Κανείς δεν φοράει σμόκιν, οι πράκτορές του είναι μεσήλικες, απογοητευμένοι άντρες με λεκιασμένα πανωφόρια. Ένας κουρασμένος και απογοητευμένος Άγγλος κατάσκοπος ονόματι Alec αναλαμβάνει μια τρομακτική αποστολή με την ελπίδα ότι θα είναι η τελευταία του: προσποιείται ότι αυτομόλησε στην Ανατολική Γερμανία, για να διεισδύσει στο δίκτυο κατασκοπείας του εχθρού και να σπείρει ψευδείς πληροφορίες σχετικά με έναν ισχυρό αξιωματικό των μυστικών υπηρεσιών της χώρας.

Γραμμένο από προσωπική εμπειρία, με αδυσώπητη, κομψή ευκρίνεια, είναι ένα θρίλερ πρώτης τάξεως και επίσης ένα θλιβερό, συμπονετικό πορτρέτο ενός ανθρώπου που επειδή έχει ζήσει με ψέματα, σενάρια και υποθέσεις για τόσο καιρό, έχει ξεχάσει πώς να λέει την αλήθεια. Θεωρήθηκε επαναστατικό στην εποχή του, για τον ρεαλιστικό τρόπο που απαξίωνε το ρόλο των μυστικών υπηρεσιών και επειδή επαναπροσδιόρισε το είδος του κατασκοπευτικού μυθιστορήματος, εισάγοντας τον "ρεαλισμό του κατασκόπου", τη ντουλάπα με τους σκελετούς και τον αντιήρωα.

Στην ανανέωση του είδους πρωτίστως βρίσκεται και η λογοτεχνική του σημασία: αντί για ηρωικούς πράκτορες, βλέπουμε ανθρώπους κουρασμένους, παγιδευμένους σε ένα παιχνίδι πολιτικής σκοπιμότητας. Όμως ο ρεαλισμός, η ψυχολογική διεισδυτικότητα και η ηθική αμφισημία το καθιστούν κλασικό, όχι μόνο στο είδος του, αλλά και γενικότερα στη σύγχρονη ευρωπαϊκή πεζογραφία. . Αυτό πολλές φορές δεν είναι αποδεκτό από όλους και η λογοτεχνική του σημασία περιορίζεται (αδίκως) μόνο στο πλαίσιο του είδους του. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1970 από τις εκδόσεις Κέδρος 

Για τον Ηράκλειτο και το Μαγιακόφσκι (Δ.Βασιλείου)

Άγγλοι απο την Ακρόπολη στα Δεκεμβριανά

 ΣΤΟΝ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟ

 Κοιτώντας την Ακρόπολη

θυμήθηκα τους τραγικούς

κι’ εκείνους τους σοφούς,

που ακόμη ο κόσμος τους διαβάζει.

 

Μα, όμως, τον Ηράκλειτο,

λίγοι που τον θυμούνται.

Κρίμα, χωρίς συμπάθεια!

 

Αυτός, ο που τον είπαν σκοτεινό,

γιατί δεν καταλάβαιναν

κι’ ούτε καταλαβαίνουν,

μας είπε τόσο απλά,

πως η φωτιά

τα πάντα γέννησε

και συνεχίζει να γεννάει,

πως τίποτα δεν σταματάει

και των αντίθετων ο πόλεμος

τον κόσμο προχωράει.

 

Αείζωον το πυρ,

των πάντων πόλεμος πατήρ

κι’ έτσι τα πάντα ρει.

Ιδέα καθαρή!

 

Μακάρι και να ήξεραν,

Ηράκλειτε,

πως έγινε κι’ ανέτειλε

απ’  τη δική σου λογική,

με δύναμη και φως,

αυτό που λέμε σήμερα,

της ύλης διαλεκτική.

28.11.2025, Αθήνα

 

ΤΟΥ ΜΑΓΙΑΚΟΦΣΚΙ  ΤΟ ΣΤΡΑΤΙ

 Και τώρα;

Τώρα, που σώνεται το φως

στα μάτια των αιώνων.

Τώρα, που η ζωή κονταίνει

το ύψος του ανθρώπου.

Τώρα, που για το αύριο

μια καληνύχτα λένε.

Τώρα, που η προδοσία έγινε

του ορθολογισμού εταίρα.

Τώρα, που ο έρωτας στο ζύγι χάνει

απ’ το «καλά να περνάω».

Τώρα, που στο μυαλό

βαριές φοράνε αλυσίδες.

Τώρα, που ο αντάρτης

πραγματεύεται σαν ιερό κακό.

Τώρα, που ελπίδες κι όνειρα

θέλουν πολλή δουλειά

και δύναμη ν’ ανθίσουν.

Τώρα, που για το μέλλον σου  

πρέπει πολλά να πράξεις,

του Μαγιακόφσκι το στρατί

απ’ το μυαλό σου μην πετάξεις.

27.11.2025, Αθήνα

Ναμπόκοφ, Λέσινγκ, Φουέντες, Κίζι, Ντικ, Καρπεντιέρ άλλαζουν την πολιτισμική αντζέντα του 1962

Μια μέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς (Αλεξάντρ Σολζενίτσιν) Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο σοβιετικό λογοτεχνικό περιοδικό Novy Mir (Νέος Κόσμος). Η ιστορία διαδραματίζεται σε ένα σοβιετικό στρατόπεδο εργασίας στις αρχές της δεκαετίας του 1950 και περιλαμβάνει την ημέρα του κρατούμενου Ιβάν Ντενίσοβιτς Σούχοφ. Η δημοσίευση του βιβλίου ήταν ένα εξαιρετικό γεγονός στη σοβιετική λογοτεχνική ιστορία, αφού ποτέ πριν δεν είχε διανεμηθεί ανοιχτά στη Σοβιετική Ένωση μια αναφορά των σταλινικών καταστολών. Ο εκδότης A. Tvardovsky, έγραψε μια σύντομη εισαγωγή για το τεύχος με τίτλο «Αντί για πρόλογο». Εισάγει το ρωσικό κοινό και τον υπόλοιπο κόσμο στην αμείλικτη πραγματικότητα των Γκουλάγκ με μια γλώσσα ρηχή, πειραματική, που αντιγράφει τη διάλεκτο και τη σκέψη των κρατουμένων. Η αφήγηση είναι εστιασμένη στις λεπτομέρειες και την σωματική και ηθική πάλη για την επιβίωση.

Ήταν ένα σοκ και ένα σημείο καμπής. Το πρώτο έργο που δημοσιεύτηκε στη Σοβιετική Ένωση και εξέθεσε το σύστημα των στρατοπέδων εργασίας. Άνοιξε το δρόμο για περαιτέρω κριτική και φιλελευθεροποίηση του Σοβιετικού καθεστώτος. Εξετάζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την επιβίωση, την αυταπάτη και την ηθική σε συνθήκες απόλυτης καταπίεσης. Είναι ένα μνημείο για όλους τους ανθρώπους που υπέφεραν υπό αυταρχικά καθεστώτα. Παγκοσμίως αναγνωρισμένο ως ένα από τα σημαντικότερα έργα του 20ού αιώνα, με τεράστια ιστορική και πολιτισμική σημασία.

