1998 - 1999: Ιδιαίτερα λογοτεχνικά έργα λίγο πριν τη νέα χιλιετία

Με λένε κόκκινο (Ορχάν Παμούκ – 1998) Είναι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, μια φιλοσοφική εξερεύνηση και ένας διαλογισμός για τη φύση της καλλιτεχνικής έκφρασης.

Η πλοκή αναπτύσσεται στην Οθωμανική Αυτοκρατορία του 16ου αιώνα, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του σουλτάνου Μουράτ Γ' και περιστρέφεται γύρω από μια ομάδα μικροπαραγωγών. Είναι μοναδικό στο ότι εξιστορεί από πολλές απόψεις, με κεφάλαια που αφηγούνται διάφοροι χαρακτήρες, όπως ένα νεκρό πτώμα, ένα νόμισμα, ένα σχέδιο ενός δέντρου, ένας σκύλος ακόμη και το ίδιο το κόκκινο χρώμα. Αυτή η πειραματική αφηγηματική δομή δημιουργεί μια αίσθηση μυστηρίου και αντανακλά τα περίπλοκα θέματα του βιβλίου. Η τεχνική της αφήγησης αμφισβητεί τις συμβατικές γραμμικές αφηγήσεις και καλεί τον αναγνώστη να ασχοληθεί με έναν πιο φιλοσοφικό και στοχαστικό τρόπο.

Εμβαθύνει σε ουσιαστικά θέματα: τη σύγκρουση μεταξύ ισλαμικής παράδοσης και δυτικού ατομικισμού, τη φύση της τέχνης και της μιμητικής, τη σχέση τέχνης και προσωπικότητας, τον φόβο της βλασφημίας, την πιστή αγάπη και τη ζήλια. «Τελικά παραμένει το ερώτημα αν βλέπουμε με τον κόσμο με όρους πραγματικότητας ή συμβολισμών».

Ο Παμούκ χρησιμοποιεί την πρωτότυπη πολυφωνική αφήγηση, δίνοντας φωνή ακόμη και στο κόκκινο χρώμα. Η δομή μοιάζει με μια αστυνομική υπόθεση, αλλά είναι στην πραγματικότητα ένα δίχτυ φιλοσοφικών διαλόγων. Το βιβλίο είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας των τελευταίων δεκαετιών, ένα κλειδί για την κατανόηση του σύγχρονου τουρκικού μυθιστορήματος που ανέδειξε τον Παμούκ στο παγκόσμιο λογοτεχνικό στερέωμα. Παραμένει ένα ευρέως μελετώμενο και αναφερόμενο έργο.  

Ιερές υποσχέσεις (U Sam Oeur – 1998) Ποιητική συλλογή που με αυθεντική, τραυματική και ανθεκτική φωνή αποκαλύπτει μια ιστορία που σπάνια ακούγεται στη δυτική λογοτεχνία, την Καμποτζιανή γενοκτονία.

Ένα θεμελιώδες κείμενο της μετα-πολεμικής και μετα-γενοκτονίας λογοτεχνίας. Δίνει φωνή σε έναν λαό που υπέφερε απίστευτα και επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο η ποίηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μαρτυρία και ιατρείο. Ασχολείται με τα πιο σκοτεινά βάθη της ανθρώπινης φύσης: γενοκτονία, τραύμα, επιβίωση, απώλεια πολιτιστικής κληρονομιάς και αναζήτηση για ελπίδα μέσα στην καταστροφή.

Ως ένα από τα λίγα κείμενα που γράφτηκαν από έναν επιζώντα της γενοκτονίας των Κόκκινων Χμερ στα αγγλικά, η αξία του ως ιστορικού και λογοτεχνικού εγγράφου είναι ανυπολόγιστη και διαχρονική.

Αρκτική παγίδα (Νταν Μπράουν - 1998) Το απόλυτο παράδειγμα μιας καλογραμμένης, εμπορικής best-seller υπερπαραγωγής που παρουσιάζει μια αυτόνομη ιστορία με θέματα επιστημονικής συνωμοσίας. Αν και λιγότερο γνωστό, το βιβλίο αυτό θεωρείται ένα από τα καλύτερα του Μπράουν λόγω της πιστευτής πλοκής και του καταιγιστικού ρυθμού.        

Γράφτηκε πριν τον «Κώδικα Ντα Βίντσι» και είναι ένα κλασικό θρίλερ επιστημονικής φαντασίας. Μια δορυφορική ανακάλυψη της NASA – ένας μετεωρίτης βαθιά στον Αρκτικό πάγο που περιέχει απολιθώματα εξωγήινης ζωής – φαίνεται να είναι η επιστημονική ανακάλυψη του αιώνα. Η μυστική υπηρεσία  στέλνει την αναλύτρια Ρέιτσελ Σέξτον να διερευνήσει και βεβαιώσει το εύρημα. Ωστόσο, όταν η ίδια και η ομάδα της γίνονται στόχος φανατικών δολοφόνων, ανακαλύπτουν ότι η ανακάλυψη είναι μια περίπλοκη απάτη τεράστιων πολιτικών προεκτάσεων. Το βιβλίο είναι ένα δυναμικό μείγμα δράσης, σασπένς και θεωριών συνομωσίας, που εξελίσσεται σε ένα εχθρικό περιβάλλον, θέτοντας ερωτήματα για την αξιοπιστία της κυβέρνησης και της επιστήμης.

Παρά την τεράστια εμπορική του επιτυχία και επιρροή στο εμπορικό θρίλερ, δεν διακρίνεται για την λογοτεχνική του σημασία. Η γλώσσα και η φόρμα του είναι συμβατικές και η θεματική του βαθύτητα είναι περιορισμένη στη ψυχαγωγία. Αξίζει όμως να διαβαστεί.

Το παιχνίδι των τεσσάρων (Σκούρτη, Μουρσελά, Σουρούνη, Τατσόπουλου - 1998) Ένα ενδιαφέρον λογοτεχνικό πείραμα: τέσσερις συγγραφείς, από κοινού, αποτυπώνουν μία εποχή, συνδυάζουν είδη, φωνές, ύφος, καλούν τον αναγνώστη σε ένα παιχνίδι μελέτης όπου η κοινωνία, η ταυτότητα και η αφήγηση δεν είναι στατικές. Αποτυπώνουν την Ελλάδα του ’90 και συνθέτουν ένα μυθιστόρημα, όπου ο έρωτας καταλήγει σε θρίλερ και η περιπέτεια σε παρωδία. Ιλαρές σκηνές διαδέχονται κατεξοχήν δραματικές. Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, ψηφίδα με την ψηφίδα, σχηματίζεται το πορτρέτο του Νεοέλληνα που ακροβατεί πάνω από την καθημερινή παράνοια, τη μιζέρια και το μεγαλείο, καθώς το λυκόφως του αιώνα τον βρίσκει στο κρίσιμο σταυροδρόμι.

Οι τέσσερις συνεργάζονται για τη συγγραφή του συλλογικού έργου, κάτι αρκετά ασυνήθιστο στην ελληνική λογοτεχνία της εποχής. Τα είδη που εμπλέκονται είναι: έρωτας, θρίλερ, παρωδία, περιπέτεια - το είδος της αφήγησης έχει στοιχεία ποικιλίας, ίσως και πειραματισμού. Η μετάβαση από την κωμική σκηνή στην τραγική/δραματική συμβάλλει στην αίσθηση της σύγχυσης και της αστάθειας της εποχής.

Ορισμένα από τα βασικά θέματα εντός του κειμένου είναι: Η ταυτότητα του «Νεοέλληνα», που παλεύει με αντιφατικές δυνάμεις. Η «μετάβαση στη νέα χιλιετία» . Η έννοια του παιχνιδιού, με τις ανθρώπινες σχέσεις σαν παιχνίδι που έχει ρίσκο, ρόλους και αναπόφευκτους μετασχηματισμούς. Ο έρωτας ως κινητήρια δύναμη αλλά και ως θρίλερ  με ένταση, κινδύνους, «παράνοια». Το μεταμοντέρνο στοιχείο που εκφράζεται με τη παρωδία, το παιχνίδι με είδη (θρίλερ/περιπέτεια), την αφήγηση που δεν ακολουθεί μόνο το «σοβαρό» μονοπάτι.

Το βιβλίο εμφανίζεται ως συνέχεια ή αναφορά σε μία παλαιότερη συλλογική προσπάθεια («Το Μυθιστόρημα των Τεσσάρων» των Βενέζη, Καραγάτση, Μυριβήλη και Τερζάκη). Με αυτό τον τρόπο, η «συλλογική συγγραφή» γίνεται μέσο για να σχολιαστεί η σύγχρονη ελληνική κοινωνία, όχι απλώς ως ατομική φωνή αλλά ως φωνές πολλών. Αυτό προσδίδει στο έργο μια μετα-λογοτεχνική διάσταση: δεν περιγράφει απλώς την κοινωνία, αλλά και «μελετά» τον τρόπο που αυτή λειτουργεί.

Ο συνδυασμός πολλών συγγραφέων (πριν και πρόσφατα) σε ένα έργο δημιουργεί ποικιλία ύφους και φωνής. Αυτό μπορεί να είναι τόσο πλεονέκτημα  - ποικιλία - όσο και πρόκληση - έλλειψη ομοιογένειας. Το είδος της αφήγησης: η μετάβαση από την κωμωδία στον θρίλερ, η παρωδία, η ανατροπή των προσδοκιών - όλα αυτά συνθέτουν ένα μεταμοντέρνο ύφος, δείγμα της ελληνικής πεζογραφίας των ’90s που πειραματίζεται. Η θεματολογία της «μεταβατικής εποχής», η αναζήτηση ταυτότητας σε κοινωνικό και ατομικό επίπεδο, η απόπειρα να περιγραφεί ο «Νεοέλληνας» και οι αντιφάσεις του καθιστούν  το έργο σημαντικό από κοινωνικής και πολιτισμικής σκοπιάς.

Το έργο μπορεί να θεωρηθεί ως μέρος του ρεύματος της ελληνικής πεζογραφίας της δεκαετίας του ’90, που επιχειρεί ανοίγματα προς πιο πειραματικά ύφη, κοινωνική κριτική και ανάμειξη ειδών (genre-blending). Η συλλογική συγγραφή ενθαρρύνει την ανάγνωση του μυθιστορήματος όχι ως ενός ενιαίου έργου «αφήγησης» ενός συγγραφέα αλλά ως πολυφωνίας - αυτό συνιστά μία πρόσκληση προς τον αναγνώστη να αντιληφθεί την αφήγηση ως δίκτυο φωνών και προοπτικών. Μπορεί να λειτουργεί ως υπόβαθρο για μελέτη της «μετα-μοντέρνας» ελληνικής λογοτεχνίας, της σχέσης κοινωνίας-κειμένου, και της λογοτεχνίας που παίζει με τον χρόνο (διάβαση αιώνα) και την ταυτότητα. Σε όλα αυτά έγκειται κυρίως η λογοτεχνική του σημασία.

