Το νησί (Δ.Βασιλείου)

 

Στο πλάτος του ωκεανού

ένα νησί πανέμορφο

του ήλιου αγαπημένο

και του φωτός πηγή,

τη φύση και το πνεύμα του

περήφανα σκορπούσε.

 

Κουρσάροι, μα και πειρατές

με πονηριά και θράσος

να το κουρσέψουν θέλησαν,

μα δεν τα καταφέραν,

τι το νησί ελεύθερα από αιώνων ζει

κι’ ελεύθερα αναπνέει.

 

Κι’ όταν εγώ, περιπλανώμενος

στις θάλασσες του κόσμου

εθώρησα το φως του,

που λάμπρυνε τον ουρανό,

τη θάλασσα, το σύμπαν,

με πόθο επλημμύρισα

και περισσή λατρεία

στα μονοπάτια του να μπω

και να τα περπατήσω,

μέσ’ στις σπηλιές του να χαθώ

να τις εξερευνήσω

και κάτω απ’ τα βλέφαρα

μια όμορφης οξιάς

στο χώμα του νησιού να γονατίσω

κι’ ένα να γίνω με αυτό.

 

Μ’ απέραντη αγάπη

και σεβασμό απόλυτο

ζήτησα και προσφέρθηκα

ελεύθερα να κατοικήσω

πάνω και μέσα στο νησί,

χωρίς καμία εξουσία,

χωρίς καμία πονηρία,

χωρίς κανένα θράσος,

μέσα στου λεύτερου νησιού

του έρωτα το δάσος.

 

 

01.07. 2021, Αθήνα

Μερικές σκέψεις για τις "χιλιοτραγουδισμένες αλλαγές"

Φωτο: Μάγια Τερίνα

Από το 1981 και δώθε στη χώρα μας ακούμε πολλά για αλλαγές στους οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό τομείς. Σίγουρα αλλαγές έχουν γίνει, άλλες προς το καλύτερο και άλλες ειδικά τα τελευταία χρόνια προς το χειρότερο. Αλλαγές που επιβλήθηκαν εξ ‘ ανάγκης από τα πάνω ή που ενσωματώθηκαν στη κοινωνική ζωή από τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας ή που επιβλήθηκαν από τις απανωτές κρίσεις και φυσικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές. Η συνολική νοοτροπία όμως της πλειοψηφίας της κοινωνίας αλλάζει με πολύ αργό ρυθμό και βασανιστικό τρόπο.

«Δεν αρκεί να παραμείνεις ζωντανός για να επιβιώσεις. Ο καλύτερος δρόμος για την επιβίωση είναι η εξέλιξη…τα ιστορικά δεδομένα…αποδεικνύουν ότι ένα ολοκληρωτικό καθεστώς αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για την ανθρώπινη πρόοδο». (Liu Cixin ¨Σκοτεινό δάσος¨ Selini Αθήνα 2019, σελ.559)

Ενώ μερικοί άνθρωποι δοκιμάζουν γρήγορα νέα πράγματα, άλλοι είναι πιο συντηρητικοί στην αλλαγή. Η αλλαγή και η σύγκρουση πάνε μαζί. Δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να εισάγετε αλλαγές και να αποφύγετε τις συγκρούσεις. Μεταξύ των πιο σημαντικών προϋποθέσεων για να επιτευχθεί αυτό είναι η εμπιστοσύνη μεταξύ των «πάνω» και των «κάτω», της ηγεσίας και του προσωπικού.

Συνήθως οι άνθρωποι, ατομικά ή και κατά ομάδες αντιστέκονται στις αλλαγές για πολλούς διαφορετικούς λόγους. Μεταξύ αυτών οι πιο σημαντικοί είναι:

• Η αύξηση της αβεβαιότητας ​​και του φόβου για την αλλαγή της κατάστασης (τι θα σημαίνουν οι αλλαγές για μένα;)
• Η ύπαρξη ή όχι οικονομικού συμφέροντος / κινήτρων
• Η αύξηση της γενικής ενόχλησης (απαιτούμενη εκπαίδευση, μετεγκατάσταση, αύξηση εργασίας, ευθύνης κ.α.)
• Η απώλεια συμβόλων (απώλεια θέσης, ισχύος, σημασίας κ.α.)
• Η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ ηγεσίας και προσωπικού (ο κύριος παράγοντας)
• Η απειλή για την ύπαρξη / λειτουργία της κατεστημένης ομάδας (αδυνάτισμα, διάλυση κ.α)
• Η ύπαρξη συντεχνιακών συμφερόντων ή / και τοπικιστικών συμφερόντων
• Διάφορα ταμπού και προκαταλήψεις (φύλο, καταγωγή, χρώμα δέρματός, σεξουαλικές προτιμήσεις, πολιτικές πεποιθήσεις, κοινωνική και οικονομική κατάσταση κ.α.)

Η στόχευση εκείνων που είναι πιο πιθανό να αλλάξουν, είναι συχνά ο πιο ορθολογικός και οικονομικός τρόπος για την προώθηση της ίδιας αλλαγής σε μια μεγαλύτερη ομάδα. Εδώ, η χρήση του μοντέλου «Στάδια Αλλαγής» που αναπτύχθηκε από τους Prochaska και DiClemente (1986) μπορεί να είναι χρήσιμη για τον καθέναν.

Στο πίνακα που ακολουθεί απεικονίζεται η διαδικασία μετάβασης από την αδιαφορία για τις αλλαγές στην αποδοχή και την ενεργή δράση για αυτές. Σε αυτό το μοντέλο αναφέρονται έξι στάδια:

 

1. Άγνοια	Μη γνωρίζοντας ότι υπάρχει πρόβλημα δεν υπάρχει και πρόθεση αλλαγών
2. Συλλογισμός	Αναγνωρίζεται η ύπαρξη του προβλήματος και αρχίζει η σκέψη της τι αντιμετώπιση χρειάζεται
3. Προτοιμασία	Οι εμπλεκόμενοι σκοπεύουν να αναλάβουν σύντομα δράση και να κάνουν σχέδια για την εφαρμογή της
4. Προσπάθεια	Οι εμπλεκόμενοι αρχίζουν να αλλάζουν αλλά αργά και ασυνεχώς
5. Διατήρηση	Συνεχίζουν να αλλάζουν συνεχώς και γρηγορότερα
6. Διάχυση	Οι εμπλεκόμενοι ενθαρρύνουν και δείχνουν και σε άλλους πώς να υιοθετήσουν τις αλλαγές

Οι εμπλεκόμενοι χρειάζονται διαφορετικά είδη μηνυμάτων, υλικού, εκπαίδευσης και υποστήριξης για κάθε στάδιο ξεχωριστά.