Για την ιστορία σημειώνουμε ότι αργότερα το 1971-1972, όλες οι εκδόσεις του Ιβάν Ντενίσοβιτς,  αφαιρέθηκαν κρυφά από τις δημόσιες βιβλιοθήκες και καταστράφηκαν. Επισήμως αποφασίστηκε η αφαίρεση όλων των έργων του Σολζενίτσιν από παντού στις 28 Ιανουαρίου 1974. Η εντολή συνοδευόταν από τη σημείωση: "Οι ξένες εκδόσεις (συμπεριλαμβανομένων εφημερίδων και περιοδικών) που περιέχουν τα έργα του εν λόγω συγγραφέα υπόκεινται επίσης σε κατάσχεση." Η απαγόρευση άρθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 1988.

By Πόπη Αραούζου

Χλομή φωτιά (Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ) Αποτελείται από ένα μακρύ, αφηγηματικό ποίημα που ακολουθείται από ένα μεγαλύτερο σύνολο υποσημειώσεων γραμμένες από έναν εμμονικό σχολιαστή. Ο Charles, ένας ομοφυλόφιλος καθηγητής σε ένα μικρό κολέγιο της Νέας Αγγλίας, μπορεί να είναι ή να μην είναι ένας ευγενής ομογενής από το εξωτικό ανατολικοευρωπαϊκό πριγκιπάτο Zembla. Μπορεί να έχει κλέψει ή να μην έχει κλέψει το χειρόγραφο που σχολιάζει, το οποίο είναι πεπεισμένος ότι αφορά πραγματικά τον ίδιο. Έχει αναμφισβήτητα ανθυγιεινή εμμονή με τον John Shade, τον ήρεμο ποιητή που μοιάζει με τον Robert Frost που συνέθεσε το ποίημα. Από εκεί και πέρα, όλα τα στοιχήματα είναι πιθανά και οι ερωτήσεις διακλαδίζονται χωρίς τέλος. Το είδος μυθιστορήματος στο οποίο μπορείτε να χαθείτε ευτυχισμένοι: ένα σπίτι με καθρέφτες χωρίς έξοδο, ένας λαβύρινθος χωρίς τελικό σημείο.

Ένα από τα πιο πρωτότυπα και περίπλοκα μυθιστορήματα όλων των εποχών. Η δομή του – μια μεγάλη ποίηση 999 στίχων και ένας υπερβολικός, παρανοϊκός και αυτοβιογραφικός σχολιασμός από έναν ακαδημαϊκό – ανατρέπει εντελώς τις παραδοσιακές αφηγηματικές μορφές. Είναι ένα αριστούργημα γλωσσικού παιχνιδιού, σατιρικό μεταμυθιστόρημα. Επικεντρώνεται στη φύση της τέχνης, της ερμηνείας, της τρέλας, της νοσταλγίας και της σχέσης μεταξύ δημιουργού και κριτικού. Ο συγγραφέας έγραψε το βιβλίο-οδηγό για το μεταμοντέρνο μυθιστόρημα.  Επηρέασε αμέτρητους συγγραφείς με την αυτοαναφορικότητα, την παρωδία και την εξουσία που δίνει στον αναγνώστη να "συναρμολογήσει" την πλοκή.

Μελετάται μέχρι σήμερα και θαυμάζεται ως κορυφαίο λογοτεχνικό παζλ και απόδειξη της άγριας δημιουργικότητας του Ναμπόκοφ.

Το Χρυσό Σημειωματάριο (Ντόρις Λέσινγκ) Το επίκεντρο του έργου είναι η Άννα Γουλφ, μια πολιτικά δραστήρια, διανοούμενη και χειραφετημένη γυναίκα σε αναζήτηση της προσωπικής και πολιτικής της ταυτότητας μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει. Διαδραματίζεται αρχικά στη Ροδεσία με το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και στη συνέχεια στην Αγγλία, σε αριστερό περιβάλλον και ανάμεσα σε διανοούμενους του Λονδίνου. Έχει τόσο μυθοπλαστικά όσο και αυτοβιογραφικά στοιχεία, τα οποία παρουσιάζονται υποκειμενικά σε μη γραμμική αφήγηση, σε πειραματική μορφή.

Η Άννα είναι μια συγγραφέας που κρατά τέσσερα σημειωματάρια, το καθένα με διαφορετικό χρώμα, που αντικατοπτρίζει κάτι διαφορετικό. Το μαύρο περιέχει αναμνήσεις από τα νεανικά της χρόνια του πολέμου στη Δυτική Αφρική, εμπειρίες που μπήκαν στο πρώτο της μυθιστόρημα. Στο κόκκινο σκέφτεται τη μετέπειτα ζωή της στους αριστερούς κύκλους της διανόησης του Λονδίνου. Το μπλε αναλύει τις γεμάτες ζωντάνια σχέσεις της με τους άντρες. Το κίτρινο περιέχει τις αποσπασματικές της απόπειρες για νέα μυθοπλασία. Με το πέμπτο, το χρυσό σημειωματάριο, η Άννα /συγγραφέας παλεύει να δέσει ξανά άφοβα όλα τα νήματα. Όλα τα ρεύματα της εποχής της ρέουν μέσα από την Άννα - από τον Μαρξ και τον Φρόιντ μέχρι τις αυξανόμενες δυσαρέσκειες μεταξύ των γυναικών που τελικά θα εκραγούν στο φεμινιστικό κίνημα. Η σοβαρότητα της Λέσινγκ μπορεί να είναι υπερβολική κατά καιρούς, αλλά ως πορτρέτο μιας γυναίκας που καταπιάνεται με την πραγματικότητα της εποχής της το βιβλίο της είναι σπουδαίο.

Πρωτοποριακό στη δομή του, χωρίζοντας την αφήγηση σε τέσσερα σημειωματάρια «ανάλυσης» και ένα «χρυσό – σύνθεσης», παρουσιάζει την ταυτότητα μιας γυναίκας συγγραφέα. Αναμιγνύει πολιτική, ψυχολογία, φεμινισμό και προσωπική εμπειρία με τρόπο που δεν είχε γίνει πριν. Είναι ένα θεμελιώδες κείμενο του δεύτερο κύματος του φεμινιστικού κινήματος. Επηρέασε βαθιά τη νοοτροπία των γυναικών και τον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορούσε να απεικονίσει την πολυπλοκότητα της γυναικείας φύσης και εμπειρίας. Εξερευνά την ψυχική κατάρρευση, την πολιτική αμφισβήτηση, τις σχέσεις, τη δημιουργική διαδικασία και την αναζήτηση για μια ολόκληρη πραγματική ταυτότητα πέρα από τα εκάστοτε κοινωνικά πρότυπα. Παραμένει σημείο αναφοράς στη φεμινιστική λογοτεχνία και στη μελέτη του μυθιστορήματος του 20ού αιώνα.

Ο Θάνατος του Αρτέμιο Κρουζ (Κάρλος Φουέντες) Ο Αρτέμιο Κρουζ, ένας διεφθαρμένος στρατιώτης, πολιτικός, δημοσιογράφος, μεγιστάνας και εραστής, βρίσκεται στην επιθανάτια κλίνη του, αναπολώντας τα καθοριστικά γεγονότα της ζωής του, από τη Μεξικανική Επανάσταση μέχρι την άνδρωση  του Θεσμικού Επαναστατικού Κόμματος. Ωστόσο, αυτά τα γεγονότα δεν αφηγούνται με χρονολογική σειρά, αλλά οι αναδρομές στο παρελθόν εναλλάσσονται στον χρόνο. Η οικογένεια του Αρτέμιο συνωστίζεται τριγύρω, πιέζοντάς τον να αποκαλύψει την τοποθεσία της διαθήκης του.