Ο αιώνας μου (Γκύντερ Γκρας – 1999) Θεωρείται η κορύφωση του έργου του συγγραφέα. Είναι μια φιλόδοξη και μνημειώδης προσπάθεια να συνοψιστεί ένας ολόκληρος αιώνας γερμανικής και ευρωπαϊκής ιστορίας με καινοτόμο τρόπο.

Είναι μια συλλογή από 100 ιστορίες, μία για κάθε χρόνο του 20ου αιώνα. Κάθε ιστορία αφηγείται από έναν διαφορετικό, συχνά ασήμαντο, μάρτυρα της, δημιουργώντας μια "ιστορία από κάτω" που αποδομεί τις μεγάλες αφηγήσεις και τα καθεστηκυία παραμύθια. Ασχολείται με το βάρος της ιστορίας, τη γερμανική ενοχή, τους πολέμους, την τεχνολογική πρόοδο και την ανθρώπινη εμπειρία σε εποχές μεγάλων αλλαγών. Είναι μια πλήρης, πολυσχιδής απεικόνιση ενός αιώνα. Κάθε «έτος» λειτουργεί ως τίτλος μιας σύντομης αφήγησης, η οποία - από το βλέμμα ενός αφηγητή / αφηγήτριας διαφορετικού κάθε φορά - καταγράφει είτε την κοινωνική πραγματικότητα, είτε μια προσωπική εμπειρία, είτε μια ιστορική αναφορά στην εποχή. Η σύνδεση της μικροϊστορίας με τη μακροϊστορία είναι βασική: τα γεγονότα (πόλεμοι, τεχνολογικές εξελίξεις, πολιτικές ανακατατάξεις, κοινωνικές μεταβολές) διαθλώνται μέσα από προσωπικές φωνές, με έμφαση όχι στους «Μεγάλους Άνδρες» αλλά στους απλούς ανθρώπους που ζουν «το γίγνεσθαι» του αιώνα.

Η επιλογή του Γκρας να επιμερίσει το αιώνα έτος προς έτος τονίζει δύο πράγματα: αφενός τον ρυθμό της ιστορίας που «τρέχει» και μεταμορφώνει τα πάντα, αφετέρου την αδυναμία του ατόμου να ελέγξει αυτόν τον ρυθμό.

Για τους σημερινούς αναγνώστες, το έργο προσφέρει μια «εικόνα» για το πώς η ατομική ζωή και οι συλλογικές μεταμορφώσεις αλληλοεπιδρούν - με τρόπο που υπογραμμίζει ότι η ιστορία δεν γίνεται μόνο «από» τους ισχυρούς, αλλά κυρίως από τους απλούς ανθρώπους.

Επηρέασε βαθιά τον τρόπο που η λογοτεχνία μπορεί να αγγίξει τη μακροϊστορία μέσω της μικρο-ιστορίας. Είναι ένα κανονικό έργο για τη γερμανική λογοτεχνία του 20ου αιώνα και μια αναφορά στη λογοτεχνική αντιμετώπιση της ιστορίας. Συνδυάζει έμπνευση, αυτοκριτική, και εικαστική αίσθηση, και αξίζει την προσοχή του αναγνώστη όσο αφορά το πώς συλλαμβάνεται η ιστορική μνήμη ως λογοτεχνία. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 1999 από τις εκδόσεις Οδυσσέας.

Ατίμωση (Disgrace) Τζ. Μ. Κούτσεε – 1999) Ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα για τη σύγχρονη Νότια Αφρική και ένα κλασικό παράδειγμα του πώς η λογοτεχνία μπορεί να αγγίξει τα ανοιχτά πολιτικά και κοινωνικά θέματα μιας χώρας. Προκάλεσε τεράστιο διάλογο και διαμάχη στη Νότια Αφρική και παγκοσμίως για τη μετα-απαρτχάιντ πραγματικότητα. Η επιλογή του τίτλου – «Ντροπή» – υπονοεί το τι χάνει ο ήρωας (την κοινωνική θέση, το κύρος, το σώμα του) αλλά και τι αποκαλύπτεται (οι σχέσεις, η εξουσία, η ενοχή). Η ελληνική μετάφρασή του ως «Ατίμωση» τονίζει το στοιχείο της κοινωνικής περιθωριοποίησης.

Το μυθιστόρημα τοποθετείται στη μετα-απαρτχάιντ Νότια Αφρική. Ο πρωταγωνιστής, ο καθηγητής Ντέιβιντ Λούρι, 52 ετών, χωρισμένος, με μια ρηχή επιθυμία να συνεχίσει τη ζωή του, κάνει σχέση με μια φοιτήτριά του - πράξη που θα σημάνει την πτώση του από τον ακαδημαϊκό του χώρο.
Απομονώνεται κατόπιν στο αγρόκτημα της κόρης του, η οποία ζει στην επαρχία του Κέιπ Τάουν, προσπαθώντας να ανασυντάξει τη ζωή του. Όμως σύντομα εμπλέκεται σε ένα βίαιο περιστατικό (εισβολή, βιασμός, κλοπή) που συνταράσσει τη ζωή τους και φέρνει στο φως πλήθος ηθικών, κοινωνικών και φυλετικών ζητημάτων. Ο μυθιστορηματικός κόσμος του Κούτσεε δεν παρατίθεται με καταγγελτικό τόνο, αλλά μέσα από τη σιωπή, τις σχέσεις και τις απώλειες. Η βία δεν είναι θεαματική, είναι σχεδόν καθημερινή, αλλά η επίδρασή της αντηχεί πολύ πέρα από το περιστατικό. Το έργο ζητά να σκεφτούμε τι σημαίνει «ευπρέπεια», τι σημαίνει «εξουσία», τι σημαίνει «ντροπή» όταν οι κοινωνικές δομές αλλάζουν.

Η καινοτομία του βρίσκεται στην αμείλικτη, συμπυκνωμένη και ψυχρή προσεκτικότητα της γλώσσας του. Ο λόγος του Κούτσεε είναι λιτός αλλά απολύτως καίριος: οι περιγραφές και οι σχέσεις φωτίζονται χωρίς περιττά στολίδια, δίνοντας έμφαση στη συνειδησιακή κατάσταση των προσώπων. Το στυλ του - μικρές σκηνές, ένταση μέσα σε «κανονικό» επίπεδο ζωής, αποδόμηση του «ευπρεπούς» - κάνει το έργο να λειτουργεί τόσο ως κοινωνικό σχόλιο όσο και ως βαθύ ψυχογράφημα. Ο Κούτσεε αποδομεί τις ψυχολογικές και ηθικές βεβαιότητες του πρωταγωνιστή του (και του αναγνώστη) χωρίς συναίσθηση, αναγκάζοντας τον να αντιμετωπίσει άβολες αλήθειες. Εξετάζει με κρίση και αμείλικτο βλέμμα τις φυλετικές και κοινωνικές μεταβολές στη Ν. Αφρική μετά το απαρτχάιντ: τις νέες σχέσεις εξουσίας, το φορτίο της λευκής κληρονομιάς, την έννοια της «ντροπής» (disgrace) ως προσωπικής και συλλογικής. Αυτή την εξερευνά σε όλες της τις μορφές: προσωπική, σεξουαλική, φυλετική, πολιτική και ιστορική. Ασχολείται με την πτώση των προνομίων, την αναζήτηση της λύτρωσης και τη δυνατότητα (ή μη) συγχώρεσης σε ένα διαλυμένο κοινωνικό πλαίσιο.

Σε τελική ανάλυση, είναι ένα έργο-τομή για τη σύγχρονη λογοτεχνία: μία μελέτη για το τέλος της ισχύος, για τη μετάβαση σε έναν κόσμο όπου οι παλιές βεβαιότητες καταρρέουν. Ίσως γι’ αυτό το έργο παραμένει απόλυτα επίκαιρο. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε με τίτλο «Ατίμωση» το 2002

Generation Π (Βίκτορ Πελέβιν - 1999) Μια προφητική και δαιμονικά έξυπνη πολιτική και πολιτισμική σάτιρα

Είναι ένα εξαιρετικά καινοτόμο και εμβληματικό βιβλίο για τη Ρωσία της μετα-σοβιετικής εποχής, ένα προκλητικό έργο του ρωσικού μεταμοντερνισμού που αποδομεί την πικρή πραγματικότητα του νέου καπιταλιστικού καθεστώτος.

Ο πρωταγωνιστής, Μπαμπιλεν Ταταρσκι, είναι ένας αποτυχημένος ποιητής που βρίσκει δουλειά ως δημιουργός διαφημιστικών σλόγκαν στη νέα, άγρια καπιταλιστική Μόσχα της δεκαετίας του '90. Το βιβλίο, γεμάτο παραισθησιογόνα και αναφορές στη μυθολογία, ακολουθεί την άνοδό του στον κόσμο της μαζικής κουλτούρας και της διαφήμισης, όπου ανακαλύπτει ότι η νέα ρωσική «πραγματικότητα» δημιουργείται τεχνητά από μια μυστικό σουρεαλιστικό μείγμα διαφημιστών, ψυχοτρόπων ουσιών και αρχαίων θεοτήτων, με σκοπό τον έλεγχο του πληθυσμού.

Είναι μια εμπνευσμένη σάτιρα για τον καταναλωτισμό, την πολιτική και την πλήρη αλλοίωση της ταυτότητας στη μετα-κομμουνιστική εποχή. Στη χώρα μας εκδόθηκε το 2003 από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Γαλάζιο λαρδί (Βλαντίμιρ Σορόκιν - 1999) Ένα ριζοσπαστικό, αβάν-γκαρντ έργο τέχνης που προκαλεί και «αποδομεί» την ίδια την ιδέα του λογοτεχνικού κειμένου

Είναι ακραία καινοτόμο στη γλώσσα και τη φόρμα (χρησιμοποιεί γλώσσα του πεζοδρομίου), αλλά η επιρροή του είναι πιο "καταστροφική" για τον κανόνα - είναι ένα αντισυμβατικό έργο που προκαλεί και σπρώχνει τα όρια πέρα από το ανεκτό. Ενώ είναι πολύ σημαντικό, η επιρροή του περιορίζεται πιο πολύ στη ρωσική αβάν-γκαρντ παρά σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το «Γαλάζιο Λαρδί» είναι μια ριζοσπαστική μεταμοντέρνα αποτύπωση της ρωσικής ιστορίας και γλώσσας. Η πλοκή είναι σκόπιμα αποσπασματική και σουρεαλιστική: στο μέλλον, ένα κλιμακούμενο επιστημονικό πείραμα παράγει ένα μυστηριώδες γαλάζιο λίπος, το οποίο μπορεί να αναπαράγει κείμενα ρωσικών κλασικών συγγραφέων. Το βιβλίο περιλαμβάνει τέλεια μιμητικά αποσπάσματα από κλασικούς όπως ο Ντοστογιέφσκι και ο Τσέχωφ, που σιγά-σιγά αποτυπώνονται σε απόλυτη αφηρημένη γλώσσα και σκοτεινές βιολογικές λεπτομέρειες. Στο τέλος, ολόκληρη η γλώσσα αποσυντίθεται σε ένα πρωτόγονο, σωματικό λόγο. Είναι ένα έργο που στοχεύει να καταστρέψει κάθε λογοτεχνική και ιδεολογική παράδοση, προκαλώντας τον αναγνώστη με την απόλυτη απόρριψη της αφήγησης και της λογικής.

Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές (Έρση Σωτηροπούλου - 1999) «Ήταν ένα καλοκαίρι ουρανοκατέβατο. Οι λέξεις είχαν χάσει το νόηµά τους. Όλα πήγαιναν στραβά». Η Λία νοσηλεύεται επί µήνες έχοντας προσβληθεί από θανατηφόρο ιό. Ο µικρότερος αδελφός της Σιντ θα ήθελε να είναι Αµερικανός ήρωας για να ξέρει πάντα τι να κάνει. Η Τζούλια κάνει παρέα µόνο µε γκέι και είναι σχεδόν πάντα λυπηµένη. Ο Σωτήρης, νοσοκόµος της Λίας, γίνεται βίαιος χωρίς καλά καλά να το συνειδητοποιεί. Η δωδεκάχρονη Νίνα νιώθει ολοµόναχη και αγνοεί ότι η ζωή της κινδυνεύει από τον Σωτήρη.

Τέσσερις νέοι άνθρωποι και ένα παιδί, λίγο πριν από τον ερχοµό του 21ου αιώνα, προσπαθούν να υπερβούν τον εαυτό τους και να ζήσουν σ’ έναν παράλογο κόσµο. Καθώς µια µάινα τσιρίζει µονότονα «Γεια σου, Μαρία», οι διαδροµές τους διαπλέκονται µε ζιγκ ζαγκ µέσα από συµπτώσεις, φάρσες, προδοσίες και µικρές ή µεγαλύτερες συνωµοσίες. Και διαπιστώνουν ότι η ζωή µπορεί να γίνει πολύ πιο παράξενη από όσο διανοούνται.

Το βραβευµένο και πολυµεταφρασµένο µυθιστόρηµα της Έρσης Σωτηροπούλου ήρθε αντιµέτωπο µε τη λογοκρισία και κατηγορήθηκε για «χυδαιότητα, βωµολοχία και πορνογραφία», όταν το 2008 ζητήθηκε µε δικαστική απόφαση η απόσυρσή του από τις σχολικές βιβλιοθήκες (https://www.lifoshop.gr/product/zigk-zagk-stis-nerantzies/)

Ο "Οιδίπους Τύραννος" με το "φακό" έξη σύγχρονων κριτικών λογοτεχνίας

Δίας ή Ποσειδώνας 560 π.Ε.

Πολλοί κριτικοί, συμπεριλαμβανομένου και του Αριστοτέλη, την θεωρούν ως κορυφαία τραγωδία που έχει γραφεί ποτέ. Ας δούμε, πως θα την έβλεπαν, μερικοί, από τους σύγχρονους κριτικούς λογοτεχνίας, χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία ανάλυσης που προτείνει ο κάθε ένας απο αυτούς.

Ο Auerbach, θα έβλεπε στον Οιδίποδα μια τραγική αναπαράσταση της πραγματικότητας, μια κορυφαία μορφή σοβαρού, υψηλού ρεαλισμού. Η πραγματικότητα αποκαλύπτεται σταδιακά και δραματικά. Ο άνθρωπος βρίσκεται μέσα σε ένα δομημένο, νοηματικά φορτισμένο σύμπαν.  Η τραγωδία δείχνει πώς η ανθρώπινη εμπειρία αποκτά βάθος και ιστορικότητα μέσα από τη μορφή.

Ο Frye, δεν θα διάβαζε τον Οιδίποδα ως μεμονωμένο έργο, αλλά ως μέρος ενός καθολικού μυθικού συστήματος. Ο Οιδίποδας δεν είναι «μοναδικός», αλλά μια εκδοχή ενός διαχρονικού αρχετύπου πτώσης και κάθαρσης. Το έργο ανήκει κυρίως στον τραγικό / φθινοπωρινό μύθο (πτώση, διάλυση, αποκατάσταση μέσω καταστροφής). Ο Οιδίποδας είναι ένας υψηλός μιμητικός ήρωας, ανώτερος από τους άλλους ανθρώπους, αλλά υποταγμένος στη μοίρα. Τα κύρια αρχετυπικά μοτίβα του έργου είναι η τυφλότητα απέναντι στη γνώση, η μόλυνση της πόλης απέναντι στη κάθαρση και το εξιλαστήριο θύμα.

Ο Barthes, θα αντιμετώπιζε την τραγωδία ως παιχνίδι κωδίκων και υφαντό σημασιών. Το αίνιγμα της ταυτότητας του Οιδίποδα κινεί τον ερμηνευτικό κώδικα. Οι αντιθέσεις (φως / σκοτάδι, γνώση / άγνοια) συγκροτούν τον συμβολικό κώδικα . Το έργο δεν «λέει» κάτι οριστικό. Είναι μια μηχανή παραγωγής νοημάτων που ενεργοποιείται από τον αναγνώστη.

Ο Bloom, θα εστίαζε στην δύναμη της προσωπικότητας, την ένταση της ατομικής συνείδησης και τη σύγκρουση. Ο Οιδίποδας είναι μια μορφή, που επιβάλλεται μέσω της θέλησης για γνώση. Η καταστροφή του, είναι αποτέλεσμα της ίδιας του της δύναμης. Παράλληλα ο Σοφοκλής «ανταγωνίζεται» προγενέστερους τραγικούς. Η τραγωδία γίνεται ένα δράμα ισχυρών μορφών και επιρροών.

Κατά τον Žižek, ο Οιδίποδας αναζητά την αλήθεια, αλλά η ίδια η αναζήτηση είναι ήδη ιδεολογικά φορτισμένη: πιστεύει ότι η γνώση θα αποκαταστήσει την τάξη. Ωστόσο, η αποκάλυψη της αλήθειας διαλύει τον κόσμο του. Άρα, η ιδεολογία δεν τον εξαπατούσε απλώς - τον προστάτευε από το τραύμα. Το «υψηλό αντικείμενο» εδώ, μπορεί να ιδωθεί ως η ίδια η Αλήθεια ή η Καθαρότητα της Θήβας. Είναι ένα ιδεατό σημείο, που συγκρατεί την πολιτική και ηθική τάξη. Το Πραγματικό, εμφανίζεται, ως αυτό που δεν μπορεί να ενσωματωθεί στο νόημα: η αιμομιξία και η πατροκτονία δεν είναι απλώς «γεγονότα», αλλά τραυματικοί κόμβοι που διαλύουν κάθε συμβολική τάξη. Η τύφλωση του Οιδίποδα, είναι μια χαρακτηριστική στιγμή, όταν βλέπει την αλήθεια, δεν μπορεί πλέον να «δει» τον κόσμο. Υπάρχει μια παράδοξη διάσταση: ο Οιδίποδας επιμένει να μάθει, παρότι προειδοποιείται. Αυτό θυμίζει την ιδέα του Ζίζεκ, ότι υπάρχει μια σκοτεινή απόλαυση, στην ίδια την αναζήτηση της καταστροφικής αλήθειας. Στον Σοφοκλή, η κατάρρευση της ιδεολογίας, έρχεται μέσω της αποκάλυψης της αλήθειας.

Ο Wellek, κάνοντας μια συνθετική, φιλολογική προσέγγιση, θα αντιστεκόταν στις μονοδιάστατες ερμηνείες. Θα τόνιζε, την ενότητα μορφής και περιεχομένου, την ανάγκη να μελετάμε, όχι μόνο το  ίδιο το κείμενο (γλώσσα, δομή), αλλά και το ιστορικό του πλαίσιο. Θα επεσήμανε, ότι η τραγωδία δεν είναι μόνο μύθος ή σύστημα συμβόλων, αλλά ένα αισθητικά ολοκληρωμένο έργο με υποδειγματική πλοκή σε οργανική συνοχή. Θα ήταν επιφυλακτικός, απέναντι στον υπερ-συστηματισμό του Frye και στην «απεριόριστη ερμηνευτικότητα» του Barthes, προτείνοντας μια ισορροπία.

Βλέπουμε, ότι ο Οιδίπους Τύραννος, λειτουργεί σαν «δοκιμασία» για κάθε θεωρία λογοτεχνικής κριτικής. Το ενδιαφέρον δεν είναι ποια ερμηνεία είναι «σωστή», αλλά ότι κάθε μία, αποκαλύπτει διαφορετική διάσταση του ίδιου έργου. Δεν υπάρχει μία απάντηση, αλλά μια σαφής τάση: η σύγχρονη θεωρία σπάνια υιοθετεί ένα μόνο μοντέλο -  προτιμά σύνθετες, υβριδικές αναγνώσεις.

Το νέο βιβλίο του Γιάννη Γεωργάκη. "Γ.Κρόϊφ. Ο φιλόσοφος του ποδοσφαίρου".

Κυκλοφόρησε απο τις εκδόσεις "Ατέχνως", το νέο πόνημα του Γιάννη Γεωργάκη, για την προσωπικότητα και την ποδοσφαιρική φιλοσοσφία του Γιόχαν Κρόϊφ, ενός ποδοσφαιριστή και θεωρητικού του ποδοσφαίρου, που άλλαξε το "παιχνίδι", όχι μόνο στη χώρα του, αλλά και σε όλο το ποδοσφαιρικό στερέωμα. Οι μεγάλοι παίχτες - γράφει ο συγγραφέας - "άφησαν κληρονομιά στις νεότερες γενιές, εικόνες και βίντεο. Ο Κρόϊφ, άφησε επιπλέον εενα θεωρητικό έργο, η αξία του οποίου με τα χρόνια μεγαλώνει".

Στο βιβλίο θα βρείτε επιλεγμένες ρήσεις και αποφθέγματα, όχι μόνο ποδοσφαιριστών και προπονητών, αλλά και συγγραφέων, φιλοσόφων, ποιητών, καλλιτεχνών και πολιτικών, ακόμη και απο την αρχαία Ελλάδα. Αυτό γιατί ο συγγραφέας προσεγγίζει την σύγχρονη λογική της ποδασφαιρικής τεχνικής, αξιοποιώντας την πανανθρώπινη φιλοσοφική και τεχνική εμπειρία της ανάλυσης και δημιουργικής σύνθεσης. 