Για παράδειγμα, άτομα που δεν γνωρίζουν ότι η συμπεριφορά τους είναι επιβλαβής για τον εαυτό τους ή την ομάδα τους ή επιβλαβής για τη κοινωνία ή το περιβάλλον μπορεί να χρειάζονται καλύτερες πληροφορίες από πηγές που εμπιστεύονται. Άλλοι που το έχουν αναγνωρίσει αυτό και σκέφτονται να δοκιμάσουν μια νέα συμπεριφορά μπορεί να χρειάζονται κοινωνική υποστήριξη και εκπαίδευση δεξιοτήτων.

Η αλλαγή λοιπόν είναι μια ενιαία και σοβαρή διαδικασία που δυστυχώς για τα πεπραγμένα της χώρας μας πολλές φορές μένει σε λόγια, διακηρύξεις και υποσχέσεις ή έρχεται σαν «τυφλό» αποτέλεσμα της αγοράς ή σύνθεσης συγκυριών ή και διεθνών εξελίξεων και υποχρεώσεων.

2003: Από την Αντίτσι στη Σωτηροπούλου και από τον Τζόουνς στους Χοσεϊνί και Νταν Μπράουν

Ο γνωστός κόσμος (Έντουαρντ Π. Τζόουνς) Έχει ανακηρυχθεί ως ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα για τη δουλεία και την αμερικανική ιστορία. Είναι η φιλόδοξη – και τελικά επιτυχημένη – απόπειρα οριοθέτησης και καταγραφής ενός «κόσμου» στα όρια της αποσύνθεσής του. Σπουδαίο βιβλίο για την οριακή περίοδο της κατάργησης της δουλείας των μαύρων, για τα όρια της ελευθερίας και τη διαμόρφωση της αμερικανικής κοινωνίας καθώς παγιώνει στις αντιδράσεις της, φαινόμενα μίσους και ρατσισμού, που την  ακολουθούν μέχρι και σήμερα.       

Ο Χένρι, μαύρος αγρότης, τσαγκάρης και πρώην σκλάβος, απολαμβάνει την προστασία του πιο ισχυρού άνδρα της Βιρτζίνια, του Γουίλιαμ Ρόμπινς, ενός ασυνήθιστου μέντορα. Πλάι του, όχι μόνο μυείται στη λογοτεχνία, αλλά κατορθώνει να γίνει ιδιοκτήτης της φυτείας όπου εργάζεται και να αποκτήσει τους δικούς του σκλάβους. Όταν όμως πεθαίνει, η χήρα του υποκύπτει στο πένθος της και η φυτεία αρχίζει να διαλύεται: οι σκλάβοι δραπετεύουν, οι φίλοι αλληλοπροδίδονται. Πέρα από τον μικρόκοσμο του ήρωα τα πάντα αναποδογυρίζονται επίσης: ελεύθεροι μαύροι παγιδεύονται και οδηγούνται στη σκλαβιά, ένας άνεμος εξέγερσης πνέει δημιουργώντας και ενθουσιασμό και ανασφάλεια, φήμες για εξεγέρσεις των μαύρων στρέφουν τις λευκές οικογένειες ενάντια σε πιστούς και αγαπητούς υπηρέτες, η καχυποψία επικρατεί παντού. (Απόσπασμα από το κείμενο στο οπισθόφυλλο της έκδοσης)

Δεν ακολουθεί μια γραμμική αφήγηση. Χτίζει τον «γνωστό κόσμο» μιας φανταστικής κομητείας στη Βιρτζίνια μέσα από ένα πολύκλαδο δίκτυο ιστοριών, μεταπηδώντας στο χρόνο και μεταξύ δεκάδων χαρακτήρων (δούλων, αφεντικών, καταστηματαρχών, σερίφηδων κ.α). Η γλώσσα είναι λυρική αλλά ακριβής, δημιουργώντας έναν ιδιόμορφο, επίκαιρο και ταυτόχρονα αιώνιο τόνο.

Εξερευνά τη δύναμη, την ελευθερία, την ιδιοκτησία, τη διαφθορά και την ταυτότητα. Δείχνει πώς το σύστημα της δουλείας διαβρώνει την ανθρωπιά όλων (και των καταπιεσμένων και των καταπιεστών), ακόμα και όταν αυτοί οι ρόλοι γίνονται ρευστοί.

Ανατρεπτικό και πρωτοποριακό στο θέμα του: οι μαύροι ιδιοκτήτες δούλων στην Αμερική πριν τον Εμφύλιο. Επέκτεινε δραματικά τα όρια και τις προοπτικές της λογοτεχνίας για τη δουλεία, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα, τις αντιφάσεις και την ενοχή σε όλη την κοινωνική πυραμίδα. Επηρέασε βαθύτατα το πώς γράφεται ιστορική μυθοπλασία για το τραύμα.

Αναγνωρίζεται ευρέως ως ένα από τα σημαντικότερα αμερικανικά μυθιστορήματα των τελευταίων δεκαετιών. Μελετάται σε πανεπιστημιακά μαθήματα και η σημασία του μόνο μεγαλώνει με τα χρόνια.

Μενεξεδένιος ιβίσκος (Τσιμαμάντα Αντίτσι) Ένα λογοτεχνικά σημαντικό βιβλίο, λόγω του ρόλου του ως ορόσημο και της επίδρασής του στη σύγχρονη λογοτεχνία. Ενώ η αφήγηση είναι κλασική (εφηβικός αφηγητής, γραμμική πλοκή), η καινοτομία βρίσκεται στη φρέσκια, ισχυρή φωνή της ηρωϊδας και στον τρόπο που η Adichie αντιπαραθέτει την προσωπική, οικογενειακή βία με την πολιτική αναταραχή στη Νιγηρία της δεκαετίας του '90.

Η γλώσσα είναι πλούσια, αισθητηριακή και γεμάτη συμβολισμούς (όπως ο ιβίσκος του τίτλου). Εξετάζει το αυταρχισμό σε δυο επίπεδα: στον πατριάρχη πατέρα εντός της οικογένειας και στο στρατιωτικό καθεστώς εκτός αυτής. Τα θέματα που εξετάζει είναι της ελευθερίας, σιωπής, πίστης, επανάστασης και της δυσκολίας αναζήτησης της αυτοπραγμάτωσης υπό καταπίεση.