Ένας ιερέας παρέχει εξαιρετικά ευχέλαια, επιδιώκοντας μια εξομολόγηση στην επιθανάτια κλίνη και συμφιλίωση με την Εκκλησία (ενώ ο Αρτέμιο επιδίδεται σε άσεμνες σκέψεις για τη γέννηση του Ιησού). Η ιδιωτική του γραμματέας έχει έρθει με ηχητικά ντοκουμέντα από διάφορες διεφθαρμένες συναλλαγές, αρκετές με Αμερικάνους διπλωμάτες και κερδοσκόπους. Το άθλιο ιστορικό της ζωής του τονίζεται από την επίγνωση του Κρουζ για το εκφυλισμένο σώμα του και την έντονη προσκόλλησή του στην αισθησιακή ζωή. Τελικά, οι σκέψεις του αποσυντίθενται σε έναν παρατεταμένο θάνατο.

Επιδεικνύει την τεχνική του "Boom" της Λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας. Χρησιμοποιεί πολλαπλές αφηγηματικές σκοπιές (πρώτο, δεύτερο και τρίτο πρόσωπο), χρονικές αλληλεπικαλύψεις και μια ροή συνείδησης για να αφηγηθεί την ιστορία της ζωής ενός ανθρώπου και, μεταφορικά, του μεταεπαναστατικού Μεξικού. Βοήθησε στην καθιέρωση του Λατινοαμερικανικού "Boom" στη διεθνή σκηνή, ανοίγοντας το δρόμο για συγγραφείς όπως ο Γκαρσία Μάρκες και ο Βάργκας Λιόσα. Εισήγαγε μια νέα, σύγχρονη αισθητική στην αφήγηση της λατινοαμερικανικής ιστορίας. Είναι μια δριμεία κριτική στη διαφθορά, την προδοσία των ιδεαλιστικών ιδεών της Μεξικανικής Επανάστασης και την ηθική κρίση της μετέπειτα εξουσίας. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της ισπανόφωνης λογοτεχνίας του 20ού αιώνα.

Στη Φωλιά του Κούκου (Κεν Κίζι) Ο ακαταμάχητος τρόφιμος Ραντλ μάχεται με την ψυχρή και σχεδόν τρελή νοσοκόμα Ράτσεντ για να απελευθερώσει ή τουλάχιστον να δώσει λίγη ζωή στους συντετριμμένους και αγχωμένους ασθενείς που αυτή καταδυναστεύει, ενώ ο σιωπηλός αφηγητής του βιβλίου παρατηρεί. Τόσο μια αλληγορία του ατομικισμού όσο και ένα σπαραχτικό ψυχολογικό δράμα, το μυθιστόρημα καταφέρνει να είναι αναζωογονητικό, χωρίς να παρασύρεται σε συναισθηματικές αποπλανήσεις.

Ο Ken Kesey χρησιμοποιεί μια ισχυρή, αισθητηριακή και συχνά παραισθητική γλώσσα, αφηγούμενη από έναν ασθενή που προσποιείται ότι είναι κωφάλαλος. Αυτή η αφηγηματική επιλογή δίνει μια μοναδική, παραμορφωμένη αλλά και οξυδερκή προοπτική για το άσυλο ως μικρόκοσμο της κοινωνίας. Έγινε το κύριο κείμενο της αντί-κουλτούρας της δεκαετίας του 1960. Ενέπνευσε μια ολόκληρη γενιά να αμφισβητήσει την εξουσία, τους κανόνες και τον ορισμό της "νοητικής κανονικότητας". Ασχολείται με θέματα ελευθερίας έναντι της καταπίεσης, ατομικισμού έναντι της συμμόρφωσης και τρέλας και λογικής. Παραμένει ένα πολιτισμικό φαινόμενο και μια βασική ανάγνωση για την κατανόηση της αμερικανικής κοινωνικής νοοτροπίας της εποχής.

Ο Άνθρωπος στο Υψηλό Κάστρο (Φίλιπ K. Ντικ) Εναλλακτική ιστορία κατά την οποία ο Άξονας κέρδισε τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Εξετάζει τη σχετικότητα της αλήθειας, την έννοια της πραγματικότητας και την ηθική στη διαστρέβλωση της ιστορίας.

Επέκτεινε δραματικά τους ορίζοντες της επιστημονικής φαντασίας εισάγοντας το έννοια της εναλλακτικής ιστορίας σε ευρεία κλίμακα. Το πιο καινοτόμο στοιχείο του είναι η χρήση του βιβλίου μέσα στο βιβλίο (Η Ακρίδα Κείτεται Βαριά) και η μεταφυσική εξέταση της "αυθεντικής" πραγματικότητας. Ομως ούτε ο κρυμένος στο "ψηλό κάστρο", παρά την διορατικότητά του δεν καταφέρνει να προβλέψει κάτι απο τη σημερινή πολύπλοκη διεθνή πραγματικότητα, επιβεβαιώνοντας την προσέγγιση ότι η ζωή είναι πλουσιότερη απο την πιο πλουσια φαντασία.

Ίσως το πιο σημαντικό βιβλίο εναλλακτικής ιστορίας που γράφτηκε ποτέ. Επηρέασε όχι μόνο τη λογοτεχνία αλλά και τον κινηματογράφο, την τηλεόραση και τα κόμικς. Μετέφερε την επιστημονική φαντασία από τα πέρατα του διαστήματος στα «γήινα» ερωτήματα και το  πλαίσιο της πολιτικής και φιλοσοφίας. Ρωτά τι είναι πραγματικό, εξετάζει την ιστορία ως ένα εύθραυστο δομημένο αφήγημα και μελετά τον πολιτισμικό σχετικισμό (μέσα από την αμερικανική κουλτούρα που έχει αλλοιωθεί μέσω της ιαπωνικής κατοχής των δυτικών πολιτειών).

Ένα σπίτι για τον κ. Μπίσουας (Β.Σ. Νάιπολ)  Όταν ο Mohun Biswas παντρεύτηκε τη σύζυγό του, Σάμα, παντρεύτηκε ουσιαστικά ολόκληρη την οικογένειά της. Διαδραματίζεται στην ινδουιστική κοινότητα στο ανεξάρτητο Τρινιντάντ - όπου γεννήθηκε ο Naipaul - και είναι η ιστορία της ζωής ενός ανθρώπου που ήθελε μόνο ένα σπίτι, αλλά που ήταν μαγνήτης για κακοτυχία, καταπίεση και ταπείνωση. Ο κ. Μπίσουας γίνεται πολύ δυστυχισμένος με την αυταρχική οικογένειά της συζύγου, η οποία αντιπροσωπεύει τον κοινοτικό τρόπο ζωής που είναι παραδοσιακός σε όλη την Ασία.