Θα μπορέσετε, να διαβάσετε επίσης, και να αναλογιστείτε το "Εγχειρίδιο για δράση" του Κρόϊφ. "Στην Ισπανία και οι 22 παίχτες, πριν βγουν στο γήπεδο κάνουν το σταυρό τους. Αν αυτό λειτουργούσε οι αγώνες θα τελείωνα πάντα ισόπαλοι". 

Επίσης τις αρχές παιχνιδιού για το Άγιαξ, που βρίσκονται σε απόφαση του Δ.Σ, της ομάδας. 

Καθώς και τους 14 κανόνες της ποδοσφαιρικής φιλοσοφίας του Κρόϊφ, που "στοχεύον να περάσουν στους εκκολαπτόμενους άσους της μπάλαςτο νόημα, ότι ο αθλητισμός και το παιχνίδι επι της ουσίας διδάσκουν την ίδια τη ζωή". και βέβαια, όχι μόνο τα παραπάνω, αλλά και μια υπέροχη - λογοτεχνικά και φιλοσοφικά - εισαγωγή στο θέμα ("Εν αρχή ην η σκέψη"). 

Τα επιμελώς αναπτυγμένα κεφάλαια, που αναλύουν και συνθέτουν την σκέψη του συγγραφέα για το θέμα και την προσωπικότητα του Γιόχαν Κρόϊφ .

Αρχίζουν με δομημένες σκέψεις και θέσεις για τη φιλοσοφία, τη θεατρική νοοτροπία και τη γεωμετρία του ποδοσφαιρικού παιχνιδιού. Συνεχίζουν και εμβαθύνους στα θέματα των "αρνητών των αξιών", της αρμονίας, της πεμπτουσίας και της σοφίας στο ποδόσφαιρο. Και ολοκληρώνουν με τους τίτλους "Η ελευθερία, το συναίσθημα και η λογική", 'Ο δρόμος", "Το πορτοφόλι". Τελειώνουν με ένα συμπερασματικό και βαθιά συνθετικο επίλογο - χαρακτηριστικό του συγγραφέα.

Το συστήνουμε με χαρά, σε όλους, όσους ασχολούνται ενεργητικά (παίκτες, προπονητές, διαιτητές και προσωπικό υποστήριξης). Επίσης, σε όλους τους σκεπτόμενους φιλάθλους, αλλά και σε "οπαδούς", που έχουν αρχίσει να καταλαβαίνουν ότι "κάτι" δεν πάει καλά στα πεπραγμένα του ποδοσφαίρου και αθλητισμού, γενικότερα στη χώρα μας. 

Μια πεταλούδα κάτω απ' το φως (Κατερίνα Γιαμά)

 

Henri Matisse. Blue Nude V 1952

Μια πεταλούδα κάτω απ' το φως

έκαψε τα φτερά της,

από απληστία, από αποπροσανατολισμό, από ανασφάλεια

 

Κρίμα τόση ομορφιά!" έγραψαν κάποτε οι εφημερίδες..

"Τόσο σπάνιας ομορφιάς και χάθηκε άδικα" συμπλήρωσαν τα ραδιόφωνα..

"Σαν θηλυκό που πήγαινε γυρεύοντας θυσιάστηκε στο βωμό της ωραιοπάθειάς της" βούηξαν τα κανάλια..

"Ένα σπάνιο είδος πεταλούδας δεν υπάρχει πια!" έβαλε τίτλο το τάδε blog..

"Τα ήθελε και τα έπαθε!" σχολίασε ένα περιοδικό της Περιφέρειας..

"Κλαίνε και οδύρονται οι οικολόγοι!" ανέφερε ένας κοινωνικός σχολιαστής..

 

Κανείς τους δεν γνώριζε την πεταλούδα από κοντά,

ποτέ δεν την άγγιξε, ουδέποτε τη θαύμασε για τα ωραία της φτερά.

Είχαν όμως όλοι κάτι να πουν.. Έτσι, για να έχουν να λένε..

Μονάχα ένας απρόβλεπτος θαυμαστής της, που τη γνώρισε,

της μίλησε για την αγάπη, της θεράπευσε τις πληγές, της χάιδεψε τα φτερά από συγκίνηση,

ήταν σε θέση να έχει άποψη, αλλά την κράτησε για τον εαυτό του.

 

Γι' αυτόν ο αιφνίδιος θάνατος της πεταλούδας

ήταν αυτοκτονία.

Τη σκότωσε η ομορφιά της!

19/6/2015

Ο ξεχασμένος έρωτας του κόκκινου (Δ.Βασιλείου)

Munch - The Heart (1898-1899)

Η ορφανή των αιώνων πίκρα

την έκφρασή της βρίσκει

στο βάθος του βλέμματός μου.

Το ανήμπορο δάκρυ του σύμπαντος

ανακάλυψε τα μάτια μου,

απ’ όπου μπορεί να κυλήσει.

Το προδομένο των ανθρώπων όνειρο

μέλλον αποκτά

ακουμπώντας στην καρδιά μου.

Η χαμένη παρθενικότητα του λευκού

ανακτά τον υμένα της

στην ψυχή μου λευκαινόμενη.

Ο ξεχασμένος έρωτας του κόκκινου

επανέρχεται στη μνήμη

στην αγάπη μου καιόμενος.

3/10/1998

Εσένα (Erich Fried)

Woman with a chelo by Maria Kokkini

Ο Erich Fried (1921–1988) υπήρξε μία από τις πιο διακριτές φωνές της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής ποίησης, συνδυάζοντας την πολιτική εγρήγορση με μια βαθιά υπαρξιακή ευαισθησία

Στο ποίημα "Εσένα" προτείνει μια βαθιά ανθρωπιστική θεώρηση της σχέσης, όπου η αγάπη ταυτίζεται με την ελευθερία και την ακεραιότητα του προσώπου (Δήμητρα Ντζαδήμα)

Εσένα

Εσένα

να σε αφήσει κανείς να είσαι εσύ

απόλυτα εσύ.

Να βλέπει

ότι είσαι μόνο εσύ

όταν είσαι τα πάντα

απ‘ όσα είσαι

το ευαίσθητο

και το άγριο

αυτό που επιθυμεί να αφεθεί*

και αυτό που ποθεί να απελευθερωθεί.

Όποιος μισοαγαπά

δε σε αγαπάει κατά το ήμισυ

αλλά καθόλου

θέλει να σε φέρει στα μέτρα του

να σε ακρωτηριάσει

να σε παραμορφώσει.**

Να σε αφήσει κανείς να είσαι εσύ

είναι τελικά δύσκολο ή εύκολο;

Δεν έχει σημασία με πόση

πρoνοητικότητα και σύνεση

αλλά με πόση αγάπη και

ειλικρινή λαχτάρα για τα πάντα –

για όλα

όσα είσαι.

Για τη θέρμη

και την ψυχρότητα

για την καλοσύνη

και το πείσμα

για τη θέληση

και την απροθυμία σου

για καθεμία χειρονομία

και ανυπακοή σου

ασυνέχεια

συνέχεια

Τελικά,

να σε αφήσει κανείς

να είσαι εσύ

ίσως και να μην είναι

τόσο δύσκολο.

Μετάφραση: Αντώνης Κερασνούδης

 [Σημειώσεις του μεταφραστή]

*κατά την ελληνική απόδοση του ρήματος “sich anschmiegen” προτιμήθηκε ο μεταφορικός όρος “να αφεθεί” έναντι της κυριολεκτικής σημασίας “να αγκαλιαστεί” σε μία προσπάθεια να τονιστεί η πλήρης εμπιστοσύνη και η παράδοση που συχνά χαρακτηρίζει κάθε τι εξαιρετικά ευαίσθητο, όπως εν προκειμένω και το αντικείμενο πόθου του Fried.

**αντιστοίχως κατά την ελληνική απόδοση του ρήματος “verstümmeln” προτιμήθηκε ο μεταφορικός όρος “παραμορφώνω” έναντι της κυριολεκτικής σημασίας “ακρωτηριάζω”, κατά πρώτον για να αποφευχθεί η διττή επανάληψη του πρωτύτερου όρου amputieren (= ακρωτηριάζω), κατά δεύτερον για να υποδηλωθεί εντονότερα η σταδιακή κλιμάκωση των δραματικών όρων που συχνά χρησιμοποιεί στο έργο του ο Fried (dich zurechtschneiden= να σε φέρει στα μέτρα του, dich amputieren= να σε ακρωτηριάσει, dich verstümmeln= να σε παραμορφώσει)

Διαβάστε την κριτική παρουσίαση της Δ.Ντζαδήμα εδώ

Ebook - Κάθε βιβλίο είναι ένα τρένο. 1η διαδρομή: από την αρχαϊκή εποχή στο Μεσαίωνα

Το ζητούσατε και έγινε πράξη. Κυκλοφόρησε η 1η διαδρομή σε Ebook απο τις εκδόσεις https://www.bookstars.gr

Ξεκίνησα μια περιπλάνηση στο χρόνο και σε διαφορετικές ηπείρους και τόπους, που είναι αφιερωμένη σε 76 έργα – σταθμούς από την Αρχαϊκή – προφορική περίοδο και μέχρι το Μεσαίωνα, που άφησαν ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στην παγκόσμια λογοτεχνία. Δεν είμαι κριτικός ούτε λογοτέχνης, αλλά απλός αναγνώστης που συγκινείται, ονειρεύεται και ταξιδεύει με ένα βιβλίο. Τελικός σταθμός δεν υπάρχει, αλλά μόνο συνεχές ταξίδι, με στάσεις, σταθμούς, εκπλήξεις και περιπλανήσεις. Αυτές είναι και οι προσδοκίες μου. Προσδοκίες που ίσως συναντιόνται με κάποιες από τις δικές σας.

Έτσι αρχίζει η εξιστόρησή των λογοτεχνικών αναγνώσεων μου:

" Οι πρώτες μου λογοτεχνικές αναζητήσεις έγιναν νωρίς, τότε που η οικογενειακή βιβλιοθήκη έμοιαζε με άγνωστη ήπειρο. Ανάμεσα σε ράφια γεμάτα Ροΐδη, Παπαδιαμάντη, Μυριβήλη, Τσβάιχ, Ρολάν, Ώστεν, Δουμά, Ουγκώ, Γκόρκι, Χεμινγουέι και τόσους άλλους, άρχισα να ψηλαφώ έναν κόσμο που δεν κατανοούσα πάντα, ούτε με γοήτευε πάντοτε. Το παιδικό μου βλέμμα αναζητούσε μάχες και ηρωισμούς· συχνά έβρισκε εσωτερικές συγκρούσεις και σιωπηλές εντάσεις. Όμως ο σπόρος είχε ήδη φυτευτεί. Αργότερα, σε βιβλιοθήκες συγγενών (ιδιαίτερα των Κωνσταντίνου και Λέλας Μπαλογιάννη και του Γιάννη και Φλωρεντίας Μακρυνικόλα) και κατόπιν στις δικές μου αγορές, το ταξίδι συνεχίστηκε πιο συνειδητά, ώσπου η ανάγνωση έγινε προσωπική υπόθεση και σταθερή συντροφιά".