Το έργο ανέδειξε μια από τις σημαντικότερες φωνές του 21ου αιώνα. Επαναπροσδιόρισε τη σύγχρονη αφρικανική αφήγηση της διασποράς, μετακινώντας την από ένα μονολιθικό αφήγημα προς μία πιο διακριτική, πολύπλευρη και εσωτερική εξερεύνηση της νιγηριανής κοινωνίας, του φεμινισμού, της θρησκείας και της μετα-αποικιακής κληρονομιάς.

Το έργο έχει γίνει κλασικό και είναι βασικό σε μαθήματα της λογοτεχνίας της διασποράς και των μετα-αποικιακών σπουδών. Η επιρροή της Adichie, που ξεκίνησε με αυτό το βιβλίο, είναι τεράστια, καθιστώντας το ένα θεμελιώδες κείμενο της νέας χιλιετίας.

Χαρταετοί πάνω απ' την πόλη (Καλέντ Χοσεϊνί) Το «The Kite Runner» είναι ένα ισχυρό, συναισθηματικά δυνατό και πολιτισμικά σημαντικό μυθιστόρημα του Khaled Hosseini , που έφερε την προσοχή του κόσμου στο Αφγανιστάν. Ωστόσο, από λογοτεχνική άποψη, η φόρμα και η γλώσσα του είναι παραδοσιακές και προσπελάσιμες. Η μεγάλη του επιρροή είναι περισσότερο πολιτισμική και κοινωνική (ανθρωπιστικά ζητήματα, μετανάστες, διασπορά). Η διάρκειά του είναι ασυνήθιστη για ένα μπεστ σέλερ, αλλά δεν θεωρείται ανατρεπτικό στον ισχύοντα κανόνα.

By Neuro Traveler

Κώδικας Da Vinci (Νταν Μπράουν) Έργο με πολυεπίπεδη πλοκή που συνδυάζει μυστήριο, ιστορία και τέχνη. Ένα φαινόμενο μαζικής πολιτισμικής επίδρασης που άλλαξε τον εκδοτικό κόσμο και δημιούργησε ένα ολόκληρο υποείδος.

Ο συμβολισμός και οι ιστορικές αναφορές στα έργα του Λεονάρντο ντα Βίντσι προσφέρουν βάθος και διεγείρουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη.  Έχει προκαλέσει διαλόγους σχετικά με θρησκευτικά και ιστορικά θέματα, γεγονός που τον καθιστά σημαντικό πολιτισμικά. Ωστόσο, δεν μπορεί να αξιολογηθεί για τη λογοτεχνική του ποιότητα. Η γλώσσα, ο χαρακτηρισμός και το ύφος του είναι λειτουργικά και συχνά επικριτικά. Η καινοτομία του έγκειται μόνο στην αλγοριθμική του πλοκή, αλλά δεν βρίσκεται σε κανένα από τα κριτήρια βάθους, γλώσσας ή επίσημης επίδρασης στον λογοτεχνικό κανόνα. Η επιρροή του είναι στον χώρο του εμπορίου και του marketing.

Δαμάζοντας το κτήνος  (Έρση Σωτηροπούλου) Περιγράφει ένα κόσμο όχι μόνο από τη πολιτική ή οικογενειακή σκοπιά αλλά και αστική. Η πόλη -  κυρίως η Αθήνα - παρουσιάζεται ως εσωτερικό τοπίο, με μνήμες, διαψεύσεις, στόχους και απογοητεύσεις, όπου οι ήρωες ψάχνουν να δαμάσουν τους εσωτερικούς τους «δαίμονες».

Κεντρικός ήρωας είναι ο Άρης Παυλόπουλος - πενηντάρης, πρώην «επαναστάτης», τώρα επιτυχημένος σύμβουλος υπουργού, οικογενειάρχης αλλά και ποιητής με καταπιεσμένα πάθη. Ζει μια φαινομενικά άνετη ζωή, όμως μέσα του συγκρούονται η πολιτική του πορεία, οι οικογενειακές του σχέσεις, η σεξουαλική του ορμή και η λογοτεχνική του φιλοδοξία. Η ζωή του τίθεται σε δοκιμασία όταν: από τη μια πλευρά συμμετέχει σε μια ποιητική εκδήλωση προς τιμήν του, και από την άλλη ξαναζωντανεύουν «σκοτεινές» πλευρές του - εμμονές, ερωτικές προδοσίες, καταπιεσμένα συναισθήματα. Παράλληλα, ένα ταξίδι στην Ισπανία - φόρος τιμής στον συμβολισμό της ταυρομαχίας - λειτουργεί ως καταλύτης: οι εσωτερικές συγκρούσεις εντείνονται, ενώ ένα εξωτερικό στοιχείο (ένας νεαρός που τον καταδιώκει) προσθέτει στοιχεία θρίλερ και ανασφάλειας.

Μεταξύ των κεντρικών θεμάτων και συμβολισμών διακρίνονται: Το “κτήνος” ως εσωτερική φύση - Ο τίτλος δεν παραπέμπει σε εξωτερικό κίνδυνο αλλά στον ανθρώπινο, τα πάθη, τις εμμονές, την αμφιθυμία, την υποκριτική «κανονικότητα». Τη διάψευση των στόχων και προσδοκιών - Ο ήρωας πασχίζει να ισορροπήσει ανάμεσα στο παρόν, το παρελθόν και τις φιλοδοξίες ποιητή και πολίτη. Η αφήγηση αναδεικνύει την απογοήτευση της μεταπολιτευτικής ελληνικής ελίτ, την αποξένωση και την ηθική φθορά. Τις σχέσεις, τη προδοσία, τις οικογενειακές συγκρούσεις - Η προσωπική ζωή του Άρη (σχέση με τη σύζυγο, ερωμένη, γιο) αντανακλά κοινωνικές αντιθέσεις, ταξικές και πολιτισμικές διαφοροποιήσεις, αποδεικνύοντας ότι το «κτήνος» δεν βρίσκεται μόνο μέσα στο άτομο, αλλά και στην ίδια την κοινωνία. Τη τέχνη ως αντίσταση και φυγή - Η ποιητική φωνή του ήρωα (η φιλοδοξία του να γίνει φτασμένος ποιητής) λειτουργεί και ως αντίπαλο δέος στο προσωπικό του χάος. Το βιβλίο θέτει το ερώτημα: μπορούν οι λέξεις και η ποίηση να «δαμάσουν» το κτήνος μέσα μας;

Η γραφή της συγγραφέα είναι περισσότερο ρεαλιστική από προηγούμενα έργα της. Η αφήγηση είναι πολυπρόσωπη, με ποικιλία χαρακτήρων - σύζυγοι, ερωμένες, παιδιά, περιθωριακοί - και καταφέρνει να αποδώσει τις αντιφάσεις της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Πολλοί κριτικοί τονίζουν πως το μυθιστόρημα διαβάζεται γρήγορα - σχεδόν «ρουφάει» τον αναγνώστη, χωρίς να τον αφήνει να σταματήσει εύκολα.