Στον κ. Μπίσουας προσφέρεται μια θέση σε αυτόν τον κόσμο, μια υποδεέστερη θέση σίγουρα, αλλά μια θέση που είναι εγγυημένη και από την οποία είναι δυνατή η πρόοδος. Αλλά αυτός θέλει κάτι περισσότερο από το να είναι απλώς ένας «σώγαμπρος». Είναι, ενστικτωδώς, ένας σύγχρονος άνθρωπος. Θέλει να είναι ο συγγραφέας της δικής του ζωής. Αυτή είναι μια φιλοδοξία με την οποία οι «άλλοι» δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν, και ο παρακμάζων κόσμος τους συνωμοτεί για να τον παρασύρει στην αποτυχία. Παρά την κακή του εκπαίδευση, ο κ. Μπίσουας γίνεται δημοσιογράφος, αποκτά τέσσερα παιδιά με τη Σάμα και προσπαθεί αρκετές φορές να χτίσει ένα σπίτι που μπορεί να αποκαλέσει δικό του, ένα σπίτι που θα συμβολίζει την ανεξαρτησία του. Ο απεγνωσμένος αγώνας του κ. Μπίσουας να το αποκτήσει μπορεί να συνδεθεί με την ανάγκη του ατόμου να αναπτύξει μια αυθεντική ταυτότητα. Πιστεύει ότι μόνο έχοντας το δικό του σπίτι μπορεί να ξεπεράσει τα συναισθήματα της έλλειψης ριζών και της αποξένωσης. Η επιβίωση του είναι ένας θρίαμβος ανθεκτικότητας,  επιμονής και χιούμορ, ένα έπος αξιοπρέπειας και αυτοσεβασμού. Ένα από τα σπουδαιότερα βιβλία από πολιτισμικής και θεματικής άποψης για τη μετα-αποικιακή εμπειρία.

A_Woman_at_her_Toilet_by_Jan_Steen

Ζούσαμε πάντα σ' ένα κάστρο (Σίρλευ Τζάκσον) Υπέροχο, σκοτεινό γοτθικό μυθιστόρημα με μεγάλη επιρροή στο αστυνομικό είδος, από τα πιο εμβληματικά δείγματα ψυχολογικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Η αφήγηση ακολουθεί την 18χρονη Μέρι Κάθριν («Μέρρικατ»), που ζει με την αδελφή της Κόνστανς και τον ανάπηρο θείο τους Τζούλιαν, σε μια απομονωμένη έπαυλη. Το υπόλοιπο χωριό τούς αντιμετωπίζει με μίσος και φόβο, καθώς στο παρελθόν η οικογένεια σχεδόν εξολοθρεύθηκε από δηλητηρίαση, για την οποία πολλοί υποπτεύονται την Κόνστανς. Η άφιξη του ξαδέλφου τους Τσαρλς θα ταράξει την εύθραυστη ισορροπία του σπιτιού, οδηγώντας σε καταστροφή και στην οριστική απομόνωση των δύο αδελφών.

Η Jackson εδώ κορυφώνει τη θεματική της γύρω από την παράνοια, την κοινωνική προκατάληψη και την ασφυκτική οικογενειακή ενότητα. Το κείμενο, γραμμένο με εσωτερική εστίαση στην ιδιόρρυθμη οπτική της «Μέρρικατ», δημιουργεί μια αίσθηση απειλής που συνυπάρχει με την τρυφερότητα της αδελφικής σχέσης. Η λογοτεχνική του σημασία βρίσκεται τόσο στη συμβολή του στη νεογοτθική παράδοση όσο και στην ανάδειξη της «ανώμαλης» φωνής ως κύριου αφηγηματικού εργαλείου. Η συγγραφέας αποτυπώνει πώς η κοινωνία στιγματίζει το διαφορετικό, αλλά και πώς η οικογενειακή αγάπη μπορεί να εξελιχθεί σε απομόνωση και φυλακή. Το έργο έχει επηρεάσει ποικίλους συγγραφείς του τρόμου και της σύγχρονης λογοτεχνίας, από τον Στίβεν Κινγκ μέχρι σύγχρονες γυναικείες αφηγηματικές φωνές που αντλούν από το γοτθικό υπόστρωμα.

Ο Αιώνας των Φώτων (Αλέχο Καρπεντιέρ) Σημαντικό έργο του Λατινοαμερικανικού "Boom" και παράδειγμα του "real maravilloso" ( θαυμαστού πραγματικού). Ιστορικό και φιλοσοφικό μυθιστόρημα του συγγραφέα Alejo Carpentier. Το έργο τοποθετείται στον 18ο αιώνα, σε μια περίοδο ριζικών πολιτικών και κοινωνικών ανακατατάξεων, όταν οι ιδέες του Διαφωτισμού εξαπλώνονταν πέρα από την Ευρώπη. Κεντρικά πρόσωπα είναι τρεις Κουβανοί: η Σοφία, ο αδελφός της Κάρλος και ο φίλος τους Εστεμπάν, που έρχονται σε επαφή με τον Γαβριήλ, έναν επαναστάτη Γάλλο, ο οποίος φέρνει στην Καραϊβική τον αέρα της Γαλλικής Επανάστασης. Οι ήρωες συμμετέχουν στα πολιτικά και πολεμικά γεγονότα, αναμετρώνται με τον ενθουσιασμό και την απογοήτευση, και βιώνουν το πέρασμα από το όραμα της ελευθερίας στη διαστρέβλωσή του μέσα από τη βία και την τυραννία.

Ο Καρπεντιέρ, με τη χαρακτηριστική του πρόζα, συνδυάζει τον ιστορικό ρεαλισμό με το μπαρόκ ύφος και μια σχεδόν μουσική ρυθμικότητα. Το έργο δείχνει πώς οι ιδέες μπορούν να μεταφερθούν από το ευρωπαϊκό κέντρο στις αποικίες, αλλά και πώς αλλοιώνονται όταν συναντούν την πραγματικότητα της δουλείας, του ρατσισμού και των πολιτικών συμφερόντων. Αποτελεί κορυφαίο δείγμα της λατινοαμερικανικής αφήγησης πριν από την άνθηση του «μαγικού ρεαλισμού». Ο συγγραφέας διατυπώνει κριτική απέναντι στη βία της Ιστορίας, ενώ παράλληλα εξετάζει την αντίφαση ανάμεσα στην καθολικότητα των ιδεών και στην τοπική εμπειρία. Το έργο θεωρείται κομβικό για τη διαμόρφωση της ιστορικής συνείδησης στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία και προβάλλει τον Καρπεντιέρ ως έναν από τους πιο επιδραστικούς συγγραφείς του 20ού αιώνα.

Η άγρια σκέψη (Κλωντ Λεβί-Στρως – 1962) Ανθρωπολογικό δοκίμιο με τεράστια λογοτεχνική αξία λόγω του συγγραφικού ύφους και της επιρροής του στη δομή των ανθρωπιστικών επιστημών (επηρέασε τους Φουκώ, Ντεριντά, κ.α.) Αφορά την πρωτόγονη σκέψη - μορφές που όλοι χρησιμοποιούμε. Στο πρώτο μισό του έργου ο συγγραφέας εκθέτει τη θεωρία του για τον πολιτισμό και τον νου, ενώ στο δεύτερο ασχολείται με τη θεωρία της ιστορίας και της κοινωνικής αλλαγής. Οι απόψεις που εκθέτει εδώ τον οδήγησαν σε μια έντονη αντιπαράθεση με τον Ζαν-Πολ Σαρτρ για τη φύση της ανθρώπινης ελευθερίας.