Και έτσι τελειώνει:

" Παρουσιάσαμε στη πρώτη μας διαδρομή 76 λογοτεχνικούς σταθμούς έργων ανώνυμων και επώνυμων δημιουργών από τον τότε γνωστό κόσμο.  Η εξέλιξη της παγκόσμιας λογοτεχνίας από την αρχαϊκή προφορική περίοδο μέχρι το 1400 χαρακτηρίζεται από τη μετάβαση από προφορικές αφηγήσεις σε γραπτά κείμενα, με αλλαγές στη φόρμα, το περιεχόμενο και τα μοτίβα που αντανακλούν τις οικονομικές, κοινωνικές και θρησκευτικές μεταβολές.​ Η αρχική προφορική φόρμα βασιζόταν σε επαναληπτικές φόρμουλες, ρυθμό και απαγγελία για μνήμη και παρουσίαση. Με την εφεύρεση γραφής (Μεσοποταμία ~3200 π.Χ., Κίνα ~1250 π.Χ.), εμφανίστηκαν ποιητικά μέτρα όπως εξάμετρο και καταλόγοι, ενώ στο Μεσαίωνα κυριάρχησαν επικά ποιήματα και ρίμες σε λαϊκές γλώσσες. Μέχρι το 1400, η λογοτεχνία ενσωματώνει πεζά και δράματα, προετοιμάζοντας τη κυριαρχία του  μυθιστορήματος.​

Στην προφορική εποχή, κυριαρχούν μύθοι, ηρωικές πράξεις, θεοί και ηθικές διδαχές. Στην κλασική αρχαιότητα, εστιάζουν στην ανθρώπινη μοίρα και στους πολέμους, ενώ στο Μεσαίωνα εμφανίζονται μοτίβα αγάπης, αμαρτίας και ιπποτισμού δίπλα σε άλλα της υπαίθρου, της φύσης και αποκρυφισμού. Κοινά μοτίβα παραμένουν ο ηρωισμός, η εκδίκηση και η κοινωνική συνοχή.​

Από τις κοινοτικές, τελετουργικές προοπτικές της αρχαϊκής περιόδου, η λογοτεχνία γίνεται ατομική και φιλοσοφική στη κλασσική αρχαιότητα, εξερευνώντας τη ταυτότητα και το μεταφυσικό. Στο Μεσαίωνα, μετατοπίζεται σε ηθική καθοδήγηση και τη φεουδαρχική ταυτότητα, που αργότερα μετά από δεκάδες πολεμικές συγκρούσεις οδήγησε στην εθνική «ταυτότητα», διαμέσου του εμπορίου, των λαϊκών γλωσσών και της αύξησης της καλλιτεχνικής έκφρασης.

Τις επερχόμενες αλλαγές θα τις ψηλαφίσουμε στις επόμενες διαδρομές που είναι:

1400 – 1850: Από την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό στον Ρομαντισμό

1850 – 1945: Από τον Ρεαλισμό του 19ου αιώνα στον Μοντερνισμό του 20ου

1946 – 1969: Η ατομική εποχή 

1970 – 1991: Ο πολυπολιτισμικός μεταμοντερνισμός

1992 – σήμερα: Ο διασυνδεδεμένος υβριδικός κόσμος ".

Μπορείτε να το προμηθευτείτε online απο το https://www.bookstars.gr αναζητώντας το στα Ebooks με το τίτλο ή το όνομα του συγγραφέα.

1996 - 1997: Μια διετία με αριστουργήματα που μαρτυρούν την ακμή και την πολυμορφία της παγκόσμιας λογοτεχνίας

Pavlos Samios. 2013

Infinite Jest (Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας– 1996) Ένα εκτεταμένο και σύνθετο έργο που διαδραματίζεται σε μια ημι-παρωδική εκδοχή μιας μελλοντικής Αμερικής και αγγίζει μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων. Ο τίτλος του μυθιστορήματος προέρχεται από την πρώτη σκηνή της πέμπτης πράξης του Άμλετ, στην οποία ο Άμλετ κρατά το κρανίο του γελωτοποιού της αυλής και αναφωνεί: «Αλίμονο, καημένε Γιόρικ!» «Τον γνώριζα, τον Οράτιο. έναν άνθρωπο με άπειρο χιούμορ, έναν πολύ υπέροχο εφευρέτη, με έχει κουβαλήσει στην πλάτη του χίλιες φορές. και τώρα - πόσο αηδιαστικό είναι για μένα να το σκέφτομαι».

Το μυθιστόρημα περιλαμβάνει 388 αριθμημένες υποσημειώσεις (μερικές από τις οποίες έχουν και τις δικές τους υποσημειώσεις) που εξηγούν ή αναλύουν συγκεκριμένες στιγμές της ιστορίας. Ο David Foster Wallace χαρακτηρίζει αυτήν την τεχνική ως έναν τρόπο υπονόμευσης της γραμμικότητας του κειμένου, διατηρώντας παράλληλα την ακεραιότητα της αφήγησης. Χρησιμοποιεί ένα ευρύ και απαιτητικό λεξιλόγιο που κυμαίνεται από την επιστημονική ορολογία μέχρι την αργκό, και μια δομή που μιμείται την ίδια την "ψυχαγωγία" που κριτικάρει. Είναι ένα έργο-ορόσημο του Ψυχρού Μοντερνισμού (Hysterical Realism).

Η δράση λαμβάνει χώρα στη Βοστώνη σε δύο ξεχωριστούς αλλά παράξενα παρόμοιους χώρους - μια ελίτ ακαδημία τένις και μια εγκατάσταση απεξάρτησης από τα ναρκωτικά - σε ένα εγγύς μέλλον όπου τα ημερολογιακά έτη είναι διαθέσιμα για εταιρική χορηγία (the Year of the Depend Adult Undergarment κ.λπ.). 

Το "Infinite Jest" άλλαξε το τοπίο της σύγχρονης Αμερικανικής λογοτεχνίας, εμπνέοντας μια γενιά συγγραφέων να αναλάβουν μεγάλες, φιλόδοξες και πειραματικές μορφές. Έγινε ένα σύμβολο της λογοτεχνικής και πνευματικής απασχόλησης της εποχής του με θέματα όπως ο εθισμός, η βαναυσότητα και η αναζήτηση νοήματος. Παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα και σημαντικά μυθιστορήματα των τελευταίων δεκαετιών, με μια αφοσιωμένη διεθνή κοινότητα αναγνωστών και μελετητών.

Το Αρχέγονο και άλλοι καιροί (Όλγκα Τοκάρτσουκ – 1996) Είναι το έργο που ουσιαστικά καθιέρωσε την Τοκάρτσουκ ως μια από τις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης πολωνικής λογοτεχνίας. Αναφέρεται σε μια φανταστική κοινότητα που καθρεφτίζει την πορεία της σύγχρονης ιστορίας.

Διαδραματίζεται σε ένα φανταστικό χωριό, το «Αρχέγονο», το οποίο φυλάσσουν τέσσερις άγγελοι. Από τις δικές τους οπτικές βλέπουμε την ιστορία της  κοινότητας και την εξέλιξη των ανθρώπων, των σχέσεων, των επιδιώξεων και των τραυμάτων μέσα στον 20ό αιώνα. Επικεντρώνεται σε οντολογικά ερωτήματα: Τι είναι ο χρόνος; Τι είναι η πραγματικότητα; Πώς η Ιστορία διαβρώνει την αθωότητα και καταστρέφει τις μικρές κοινωνίες; Εξερευνά τη σχέση του μικρόκοσμού (του χωριού) με τον μακρόκοσμο (τις κρατικές διενέξεις, τους πολέμους, τις πολιτικές ιδεολογίες).

Η Τοκάρτσουκ χρησιμοποιεί μια μοναδική, πολυφωνική δομή που μοιάζει με παραμύθι, αλλά είναι βαθιά ρεαλιστική και φιλοσοφική. Το βιβλίο είναι χτισμένο από σύντομα, εικονογραφημένα κεφάλαια που αφορούν διάφορους χαρακτήρες, αντικείμενα και ιδέες, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό της πολωνικής ιστορίας του 20ου αιώνα. Η γλώσσα της είναι ποιητική και παραστατική. Το ύφος σχεδόν παραμυθένιο, λυρικό, με στοιχεία μαγικού ρεαλισμού. Η αφήγηση είναι «παραδοσιακή», αλλά γεμάτη με συμβολισμούς.

Σκύλος από τερακότα (Αντρέα Καμιλλέρι – 1996) Ο Καμιλλέρι συνθέτει τρία είδη μυθιστορήματος (αστυνομικό, ιστορικό και ανθρωπολογικό) σε ένα έργο και ταυτόχρονα δημιουργεί ένα νέο λογοτεχνικό κανόνα στην Ιταλία (και όχι μόνο) για το αστυνομικό μυθιστόρημα.

Ο Μονταλμπάνο ερευνά ένα προφανές μαφιόζικο έγκλημα. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ανακαλύπτει μια σπηλιά έξω από τη Βιγκατά, όπου βρίσκονται τα πτώματα δύο εραστών που φαίνεται να έχουν θυσιαστεί κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η σκηνή είναι σχεδιασμένη τελετουργικά, με την παρουσία ενός σκύλου από τερακότα. Ο Μονταλμπάνο προσπαθεί να αποκρυπτογραφήσει τον συμβολισμό της τελετουργίας και να ταυτοποιήσει τα θύματα. Σταδιακά ξεδιπλώνεται πως πρόκειται για ένα τοπικό ρομαντικό δράμα, με δόσεις πατρικής βίας και πολλά μυστικά που δίχασαν γενιές .

Κριτικά, θεωρείται από πολλούς το καλύτερο της σειράς, με δυσκολότερη και συναισθηματικά φορτισμένη πλοκή που δημιουργεί έντονες συγκινήσεις. Η αφήγηση ισορροπεί ανάμεσα στην ένταση και τη δόση μεσογειακού χιούμορ, με απολαυστική χρήση διαλόγων και ανθρώπινων «αδυναμιών» - φαγητά, σχέσεις, προσωπικά δίκτυα. Είναι ένα κυρίαρχο δείγμα ενδοσκοπικού αστυνομικού μυστηρίου, συγκινεί και καθηλώνει με την ανθρωπιά και το πνεύμα του.