Σε μια κριτική της, η «Καθημερινή» που το πρωτοπαρουσίασε σημείωσε ότι τα πολλαπλά νήματα - πολιτικό, κοινωνικό, οικογενειακό, καλλιτεχνικό - δημιουργούν μια «πολυπρόσωπη, πολυεπίπεδη σύνθεση». Ωστόσο, θεωρήθηκε ότι στο τέλος το έργο «παραπατά» λίγο: η εξέλιξη αλλάζει κατεύθυνση απότομα, χωρίς σαφή προετοιμασία.  Από την άλλη, πολλοί αναγνώστες και θεωρητικοί της λογοτεχνίας θεωρούν το βιβλίο ως καθοριστικό δείγμα της γραφής της Σωτηροπούλου - υπογραμμίζουν την ικανότητά της να συνδυάζει ρεαλισμό, ψυχολογική ανάλυση και κοινωνική κριτική. Έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Κέδρος»)

Το βάρος της αγάπης μου (Του Δημ.Βασιλείου)

Melancholy by Eric Bowman

Της Ιστορίας παιδί,

του αιώνιου παιδεμού αδελφός,

χαράζω τη μνήμη

δεμένος στον Καύκασό μου.

Το βάρος της ιστορίας μου

ποιός θα το σηκώσει;

Ανήκουστο πάθος,

πάνλαμπρο αστέρι της ζωής,

φωτίζω το δρόμο

καιγόμενος στον Γαλαξία μου.

Το βάρος του πάθους μου

ποιός θα το σηκώσει;

Αστείρευτη πηγή

ανεξερεύνητος μύθος του κόσμου

εξαγνίζω την αμαρτία

βυθιζόμενος μέσα στο Λευκό

Το βάρος της αμαρτίας μου

ποιός θα το σηκώσει;

Ανείπωτος πόθος,

ανερμήνευτος χρησμός του μάντη,

ορίζω τα μελλούμενα

ερχόμενος από το Παρελθόν.

Το βάρος του πόθου μου

ποιός θα το σηκώσει;

Ανείδωτη αγάπη,

απέραντη αγαλλίαση του είναι,

λευκαίνω τα όνειρα

οραματιζόμενος τα άγια μάτια σου.

Το βάρος της αγάπης μου

ποιός θα το σηκώσει;

Η "Μεγάλη Χίμαιρα" με το πρίσμα των βασικών σχολών λογοτεχνικής κριτικής

Giorgos Rorris. 2003

Η Μεγάλη Χίμαιρα με το πρίσμα των βασικών θεωρητικών σχολών λογοτεχνικής κριτικής (Αριστοτέλη, Genette, Shklovsky, Eliot, Said, Bakhtin, Barthes, Benjamin).

ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΟΜΗ: Έχει καθαρή Αριστοτελική, τραγική δομή. Αρχή: η είσοδος της Μαρίνας (ξένης / ασταθούς παρουσίας) στην ελληνική κοινωνία. Μέση: η σταδιακή αποσύνθεση της οικογένειας (έρωτας, ζήλια, οικονομική και ηθική φθορά). Τέλος: καταστροφή / θάνατος ως ολοκλήρωση της «ύβρεως». Υπάρχει αναγκαιότητα γεγονότων, με συγκρούσεις που οδηγούν αιτιατά στην καταστροφή και έχουμε την τραγική κλιμάκωση.

Ο χρόνος (σύμφωνα με την αφηγηματική μηχανική του Genette), δεν είναι «ιστορικός», αλλά δραματοποιημένος. Παρουσιάζει έντονη επιβράδυνση σε ψυχολογικές σκηνές (πάθος, ζήλια), έχει αναδρομές στο οικογενειακό / προσωπικό παρελθόν και ελλείψεις (ellipses) σε κοινωνικά γεγονότα. Η εστίαση, είναι κυρίως εσωτερική (μέσα από τη Μαρίνα και τον Γιάννη) και περιορισμένη γνώση, που δημιουργεί απορίες και ασφυξία. Ο αναγνώστης δεν «ξέρει», αλλά «βιώνει». Ο αφηγητής, είναι ετεροδιηγητικός, που λειτουργεί ως «μηχανισμός αναπαράστασης» της τραγικής εξέλιξης  (και σχετικά ουδέτερος).

ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΛΩΣΣΑ: Ο Καραγάτσης δεν περιγράφει μόνο «ρεαλιστικά» την αστική παρακμή. Την κάνει να φαίνεται: υπερβολική, σχεδόν τελετουργική και ενοχλητικά έντονη. Παραδείγματα ανοικείωσης (Shklovsky): Η ερωτική εμμονή δεν παρουσιάζεται ως ρομαντική, αλλά ως ψυχοσωματική παραμόρφωση. Η οικογένεια δεν είναι «θεσμός», αλλά ένα πεδίο αποσύνθεσης. Ο μέσος αναγνώστης δεν αναγνωρίζει απλώς την κοινωνία που ξέρει, αλλά διαβάζει «παράξενα» πράγματα.

Στη «Μεγάλη Χίμαιρα» η γλώσσα, δεν είναι μόνο αφηγηματική, αλλά και συγκινησιακά φορτισμένη και ρυθμική. Κυριαρχεί, η μεταφορά (χίμαιρα ως ψευδαίσθηση / έρωτας / παρακμή) και η εμμονή επανάληψης λέξεων, που δημιουργούν μοτίβα. Η γλώσσα δεν αναφέρεται απλώς στον κόσμο, τον «καθρεφτίζει και στυλιζάρει» (ποιητική λειτουργία κατά τον Jakobson)

Το κείμενο, λειτουργεί ως αναγνώσιμο σε επίπεδο πλοκής, αλλά και σεναριογραφικό σε επίπεδο συμβολισμών. Δεν είναι μόνο ιστορία, κατά τον Ρολάν Μπαρτ, είναι δίκτυο σημείων (η απελευθερωμένη, μοιραία γυναίκα εκφράζει την επιθυμία, το ξένο προς την τότε επαρχιακή κοινωνία και την καταστροφή). Ο αναγνώστης παράγει νόημα πέρα από την πλοκή