Η μελέτη αποτελεί ορόσημο της σύγχρονης ανθρωπολογίας και της θεωρίας των συμβολικών συστημάτων. Το έργο επικεντρώνεται στην ανάλυση του τρόπου σκέψης που αποκαλεί «πρωτόγονο» ή «άγριο», σε αντιδιαστολή με τη «σύγχρονη» ή «επιστημονική» λογική. Ο Λεβί-Στρως δείχνει ότι η σκέψη των παραδοσιακών κοινωνιών δεν είναι λιγότερο ορθολογική ή συστηματική, απλώς λειτουργεί με άλλους όρους, μέσα από ταξινομήσεις, μύθους, και μια «λογική του απτού» που βασίζεται στη συσχέτιση στοιχείων της φύσης.

Η συμβολή του έργου είναι διπλή. Από τη μία, αποδομεί την ευρωκεντρική αντίληψη ότι οι «πρωτόγονοι» σκέφτονται με μαγικό ή παράλογο τρόπο. Από την άλλη, προτείνει μια δομική κατανόηση του ανθρώπινου νου, όπου οι διαφορές μεταξύ πολιτισμών είναι μορφικές και όχι ουσιαστικές. Ο συγγραφέας εισάγει την έννοια του «bricolage» ως μεθόδου της άγριας σκέψης: η δημιουργική χρήση περιορισμένων πόρων για την κατασκευή συστημάτων ερμηνείας. Η λογοτεχνική και διανοητική σημασία του βιβλίου είναι τεράστια, καθώς άσκησε επιρροή όχι μόνο στην ανθρωπολογία, αλλά και στη φιλοσοφία, τη λογοτεχνική θεωρία, την ψυχανάλυση και τις πολιτισμικές σπουδές. Η γραφή του Λεβί-Στρως, με το ποιητικό της ύφος και τη συχνή χρήση μεταφορών, επέτρεψε σε ένα ευρύτερο κοινό να προσεγγίσει την ανθρωπολογική σκέψη. Το έργο θεωρείται θεμέλιο του στρουκτουραλισμού και εξακολουθεί να εμπνέει διαλόγους γύρω από τη φύση της ανθρώπινης λογικής και τη σχετικότητα των πολιτισμικών συστημάτων

Οι σεισμοί δεν γνωρίζουν σύνορα, ούτε εθνικιστικές "περιφράξεις"

" Eπιστήμονες από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) και τη Νέα Ζηλανδία χρησιμοποιώντας λεπτομερή Ψηφιακά Μοντέλα Εδάφους (DEMs) από το Ελληνικό Κτηματολόγιο χαρτογράφησαν συστηματικά ολόκληρη την χώρα με σκοπό την καταγραφή των ενεργών ρηγμάτων στην χερσαία Ελλάδα, που οι σεισμοί είναι συχνό φαινόμενο. Οι επιστήμονες αποκάλυψαν εκατοντάδες νέα σεισμικά ρήγματα, ενώ αποτύπωσαν με μεγαλύτερη πληρότητα τα ήδη γνωστά, δημιουργώντας την AFG (Active Faults Greece), την πρώτη βάση ενεργών ρηγμάτων στην Ελλάδα που συντάχθηκε με βάση το σεισμικό αποτύπωμα των ρηγμάτων στο ανάγλυφο, και δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Scientific Data" (από το in.gr) 

Ιδού και ο χάρτης:

Όμως έχει μια μεγάλη αδυναμία, δεν απεικονίζει τι γίνεται στις γειτονικές περιοχές, όπου υπάρχουν πολλά και μεγάλα ρήγματα. Όπως ξέρετε οι σεισμοί δεν γνωρίζουν σύνορα, ούτε εθνικιστικές προκαταλήψεις και "περιφράξεις". Άρα είναι ενα φαινόμενο που απαιτεί διακρατική συνεργασία τόσο στην έρευνα όσο και στην προσέγγιση των επιπτώσεων του.

Ολόκληρο το άρθρο του in.gr εδώ

Παρουσίαση βιβλίο "Η μάχη των ιδεών" του Δρ.Κ.Χαϊνά στο Lucy την Κυριακή 30/11/25 στις 11.00 π.μ

Το βιβλίο "Η Μάχη των Ιδεών" μπορείτε να το προμηθευτείτε από τα Βιβλιοπωλεία ΙΑΝΟΣ (Αθήνα, Σταδίου 24 και Θεσσαλονίκη, Αριστοτέλους 7 & OnLine www.ianos.gr) δίνοντας τον τίτλο του βιβλίου Σοσιαλισμός vs Φιλελευθερισμός.

Η αναζήτηση θα σας δώσει τα τρία (3) βιβλία. "Η Μάχη των Ιδεών" είναι το ΙΙΙ το οποίο αναφέρεται σε πολιτικά και ιδεολογικά θέματα της πολιτικής αντιπαράθεσης Σοσιαλισμού και Πολιτικού Φιλελευθερισμού.

Οι τόμοι Ι και ΙΙ αφορούν όσους ενδιαφέρονται για τις επιστημονικές εργασίας α) Είναι η Οικονομία! β) Έρευνα και Καινοτομία.

Το Link για την απ'ευθείας πρόσβαση στα βιβλία είναι :

https://www.ianos.gr/catalogsearch/result/?q=Σοσιαλισμός+vs+Φιλελευθερισμός

Παρανοήσεις για την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και την ραδιενέργεια (του Κ.Κάππα)

 Καθηγητής Ιατρικής Φυσικής - Ακτινοφυσικής Ιατρικού Τμήμ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Πολλοί άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν εξειδικευμένη γνώση (και δεν είναι υποχρεωμένοι να έχουν) εύλογα συγχέουν βασικές έννοιες σε θέματα ακτινοβολιών. Η σύγχυση συχνά εντείνεται από τρομολαγνικές αναρτήσεις στα κοινωνικά μέσα, οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στην επιστήμη.

Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία: Συχνά πιστεύεται ότι είναι κάτι αυτόνομο και εγγενώς επικίνδυνο, αποκομμένο από την συνήθη ενέργεια της καθημερινής ζωής... Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία είναι στην ουσία «ιμάντας» μεταφοράς ενέργειας από μία πηγή προς τον χώρο και ενδεχομένως προς τον άνθρωπο. Δεν είναι ύλη και δεν επιτελεί από μόνη της βιολογική διεργασία. Το αποτέλεσμα για τον οργανισμό προκύπτει μόνον όταν μέρος της μεταφερόμενης ενέργειας απορροφηθεί στους ιστούς. Το είδος και το μέγεθος του αποτελέσματος εξαρτώνται από συχνότητα και ένταση: στις ραδιοσυχνότητες (FM, τηλεόραση, κινητή τηλεφωνία, Wi-Fi) η ενέργεια είναι τέτοια ώστε δεν προκαλεί θραύση χημικών δεσμών, ενώ σε πολύ υψηλότερες συχνότητες/ενέργειες (π.χ. ακτίνες Χ) αυτό είναι δυνατόν. Συνεπώς, ο «ιμάντας» (το ηλεκτρομαγνητικό κύμα) λειτουργεί ως «αχθοφόρος»: ο κίνδυνος καθορίζεται από την ποσότητα και τον τρόπο απορροφήσεως της ενέργειας, όχι από την παρουσία, αυτή καθ' εαυτή του ηλεκτρομαγνητικού κύματος.