Η καινοτομία του έγκειται στην αναβίωση του ιστορικού μυθιστορήματος με έναν πολύ συγκεκριμένο τόπο και εποχή (Σικελία, 19ος αιώνας) και στη δημιουργία ενός από τους πιο αξέχαστους detectives, του Επιθεωρητή Μονταλμπάνο. Η επιρροή και η διάρκειά του είναι αδιαμφισβήτητες, αλλά σε ένα πιο "θεματικό" πλαίσιο.

Ο Τσαπαγιεφ και το κενό (Βίκτορ Πελέβιν – 1996) Συχνά θεωρείται το αριστούργημά του. Ο Πελέβιν μπλέκει την ιστορία του θρυλικού μπολσεβίκου στρατηγού Τσαπάγιεβ με τον κόσμο ενός σύγχρονου ψυχιατρικού ασύλου. Το έργο είναι φιλοσοφική αναζήτηση για το «κενό», την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας και την αναζήτηση νοήματος, με έντονες βουδιστικές και μυστικιστικές αναφορές.

Έχει χαρακτηριστεί το πρώτο μεταμοντέρνο ρωσικό μυθιστόρημα που πραγματικά ενσωματώνει φιλοσοφικές αναζητήσεις σε μια αφήγηση με πολλαπλά επίπεδα. Ο Πελέβιν πραγματικά κινείται ανάμεσα σε δύο άκρα — από τη σάτιρα της κοινωνίας μέχρι τις πιο βαθιές φιλοσοφικές αναζητήσεις για την ύπαρξη. Ο ήρωας ταλαντεύεται ανάμεσα στην δυναμική της επανάστασης και στο ψυχιατρείο. Ο συγγραφέας εισάγει τη φιλοσοφική διάσταση ανάμεσά τους  (βουδισμός, κενό, ψευδαίσθηση πραγματικότητας) και εξερευνά τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και ψευδαίσθησης, την κρίση της ταυτότητας στη μετα-σοβιετική εποχή, την κληρονομιά του μπολσεβικισμού, την αναζήτηση πνευματικής απελευθέρωσης μέσα στο απόλυτο κενό και την αυταπάτη της συνείδησης. Είναι μια πνευματική αναζήτηση μέσα στο χάος.

Συνδυάζει αφήγηση ονείρου, ιστορική φάρσα, φιλοσοφικό δόγμα και σατιρική επιστολή για τη Ρωσία της μετα-Σοβιετικής εποχής. Η δομή του είναι προκλητικά μη-γραμμική και παίζει με την έννοια της πραγματικότητας, θυμίζοντας έναν λογοτεχνικό ισοδύναμο του κύβου του Έσερ.

Έγινε αμέσως κλασικό και καθοριστικό για τη νέα γενιά Ρώσων συγγραφέων. Ο Πελέβιν έγινε ο κύριος ερμηνευτής της "ρωσικής ιδέας" στην εποχή του καπιταλισμού, και το έργο του επηρέασε βαθιά το πώς γράφεται η σάτιρα και η φιλοσοφική φαντασία στη σύγχρονη Ρωσία. Παραμένει το πιο γνωστό και σημαντικό έργο του Πελέβιν και ένα από τα πιο χαρακτηριστικά βιβλία της δεκαετίας του 1990 παγκοσμίως.

McOndo (Αλμπέρτο Φουγκουέτ – 1996) Πολύ σημαντικό ως μανιφέστο και συλλογή που απέρριπτε το "μαγικό ρεαλισμό" ως την κυρίαρχη μορφή της Λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας και πρότεινε μια πιο αστική, παγκοσμιοποιημένη και μέσα στη μαζική κουλτούρα αισθητική. Η επιρροή του στον κανόνα ήταν μεγάλη, κυρίως ως καταλύτης για μια νέα γενιά συγγραφέων.

Το «McOndo» είναι ένα ισπανοαμερικανικό λογοτεχνικό κίνημα που αναδύθηκε τη δεκαετία του 1990 ως αντίδραση στην επιρροή του μαγικού ρεαλισμού, ο οποίος είχε κυριαρχήσει στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία από τη δεκαετία του 1960. Ονομάστηκε από τη φανταστική πόλη που χρησιμεύει ως το κύριο σκηνικό για το μυθιστόρημα του Márquez "Εκατό Χρόνια Μοναξιάς". Η ορθογραφία αντιστοιχεί σε ένα σκωτσέζικο-γαελικό επώνυμο, αλλά δεν υπάρχουν επώνυμα με "O" μετά το πρόθεμα "M(a)c-". Το κίνημα διακρίνεται από μια ρεαλιστική άποψη για τη ζωή που ούτε υπερβάλλει, ούτε τονίζει τον αναμενόμενο εξωτισμό και τη λατινοαμερικανική χροιά της λογοτεχνικής παράδοσης. Η λογοτεχνία του Macondo ευνοεί μια αστική ατμόσφαιρα με αναφορές στην ποπ κουλτούρα και την καθημερινή ζωή στη Λατινική Αμερική στα τέλη του 20ού αιώνα. Το υπόβαθρο του Macondo είναι απολιτικό και ατομικιστικό, υποβιβάζοντας την σκόπιμη επιδίωξη των λατινοαμερικανικών στερεοτύπων σε δεύτερο πλάνο.

Το αναφερόμενο έργο είναι ανθολογία μυθοπλασίας — επιμελημένη από τον Alberto Fuguet και τον Sergio Gómez — που όρισε ένα είδος «κίνησης» στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία, αντιπαραθέτοντας τον μύθο του «Μακόντο» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες με τη σύγχρονη, αστικοποιημένη, μαζική κουλτούρα της Λατινικής Αμερικής, τεχνολογία, τηλεόραση, εμπορικά κέντρα, κ.λπ.

Λογοτεχνικά, η σημασία του έργου έγκειται στο ότι έφερε στο προσκήνιο το «άρνηση του μαγικού ρεαλισμού» ως μοναδικού εκφραστικού τύπου για τη λατινοαμερικανική μυθοπλασία - και την εισαγωγή μιας πιο «ρεαλιστικής», σύγχρονης, μεταμοντέρνας αισθητικής, μια λογοτεχνία που αναγνωρίζει τις διεθνείς διασυνδέσεις, τα brand names, τα μέσα ενημέρωσης και τη μετα-παραδοσιακή πραγματικότητα.

Το έργο αυτό, ως συλλογικό εγχείρημα, αποτελεί ένα λογοτεχνικό μανιφέστο τόσο για συγγραφείς όσο και για αναγνώστες, θέτοντας ερωτήματα για το τι σημαίνει «λατινοαμερικανικό» σήμερα, σε μια εποχή παγκοσμιοποίησης της κουλτούρας. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2001 από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Χ. Κατσάνη

By Gabrielalilien

Έρευνα πεδίου για το ουκρανικό σεξ (Οκσάνα Ζαμπούζσκο - 1996) Επίκαιρο και σημαντικό, ένα ορόσημο της Ουκρανικής λογοτεχνίας που "σπάει" τα ταμπού. Είναι πιο πολύ μια φωνή πολιτικής και φεμινιστικής απελευθέρωσης, με θεματική βαθύτητα, αλλά η καινοτομία του στη φόρμα είναι λιγότερο προφανής σε παγκόσμια κλίμακα.

Το μυθιστόρημα παρουσιάζει την αφηγήτρια Οκσάνα, ποιήτρια και ακαδημαϊκή, η οποία, ενώ βρίσκεται ως επισκέπτρια καθηγήτρια στις ΗΠΑ, ανασυνθέτει τη σχέση της με τον Μυκόλα, Ουκρανό καλλιτέχνη — και ταυτόχρονα αναστοχάζεται τη γυναικεία σεξουαλικότητα, την ταυτότητα της Ουκρανίας και το παρελθόν της μετά τη Σοβιετική Ένωση.

Προκάλεσε σημαντική διαμάχη μεταξύ κριτικών και αναγνωστών. Αυτή η καινοτόμος και σύνθετη φεμινιστική γραφή ήταν μια νέα εμπειρία για το ουκρανικό αναγνωστικό κοινό και την πνευματική κοινότητα. Η συγγραφέας ενδιαφέρεται για δύο θέματα - την ταυτότητα μιας γυναίκας και την εθνική ταυτότητα. Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στην ουκρανική εθνική αυτοσυνείδηση ​​και στις σκέψεις της συγγραφέως για την έλλειψη ανάγνωσης της ουκρανικής λογοτεχνίας, για την έλλειψη συνειδητοποίησης στον ουκρανικό λαό. Η Oksana Zabuzhko, με τη φωνή της ηρωίδας της, παραδέχεται ότι αν είχε γράψει, για παράδειγμα, στα ρωσικά ή τα αγγλικά, τα βιβλία της δεν θα είχαν μείνει για χρόνια στα ράφια των βιβλιοπωλείων του Κιέβου. Ένα άτομο σε μια μετα-αποικιακή κοινωνία βιώνει φόβο και η «έκθεση του σώματος» αποτελεί απελευθέρωση από τον φόβο. Η Oksana Zabuzhko παρουσιάζει μια νέα αντίληψη για τη σεξουαλικότητα και την προσωπικότητα μιας γυναίκας, η οποία διαμορφώθηκε με βάση τις φεμινιστικές απόψεις. Στο έργο της, η συγγραφέας δημιούργησε έναν νέο τύπο γυναικείου χαρακτήρα που είναι διανοούμενη και αντιμετωπίζει διαφορετικά τα ζητήματα φύλου. Ο χαρακτήρας είναι μια διανοούμενη, ανεξάρτητη, αυτάρκης γυναίκα, που είναι ικανή να μιλήσει.

Η λογοτεχνική σημασία έγκειται στο ότι αποτέλεσε «το πιο επιδραστικό ουκρανικό βιβλίο για τα πρώτα 15 χρόνια της ανεξαρτησίας» της χώρας. Η αφήγηση διαμορφώνεται ως εσωτερικός μονόλογος, με έντονο προσωπικό και πολιτικό στοιχείο, όπου το φύλο, η σεξουαλικότητα και η εθνική ταυτότητα συμπλέκονται. Καταγράφει ένα «είδος έρευνας πεδίου» της γυναικείας εμπειρίας στην Ουκρανία, που συνυπάρχει με την πολιτική και ιστορική της κατάσταση.