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: Η «Μεγάλη Χίμαιρα» συνομιλεί με τον ευρωπαϊκό νατουραλισμό (Zola), την ρομαντική τραγωδία πάθους και την ελληνική ηθογραφία. Αλλά δεν τα αντιγράφει, τα ανασυνθέτει σε ελληνικό μοντερνιστικό πλαίσιο. Εδώ εκφράζεται η βασική ιδέα του Eliot, δεν είναι «νέο έργο από το μηδέν» αλλά αναδιατάσσει, προηγούμενες λογοτεχνικές μορφές, μέσα στη «σύγχρονη» ελληνική κοινωνική εμπειρία.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ: Η Μαρίνα λειτουργεί ως φιγούρα νεωτερικής αποξένωσης, «ξένο σώμα» σε παραδοσιακή κοινωνία Η οικογένεια χάνει τη συνοχή της (αύρα) και αποσυντίθεται σε κοινωνική και συναισθηματική κρίση Η τραγωδία δεν είναι μόνο προσωπική αλλά κοινωνική. Λειτουργεί ως φορέας πολιτισμικής «ετερότητας», «εξωτικό» πρόσωπο και αντικείμενο φόβου. Η κοινωνία την βλέπει ως «άλλη», δεν την ενσωματώνει. Εδώ μπορούμε να δούμε μηχανισμούς πολιτισμικού αποκλεισμού και ιδεολογικής αναπαράστασης του ξένου (Said). Η οικογένεια λειτουργεί ως μικρογραφία της αστικής τάξης σε κρίση. Αναπτύσσονται θέματα, όπως, η οικονομική επισφάλεια, η κοινωνική φιλοδοξία και η ηθική διάλυση. Το μυθιστόρημα δείχνει την σύγκρουση αξιών (παράδοσης vs νεωτερικότητας) και τη σύγκρουση λόγων (ηθικός vs ερωτικός vs κοινωνικός).

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Μπορεί να διαβαστεί ως ερωτικό μυθιστόρημα, κοινωνικό δράμα, ψυχολογική τραγωδία και αλληγορία παρακμής. Δεν υπάρχει μία ερμηνεία, αλλά η πολυσημία του Μπαρτ. Το έργο, είναι σε χαμηλό βαθμό πολυφωνικό (κοινωνικές φωνές του Bakhtin). Ακούγονται η αστική φωνή (τάξης, «κανονικότητας»), η ερωτική - παθιασμένη φωνή (ελευθερίας, ορμών), η ηθικολογική φωνή της κοινωνίας (υποκρισίας) και η φωνή της οικονομικής / πρακτικής λογικής (επιβίωσης στο ισχύον πλαίσιο). Η σύγκρουση δεν είναι μόνο ψυχολογική αλλά και κοινωνική.

Η «Μεγάλη Χίμαιρα», από συγκλονιστική ιστορία πάθους, μετατρέπεται (από αυτές τις θεωρητικές οπτικές), σε ένα κείμενο για τη σύγκρουση ανάμεσα στην παράδοση και τη νεωτερικότητα, τη γλώσσα και την εμπειρία, την κοινωνία και την επιθυμία. 

Μιά επιλογή σημαντικών δοκιμίων λογοτεχνικής κριτικής

Wassily Kandinsky. Behauptend 1926

Η ιστορία της λογοτεχνικής θεωρίας είναι ουσιαστικά η ιστορία του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι απάντησαν σε ορισμένα θεμελιώδη ερωτήματα: Τι είναι η λογοτεχνία; - Ποια είναι η λειτουργία της; - Πώς παράγεται το νόημα; - Ποια είναι η σχέση συγγραφέα, κειμένου και αναγνώστη; - Πώς συνδέεται η λογοτεχνία με την κοινωνία, την εξουσία και τη γλώσσα;

Η ουσιαστική κριτική δεν γεννιέται από τη «χρήση θεωρίας», αλλά από την οξύτητα της ανάγνωσης, την ιστορική παιδεία, την αισθητική ευαισθησία και την ικανότητα να ακούς τη φωνή του ίδιου του έργου. Η θεωρία είναι εργαλείο, όχι υποκατάστατο της ανάγνωσης.

Ακολουθούν επιλεγμένα δοκίμια, που εγκαινίασαν νέες μεθόδους ανάγνωσης, θεμελίωσαν σχολές σκέψης, άλλαξαν ριζικά το λεξιλόγιο της λογοτεχνικής θεωρίας, χρονολογικά, με επισήμανση της θεωρητικής τους συμβολής.

1. Αρχαιότητα (5ος αι. π.Ε – 5ος αι. μ.Χ.)

Πλάτων — Πολιτεία, Βιβλία II, III, X, (4^ος αι. π.Ε)

Αριστοτέλης — Περὶ Ποιητικῆς (περ. 335 π.Ε)

Οράτιος — Ποιητική τέχνη (1^ος αι. π.Ε)

Λογγίνος — Περί Ύψους (πιθανώς 1^ος αι.)

2. Μεσαίωνας (5^ος - 15^ος αι.): Η λογοτεχνία υποτάσσεται στη θρησκεία. Παρότι, ο Μεσαίωνας χαρακτηρίζεται από αυτό, υπήρξαν λογοτεχνικά έργα και ρεύματα που απομακρύνονται - μερικώς ή και έντονα - από τη στενή θεολογική ερμηνεία του κόσμου. Η εικόνα ενός «απολύτως θρησκευτικού» Μεσαίωνα είναι κάπως απλουστευτική. Αν μιλάμε αυστηρά, για δοκίμια λογοτεχνικής κριτικής με τη νεότερη έννοια -  δηλαδή θεωρητικά κείμενα, όπου ένας συγγραφέας αναλύει τη λογοτεχνία, την κοινωνία ή τον άνθρωπο με προσωπική και κριτική σκέψη - τότε ο Μεσαίωνας έχει σχετικά λίγα παραδείγματα. Ωστόσο, υπάρχουν έργα, που λειτουργούν ως φορείς εναλλακτικής αντίληψης ή έμμεσης κοινωνικής και πολιτισμικής κριτικής.

Πέτρος Αβελάρδος – Ναι και Όχι (1120 περ.)

Carmina Burana (1230 περ.)