Ραδιενέργεια: Δεν είναι κύμα και δεν «εκπέμπεται». Είναι ιδιότητα ορισμένων υλικών: οι ασταθείς πυρήνες τους διασπώνται και εκπέμπουν ακτινοβολία (π.χ. σωματίδια ή φωτόνια). Άρα η ραδιενέργεια εκπέμπει ενέργεια.
Έκθεση σημαίνει ότι ευρισκόμαστε κοντά σε πηγή ακτινοβολίας (π.χ. κοντά σε ιατρικό εξοπλισμό ή σε ραδιενεργό υλικό).
Μόλυνση σημαίνει ότι ραδιενεργό υλικό έχει εισέλθει στο σώμα ή έχει εναποτεθεί επάνω μας. Παράδειγμα: εάν ένας ασθενής λάβει ραδιενεργό φάρμακο (όπως Τεχνήτιο για σπινθηρογράφημα), τότε φέρει εσωτερικά στο σώμα του ραδιενεργό υλικό και, για λίγο διάστημα, εκπέμπει ακτινοβολία από μέσα προς τα έξω. Εάν το ίδιο υλικό ευρίσκεται εκτός σώματος, υπάρχει έκθεση στην ακτινοβολία, όχι μόλυνση.

Τι δεν είναι ραδιενέργεια: Οι κεραίες κινητής τηλεφωνίας, τα κινητά τηλέφωνα, οι πυλώνες της ΔΕΗ και τα Wi-Fi εκπέμπουν χαμηλόσυχνη, μη ιοντίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία (ραδιοκύματα), όχι ραδιενεργό ύλη. Αξονικοί τομογράφοι, ακτινογραφικές λυχνίες, κεραίες κινητής, Wi-Fi και φούρνοι μικροκυμάτων δεν εκπέμπουν ραδιενέργεια. Οι ακτινογραφικές/αξονικές μονάδες διαθέτουν ειδικές λυχνίες οι οποίες παράγουν ακτινοβολία μόνον όταν λειτουργούν, ύστερα είναι «σιωπηλές» και φυσικά ακίνδυνες.

Διαβάστε το άρθρο της "Αυγής" εδώ

1959: Από τον Μπρεχτ στον Γκρας και απο τον Μαχφούζ στον Ελύτη

La Menace. The Threat. 1974 by Ivan Tovar

Γυμνό Γεύμα (Ουίλιαμ Μπάροους) Αποτελεί μια ριζοσπαστική και πολυσύνθετη σύνθεση, που διασπά τις παραδοσιακές αφηγηματικές μορφές με τη μορφή αποσπασματικών, ασύνδετων σκηνών, οι οποίες λειτουργούν σαν ψυχεδελικό κολλάζ. Το έργο παρουσιάζει έναν σκοτεινό, αποπνικτικό κόσμο όπου ο εθισμός στα ναρκωτικά, η βία και η κρατική καταστολή αλληλοσυνδέονται με μια αίσθηση παρακμής και αποσύνθεσης. Ο Burroughs χρησιμοποιεί έναν ιδιαίτερο, φρενήρη γραπτό λόγο που ωθεί τον αναγνώστη στη σύγχυση και την πρόκληση, απορρίπτοντας κάθε συμβατική αφηγηματική λογική. Καταγγέλλει τον έλεγχο του σώματος, την γλώσσα ως ναρκωτικό, την κυβερνητική χειραγώγηση. Η θεματική εστιάζει σε εμμονικές εικόνες εξάρτησης, επιτήρησης και κοινωνικής αλλοτρίωσης, αναδεικνύοντας την ηθική υποκρισία και τη δυσοσμία της κοινωνίας της δεκαετίας του ’50.

Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στην πρωτοποριακή χρήση της “cut-up” τεχνικής και την απόρριψη της γραμμικής αφήγησης, γεγονός που επηρέασε βαθύτατα τη μεταμοντέρνα και underground λογοτεχνία. Το “Naked Lunch” θεωρείται και εκφράζει το πνεύμα της Beat Generation, μιας υποκουλτούρας που πρόβαλλε την ελευθερία της έκφρασης και την αντίσταση στη λογοκρισία και την κοινωνική καταπίεση.

Κοινωνικά, το έργο προσφέρει σκληρή κριτική στις αμερικανικές κοινωνικές δομές, αποκαλύπτοντας τη σχέση εξουσίας, καταστολής και τον καταστροφικό ρόλο της κρατικής μηχανής. Η πρώτη ελληνική έκδοση έγινε το 1971 από τις Εκδόσεις Νεφέλη.

Το Τενεκεδένιο Ταμπούρλο (Γκύντερ Γκρας) Το να "χτυπάς ένα τσίγκινο τύμπανο" σημαίνει να δημιουργείς μια αναστάτωση για να επιστήσεις την προσοχή σε μια αιτία. Η αρχική αντίδραση ήταν ανάμεικτη. Ορισμένοι το ονόμασαν βλάσφημο και ανήθικο και κινήθηκαν νομικά εναντίον του εκδότη και του Γκρας.   

Αφηγείται την ιστορία του Όσκαρ, ενός παιδιού που αποφασίζει να σταματήσει να μεγαλώνει σε ένδειξη αντίστασης στη φρίκη του Β’ ΠΠ και του ναζισμού. Μέσω της οπτικής αυτού του ιδιαίτερου ήρωα, το έργο συνδυάζει στοιχεία μαγικού ρεαλισμού, ιστορικού χρονικού και πολιτικής σάτιρας, σχολιάζοντας ταυτόχρονα το βαρύ παρελθόν της Γερμανίας. Το τενεκεδένιο ταμπούρλο γίνεται εργαλείο μνήμης, κατηγορίας και αφύπνισης. Η γλώσσα γίνεται τύμπανο πολέμου και η ιστορία το τύμπανο που δεν σταματά να χτυπά. Ο Όσκαρ ταμπούρλο και τις απορίες του που εκφράζονται μέσα από παράξενες φωνές, γίνεται σύμβολο μιας ολόκληρης γενιάς που αντιστέκεται στην παρακμή και τη συλλογική ενοχή.

Η λογοτεχνική του αξία είναι τεράστια, καθώς ενοποιεί εξαιρετικές αφηγηματικές τεχνικές και ένα βαθύ ιστορικό σχόλιο, βάσει των οποίων το έργο καθιέρωσε τη νέα γερμανική λογοτεχνία της μεταπολεμικής περιόδου. Κοινωνικά, επισημαίνει την αναμέτρηση με τη συλλογική ενοχή, αναδεικνύοντας τους πολιτισμικούς και πολιτικούς τραυματισμούς της μεταπολεμικής Γερμανίας και την ανάγκη για ηθική επανεξέταση. Ο Grass τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1999, ενώ το βιβλίο παραμένει σταθμός στη διεθνή λογοτεχνία.