Το ύφος είναι αντισυμβατικό, με αποσπασματικές σκέψεις, ποιητικές εικόνες, αλλά και καθημερινές εξομολογήσεις, κάτι που της προσδίδει δυναμική φωνή απελευθέρωσης και σύγκρουσης. Η συγγραφέας αποδομεί την αντίληψη της σεξουαλικότητας του γυναικείου σώματος και τη σύνδεσή της με ιστορικά και κοινωνικά τραύματα. Είναι πλέον το πιο μεταφρασμένο κομμάτι νέας ουκρανικής πεζογραφίας σε όλο τον κόσμο, με μεταφράσεις διαθέσιμες σε 15 γλώσσες. Συχνά περιλαμβάνεται σε λίστες ανάγνωσης και θεωρείται σύγχρονο κλασικό της ανατολικοευρωπαϊκής λογοτεχνίας.

Ο κλέφτης σνακ (Αντρέα Καμιλλέρι – 1996) Το έργο αυτό μετέτρεψε τη σειρά από αστυνομικού μυθιστορήματος σε βαθιά ανθρώπινη και συγκλονιστική διεθνή κοινωνική αλληγορία που «δένει» το τοπικό με το παγκόσμιο, αναδεικνύει θέματα μετανάστευσης, οικονομικής εκμετάλλευσης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Ξεκινώντας με τη βίαιη επιδρομή και δολοφονία σ’ ένα ιταλικό αλιευτικό σκάφος από Τυνησιακό στρατιωτικό πλοίο, ο Μονταλμπάνο ανακαλύπτει δύο, φαινομενικά ανεξάρτητα περιστατικά: δολοφονία ενός επιχειρηματία και εξαφάνιση μιας Τυνήσιας καθαρίστριας, της Καρίμα. Η εξαφανισμένη συνοδευόταν από τον γιο της, τον Φρανσουά, που έκλεβε σνακ. Ο Μονταλμπάνο πλήττεται προσωπικά, καθώς αντιμετωπίζει την ανθρώπινη πλευρά του δράματος: μια μητέρα και ένα παιδί εξαφανίζονται, η εξουσία αποφεύγει να απονείμει στοιχειώδη έστω δικαιοσύνη. Η έρευνα μπλέκει εθνικά, πολιτικά, κοινωνικά και ανθρώπινα θέματα, με τον Μονταλμπάνο να ανακαλύπτει τρομακτικά σύνθετες διασυνδέσεις. Δεν πρόκειται μόνο για φόνο αλλά για διεθνές δίκτυο εκμετάλλευσης και επίσημη αδιαφορία . Σε αυτό το σημείο, ο Καμιλλέρι ενσωματώνει τη διεθνή διάσταση. Η Καρίμα και ο Φρανσουά έγιναν χαρακτήρες που συγκινούν και θυμώνουν. Παράλληλα ο  Μονταλμπάνο έρχεται σε σύγκρουση με το ίδιο του το παρελθόν - η σχέση του με τον πατέρα του προσφέρει μια βαθιά συναισθηματική νότα .

Ο συγγραφέας κάνει διάφανη χρήση της αστυνομικής φόρμας ως δημιουργικό όχημα κριτικής για σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα. Το ύφος παραμένει ζωντανό και πικάντικο, γεμάτο μεσογειακό χιούμορ, αλλά με λύπη αντανακλά την πολιτική και κοινωνική κατάσταση: απροκάλυπτη κυβερνητική διαφθορά, εκμετάλλευση ξένων εργατών, διάτρητα σύνορα.

Ο Καμιλλέρι εμβαθύνει στην αφήγηση: δεν είναι μόνο μυθιστόρημα, είναι κραυγή για ανάγκη ανθρωπιστικής πολιτικής και συνείδησης. Ο Guardian χαρακτήρισε ενδιαφέρον το βιβλίο, επαινώντας τον βαθύ προβληματισμό πάνω στο "πολύ προσωπικό αίσθημα δικαιοσύνης" του Μονταλμπάνο.

Ο Θεός των Μικρών Πραγμάτων (Αρουντάτι Ρόι  - 1997) Το πρώτο βιβλίο που την καθιέρωσε αμέσως ως μείζον λογοτεχνικό φαινόμενο. Έδωσε μια νέα φωνή και μια νέα αφηγηματική οπτική γωνία (από τη νότια Ινδία, μέσα από τα μάτια δίδυμων παιδιών) στην αγγλόφωνη λογοτεχνία, επηρεάζοντας βαθιά τον τρόπο με τον οποίο κανείς μπορεί να αφηγηθεί μια ιστορία.

Είναι μια ιστορία για τις παιδικές εμπειρίες διδύμων των οποίων οι ζωές καταστρέφονται από τους «νόμους της αγάπης» που επικρατούσαν στην  Ινδία. Διερευνά πως μικρά, φαινομενικά ασήμαντα περιστατικά και αποφάσεις διαμορφώνουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων με βαθιά σημαντικούς τρόπους. Καθώς και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της «κάστας» στην Ινδία, προσφέροντας μια πολιτισμικά συγκεκριμένη κριτική της βρετανικής αποικιοκρατίας. Εξερευνά επίσης με τρομερή ευαισθησία τα θέματα της απαγόρευσης αγάπης, του σεξισμού, του πολιτικού βιασμού και της καταστροφικής οικογενειακής νοοτροπίας. Είναι μια οδυνηρή μελέτη για το πώς οι νόμοι της αγάπης συγκρούονται με τους νόμους της κοινωνίας.

Χρησιμοποιεί μια ιδιαίτερα ποιητική και συγκινησιακή γλώσσα, σπάζοντας συνειδητά τις γραμματικές και συντακτικές συμβάσεις. Η χρονική δομή είναι μη γραμμική, κινούμενη εμπρός και πίσω, αποκαλύπτοντας σταδιακά την τραγική κορύφωση.

 Έχει γίνει σύγχρονο κλασικό και διδάσκεται σε μαθήματα λογοτεχνίας παγκοσμίως.          

Αμερικάνικο ειδύλλιο   (Φίλιπ Ροθ – 1997) Το πρώτο βιβλίο της λεγόμενης "Δεύτερης Τριλογίας" του Roth (American Trilogy) θεωρείται από πολλούς το αριστούργημά του. Ενίσχυσε τη θέση του Phillip Roth ως ενός από τους πιο σημαντικούς Αμερικανούς μυθιστοριογράφους του 20ού αιώνα και επηρέασε το τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορεί να αντιμετωπίσει τις μεγάλες κοινωνικό-πολιτικές αναταραχές της Αμερικής.

Ο εμφανίσιμος, εύπορος Σουηδός, που έχει κληρονομήσει το εργοστάσιο γαντιών του πατέρα του και παντρεύτηκε μια πρώην βασίλισσα της ομορφιάς, δεν είναι ανόητος, αλλά πληρώνει την ανεπάρκειά του να κατανοήσει τις ταραχές του Νιούαρκ του 1967 ή τη μεταμόρφωση της αγαπημένης του κόρης σε ριζοσπαστική αγωνίστρια ικανή για βίαιες πράξεις. Τα μέσα του Ροθ είναι υπεραρκετά. Ένας συγγραφέας που δεν φοβάται να μείνει στο μυαλό των εξαγριωμένων ανδρών, μας οδηγεί άφοβα στη θλίψη, τη σύγχυση και την οργή αυτού του ανθρώπου. Είναι μια δραματική και ρεαλιστική απεικόνιση των ΗΠΑ στη δεκαετία του 60, μιας κοινωνίας που αναβράζει και αναδιαμορφώνει κάθε μέλος της, καθώς όλοι προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τα προσωπικά αδιέξοδα τους και να επουλώσουν τα ψυχολογικά τους τραύματα και ενοχές.

Ενώ η γλώσσα του Roth είναι κλασικά ρεαλιστική, η καινοτομία έγκειται στην αφηγηματική δομή (μέσα από τον Nathan Zuckerman, το alter ego του συγγραφέα) και στην καταπληκτική ψυχολογική εμβάθυνση. Είναι ένα έπος που αποδομεί το αμερικανικό όνειρο με τρόπο που συνδυάζει τη προσωπική με τη πολιτική προσέγγιση.

Εξερευνά την πτώση του αμερικανικού ιδεώδους, τη σύγκρουση των γενεών κατά τη δεκαετία του 1960, τις επιπτώσεις του πολέμου του Βιετνάμ, την εθνοτική ετερότητα και την απώλεια της αθωότητας. Είναι μια βαθιά μελέτη για το πώς η ιστορία καταστρέφει την ατομική ζωή. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αμερικανικά μυθιστορήματα της δεκαετίας του '1990 και κλασικό της σύγχρονης λογοτεχνίας.                             

By Neuro Traveler 

Φωνές από το Τσερνόμπιλ (Σβετλάνα Αλεξιέβιτς – 1997) Η συγγραφέας δημιούργησε ένα εντελώς νέο λογοτεχνικό είδος, την "ομαδική αφήγηση" ή τη "συναρμολογημένη μυθοπλασία". Δεν είναι δημοσιογραφία με τη κλασσική έννοια, αλλά μια λογοτεχνική σύνθεση πραγματικών μαρτυριών. Η φόρμα της - η συλλογή και η ποιητική δομή ανθρώπινων φωνών - είναι η ίδια η καινοτομία.

Το έργο έχει μεγάλη θεματική βαθύτητα. Αγγίζει την ανθρώπινη τραγωδία, την ηρωισμό και τη δειλία, την οικολογική καταστροφή, την πολιτική ψευδολογία και την ίδια την έννοια της μνήμης και του τραύματος με αφορμή τη πυρηνική καταστροφή στο Τσερνόμπιλ.. Είναι ένα μνημείο για τους ανθρώπους που χάθηκαν, για όσους υπέφεραν και υποφέρουν και μια προφητική προειδοποίηση.

Το έργο της Αλεξιέβιτς, που κορυφώθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας (2015), έχει επηρεάσει βαθύτατα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη μη-μυθοπλασία και τα όρια μεταξύ ιστορίας, δημοσιογραφίας και λογοτεχνίας. Έχει δημιουργήσει έναν νέο κανόνα για το πώς η ιστορία μπορεί να καταγραφεί από κάτω προς τα πάνω.

Το βιβλίο έχει γίνει ακόμα πιο επίκαιρο με το πέρασμα του χρόνου και τα πιο πρόσφατα πυρηνικά ατυχήματα. Είναι ένα αιώνιο και τρομακτικό έγγραφο για τη σύγχρονη ανθρώπινη κατάσταση.

Out (Νατσούο Κιρίνο – 1997) Εξαιρετικό και καινοτόμο ως σκοτεινό, φεμινιστικό αστυνομικό μυθιστόρημα από την Ιαπωνία. Η θεματική του βαθύτητα για τις γυναίκες της εργατικής τάξης είναι μεγάλη, και η επιρροή του στον κανόνα του είδους είναι αδιαμφισβήτητη, αλλά σε ένα πιο ειδικό πλαίσιο.