Δάντης - Θεία Κωμωδία (1308 - 1321)

Βοκάκιος - Δεκαήμερο (1349 - 1353)

Τσώσερ - Ιστορίες του Καντέρμπουρι (1387 - 1400):

Η Βυζαντινή σάτιρα (14^ος – 15^ος αι )

3. Αναγέννηση & Νεοκλασικισμός (15^ος - 18^ος αι.): Συγκροτούν τη μεγάλη μετάβαση από τη μεσαιωνική αντίληψη της τέχνης προς μια συστηματική, ανθρωποκεντρική και κανονιστική θεωρία της λογοτεχνίας. Η λογοτεχνική κριτική της περιόδου θεμελιώνεται κυρίως πάνω στην αναβίωση της αρχαιότητας (ιδίως του Αριστοτέλη και του Οράτιου), αλλά και στην προσπάθεια να οριστούν οι κανόνες της ποιητικής τέχνης, της μίμησης, της ευπρέπειας και της αισθητικής τάξης.

Julius Caesar Scaliger - Poetices Libri Septem (1561)

Lodovico Castelvetro - Poetica d’Aristotele vulgarizzata e sposta (1570)

Torquato Tasso - Discorsi dell’arte poetica (1587)

Sir Philip Sidney - The Defence of Poesy (1595)

Nicolas Boileau - L’Art poétique (1674)

John Dryden - An Essay of Dramatic Poesy (1668)

Alexander Pope - An Essay on Criticism (1711)

Samuel Johnson - Preface to Shakespeare (1765)

4. Διαφωτισμός & Προρομαντισμός (18^ος αι.):  Ο 18ος αιώνας αποτελεί μεταβατική εποχή, από την ορθολογική, καθολική και κλασικίζουσα αισθητική του Διαφωτισμού προς την έμφαση στο συναίσθημα, τη φαντασία, το «υψηλό» και την εσωτερικότητα του Προρομαντισμού. Η τέχνη παύει να θεωρείται μόνο μίμηση της φύσης και γίνεται όλο και περισσότερο έκφραση εμπειρίας, ιδιοφυΐας και υποκειμενικότητας.

Jean-Jacques Rousseau - Λόγος περί επιστημών και τεχνών (1750)

Alexander Gottlieb Baumgarten - Aesthetica (1750–1758)

Denis Diderot - Αισθητικά δοκίμια (1751 – 1778)

Edmund Burke - A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful (1757)

Johann Joachim Winckelmann - History of the Art of Antiquity (1764)

Gotthold Ephraim Lessing - Λαοκόων ή περί των ορίων ζωγραφικής και ποίησης (1766)

Immanuel Kant - Κριτική της κριτικής σκέψης (1790).

5. Ρομαντισμός (τέλη 18^ου - 19^ος αι.): Δεν υπήρξε μόνο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό ρεύμα, αποτέλεσε επίσης μια βαθιά θεωρητική αναθεώρηση της έννοιας της τέχνης, της φαντασίας, της φύσης και του ίδιου του δημιουργού. Κεντρικές έννοιες του, είναι οι εσωτερικότητα, εμπειρία δέους και υπέρβασης, ρομαντική ειρωνεία, φαντασία, ιδιοφυΐα, αυθεντικότητα, αποσπασματικότητα και οργανική μορφή.

Friedrich Schlegel - Athenaeum Fragments (1798–1800) & Dialogue on Poetry (1800)

Novalis - Hymns to the Night (1800)

William Wordsworth - Preface to Lyrical Ballads (1800, επεκτ. 1802)

Madame de Staël - De l’Allemagne (1813)

Samuel Taylor Coleridge - Biographia Literaria (1817)

Percy Bysshe Shelley - A Defence of Poetry (1821)

Victor Hugo - Πρόλογος στο Cromwell (1827)

6. Ρεαλισμός, Νατουραλισμός & Μαρξιστική κριτική (19^ος αι. - ): Οι τρεις αυτές κατευθύνσεις - Ρεαλισμός, Νατουραλισμός και Μαρξιστική θεωρία της λογοτεχνίας -  συνδέονται στενά με τη μετάβαση της Ευρώπης στη βιομηχανική δυναμική, την άνοδο της αστικής κοινωνίας, την κρίση της μεταφυσικής και την ανάδυση νέων μορφών εξουσίας, ιδεολογίας και ιστορικής συνείδησης.

I. ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ - Η λογοτεχνία ως ιστορικά οργανωμένη αναπαράσταση της κοινωνίας

Λέων Τολστόι - Τι είναι τέχνη; (1897)

Σταντάλ - Ρακίνας και Σαίξπηρ (1823 – 1825)

Ονορέ ντε Μπαλζάκ - Πρόλογος της «Ανθρώπινης Κωμωδίας» (1842)

Γκυστάβ Φλωμπέρ - Επιστολές για την τέχνη και το μυθιστόρημα (1850s–1860s)

II. ΝΑΤΟΥΡΑΛΙΣΜΟΣ - Ο άνθρωπος ως βιολογικό και κοινωνικό ον

Friedrich Nietzsche - Η γέννηση της τραγωδίας (1872)

Εμίλ Ζολά – «Το Πειραματικό Μυθιστόρημα» (Le Roman expérimental, 1880)

Matthew Arnold - The Study of Poetry (1880)

III. ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ - Η τέχνη ως μορφή ιδεολογίας και ιστορικής συνείδησης

Karl Marx & Friedrich Engels - The German Ideology (1846)

Antonio Gramsci - Τετράδια της Φυλακής (1929 – 1935)

Walter Benjamin - The Work of Art in the Age of Mechanical Reproduction (1935)

Georg Lukács - The Historical Novel (1937)

Bertolt Brecht - A Short Organum for the Theatre (1948)

Theodor W. Adorno - Aesthetic Theory (1970)  

Louis Althusser - Ideology and Ideological State Apparatuses (1970)

Raymond Williams - Marxism and Literature (1977)

Fredric Jameson - The Political Unconscious (1981)

Terry Eagleton - Literary Theory: An Introduction (1983)Bottom of Form

7. Φορμαλισμός και Μοντερνισμός (1910–1930): Από τα σημαντικότερα ρεύματα της περιόδου των αρχών του 20ού αιώνα, που φέρνουν  μια ριζική αλλαγή στον τρόπο κατανόησης της λογοτεχνίας. Παρότι δεν ταυτίζονται, συνδέονται ιστορικά και αισθητικά, καθώς και τα δύο απορρίπτουν τις παραδοσιακές μορφές αναπαράστασης και αναζητούν νέους τρόπους κατανόησης της τέχνης.

Ο Φορμαλισμός, αναπτύχθηκε περίπου μεταξύ 1915–1930 στη Ρωσία και αποτέλεσε μία από τις πρώτες συστηματικές προσπάθειες δημιουργίας «επιστημονικής» θεωρίας της λογοτεχνίας.