Σημειώνουμε ότι ο συγγραφέας είχε ταχθεί κατά της ένωσης των δύο Γερμανιών και αντιπροτείνει μια Συνομοσπονδία των δύο Γερμανικών κρατών, η οποία μελλοντικά θα μπορούσε να αποκτήσει τη μορφή διακρατικής ένωσης.  Υπερασπίστηκε τα δικαιώματα των τσιγγάνων, υποστηρίζοντας την ανάγκη χορήγησης σε αυτούς ευρωπαϊκού διαβατηρίου, που θα τους επιτρέπει τη διαμονή σε οποιοδήποτε ευρωπαϊκό κράτος. Δημιούργησε στη Ρουμανία ένα ίδρυμα για τους Ρομά, «Εταιρία για τους απειλούμενους λαούς». Για τον Γκρας οι Τσιγγάνοι είναι αυτό που καμωνόμαστε ό,τι είμαστε εμείς: εκ γενετής γνήσιοι Ευρωπαίοι.

Π.Βασιλόπουλου. Καλοκαιρινή στιγμή

Άξιον Εστί (Οδυσσέας Ελύτης) Ποιητική σύνθεση με 15 μέρη. Το “Άξιον Εστί” είναι ένα πολυφωνικό ποιητικό έργο θεμελιώδες για την ελληνική και ευρωπαϊκή τέχνη του 20ού αιώνα. Πρόκειται για μια ποίηση που συνδυάζει βυζαντινή παράδοση, δημοτικό τραγούδι και μοντέρνο ποιητικό λόγο, δημιουργώντας έναν υπερβατικό ύμνο προς την Ελλάδα, το θείο και τον άνθρωπο. Μέσα από τη μορφή μιας αναζήτησης για ταυτότητα και ελευθερία, ο Ελύτης υμνεί τη φύση, την ιστορία και το φως ως προέκταση της εθνικής ψυχής. "Εγώ δεν ξέρω να υπάρχει παρά μία γλώσσα, η ενιαία γλώσσα, η ελληνική, όπως εξελίχθηκε από την αρχαία, που έφτασε να είναι το μεγάλο καμάρι μας και το μεγάλο μας στήριγμα". Η ελληνική γλώσσα είναι ο χρυσός κρίκος που δένει τον μεμυημένο ποιητή με τον Όμηρο. Τη χρησιμοποίησε για να εκφράσει κωδικά τις ύψιστες αλήθειες που περιέχονται κλεισμένες στο έργο του Ομήρου, του λατρεμένου των Μουσών. Γι’ αυτό δηλώνει: "Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου".

Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στην κατοχύρωση της εθνικής ποιητικής ανανέωσης μέσα από μια πρωτοποριακή σύνθεση που παντρεύει το παραδοσιακό με το μοντέρνο. Το έργο του Ελύτη υπήρξε σταθμός στη διαμόρφωση της ελληνικής εθνικής ταυτότητας και συνείδησης σε μια εποχή που η χώρα προσπαθούσε να επουλώσει πληγές από τον πόλεμο και τις πολιτικές αναταράξεις. Το “Άξιον Εστί” τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1979. Κοινωνικά, το έργο ενσωματώνει τη βαθιά ανάγκη για εθνική ανόρθωση και αναγέννηση, δείχνοντας τη διαρκή πάλη ανθρώπου και πατρίδας.

Τα παιδιά του Γκεμπελάουι (Ναγκίμπ Μαχφούζ) Το έργο είναι μια δημιουργική αλληγορία που αφηγείται την ιστορία της ανθρωπότητας μέσα από τις γενιές μιας οικογένειας σε μια συγκεκριμένη γειτονιά του Καΐρου, που συμβολίζει τον κόσμο. Ο πατριάρχης, ο "μεγάλος αγά" Γκεμπελάουι, που κατοικεί σε μια μεγαλοπρεπή έπαυλη (συμβολίζοντας τον Θεό), είναι η αρχική πηγή όλης της ζωής και της περιουσίας. Η ιστορία ξεκινά όταν ο πιστός υπηρέτης του, Αντνάν (Αδάμ), εξορίζεται από την έπαυλη μετά την «πτώση». Οι επόμενες γενιές των απογόνων του – Γκαμπάλ (Μωυσής), Ριφάα (Ιησούς) και Κασέμ (Μωάμεθ) – αγωνίζονται να αποκαταστήσουν τη δικαιοσύνη και την ειρήνη στη γειτονιά και να διεκδικήσουν την κληρονομιά του Γκεμπελάουι από τους τυράννους και τους εκμεταλλευτές που την κατέχουν. Κάθε ένας από αυτούς φέρνει ένα νέο μήνυμα ή έναν νέο κώδικα νόμων. Η τελευταία ευκαιρία για τα παιδιά του Γκεμπελάουι έρχεται με την έλευση ενός νέου προφήτη, του αλχημιστή Αέρφα που θα προσπαθήσει με τη δύναμη της επιστήμης αυτή τη φορά να επαναφέρει την αρμονία στη ζωή των κατοίκων.

Το έργο είναι ένα από τα πιο τολμηρά και σημαντικά του Μαχφούζ, και ένα ορόσημο όχι μόνο της αραβικής αλλά και της παγκόσμιας λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Η πρωτοποριακή του σημασία έγκειται στη χρήση ρητής θρησκευτικής αλληγορίας σε ένα μυθιστόρημα. Η αφήγηση της ανθρώπινης ιστορίας μέσω των προφητών του μονοθεϊσμού σε μια λαϊκή, ρεαλιστική αφήγηση θεωρήθηκε από πολλούς θρησκευτικούς κύκλους ως βλάσφημη, οδηγώντας σε μεγάλη διαμάχη και στην απαγόρευση του βιβλίου σε πολλές αραβικές χώρες για δεκαετίες. Πέρα από τη θρησκευτική ερμηνεία, το μυθιστόρημα έχει και φιλοσοφική προέκταση για την ανθρώπινη αναζήτηση για αλήθεια, δικαιοσύνη και πνευματική γαλήνη. Εξετάζει τη συνεχή πάλη μεταξύ πίστης και λόγου, παραδοσιακής ηθικής και επιστημονικής προόδου.  Συνδυάζει το ρεαλιστικό ύφος με το συμβολισμό και το μυθιστόρημα παραβολής, δημιουργώντας ένα ισχυρό καλλιτεχνικό σύνολο. Είναι ένα τολμηρό αριστούργημα που προκαλεί και προβληματίζει, εξερευνώντας τα μεγάλα ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα από ένα μοναδικό λογοτεχνικό πρίσμα. Το 1988, ο Ναγκίμπ Μαχφούζ βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, με το έργο αυτό να αναφέρεται ως κεντρικό στα κριτικά κείμενα της Ακαδημίας, που τόνισαν την «πνευματική αφήγηση» του συγγραφέα.

Colin Middleton. Spain dream revisited. 1938

Η Άνοδος του Αρτούρο Ούι (Μπέρτολντ Μπρεχτ) Δραματικά το έργο είναι σύμφωνο με το «επικό» στυλ θεάτρου του Μπρεχτ. Ξεκινά με έναν πρόλογο με τη μορφή μιας άμεσης ομιλίας προς το κοινό από έναν κατά τα άλλα άγνωστο «ηθοποιό», ο οποίος σκιαγραφεί όλους τους κύριους χαρακτήρες και εξηγεί τη βάση της επερχόμενης πλοκής. Αυτό επιτρέπει στο κοινό να εστιάσει καλύτερα στο μήνυμα, αντί να ανησυχεί για το τι μπορεί να συμβεί στη συνέχεια στην πλοκή.