Το «Out» είναι ένα καθηλωτικό κοινωνικό θρίλερ που αφηγείται την ιστορία τεσσάρων γυναικών στην Τα­κασάκι (προάστιο του Τόκιο) -  εργαζόμενων νυχτερινής βάρδιας σε εργοστάσιο - που όταν μια γυναίκα δολοφονεί τον σύζυγό της, μαζί προσπαθούν να διαχειριστούν το πτώμα και να καλύψουν το έγκλημα·, ενώ παράλληλα έρχονται αντιμέτωπες με έναν τοκογλύφο / λαθρέμπορο συνδεδεμένο με τη τοπική μαφία. Το έργο εξετάζει την ανισότητα των φύλων, την κοινωνική καταπίεση και τις σκοτεινές όψεις της ανθρώπινης φύσης, ενώ συνδυάζει έντονη ένταση με βαθιά  ψυχολογική ανάλυση.

Η λογοτεχνική σημασία του έργου έγκειται στο ότι αποσπά τον αφήγημα «του έγκλημα και τιμωρία» από το ανδρικό μάτι και τοποθετεί γυναίκες ως πρωταγωνίστριες πάνω στην άκρη της κοινωνίας: εργαζόμενες, καταπιεσμένες, εκμεταλλευόμενες. Η Natsuo Kirino υφαίνει έντονα κοινωνικά στοιχεία με στοιχεία noir και διερευνά τη θηλυκή φιλία, την απελπισία, την εκδίκηση και το εγκληματικό υπόβαθρο της ιαπωνικής οικονομίας στη σύγχρονη εποχή. Η αφήγηση είναι αδρή, ασφυκτική, με μεταφορές που υπογραμμίζουν την «κοιλιά» της κοινωνίας - μια λογοτεχνία του περιθωρίου. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Γωγώς Αρβανίτη.

Τα τετράδια του δον Ριγοβέρτο (Μάριο Βάργκας Λιόσα - 1997)  Ένα σημαντικό έργο που συνδυάζει την ερωτική φαντασίωση με την οικογενειακή αφήγηση, από έναν ήδη καθιερωμένο Νομπελίστα, που εξερευνά τα όρια μεταξύ ερωτισμού, τέχνης και πραγματικότητας με μεγάλη ευφυΐα. 

Η πλοκή της ιστορίας βασίζεται σε μια σειρά κειμένων που έγραψε ο Rigoberto, διευθυντής ασφαλιστικής εταιρείας στα τετράδιά του για τις σεξουαλικές φαντασιώσεις του για τη δεύτερη σύζυγό του, τη Λουκρέσια, και για τον γιο του από τη θανούσα πρώτη γυναίκα του, τον Αλφόνσο - ο οποίος έχει εμμονή με τον ζωγράφο Έγκον Σίλε και βλέπει τη μητριά του με έναν ιδιαίτερο, αισθησιακό τρόπο. Ο γιος θέλει να μιμηθεί τον Αυστριακό ζωγράφο σε όλα, επιθυμεί να ζωγραφίσει τη θετή του μητέρα όπως ζωγράφιζε ο αγαπημένος του ζωγράφος. Όλα τα γραπτά βασίζονται σε έργα τέχνης, τόσο εικαστικά, μουσικά όσο και λογοτεχνικά, τα οποία λειτουργούν ως έμπνευση. Μεταξύ αυτών είναι: The Origin of the World και Sloth and Lust, του Gustave Courbet; Γυμνό με τη γάτα, από τον Balthus; Η Νταϊάνα και οι σύντροφοί της, από τον Γιοχάνες Βερμέερ. La Priére και Kiki de Montparnasse's Back by Man Ray, τα ερωτικά χαρακτικά του Utamaro ή Το Τουρκικό λουτρό του Jean Auguste Dominique Ingres.

Λογοτεχνικά, το μυθιστόρημα αναδεικνύει το παιχνίδι της φαντασίας, της επιθυμίας και της ποπ κουλτούρας με τον «σοβαρό» κόσμο της υψηλής κοινωνίας και της τέχνης. Το έργο λειτουργεί ως μελέτη της ερωτικής φαντασίωσης, της τέχνης, της σύγχρονης κοινωνίας και της οικογενειακής δομής - με τη χαρακτηριστική ικανότητα του Vargas Llosa να συνδυάζει χιούμορ, παραξενιά, αφήγηση και πολιτισμική διαστροφή. Η λογοτεχνική σημασία του έγκειται στην ωριμότητα ενός ήδη καταξιωμένου συγγραφέα που πειραματίζεται με μορφές φαντασίας και θαυμασμού της τέχνης ως καταλύτη για επιθυμίες και παθογένειες. Στα Ελληνικά κυκλοφόρησε το 2001 από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Βιβής Φωτοπούλου.

Αναμνήσεις μιας γκέισας (Άρθουρ Γκόλντεν – 1997) Πολύ δημοφιλές και καλογραμμένο βιβλίο, αλλά κυρίως εμπορικό λογοτεχνικό μυθιστόρημα. Δεν προσφέρει κάποια καινοτομία στη φόρμα ή τη γλώσσα, και έχει επικριθεί για την πολιτισμική του ανακρίβεια.

Το μυθιστόρημα, ειπωμένο σε πρώτο πρόσωπο, αφηγείται την ιστορία της Sayuri και τις πολλές δοκιμασίες που αντιμετωπίζει στο δρόμο για να γίνει και να εργαστεί ως γκέισα στο Κιότο της Ιαπωνίας, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον Β΄ΠΠ. Μεγάλο μέρος του μυθιστορήματος διαδραματίζεται στη δημοφιλή περιοχή γκέισας της Γκιόν στο Κιότο και περιέχει αναφορές σε πραγματικά μέρη που συχνάζουν οι γκέισες και οι θαμώνες τους, όπως το Ichiriki Ochaya. Μέρος της ιστορίας διαδραματίζεται επίσης στα νησιά Amami. Η αφήγησή της υπό το πρίσμα των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών αλλαγών στην Ιαπωνία (πριν, κατά και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο) αποκαλύπτει τις αντιφάσεις της παράδοσης, της αισθητικής, της υποταγής και της ελευθερίας.

Ο Arthur Golden δημιούργησε ένα διεθνές μπεστ-σέλερ που συνδύασε την ιστορική μυθοπλασία, την πολιτισμική έρευνα και ένα ψυχολογικό πορτρέτο γυναικείας ζωής σε ένα κόσμο που μεταμορφώνεται. Παρά τις κριτικές περί «Orientalism», το έργο παραμένει σημαντικό για τη διάδοση της Ιαπωνικής κουλτούρας μέσω της λογοτεχνίας και της δυναμικής της αφήγησης. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 1998 από τις εκδόσεις Λιβάνη.

ΣΗΜΕΡΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΩ ΤΑ ΤΡΙΑΝΤΑ-ΕΞΗ ΜΟΥ ΧΡΟΝΙΑ… (Λόρδος Μπάυρον)

Πηγή: Βικιπαίδεια by_Richard_Westall

Ο Τζορτζ Γκόρντον Μπάυρον (1788-1824), ήταν Άγγλος αριστοκράτης, ποιητής, πολιτικός, Φιλέλληνας και μια από τις σημαντικότερες μορφές του ρομαντισμού. 

Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους Βρετανούς ποιητές και παραμένει ακόμα και σήμερα δημοφιλής. (Βικιπαίδεια)

Στη μνήμη του ο Λόχος Σπουδαστών του ΕΛΑΣ, μετονομάστηκε σε "Λόχος Μπάυρον" με διοικητές του το Γρηγόρη Φαράκο και το Μάνο Ζαχαρία. Αποτελούνταν  από φοιτητές του Πολυτεχνείου και της Ανωτάτης Εμπορικής και είχε έδρα σε ένα Δημοτικό Σχολείο στα Εξάρχεια. Η Μέλπω Αξιώτη αφηγείται: «Στις 25 του Δεκέμβρη σε γενική συνέλευση, ύστερα από πρόταση, ο Λόχος Σπουδαστών πήρε το όνομα “Λόρδος Μπάιρον”. Έτσι θα μείνει ξακουστός στην ελληνική Ιστορία».

 Από μετάφραση του Νίκου Σπάνια (1924-1990) - Δημοσιεύτηκε ίσως για πρώτη φορά στο περιοδικό «Δελφικά Τετράδια» (Ν7-8, 1966), του Φοίβου Δέλφη.

 

Αδιάφορη τούτη η καρδιά θα μένει

γιατί καρδιά καμμιά δεν συγκινεί:
κι’ όμως απαρνημένη και θλιμμένη
ματώνει στη στιγμή.

Οι μέρες μου χλωμά κίτρινα φύλλα
τ’ άνθη και της αγάπης οι καρποί
είναι σκουλήκια βούρκος και σαπίλα
και κούφιοι οι παλμοί.

Οι σπίθες που μου φεύγουν απ’ τα σπλάχνα
καθώς ηφαίστεια νησιού νεκρά
φλόγες δεν βγάνουνε παρά μιαν άχνα
σα νεκρικά πυρά.

Τον κλήρο του έρωτα που συνταράζει
ελπίδες και πόθους δεν έχω εγώ
μηδέ σκοπό πάρεξ ένα μαράζι
ένα βαρύ ζυγό.

Και να μην πω: «ούτε έτσι – μήτε τώρα…»
στα εξιλαστήρια πάθη της ζωής
ηρώων στεφάνια πλέκονται οληνώρα
θανάτου και τιμής.

Βόλια και λάβαρα! Αχός, Ελλάδα
φως μου, πώς με καλείς. Πολεμιστές
και πάλι στης ασπίδας την απλάδα
πεθαίνουν νικητές.

Ω ξύπνα! Ελλάδα μου όχι συ, ξύπνα
και βύζαξε τις ρίζες πνεύμα μου
δυνάμωσε μες των Γραικών τα δείπνα
με ένα νεύμα μου.

Πείνες της σάρκας, ηδονές και πάθος
τα βδελυρά και τερατόμορφα
Όχι! Κοίτα την ομορφιά σαν λάθος
σε πρόσωπα όμορφα.

Αν κλαις τη νιότη σου, τότε μη ζήσεις!
Χρέος και θάνατος σωστός εδώ
με σφαίρες τη ζωή σου να σφαλίσεις
στο χώμα αυτό.

Γύρνα με περιέργεια το κεφάλι
μέτρα καλά, να ’ναι φαρδύς-πλατύς
ο τάφος σου, κι’ ύστερα από την ζάλη
πέσε ν’ αναπαυτείς.

 (Μεσολόγγι, 22 Ιανουαρίου 1824) 

Διαβάστε και αυτό