Viktor Shklovsky - Art as Technique (1917)

Boris Eichenbaum - The Theory of the Formal Method (1926)

Yuri Tynianov - On Literary Evolution (1927)

I.A. Richards - Practical Criticism (1929)

Ο Μοντερνισμός, είναι ευρύτερο καλλιτεχνικό και πολιτισμικό κίνημα, που επιχείρησε να ανανεώσει ριζικά τη μορφή, τη γλώσσα και την αντίληψη, για την τέχνη και τον άνθρωπο. Είναι μια αντίδραση, προς τρεις κυρίαρχες κατευθύνσεις, την βικτωριανή παράδοση, τον ρεαλισμό και την βεβαιότητα της συνεχούς προόδου.

T. S. Eliot — Tradition and the Individual Talent (1919)

Virginia Woolf - Modern Fiction (1919)

T. S. Eliot - Η Έρημη Χώρα (The Waste Land, 1922)

James Joyce - Οδυσσέας (Ulysses, 1922)

Virginia Woolf - Ένα Δικό σου Δωμάτιο (A Room of One’s Own, 1929)

8. Νέος Κριτικισμός (1920 - 1950): Αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα ρεύματα της αγγλοαμερικανικής λογοτεχνικής θεωρίας του 20ού αιώνα και επικεντρώθηκε στην αυτονομία του λογοτεχνικού κειμένου.

I.A. Richards — Practical Criticism (1929)

W.K. Wimsatt & Monroe Beardsley - The Intentional Fallacy (1946)

Cleanth Brooks - The Well Wrought Urn (1947)

John Crowe Ransom - The New Criticism (1941)

William Empson - Seven Types of Ambiguity (1930)

9. Στρουκτουραλισμός, Σημειολογία (1950–1970): Υπήρξε ίσως το σημαντικότερο θεωρητικό παράδειγμα των ανθρωπιστικών επιστημών στα μέσα του 20ού αιώνα. Η βασική του υπόθεση είναι, ότι κάτω από την επιφάνεια των πολιτισμικών φαινομένων, υπάρχουν βαθιές δομές που οργανώνουν το νόημα. Θεμελιωτές των ιδεών θεωρούνται ο Ferdinand de Saussure - Course in General Linguistics (1916) και ο Vladimir Propp - Morphology of the Folktale (1928).

Claude Lévi-Strauss - Structural Anthropology (1958)

Roman Jakobson - Linguistics and Poetics (1960)

Tzvetan Todorov - Grammaire du Décaméron (1969)

Roland Barthes - S/Z (1970)

Gérard Genette - Narrative Discourse (1972)

Algirdas Julien Greimas - Structural Semantics (1966)

Umberto Eco - A Theory of Semiotics (1975)

10. Μεταστρουκτουραλισμός & Αποδόμηση (1960–1980): Οι δομές δεν είναι σταθερές, το νόημα δεν κλείνει ποτέ, η γλώσσα είναι ασταθής, κάθε κείμενο υπονομεύει τις ίδιες του τις βεβαιότητες και κάθε κέντρο είναι υποκειμενική κατασκευή. Το αποτέλεσμα είναι μια βαθιά ανατροπή της έννοιας του νοήματος, της αλήθειας, της ταυτότητας, του συγγραφέα, ακόμη και του ίδιου του υποκειμένου.

Jacques Derrida - Structure, Sign and Play in the Discourse of the Human Sciences (1966)

Julia Kristeva - Word, Dialogue and Novel (1966)

Roland Barthes - The Death of the Author (1967)

Jacques Derrida - Of Grammatology (1967)

Michel Foucault - What Is an Author? (1969)

Paul de Man - Blindness and Insight (1971)

J. Hillis Miller - The Linguistic Moment (1985)

Gilles Deleuze & Félix Guattari - Capitalism and Schizophrenia (1972, 1980)

11. Θεωρίες του αναγνώστη & της πρόσληψης  (1970 – ): Εμφανίζονται δυναμικά, ως αντίδραση τόσο στον φορμαλισμό όσο και στον στρουκτουραλισμό. Η βασική τους τομή, είναι ότι το νόημα ενός λογοτεχνικού έργου, δεν θεωρείται πλέον σταθερό, εγγενές ή αποκλειστικά «κρυμμένο» μέσα στο κείμενο,· αντιθέτως, παράγεται μέσα από τη διαδικασία της ανάγνωσης.

Wolfgang Iser - The Implied Reader (1974)

Louise Rosenblatt - The Reader, the Text, the Poem (1978)

Stanley Fish - Is There a Text in This Class? (1980)

Hans Robert Jauss - Toward an Aesthetic of Reception (1982)

12. Φεμινιστική θεωρία (1970 – ): Εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία, η γλώσσα και ο πολιτισμός αναπαράγουν ή αμφισβητούν τις πατριαρχικές δομές εξουσίας. Εστιάζει στην αναπαράσταση της γυναικείας προσωπικότητας, στη γυναικεία εμπειρία και φωνή, στις έμφυλες ταυτότητες, στη σχέση φύλου, εξουσίας και λόγου. Θεμελιώτρια του λογοτεχνικού ρεύματος θεωρείται η Simone de Beauvoir - Le Deuxième Sexe (1949)

Elaine Showalter - A Literature of Their Own (1977)

Hélène Cixous - The Laugh of the Medusa (1976)

Judith Butler - Gender Trouble (1990)

13. Ψυχαναλυτική κριτική (1900 - )

Sigmund Freud: α) The Interpretation of Dreams (1900)

β) Creative Writers and Day-Dreaming (1908)

Jacques Lacan - Écrits (1966)

Harold Bloom - The Anxiety of Influence (1973)

14. Μετααποικιακή θεωρία (1980 – )

Edward Said - Orientalism (1978)

Gayatri Spivak - Can the Subaltern Speak? (1988)

Homi Bhabha - The Location of Culture (1994)

15. Πολιτισμικές σπουδές & Νέος Ιστορικισμός: Βασική ιδέα, η λογοτεχνία λειτουργεί μέσα σε δίκτυα εξουσίας και πολιτισμού. Εστίαση: ιδεολογία, θεσμοί, πολιτισμική παραγωγή.