Παρωδία-αλληγορία που αφηγείται την «άνοδο» του ηλίθιου και διεφθαρμένου Arturo Ui, πωλητή λαχανικών στο Σικάγο, ο οποίος χρησιμοποιώντας εκβιασμούς, απειλές και λαϊκίστικες ανοησίες, καταφέρνει να ηγηθεί του τοπικού συμβουλίου του Εγκλήματος. Η ιστορία παρακολουθεί βήμα-βήμα τον τρόπο με τον οποίο η αστική τάξη, ο φόβος και η αδιαφορία επιτρέπουν σε έναν γελοίο αλλά επικίνδυνο εγκληματία να καταλάβει την εξουσία, παρουσιάζοντας μια πικρή και σατιρική αλληγορία για την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία.

Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα του Μπρεχτ και της πολιτικής θεατρικής γραφής του 20ού αιώνα. Ως «παράμυθο», χρησιμοποιεί την υπερβολή και το γελοίο για να απομακρύνει το κοινό (σύμφωνα με την αρχή της «αποξένωσης») και να αναλύσει με ψυχρό αίσθημα τους μηχανισμούς του φασισμού. Το έργο δεν επικεντρώνεται στον ίδιο τον Χίτλερ, αλλά στην κοινωνία που του επέτρεψε να ανέλθει, κάνοντάς το τρομερά επίκαιρο για τη σύγχρονη εποχή. Η πρώτη του παράσταση το 1959, μετά τον θάνατο του Μπρεχτ, προκάλεσε τεράστια συζήτηση για τη φύση της εξουσίας.

Η Ζαζί στο μετρό (Ρεϊμόν Κενώ) Είναι ένα κλασικό δείγμα του «Nouveau Roman» Ο Κενώ εγκαταλείπει την παραδοσιακή αφήγηση με πλοκή, ήρωες και ψυχολογική ανάλυση, προτιμώντας μια «αντικειμενική» και σχεδόν κινηματογραφική καταγραφή της πραγματικότητας. Η σημασία του έργου έγκειται ακριβώς σε αυτή την απόρριψη των συμβάσεων και στην επικέντρωση στη «επιφανειακή» εμπειρία, αποκαλύπτοντας την ασυνέχεια και την ανοησία της σύγχρονης ζωής. Η Ζαζί δεν είναι ήρωας, αλλά ένας ασήμαντος αντι-ήρωας του αστικού τοπίου, και η αφήγησή του άσκησε τεράστια επίδραση στη λογοτεχνική αντίληψη για τους χαρακτήρες και τη πλοκή του «Νέου Μυθιστορήματος».

Αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του συγγραφέα που συνδυάζει το πνεύμα της γαλλικής πρωτοπορίας με μια παιχνιδιάρικη, σχεδόν αναρχική διάθεση απέναντι στη γλώσσα και την κοινωνία. Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τη μικρή Ζαζί, ένα δωδεκάχρονο κορίτσι που επισκέπτεται το Παρίσι για να μείνει με τον θείο της Γκαμπριέλ. Το μεγαλύτερο όνειρό της είναι να μπει στο μετρό, όμως μια απεργία το καθιστά αδύνατο. Έτσι, η Ζαζί περιπλανιέται στην πόλη, συναντά διάφορες φιγούρες και γίνεται μάρτυρας ή πρωταγωνίστρια κωμικών και παράλογων επεισοδίων. Η φαινομενικά απλή πλοκή λειτουργεί ως πρόσχημα για την ανάπτυξη ενός παιχνιδιού με τη γλώσσα, την ειρωνεία και την κοινωνική σάτιρα.

Το έργο χαρακτηρίζεται από την ιδιότυπη χρήση της καθομιλουμένης, των παραφθαρμένων λέξεων και της προφορικότητας, που θυμίζουν τον παλμό της παιδικής αφήγησης. Ο Κενώ, ήδη γνωστός για την αγάπη του προς τη γλωσσική πειραματική γραφή, αξιοποιεί εδώ έναν λόγο σπασμωδικό, γεμάτο χιούμορ, παρανοήσεις και λεκτικά παιχνίδια. Η Ζαζί δεν είναι απλώς μια παιδική ηρωίδα, γίνεται η φωνή μιας αθωότητας που συγκρούεται με την υποκρισία, τις κοινωνικές συμβάσεις και τον καθωσπρεπισμό της μεταπολεμικής γαλλικής κοινωνίας. Συνιστά μια κωμική και λαϊκή τοιχογραφία του Παρισιού, όπου ο αναγνώστης βλέπει την πόλη μέσα από το βλέμμα ενός παιδιού που απογυμνώνει τον κόσμο από κάθε σοβαροφάνεια. Το μυθιστόρημα θέτει ερωτήματα για το πώς η κοινωνία δομεί την κανονικότητα και πώς η γλώσσα μπορεί να υπονομεύσει αυτές τις κατασκευές.

Η Ζαζί στο μετρό αγαπήθηκε για την πρωτοτυπία και τη φρεσκάδα της, ενώ προκάλεσε συζητήσεις για την «εκλαΐκευση» της avant-garde. Σηματοδοτεί μια στιγμή όπου η λογοτεχνία δεν περιορίζεται στην ελίτ, αλλά ανοίγει διάλογο με το ευρύτερο κοινό, διατηρώντας ωστόσο υψηλό αισθητικό και γλωσσικό πειραματισμό.

Για να παραμείνουμε ασφαλείς στο διαδίκτυο

 

50 shades of a Grey cat by Maria Kokkini

1.    Εισάγετε ευαίσθητες πληροφορίες μόνο σε ιστότοπους που χρησιμοποιούν πρωτόκολλο HTTPS. Ποτέ με πρωτόκολλο «HTTP».  

    2.    Προσέξτε τις ειδοποιήσεις του προγράμματος περιήγησης για μη έγκυρο ή ύποπτο πιστοποιητικό ασφαλείας. Κλείνετε αυτές τις σελίδες αμέσως.

    3.    Ενημερώνετε τακτικά το πρόγραμμα περιήγησής σας ή ενεργοποιήστε τις αυτόματες ενημερώσεις για να προστατευτείτε από πιθανά κενά ασφαλείας.

    4.    Διαγράφετε τακτικά τα cookies και την κρυφή μνήμη (cache) του προγράμματος περιήγησης. Μπορείτε να ρυθμίσετε την αυτόματη διαγραφή αυτών όταν κλείνετε.

    5.    Μην ακολουθείτε ύποπτους συνδέσμους, ιδίως όταν τους λαμβάνετε από αγνώστους.

6.    Ενεργοποιήστε τον έλεγχο ταυτότητας δύο παραγόντων (2FA) όπου είναι δυνατόν.

7.    Επιλέγετε «μόνο απαραίτητα cookies».

8.    Σε δημόσια δίκτυα Wi-Fi, αποφύγετε να εισέρχεστε σε εφαρμογές ή άλλες υπηρεσίες που απαιτούν πιστοποίηση.