Raymond Williams - Culture and Society (1958)

Stuart Hall – Encoding / Decoding (1973)

Stephen Greenblatt - Renaissance Self-Fashioning (1980)

16. Σύγχρονες κατευθύνσεις (Τέλος 20^ου – Αρχές 21^ου αι.):  Στη σύγχρονη περίοδο, η λογοτεχνική κριτική στράφηκε όλο και περισσότερο προς διεπιστημονικές και παγκόσμιες προσεγγίσεις, επηρεασμένες από την τεχνολογία, την οικολογική κρίση, τις σπουδές φύλου και τις νέες μορφές πολιτισμικής ανάλυσης. Ανάμεσα στις σημαντικότερες σύγχρονες κατευθύνσεις ξεχωρίζουν οι παρακάτω:

α) Ψηφιακή ανθρωπιστική (Digital Humanities): Εφαρμόζει ψηφιακά εργαλεία, στατιστικές μεθόδους και υπολογιστική ανάλυση, μετατοπίζωντας την έμφαση από την «στενή ανάγνωση» (close reading) στη μελέτη μεγάλων σωμάτων κειμένων (big data, distant reading).

Franco Moretti - Graphs, Maps, Trees (2005)

Matthew Jockers – Macroanalysis: Digital Methods and Literary History (2013)

β) Οικοκριτική: Εξετάζει, πώς τα κείμενα αναπαριστούν τη φύση, την οικολογική κρίση, το μη ανθρώπινο στοιχείο και τη σχέση του ανθρώπου με τον πλανήτη.

Lawrence Buell - The Environmental Imagination (1995)

Timothy Morton - Ecology Without Nature (2007)

γ) Queer theory: Εξετάζει, πώς οι κοινωνίες κατασκευάζουν τις έννοιες του φύλου, της σεξουαλικότητας, της ταυτότητας και της κανονικότητας. Αμφισβητεί τις σταθερές κατηγορίες και αναδεικνύει την ρευστότητα και αποσταθεροποίηση παραδοσιακών ταυτοτήτων φύλου και επιθυμίας.

Eve Kosofsky Sedgwick - Epistemology of the Closet (1990)

Judith Butler - Bodies That Matter (1993)

δ) Θεωρία του affect  (1962 - ): Μελετά πώς τα κείμενα παράγουν και μεταδίδουν σωματικές, αισθητηριακές και συγκινησιακές εντάσεις, πριν ακόμη αυτές οργανωθούν ως συνειδητά συναισθήματα ή νοήματα. Το affect δεν ταυτίζεται με το «συναίσθημα», αναφέρεται κυρίως σε προ-γλωσσικές και σωματικές καταστάσεις, που επηρεάζουν το υποκείμενο και τη σχέση του με τον κόσμο. Συνολικά, η θεωρία του affect, μετατόπισε τη λογοτεχνική κριτική από την αποκλειστική ερμηνεία νοημάτων προς τη μελέτη της ατμόσφαιρας, της έντασης, της κατάστασης του σώματος και της συγκινησιακής εμπειρίας, που παράγει το λογοτεχνικό κείμενο. Θεμελιωτής της ιδέας: Spinoza - Ηθική (1677), όπου το affect ορίζεται ως μεταβολή της δύναμης του σώματος, να δρα και να επηρεάζεται.  

Silvan Tomkins - Affect Imagery Consciousness (1962–1992)

Gilles Deleuze και Félix Guattari - A Thousand Plateaus (1980)

Eve Kosofsky Sedgwick και Adam Frank - Shame and Its Sisters (1995)

Brian Massumi - Parables for the Virtual (2002)

Sara Ahmed - The Cultural Politics of Emotion (2004)

Sianne Ngai - Ugly Feelings (2005)

Lauren Berlant - Cruel Optimism (2011).

ε) Θεωρία της παγκόσμιας λογοτεχνίας & διαπολιτισμικής κυκλοφορίας (1978 - ): Μελετά, πώς τα λογοτεχνικά έργα, ταξιδεύουν πέρα από τα εθνικά και γλωσσικά τους όρια, μέσω μεταφράσεων, εκδόσεων, αγορών, πανεπιστημίων και πολιτισμικών δικτύων. Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από τη λογοτεχνία ως «εθνικό» προϊόν, στη λογοτεχνία ως διεθνές σύστημα ανταλλαγών, επιρροών και αναγνώσεων. Πρόδρομος της ιδέας θεωρείται ο Goethe, ο οποίος ήδη από το 1827 μίλησε για τη Weltliteratur (παγκόσμια λογοτεχνία), υποστηρίζοντας ότι η λογοτεχνία εισέρχεται σε εποχή διεθνούς επικοινωνίας και αμοιβαίας επιρροής των πολιτισμών.

Edward Said - Orientalism (1978)

Pascale Casanova - La République mondiale des lettres (1999)

Franco Moretti - Conjectures on World Literature (2000)

David Damrosch - What Is World Literature? (2003)

Gayatri Chakravorty Spivak - Death of a Discipline (2003)

Συνολικά, οι σύγχρονες κατευθύνσεις της λογοτεχνικής κριτικής μετατόπισαν το ενδιαφέρον:

·        από το μεμονωμένο έργο στα δίκτυα και τα δεδομένα (Ψηφιακή Ανθρωπιστική),

·        από τον ανθρωποκεντρισμό στην οικολογική διασύνδεση (Οικοκριτική),

·        από τις σταθερές ταυτότητες στη ρευστότητα φύλου και επιθυμίας (Queer Theory),

·        από την αποκλειστική ερμηνεία νοημάτων στη μελέτη της ατμόσφαιρας, της έντασης, της σώματικότητας και της συγκινησιακής εμπειρίας (Θεωρία του affect),

·        από τα «εθνικά λογοτεχνικά υποδείγματα» στις διεθνείς ροές, μεταφράσεις και πολιτισμικές διασυνδέσεις των κειμένων (Θεωρία της παγκόσμιας λογοτεχνίας).

Σημείωση: Στα προηγούμενα, δεν έχουμε εντάξει τα δοκίμια, που θεωρούμε ότι αναφέρονται σε περισσότερες απο μία, ιστορικές λογοτεχνικές περιόδους και τα παρουσιάσουμε ξεχωριστά σε προηγούμενες δημοσιεύσεις μας

Erich Auerbach - Μίμησις: Η εικόνα της πραγματικότητας στη δυτική λογοτεχνία (1946)

René Wellek - A History of Modern Criticism (1750–1950) (1955-1992, πλήρης σειρά 8 τόμων)

Northrop Frye - Ανατομία της κριτικής (1957)

Slavoj Žižek - Το υψηλό αντικείμενο της ιδεολογίας (1989) 

Μπορείτε να τα βρείτε εδώ